text:
Oni Wiriki Gayo Idapase | Sara
“Wene De Nga Mo Tigamo Ni Rengo”
SARA aru bebere bambu ki ningere patiri kirikiri. Mo moingo kpia dee ku berãro yo ni boro gu ringara nga ga abaara ru kini bakibangiiri. Ya mo kpakpu ri yo na gberãrago? Ka si du wo, ani ima rengba ka ino gu ndupai du ri tini wo. Dungu apai aima manga rogo gi kporo re. Sara gbiati kumbari nga Abarayama aima raka rogo gi ba re tipa dungu agarã na ngbarago. * I aima sa gi ba re ni kpuyo.
I aaraka Ura yo, nangia kumukokumuko gbata na badungu abakeke asura na abambakadi ahe, gbiati ababagiahe. Si nirengo nga i aima du na dungu ahe beyo. Ono pa kua Sara aima nyaka bangiiri ki susi pa kura ahe. Ri na kumbari aima gbiatiyo rogo gi ba re na aregbo nga ga ngbarago gbiati gberãrago. I aima manga kparakpee bara dungu he fu gayo Mbori nga Yekova rogo gi ba re. Sara aima du na dungu ndu apai tipa ka kpinyemu gi rago re.
Wa vura duhe wo, Sara aima ida ka guari rogo agi apai ri aima inido ti ri na ni re. Wa garãri avura du vurũ nga 60, ri anaandu ku rogo agu aba ri ainongo ho ya, kini raki gu raka naadu ni kpakarakpakara ha, ka ri adunga na maabangirise tipa ka karaga tiri kusayo ya. Ginipai nasari ri raki gi ngbatunga raka re? Na ginipai rengbe ani ka wirikaha areme ti gari idapase?
“MO GÚARI ROGO GA RINGARA”
Si nawira gupai nga Sara asono Ura yo. Areme, ahe ho du rogo gi gbata re te. Ono ti rago Sara, ababagiahe anaaye ri gu Di nga Ferata na bakurungba na dungu wene ahe tuturũ ku rogo gi gbata re. Aboro anaahi agu agene nga ga Ura, akurungba kini saki tihe rii ime na bagibagi ahe kini kusuko ku rogo aba bagaahe. Mo berẽnga pa Sara ri ni sono rogo gi kumukokumuko gbata re, kini ini dungu aboro gi ringara re ti arimo yo. Na wo i anaatingida pa ri a, bambiko ri angia gu dee naima ngba ni kerehe. Ri aima du na dungu aborokporo rogo gi ba re a.
Aboro ini Sara rogo Ziazia Kekeapai ni gu dee naadu na bakere idapase
Sara aima kpinyemu kumbari gbe, na i amoi kpuyo kina dagba agume yo. Fuoho aaturõngo te, i kini gbiatiyo na kpakarapai. Ziazia Kekeapai nagumba gumbapai furani nga, Sara angia “irazangada; ri abatika nga te.” (Bambata Pai 11:30) Ti gu regbo re na kuti sino yo, gupai naadu tipa Sara aima du ni kere kpakarapai. Ono Sara aima nye ni ruru ri fu gari Mbori na fu kumba ri a. Gu wiri Unvuruayo nangia Roto aima ye ka da wakina wiriyo. I atona ka raka
Abarayama aye fuo Sara na bakere ngbarago. Ko aarengbanga ka ida kuti gupai mangi fuko te. Gu Mbori i naairiso ko ima fura fu ko
Ani ima rengba ka berã gupai nga, gu siapai Sara agbia tiri na ni re abingo rani te. Ani rengbe kaa berã gupai nga, ‘Mbori aasananga re watadu gimi badia rogotise tipa ani mangipai wa gure te!’ Wa vura duhe wo, ya mo ani dunduko agbianga tirani na kina ngbatunga gu siapai re te? Ani naraka rogo gu zegino hĩ be berãpa aũkumuko, nga gu rengbe ka sosoda rani ani peresi kina pa fiõfiõ raka mbatayo, pa gaani ahe, watadu pa ngbabase. Ono Ziazia Kekeapai nangarasa rani ani mangi kura siapai
I “AKURU KUSAYO ROGO RINGARA”
Wa Sara aambakada bara gari ahe, ri aabaka bangiriri tipa ginihe ri nika diaha na ginihe ri nika mbuhe. Ri aarengbanga ka dia agu ahe narengbe kadu ni mbumbuhe fu adongi tipa ami tindihe te, watadu agu ahe naarengbanga ka undo agu aboro nanaata kuari na anya ya. Si ni rengo nga, dungu gayo ahe si aida i bagihe watadu ka fukaha fu aboro. Gu kura pai berewe si aaida i mbu paha angia gu bawene apai naamanga rogo gu gbata re
Kurapai berewe nga, si aima du ni mbumbuhe fu Sara tipa ri mbu gari kporo. Si adu wakina gu dungu abambu naadu Ura yo nga gu agu aboro nageteka kuru ahe sende yo naima ye ki inipaha, Sara agbia tiri na gu kpakarapai nga ga zanga wene zezeredi raka. Gu kura abambu adu na dungu avuruhe yo gbiati gigiri ime vuruhe yo. Zavura rungorungo akporo, si ani du na kina wene ariihe, na ndugu, gbiati angbadimo ki du ni wene kisikisihe. Ya mo abamburoko arengbe ka fu bangisa bandahe wa gure be airadĩ watadu be abahũ, amama, aurusi, awaru, nga agu anya dunduko naadu rogo agu arago i ake Ziazia Kekeapai rogoho ti gu regbo re?
Na ginipai naadu tipa aborokporo? Da ri arengbe ka mbu ni sa yo? Gu ga Mbori zinahe nga “Mo gúari rogo ga ringara dagba agumero” aima du ni bambumbuhe gbe fu ri. Wa ri adu ni wene sino dee, si arengbe ka du nga ri aima du na awirinari, agumeri gbiati awiri agumeri nga agu aboro ri aima inido tiri nayo nga agu aboro ri aarengbanga ka biyo barambeda ya. Wa si avura duwo, Sara andu kindi kumbatayo na ngarã na aˈuru dunduko kini mbakadi tiri tipa nduge.
Wa apai avura du ni kpakarakpakaraha, Sara aima mbakada bara gari ahe ki du regerege tipa nduge rogo gu uru si adu nga i nika guari rogoho. Wa Tera angia bakumba rogo gi kporo re, si adunga i nika ndu sa na Abarayama gbiati Sara, wa si avura dunga garã ko aima du wa ue kama vuru. (Bambata Pai 11:31) Sara aima du na bakere tindiro nga ga ngerafuo gbinza agumeri. Si adu nga Roto nika ndu andu na yo wa i agisangba Yekova ki “guari rogo ngbii aKasado.”
I andu gi nunguro re mbata ku Arana yo, nga gu naadu wa amairo 600 nga (akirometere 960) ku bangbanda nodiyo na dioyo, kini pe gu di nga Ferata. Fuo ida Arana yo, i kini sungu tipa bete regbo tooni. Si nangera wa ga Tera kaza aima nyaka rogo gi ba re, ka gene adunga tipa ko ndu kumbatayo ya. Agi aborokporo re asungu rogo gi ba re da ti kina gu regbo ko akpi ti ni na garãko nga 205. Mbata fu i tona kura nduge, Yekova afura berewe fu Abarayama ki gumba gupai fuko nga, ko mbu gu ringara re ki ndu ku rogo gu ringara ko nika yugoho fuko. Ti gi regbo re Mbori amangi kura bawene kidohe: “Mi ki sa ro ni bakere rikaaboro.” (Bambata Pai 12:
Wa si avura du wo, i aguari rogo ringara Arana kini ndu kumbatayo. Oni tingidi pa agu aboro naandu nayo awere. Gi pangbanga re nagumba gupai furani nga, ga Abarayama aborokporo aguari na agu aũkumuko i agbiaha gbiati “agu aboro i adu na yo Arana yo.” (Bambata Pai 12:5) Ada nangia agi aboro re? Si rengbe ka du gbe nga amoyambu. Wa si avura duwo, Abarayama na Sara aima fura tipa gayo idapase fu agu aboro nakpinyemu ka degatuyo. Kura aYudo naadu bakuru kusayo agumba gupai nga, agu aboro i nafura tipa yo rogo gi veresi re angia agu aboro nasatiyo ku rogo gu pambori nga ga aYudo, nga aguyo nakoditiyo kuti Abarayama na Sara kaa iriso Yekova. Ka si du nga wo si adu, ga Sara dudunguro idapase aima sa ri ri du na bakere kido ho ri aafura ni fu kura aboro tipa gari Mbori gbiati gari maabangirise. Si ni nyanyakipa pai furani tipa ani berẽkurii gipai re mbiko ani naraka ti gu regbo adunga aboro na idapase gbiati maabangirise ya. Ya mo mo rengbe ka gumba gupai mo nawirikihe rogo Ziazia Kekeapai yo fu kura aboro?
‘NDU KU EZIPETA YO’
Fuo i si Ferata, bara rogo Nisana 14, 1943 M.B.K., i andu gayo nunguro ku rogo gu ringara Yekova akidopaha fuyo. (Gate 12:
Wa si avura du wo, agi aborokporo re anaagbia tiyo agbia na agu apai nga ga gi zegino re. Ngbongi ati ku rogo ringara Kanana, Abarayama kini diberã ka ga na gako aborokporo ku Ezipeta ku sudiyo. Ono tie, ko abi kura kpakarapai rogo gu rago re. Ko kini gumba gupai fu Sara nga: “Mo ngére, mi ini he ya wene de nga mo tigamo ni rengo, ngba ngbanyaro angba bangirise gbe; si ki ta du wa gere, ho aboro Ezipeta ka bi ro ni, i ayá, ‘Diako du re’; i aímo re ki mbu ro ni ungaro. Si du mo ka ya ti ni wẽ dawire nga mo, pai ki ngba fere mbiko ro, mi ki bati mbiko ga pai” (Bambata Pai 12:
Abarayama agumbanga zire watadu ko angia ira gunde te. Sara adu nirengo nga dawiriko mbiko bayo adu sa. Na ga Abarayama bakabangirise adu ni kina wenehe. Abarayama gbiati Sara aima ino gupai nga pai ho nyaki ki susi pa ga Mbori ringbisapai tipa vunga kparakpara ngbatunga na rikaaboro vurube Abarayama te, si du, pa du Abarayama wenengai adu ni nyanyaki paha. Gupai naadu berewe nga, kuru apangbanga ima yugo gu gopai nga, agu aboro naazogarago ti gu regbo re Ezipeta yo anaazio dereakumba kini imi akumbayo. Abarayama amangipai na tatamana, na Sara asongodi ko rogo gi diaberã re.
Si aaturõngo te, apai kini ye ka manga nga gu nayugu gupai nga ga Abarayama gunde adu ni wenehe; kura awiri Faro abi ga Sara wene ngbanya wa ri avura nyaka vuru rogo garã yo. I agumba pa ri fu Faro, ko ki zinahe tipa i di gu dee re! Ani ima rengba ka berãpa ga Abarayama gberãrago watadu gu gunde na zi Sara. Wa vura duhe wo, si nangera wa i aamanganga ri wa zizi boro te, ono wa iriiripa gino. Si nangera wa Faro aaberã pa nanga ri na gako aũkumuko na tipa ka fura na “kawiriri” tipa ka dia ri ni diako.
Mo berẽnga pa Sara ri ningere rii gu wene rago nga ga Ezipeta ti bangiri bambu kua bakindo yo. Wai du ri adu ho ri abi tiri ni berewe tii meme bambu na wene riihe yo, i kini moi wene ariahe barabangiri ri? Ya mo gi wene raka re watadu gu wene ahe naangba ki susi gu ri adu na ni Uru yo adu ni asada furi? Mo berẽnga pa wai ka Satana adu na ngbarago ka si adu nga ri aberẽpa mbu Abarayama kini idi ka du ni dia Faro! Ono Sara aamanganga gupai re te. Ri anye niruru ri fu kumbari, gari rogatise, na fu gari Mbori. Si adu ni wenepai ka agu arogotise du areme rogo gi wasiwasi zegino re yugu ngbatunga gu pa du ni ruruse re. Ya mo mo rengbe ka wirika ga Sara padu ni ruruse rogo gamo mangaapai yo na agu aboro mo nakpinyemu yo gbiati abakureamo?
Yekova aima mangapai tipa ka banda gu dee ko akpinyemu ri, ni ye ko na gberãngbi kuti Faro gbiati gako aborokporo. Ho Faro aye ka ino gupai ni nga Sara angia dia Abarayama, ko ki karaga ri fu kumbari na ki zinahe tipa ko guari na gako aborokporo dunduko. (Bambata Pai 12:
^ genewaraga 3 Rimo yo adu mbata nga Abarama na Sarai, ono aboro aini yo gbe ti agu arimoyo Yekova afuhe kuriyo kusa.
^ genewaraga 8 Sara angia dawiri Abarayama. Tera navungu yo dunduko, ono anayo adu ni bakiakia. (Bambata Pai 20:12) Wa vura duhe nga aboro amanganga gi ngbatunga rogatise re areme te, si naida ani moi gupai ku berãrani yo nga apai adu mbata kusayo kia. Aboro aima mbeda kuti gu rengberengbe raka Adamu na Eva arakihe na ki zangaha. Manga rogatise bangbanda mbembedi agume aarengbanga ka du na kpakarapai kurii awiriyo te, bambiko agi aboro re adu kindi na wene kureyo. Fuo agarã 400 kusa, Pa garã aboro atona ka da wakina gu du areme. Ti gu regbo re, ga Moize aNdiko aima zahe ti kodaba dagba mbembedi agume.
MO WIRIKI KURA APAI
Gu Wene Pangbanga Naye be Mbori
Wai ga Mbori Arugute Aundo Rani?
Yesu agumba ndu gupai si aida ti ni Mbori nifu arugute furani na agu arugute ue nyakipaha kisusi.


c: text/html

text:
BIA 56
Sara si tâ tënë alï bê ti mo
1. Nzapa atene: Mû lege ti tâ tënë,
a yeke gue na mo na tâ ngia.
Tongaso yeda na wango ti Jéhovah;
sara confiance na tënë so.
(LI TI BIA)
Zia si tâ tënë
alï bê ti mo biani.
Tongaso si mo wara tâ ngia so
alondo na Jéhovah.
2. Ngangu so mo mû, nga na ngoi so mo mû ni
teti kua na Royaume ti Nzapa
alë alengo na aga na tâ fini
so awu na anzoni ye.
(LI TI BIA)
Zia si tâ tënë
alï bê ti mo biani.
Tongaso si mo wara tâ ngia so
alondo na Jéhovah.
3. Na gbele Nzapa, e yeke amolenge,
e gi ti wara wango ti lo.
Zia e tambela na Babâ ti e lakue,
si e wara tufa ti lo.
(LI TI BIA)
Zia si tâ tënë
alï bê ti mo biani.
Tongaso si mo wara tâ ngia so
alondo na Jéhovah.
(Bâ nga Ps. 26:3; aProv. 8:35; 15:31; Jean 8:31, 32.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SARA YE NA MABE TONGANA TI ALA | DAVID
‘Bira ni ayeke ti Jéhovah’
DAVID aluti ngangu ti kpe ti tene groupe ti aturugu so alondo na loro si ayeke ga so apusu lo si lo tï ape. Lê ti ala ayeke gi na mbeto na ngoi so ala yeke kpe na lê ti bira. Me nyen la asara ala mbeto ni nyen? David ayeke mä ala gi na dingo mbeni iri oko lege mingi. A yeke iri ti mbeni koli. Koli ni la na yâ ti popo-hoto kâ na lutingo na baba so, na peut-être ti David bango mara ti yongoro zo tongaso la.
Goliath! David ahinga fadeso ngbanga ti nyen la mbeto asara aturugu ni so. Na bango lo, so ti mo yongo nga na konongo na koli ni so ape! Même si a zi angangu ye ti bira ti lo na tere ti lo, peut-être nengo ti lo apeut ti lingbi na nengo ti akota koli use. Me lo yü anengo ye ti bira nga lo yeke mbeni ngangu zo ti bira so atiri abira mingi. Goliath adekongo ti hunda ti tene azo ni aga atiri na lo. Tara ti mä nengo go ti lo so ayeke toto na milieu ti ahoto, na ngoi so lo yeke gi yanga ti aturugu ti Israël nga na gbia ti ala Saül. Lo hunda na mbeni zo ti ga ti tiri na lo, gi ala use, ti tene tënë ti bira ni so ahunzi.—1 Samuel 17:4-10.
Mbeto ahon ndo ti azo ti Israël. Gbia Saül ni kue mbeto ahon ndo ti lo. David amä so ye ni so aninga ahon nze oko awe. Aturugu ti aPhilistin nga na azo ti Israël ayeke luti aku mba, na ngoi so Goliath ayeke gi yanga ti azo ti Israël lâ na lâ. A sara David nzoni ape. A yeke ye ti kamene ti bâ so kota mbeto asara gbia ti Israël nga na aturugu ti lo, so na popo ni a yeke wara nga ayaya ti David ti koli ota. Na lê ti David, Goliath, so ayeke païen, ayeke zia gi kamene na lê ti aturugu ti Israël awe ape, me lo yeke zonga nga lani Nzapa ti azo ti Israël, so ayeke Jéhovah! Me nyen la David, so ayeke gi mbeni senge maseka so, alingbi ti sara ti lo nyen? Nyen la e lingbi ti manda na lege ti mabe ti David?—1 Samuel 17:11-14.
“MO SA MAFUTA NA LI TI LO, TETI SO AYEKE LO”
Zia e kiri anze mingi kete na peko e bâ. A si na lakui awe, na David angbâ ti bata ataba ti babâ ti lo, na ndo ti mbeni oko ti ahoto so ayeke nduru na Bethléhem. David ayeke lani mbeni pendere koli, so peut-être na ngoi ni so lo ngbâ maseka mingi. Lo yeke bengba bengba nga lê ti lo ayeke pendere. Tongana ndo adë, lo yeke pika ka harpe. Pendere ti aye so Nzapa asara andu bê ti lo mingi, nga kode ti pikango mozoko ti lo ague na li ni ngbanga ti so lo yeke mû ka ngoi mingi ti pika ni. Me na mbeni lakui, a ga ti iri David. Babâ ti lo aye ti bâ lo fafadeso.—1 Samuel 16:12.
Lo gue lo wara babâ ti lo Jessé so angbâ ti sara lisoro na mbeni koli so aga mbakoro mingi awe. A yeke prophète Samuel, wakua be-ta-zo ti Nzapa. Jéhovah atokua lo ti ga ti soro mbeni oko ti amolenge ti Jessé ti ga use gbia ti Israël! Samuel abâ fade ayaya ti David ti koli mbasambala awe, me Jéhovah afa na lo polele so ni soro zo oko na milieu ti ala ape. Me na ngoi so David asi, Jéhovah atene na Samuel: “Mo sa mafuta na li ti lo, teti so ayeke lo.” Na lê ti ayaya ti David kue, Samuel azi yanga ti mbeni didi so a zia mbeni mafuta so ayeke nde na yâ ni, na lo tuku kete na li ti David. Gigi ti David ayeke fadeso tongana ti kozo ape, na peko ti so a soro lo so. Bible atene: “Na tâ lâ ni so, Yingo ti L’Éternel aga na ndo lo.”—1 Samuel 16:1, 5-13.
Eskê David akomanse ti dü nzara ti komandema na yâ ti bê ti lo? Ên-ën, lo ku ti tene yingo ti Jéhovah la afa na lo lawa la lo yeke sara kota kua so. Na oko ngoi ni, lo ngbâ ti sara senge kua ti lo ti batango anyama so. Lo yeke sara kua ni na bê ti lo kue nga na mbeto ape. Fani use, ambeni nyama aga ti te kundu ti babâ ti lo; kozoni a yeke mbeni bamara na use ni a yeke ours. David angbâ gi ayo la lo tomba asioni nyama so ape. Me lo gue lo tiri na ala tongaso si mbeni ye ti sioni asi na ataba ti babâ ti lo ni ape. Na angoi use so kue, gi lo oko la lo fâ asioni nyama so!—1 Samuel 17:34-36; Ésaïe 31:4.
A si na mbeni ngoi, a kiri a hunda ti bâ David. Sango ti David atï na mê ti Gbia Saül. Atâa so Saül ayeke mbeni ngangu zo ti sarango bira, lo nzere encore na lê ti Jéhovah ape ngbanga ti so lo ke ti sara aye so Nzapa afa na lo ti sara. Jéhovah azi yingo ti lo na ndo ti Saül, ye so asara si fani mingi mbeni sioni yingo ayeke sara ngangu na ndo ti lo; lo yeke sara ngonzo mingi, lo yeke na kite na ndo ti azo nga lo ye sarango ye ti ngangu. Na angoi so sioni yingo ni so ayeke sara ngangu na ndo ti lo, oko ye so alingbi ti sara si bê ti lo adë ayeke mozoko. Ambeni zo ti Saül amä so David ahinga ti pika mozoko mingi nga lo hinga ti tiri. Tongaso, a tokua a gue a iri David, na hio na pekoni lo ga mbeni zo ti pikango mozoko na yangbo ti Saül nga lo ga zo ti yongo aye ti bira ti Saül ni.—1 Samuel 15:26-29; 16:14-23.
Na ndo ti mbage so, amaseka alingbi ti manda ye mingi na ndo ti mabe ti David. Bâ so lo mû angoi so lo yeke na ye ti sarango ni ape ti sara na ambeni ye so alingbi ti sara si lo ga nduru mingi na Jéhovah. Na ndo ni, na kangango bê, lo gi ti maï akode ti lo so alingbi ti mû lege na lo ti sara ambeni kua. Me kota ye ni ahon kue ayeke so lo yeda ti tene yingo ti Jéhovah la afa lege na lo. So apendere ye ti manda ndali ti e kue!—Zo-ti-fa-tene 12:3.
“ZIA BÊ TI ZO OKO PËPE ANZE NGBANGA TI PHILISTIN SO”
Na ngoi so David ayeke sara kua na Saül, fani mingi lo kiri na ndo ti lo ti gue ti bata anyama, na a yeke si so lo yeke ninga kâ. A yeke na amara ti angoi ni so la si Jessé atokua David ti gue ti bâ peko ti ayaya ti lo ti koli ota, so ayeke na popo ti aturugu ti Saül. David amä yanga, lo mû lege so ague na Popo-hoto ti Térébinthe (Élah), lo gue na kobe na ayaya ti lo ni. Na ngoi so lo si kâ, li ti lo aga kirikiri na bango groupe ti aturugu use so ayeke luti aku mba, tongana ti so a fa fade na tongo nda ti mbage so. Ala yeke luti ala bâ lê ti tere mbage na mbage na yâ ti kota popo-hoto ni so.—1 Samuel 17:1-3, 15-19.
Ti David, ye ni so ayeke na lege ni ape. A sara tongana nyen si aturugu ti Jéhovah, so ayeke Nzapa so ayeke na fini, akpe na mbeto na gbele mbeni senge zo? Na ndo ni, zo ni so ayeke païen! David abâ gingo yanga ti Goliath tongana zongango Jéhovah la. Tongaso, lo komanse ti sara tënë na aturugu ni na ndo ti kindango Goliath. Kete na pekoni, Eliab, so ayeke yaya ti David, amä tënë ti ye so David angbâ ti tene so. Eliab asuku na ngambe ti lo ni ngangu, na tenengo so lo la lo ga ti bâ gi kuâ ti azo so ayeke kui na yâ ti bira ni. Me David atene: “Mbi sara nyen? Mbi hunda tene senge pëpe?” Na pekoni, na mbeto pëpe, lo ngbâ ti sara tënë ti kindango Goliath, juska tënë ni ague atï na mê ti Saül. Gbia ni ahunda ti tene a gue a ga na David na lo.—1 Samuel 17:23-31.
Na ndo ti Goliath, David atene atënë ti kpengbango zo na gbia ni, lo tene: “Zia bê ti zo oko pëpe anze ngbanga ti Philistin so.” Bê ti Saül nga na ti azo ti lo afun kue ndali ti Goliath. Peut-être ala sara ye so zo kue alingbi ti sara na lege so, ala haka tere ti ala na yongo ti koli so, na bango tongana nyen la ala gbu gi lo na yâ. Ala tara ti bâ tongana nyen la kota koli so, so ayeke na angangu ye ti bira so, ayeke na bezoin ti gbâ ti ngoi ape ti hunzi na ala. David abâ ti lo ye ni tongaso ape. Tongana ti so e yeke bâ ande, lo bâ kpale ni na mbeni lege so ayeke tâ nde mingi. Tongaso, lo hunda ti tiri na Goliath ni.—1 Samuel 17:32.
Saül ake, lo tene: “Mo lingbi gue ti tiri na Philistin so pëpe, mo yeke pendere koli senge [wala, gi molenge senge]; me zo so, lo yeke zo ti bira na lâ ti pendere ti lo juska laso.” Me eskê David angbâ lani biani kete molenge? Ên-ën, me ade lo wara ngu so a hunda ti lï turugu ape, nga peut-être na bango lo, lo kpa molenge. Me a hinga David kozo awe tongana mbeni ngangu zo ti tiri nga âmanke na ngoi ni so lo kpengba maseka awe.—1 Samuel 16:18; 17:33.
David akiri afa na Saül ti gi bê ti lo ape na fango na lo peko ti ye so lo sara lani na mbeni bamara nga na ours. Baba la ague na lo so? Ên-ën. David ahinga ye so asara si lo fâ anyama so. Lo tene: “L’Éternel so azi mbi na tïtî bamara na tïtî ours, Lo lingbi zi mbi na tïtî Philistin so nga.” Na nda ni, Saül ayeda nga gi tongaso na lo tene: “Mo gue, na L’Éternel ayeke na mo.”—1 Samuel 17:37.
Mo ye ti wara mara ti mabe so David ayeke na ni so? Bâ so David amä gi na bê ngbanga ti nzara ni ape. Lo yeke na mabe na Nzapa ti lo ngbanga ti aye so lo hinga nga na aye so asi na lo. Lo hinga Jéhovah tongana Zo so ayeke bata zo na ndoye nga Zo so ayeke bata azendo ti Lo. Tongana e ye ti wara mara ti mabe ni so, a lingbi e ngbâ lakue ti manda ye na ndo ti Nzapa so a sara tënë ti lo na yâ ti Bible. Tongana e sara ye alingbi na aye so e manda, nzoni ye ti peko ni ayeke so e yeke kpengba mabe ti e.—aHébreu 11:1.
“FADE L’ÉTERNEL AZIA MO NA TÏTÎ MBI”
Na tongo nda ni, Saül aye ti yü aye ti bira ti lo na David, so a kpa tere mingi na ti Goliath. A sara ni na cuivre, nga peut-être na tere ni a yeke wara mbeni kota bongo ti wen so a sara na wen so akpa écaille so agbu tere ngangu. David atara ti tambela na anengo bongo ni so, me kete na pekoni lo bâ so ye ni alingbi na lo ape. Lo manda lani kua ti turugu kozo ape, tongaso lo yeke yü ka lani bongo ti aturugu ape, mbilimbili bongo so Saül ayü, koli so ayo ahon atanga ni kue na Israël (1 Samuel 9:2). Lo zi aye ni so kue na lo soro ti yü bongo so lo yeke yü ka ni mingi, bongo so mbeni zo ti batango anyama ayeke yü ka.—1 Samuel 17:38-40.
David amû aye so lo yeke sara na kua ti batango anyama, lo yü mbeni bozo na go ti lo nga lo mû mbeni mvingi, wala lance. Laso e yeke bâ lance tongana mbeni ye so ayeke nga sörö ye ape, me a yeke biani lani mbeni ngangu ye ti bira. A sara akamba ti lance ni na poro ti tere ti nyama, na a kanga ni na tere ti mbeni kete bozo. Lance ni ayeke lani mbeni pendere ye ti bira ndali ti mbeni zo ti batango anyama. Lo lingbi ti zia tênë na yâ ti kete bozo ni, lo roulé ni na li ti lo na loro ngangu, na pekoni lo zi maboko ti lo na tere ti mbeni kamba ni oko, na tênë ni ayeke gue na place so lo ye ti tene ague dä. Teti so a yeke mbeni pendere ye ti bira, na ambeni ngoi, na yâ ti agroupe ti aturugu, a yeke wara ambeni so ayeke sara kua na lance.
So lo yeke na aye ti bira ti lo awe, David ague na loro ti tingbi na wato ti lo ni. Tara ti bâ lo na sambelango ni na ngoi so lo luti na mbeni place ti kota ngu so ahule ti popo-hoto ni, ti ro ambeni kete pendere lê ti tênë oku. Na pekoni, lo gue na place ti tiri ni na tambelango ni ape, me na mungo loro!
Na ngoi so Goliath abâ zo ti tiri ti lo ni, lo pensé nyen? Bible atene: “Lo ke lo, teti lo de pendere koli, lo yeke bengba, na lê ti lo ayeke pendere.” Goliath adekongo na nengo go ti lo so, lo tene: “Mbi yeke mbo si mo ga na mbi na keke?” A yeke polele so lo bâ keke ti David, me lo bâ lance ti lo ni ape. Lo deba David na iri ti anzapa ti aPhilistin na lo tene so ni yeke mû kuâ ti lo na andeke nga na anyama ti ngonda.—1 Samuel 17:41-44.
Juska laso, kiringo tënë ti David aduti tapande ti tënë ti kota mabe. Tara ti bâ maseka so na tenengo tënë so na Goliath: “Mo yeke ga na mbi na épée na kota likongo na kete likongo; me mbi yeke gue na mo na iri ti L’Éternel Ti Sabaoth, Nzapa ti aturugu ti Israël, so mo bi kamene na lê ti Lo.” David ahinga so ngangu ti zo nga na aye ti bira ti lo ayeke nga kota ye ape. Goliath afa fade so lo ne Jéhovah Nzapa ape, na a lingbi Jéhovah afa na lo. Tongana ti so David atene, “bira ni ayeke ti L’Éternel”.—1 Samuel 17:45-47.
David kue abâ yongo ti Goliath nga na aye ti bira ti lo ni. Ye oko, David azia pëpe si aye ni so ayengi lo. Lo handa tere ti lo pëpe tongana Saül nga na aturugu ti lo. David ahaka tere ti lo pëpe na Goliath. Me, lo haka Goliath na Jéhovah. Na yongo ti lo ti mètre 2,9 so, Goliath ayo ahon amba ti lo, me yongo ti lo ni so ayeke nyen tongana a haka lo na Gbia ti dunia kue? Biani, tongana tanga ti azo kue, na lê ti Jéhovah, lo yeke gi tongana mbeni kete nyama, na ge Jéhovah ayeke nduru ti neka lo!
David amû loro ti gue na mbage ti wato ti lo ni, na yorongo maboko ti lo na yâ ti bozo ti lo ti mû mbeni tênë. Lo zia tênë ni na yâ ti lance ni na lo tourné lance ni na nduzu juska go ni akomanse ti toto. Goliath, so peut-être ayeke na peko ti zo ti yongo aye ti bira ti lo, aga na devant ti David. Yongo ti Goliath aga na mbeni kpale na lo wani fadeso, ndali ti so zo ti yongo aye ti bira ti lo ni ayo tongana lo ape, tongaso a yeke ngangu na lo ti yô mbeni vala juska na li ti Goliath ni si sioni asi na li ti lo ni ape. Na a yeke li ti lo la David aye ti bo ni.—1 Samuel 17:41.
David atokua tênë ni. Tara ti mä tongana nyen la tênë ni ayeke hon, na ngoi so lo yeke gue na place so a tokua lo dä. Kite ayeke dä ape so, Jéhovah asara ti tene David akiri abo ndo ni lege use ape. Tênë ni ague alï devant ti li ti Goliath na akale dä. Yongoro koli so alondo na nduzu atï, lê ti lo na sese! Peut-être kota mbeto asara zo ti yongo aye ti bira ti Goliath ni na lo kpe lo hon. David aga, lo mû épée ti Goliath ni wani, lo fâ na li ti yongoro koli ni so.—1 Samuel 17:48-51.
Na nda ni, Saül na aturugu ti lo akiri awara ngangu. Na dengo kongo ti bira na yanga ti ala, ala londo ague na mbage ti aPhilistin ni. Bira ni apassé lani gi tongana ti so David atene fade na Goliath atene: ‘L’Éternel . . . ayeke zia ala na tïtî e.’—1 Samuel 17:47, 52, 53.
Laso, awakua ti Nzapa ayeke bi tere ti ala na yâ ti bira tongaso ape. Ngoi ni so ahon lani awe (Matthieu 26:52). Me, a lingbi e sara ye na mabe tongana ti David. Tongana lo, a lingbi e bâ Jéhovah tongana tâ zo, tongana oko Nzapa so a lingbi e voro lo nga e ne lo. Na ambeni ngoi, a lingbi ti si so e bâ so e yeke kete na gbele akpale ti e, me akpale ti e ayeke kete tongana a haka ni na kota ngangu ti Jéhovah so nda ni ayeke dä pëpe. Tongana e soro Jéhovah tongana Nzapa ti e nga e zia bê ti e na lo tongana ti David, atâa kpale wa la asi, e yeke gi bê ti e mingi pëpe. Ye oko ti kara Jéhovah ayeke dä pëpe!


text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) Février 2016
Na yâ ti Tour ti Ba Ndo so mo yeke wara aye ti manda ti lango 4 ti avril ti si na lango 1 ti mai 2016.
GIGI TI MBENI ZO
Jéhovah asara si mbi sara kua ti lo nzoni
Corwin Robison asara na Nzapa be-ta-zo ndali ti ngu 73, lo sara kua na Béthel ti États-Unis ahon ngu 60.
Jéhovah airi lo ‘kamarade ti Mbi’
Mo ye ti ga kamarade ti Jéhovah? Mû tapande ti Abraham.
Mû tapande ti a kamarade ti Jéhovah
Tongana nyen la Ruth, Ézéchias nga na Marie alë lani kpengba songo na Nzapa?
Ngbâ ti sara na Jéhovah na ngia
Ti gbu li na ndo ti akota fango ye ota so ayeke sara si mo yeke bata ngia ti.
Fa so mo yeke be-ta-zo na Jéhovah
Na yâ ti aye osio so ayeke ngangu, tapande ti Jonathan alingbi ti mû maboko na e ti fa so e yeke be-ta-zo na Jéhovah.
Mû tapande ti awakua ti Jéhovah so ayeke be-ta-zo
Tongana nyen la David, Jonathan, Nathan nga na Husaï afa so dutingo be-ta-zo na Jéhovah la agbu bê ti ala?
SANGO NA NDÖ TI MBAÏ TI BUNGBI TI E
Azo mingi ahinga oto so a zia haut-parleur na li ni
Ti londo na 1936 ti 1941, ‘Oto ti Watch Tower so haut-parleur ayeke na li ni’ amû na kete wungo ti aTémoin ti Jéhovah so ayeke na Brésil ti fa tënë ti Royaume na azo million mingi.


text:
3 Na popo ti anyama kue ti ngonda so Jéhovah Nzapa asara, ngbo+ la asara ye na hange* ahon atanga ni kue. Tongaso, lo tene na wali ni: “Tâ tënë, Nzapa atene ala te lê ti akeke kue ti yaka so ape?”+2 Wali ni atene na ngbo ni: “E lingbi ti te lê ti akeke ti yaka ni.+3 Me ti lê ti keke so ayeke na milieu ti yaka ni,+ Nzapa atene na e, atene: ‘Ala te ni pëpe, ala ndu nga ni pëpe ngbanga ti ala kui.’”4 Ngbo ni atene na wali ni: “Ti tâ tënë ni, ala yeke kui pëpe.+5 Nzapa ahinga so gï na lango so ala yeke te ni, lê ti ala ayeke zi, na ala yeke ga tongana Nzapa, ala yeke hinga ye ti nzoni na ye ti sioni.”+6 Tongaso, wali ni abâ so lê ti keke ni ayeke nzoni ti tene zo ate, na a yeke mbeni ye so ayeke pendere ti tene zo abâ ni. Gï na bango lê ti keke ni, a yeke pendere mingi. Ni la lo ko ni, lo te.+ Na pekoni, lo mû mbeni nga na koli ti lo na ngoi so koli ni aga na terê ti lo, na koli ni ate ni.+7 Tongaso, lê ti ala use kue azi, na ala ga ti bâ so terê ti ala ayeke senge. Ni la ala fü akugbe ti keke ti figue, ala sara na kambusu ndali ti ala wani.+8 Na pekoni, ala mä go ti Jéhovah Nzapa na tango so lo yeke tambela na yâ ti yaka ni na lakui, na ngoi so pendere pupu ayeke ya. Koli ni na wali ti lo ahonde terê ti ala na popo ti akeke ti yaka ni ti tene Jéhovah Nzapa abâ ala pëpe.9 Jéhovah Nzapa airi koli ni ngbii, na lo hunda lo: “Mo yeke na ndo wa?”10 Na pekoni, lo tene: “Mbi mä fade go ti mo na yâ ti yaka ni, me mbeto asara mbi ngbanga ti so terê ti mbi ayeke senge, ni la mbi honde terê ti mbi.”11 Nzapa ahunda lo: “Zo wa la atene na mo so terê ti mo ayeke senge?+ Mo te lê ti keke so mbi mû yanga na mo ti te pëpe so?”+12 Koli ni atene: “Wali so mo mû lo na mbi so, lo la lo mû na mbi lê ti keke ni si mbi te.”13 Tongaso, Jéhovah Nzapa ahunda wali ni: “Nyen la mo sara so?” Wali ni atene: “Ngbo la ahanda mbi si mbi te ni.”+14 Jéhovah Nzapa atene na ngbo ni:+ “Na popo ti anyama kue ti kodro nga na anyama kue ti ngonda, deba ayeke na li ti mo ndali ti ye so mo sara so. Mo yeke hara na yâ ti mo nga mo yeke te fuku ti sese na yâ ti gigi ti mo kue.15 Mbi yeke zia kengo terê+ na popo ti mo+ na wali ni,+ nga na popo ti hale* ti mo+ na hale* ti lo.+ Lo yeke neka* ande li ti mo,+ na mo yeke dë ande* peko ti gere ti lo.”+16 Lo tene na wali ni: “Mbi yeke sara si mo bâ ande pasi mingi na ngo; mo yeke dü ande molenge na yâ ti pasi. Nzara ti bê ti mo ayeke duti ande mingi na mbage ti koli ti mo, na lo yeke komande mo.”17 Lo tene na Adam:* “So mo mä wali ti mo na mo te lê ti keke so mbi mû yanga na mo,+ mbi tene: ‘Mo te ni pëpe’, a deba sese ni ndali ti mo+ awe. Na yâ ti gigi ti mo kue, mo yeke bâ pasi si mo wara kobe so asigi na sese ni.+18 Sese ni ayeke dü na mo asisi nga na akî, na mo yeke te akugbe ti kasa.19 Mo yeke te kobe* na gbiki ti li ti mo juska mo kiri na sese, teti a sara mo na sese.+ Mo yeke fuku ti sese, na mo yeke kiri ande na fuku ti sese.”+20 Na peko ti aye so, Adam azia iri ti wali ti lo Ève,* ndali ti so lo yeke ga mama ti azo kue so ayeke na fini.+21 Jéhovah Nzapa amû poro ti nyama, lo leke na ayongoro bongo ndali ti Adam na wali ti lo, ti yü na ala.+22 Jéhovah Nzapa atene: “Bâ, zo aga tongana e awe na lege so lo hinga ye ti nzoni na ye ti sioni.+ Tongaso, ti tene lo yôro maboko ti lo pëpe ti ko nga lê ti keke ti fini+ si lo te na lo ngbâ na fini kpu na kpu,* . . .”23 Ni la Jéhovah Nzapa atomba lo na yâ ti yaka ti Éden+ ti sigi ti fâ yaka na sese so a sara lo na ni.+24 Tongaso, lo tomba zo na gigi, na lo zia achérubin+ na mbage ti est ti yaka ti Éden nga na épée so wâ ayeke na terê ni si ayeke tourné lakue ti kanga lege so ague na keke ti fini.
Kete tënë
^ Wala “lê ti lo ahan mingi; asara ye na mayele mingi.”


text:
BIA 100
Yamba ala nzoni
1. Jéhovah ahinga ti yamba gene.
Ye ti nzoni ti lo, lo mû na zo kue.
Lâ so ayeke su nga ngu-nzapa ti lo.
Lo sara si e duti na ngia.
Na mungo maboko na asenge zo,
e yeke mû peko ti Nzapa ti e.
Nzoni so e sara tâ na ndoye mingi,
Jéhovah ayeke futa ni.
2. Tongana e sara na zo nzoni ye,
e hinga nga pëpe ye ti peko ni.
E lingbi ti tisa azo na da ti e
même si ala yeke awande.
Zia e tene na zo: ‘Ga na da ti mbi.’
Na lo yeke wara tâ wungo terê.
Jéhovah ahinga azo so asara
kue ti yamba zo tongana lo.


text:
Tongana nyen ti hon ndo ti mbeto
MBENI fini bébé lo oko lo peut ti bata tere ti lo wani ape. Na ngoi so a dü e si e ngbâ bébé, gi babâ na mama ti e la ayeke bata e. Na ngoi so e komanse ti tambela, na lê ti e, azo so e tingbi na ala ayo ahon ndo ni. Tongana babâ na mama ti e ayo na e, mbeto ti azo ni ayeke sara e. Me, mbeto ni ayeke hunzi tongana e gbu maboko ti babâ wala mama ti e.
Na ngoi so e yeke kono, tongana babâ na mama ti e aye e nga agonda e, a yeke sara e nzoni. Tongana e bâ so ala ye e, a yeke sara si e sara mbeto mingi ape. Tongana ala gonda e ngbanga ti so e sara mbeni nzoni ye, a yeke sara si e yeke na confiance na tere ti e nga e yeke sara ye nzoni ahon ti kozo.
Tongana e kono encore kete, akamarade ti e apeut ti sara si e sara mbeto mingi ape. Tongana ala yeke na tere ti e, tere ti e ayeke nzere, nga ala yeke sara si mbeto agbu e mingi na ekole ape.
Gigi ti e na ngoi so e ngbâ kete adoit fade ti duti tongaso. Mawa ni ayeke so, ambeni molenge ayeke na akamarade mingi ape, nga ti ambeni, ababâ na amama ti ala aye ala vrai ape. Melissa * atene: “Lakue tongana mbi bâ foto ti ambeni sewa so ayeke sara ye kue place oko, mbi yeke tene, ‘Tongana mbi kue mbi wara mara ti sewa ni so na ngoi so mbi ngbâ lani kete, ka fade ayeke bien.’” Peut-être mo kue mo yeke na oko pensé ni so.
NDO SO ZO AKONO DÄ APEUT TI SARA YE NA NDO TI LO
Peut-être, na ngoi so mo ngbâ kete, mo wara lani pëpe mbeni zo so mo peut ti fa tënë ti bê ti mo na lo. Peut-être mo bâ so, a ye mo lani mingi ape nga a gonda mo ape. Peut-être, mo ngbâ ti rappelé na atiri so ayeke manke ka lakue ape na milieu ti babâ na mama ti mo na so ague na ala ti kangbi; na mo pensé ti mo so mo la mo sara si ala kangbi so. Peut-être, babâ na mama ti mo ayeke zonga ka lani mo mingi, ala yeke dekongo na li ti mo wala ala yeke sara ye ti sioni na tere ti mo lani mingi.
Nyen la mbeni molenge apeut ti sara na yâ ti aye tongaso? Ambeni apeut ti komanse ti nyon mbangi wala ti nyon sämba mingi. Ambeni apeut ti lï na milieu ti abandit, ngbanga ti so ala ye ti wara akamarade. Ti ambeni, ala peut ti gi ti wara andeko, ndali ti so ala ye ti wara mbeni zo so aye ala. Me, mara ti asongo tongaso ayeke ninga ka ape, nga tongana yâ ti ala akangbi, vundu ni alingbi ti ga mingi ahon ti kozo.
Ti ambeni maseka, so aye ni so asi na ala ape, ala peut ti ala ti kono na ziango na li ti ala so ala yeke ye oko ape. Ana atene: “Mbi bâ tere ti mbi so mbi yeke ye oko ape, ndali ti so mama ti mbi ayeke tene ka na mbi lakue tongaso. Lâ oko lo gonda mbi ape wala lo sara ye na nzoni bê na mbage ti mbi ape.”
Aye so ababâ na mama ti e asara lani na e la ayeke a-oko kpale ni ape. E peut ti gi bê ti e ahon ndo ni na peko ti divorce, tongana e tingbi na akpale ti gango kangba wala tongana mbeni ye na tere ti e anzere na e ape. Atâa akpale wa la asara si e yeke gi bê ti e ahon ndo ni, kpale ni so apeut ti buba ngia ti e nga na songo ti e na amba ti e. Nyen la e peut ti sara ti hon ndo ni?
NZAPA AYEKE PENSÉ NA E
A lingbi e hinga so e peut ti wara mungo maboko. E kue e yeke na mbeni zo so apeut ti aidé e, na zo ni so aye ti aidé e. Zo ni so ayeke Nzapa.
Na lege ti prophète Ésaïe, Nzapa atene: “Zia ye ayengi mo pëpe, teti Mbi yeke Nzapa ti mo; fade Mbi sara si mo kpengba; biani, fade Mbi sara na mo; biani, fade Mbi bata mo na tïtî Mbi ti koti ti mbilimbili.” (Ésaïe 41:10, 13). A nzere na e pëpe ti bâ so Nzapa ayeke na nzara ti gbu maboko ti e? Mbeni raison ayeke dä ape ti tënë e gi bê ti e!
Bible asara tënë ti ambeni wakua ti Nzapa, so kozo ala yeke gi bê ti ala mingi, me so na pekoni ala manda ti gbu maboko ti Nzapa. Anne, so ayeke mama ti Samuel, abâ lani so lo yeke ye oko ape, ndali ti so lo dü ape. Fani mingi, a he lo ngbanga ni. Ye ti pekoni ayeke so, nzara ti tengo ye asigigi na yâ ti lo nga lo toto mingi (1 Samuel 1:6, 8). Na peko ti so lo fa agingo bê ti lo na Nzapa, lo yapu.—1 Samuel 1:18.
David kue ayeke gi bê ti lo lani mingi. Teti angu mingi, Gbia Saül ayeke gi lo lani ti fâ lo. Fani mingi, lo sigigi na lê ti kuâ, nga na ambeni ngoi lo bâ so akpale ti lo ni ayeke mingi (Psaume 55:4-6; 69:2). Me, atâa so kue lo tene: “Mbi se, na mbi lango na siriri; teti gi Mo oko, O L’Éternel, Mo sara si mbi duti na siriri.”—Psaume 4:9.
Anne na David abi lani agingo bê ti ala na ndo ti Jéhovah, na ala bâ so lo aidé ala (Psaume 55:23). Tongana nyen la e nga kue e peut ti mû tapande ti ala?
AMBENI YE OTA SO APEUT TI AIDÉ E
1. Manda ti sara confiance na Jéhovah, so ayeke Babâ ti e.
Jésus atene so a lingbi e manda ti hinga Babâ ti lo, so ayeke ‘oko tâ Nzapa’. (Jean 17:3). Bazengele Paul adë bê ti e, lo tene: “[Nzapa ayeke] yongoro na e oko oko kue pëpe.” (Kusala 17:27). Jacques atene: “Ala ga nduru na Nzapa, na fade lo yeke ga nduru na ala.”—Jacques 4:8.
Tongana e hinga so e yeke na mbeni Babâ ti e so ayeke na yayu, so aye e nga ayeke pensé na e, a yeke mû ande lege na e ti zia ti gi bê ti e ahon ndo ni. A yeke tâ tënë so, ti wara mara ti confiance tongaso a hunda ngoi, me mingi ti ambeni zo abâ so ala wara ye ti nzoni na pekoni. Caroline atene: “Na ngoi so mbi bâ Jéhovah tongana Babâ ti mbi, mbi bâ so mbi wara mbeni zo so mbi peut ti fa tënë ti bê ti mbi kue na lo. Ye so adë bê ti mbi lani mingi!”
Rachel atene: “Jéhovah la ayeke oko zo so a-aidé mbi na ngoi so mbi yeke lani gi mbi oko, sân babâ na mama ti mbi. Mbi yeke sara tënë na lo, nga mbi yeke hunda na lo ti aidé mbi ndali ti akpale ti mbi; na lo aidé mbi lani.” *
2. Gue na mbeni bungbi so a yeke voro tâ Nzapa dä.
Jésus afa na adisciple ti lo ti bâ amba ti ala tongana aita ti ala. Lo tene: “Ala kue ayeke aita.” (Matthieu 23:8). Lo ye lani si atâ disciple ti lo aye tere na popo ti ala nga ala ga tongana mbeni kota sewa.—Matthieu 12:48-50; Jean 13:35.
Tongana mbeni sewa, aTémoin ti Jéhovah ayeke sara kue ti tene ngia nga na ndoye aduti na yâ ti bungbi ti ala (aHébreu 10:24, 25). Azo mingi, so ague na abungbi ni, abâ abungbi ni tongana mbeni pommade so a yeke sara na ti lê ti kä so ayeke na yâ ti bê ti ala.
Eva atene: “Mbi yeke na mbeni kamarade na yâ ti congrégation ti mbi so ahinga ti comprendre avundu ti mbi. Lo yeke mä mbi, lo yeke diko na mbi Bible nga lo yeke sambela na mbi. Lo ye ti zia mbi gi mbi oko ape. Lo yeke aidé mbi ti tene mbi sigigi na atënë ti bê ti mbi kue, so ayeke ne mbi, na gigi. Grâce na lo, mbi yapu.” Rachel akiri atene: “Mbi wara ambeni ‘babâ na mama’ na yâ ti congrégation. Ala sara si mbi bâ so ambeni zo aye mbi.”
3. Ye azo nga sara nzoni na ala.
Tongana e fa ndoye nga na nzoni bê na mbage ti amba ti e, a yeke sara si songo ti e na ala ayeke kpengba. Jésus atene: “Ngia ayeke mingi tongana zo amû ye na zo ahon ti wara ye na maboko ti zo.” (Kusala 20:35). Na ndo ni, e yeke bâ so tongana e fa ndoye mingi na azo, e kue e yeke wara anzoni ye mingi na pekoni. Jésus atene na adisciple ti lo atene: “Ala mû ye lakue na azo, na azo ayeke mû ande ye na ala.”—Luc 6:38.
Tongana e fa ndoye na azo, si ala kue asara mara ni na e, a yeke sara e nzoni mingi. Bible atene so “ndoye ayeke hon lâ oko pëpe.” (1 aCorinthien 13:8). María atene: “Mbi hinga so, ambeni sioni bango ndo so mbi yeke na ni na ndo ti mbi wani ayeke nga vrai ape. Mbi wara lege ti hon ndo ni na mungo maboko na azo nga na grisango na ndo ti mbi wani. A sara mbi ka nzoni mingi tongana mbi sara mbeni nzoni ye ndali ti amba ti mbi.”
AZO AYEKE DUTI ANDE NA SIRIRI
A ye pëpe ti tene so, tongana mo sara aye ota so e londo ti sara tënë ni so, droit, mo yeke gi encore bê ti mo ape biani biani. Me, a yeke ga na mo anzoni ye mingi. Caroline atene: “Mbi yeke na agingo bê lakue. Me, kamême fadeso mbi yeke na nzoni bango ndo na ndo ti mbi wani. Mbi hinga so Nzapa ayeke pensé na mbi, nga mbi yeke na akamarade so ayeke sara si mbi yeke gi bê ti mbi mingi ape.” Rachel kue ayeke na oko pensé ni so, lo tene: “Ngoi na ngoi, vundu ayeke sara mbi mingi. Me, mbi yeke na aita ti koli na ti wali, so mbi na ala e sara bungbi oko, so mbi peut ti wara mungo maboko na mbage ti ala. Awango ti ala ayeke aidé mbi ti bâ anzoni ye na yâ ti aye so ayeke si na mbi. Na ndo ni, mbi yeke na mbeni Babâ, so ayeke na yayu, so mbi peut ti sara tënë na lo lakue. Ye so asara kangbi ni la.”
Bible asara tënë ti mbeni fini dunia so na yâ ni ande azo ayeke gi bê ti ala encore ape
Mbeni tanga ti ye so apeut ti aidé e, biani biani, ayeke dä. Bible asara tënë ti mbeni fini dunia so na yâ ni ande azo ayeke gi bê ti ala encore ape. Nzapa amû zendo so: “Fade azo oko oko kue aduti na gbe ti vigne ti ala mveni, na gbe ti keke ti figue ti ala mveni; zo oko ti mû mbeto na ala ayeke pëpe.” (Michée 4:4). Na ngoi ni so ande, e yeke duti na yâ ti siriri, zo oko ti sara sioni na e ayeke dä ape. Même ambeni sioni ye so asi lani na e, si angbâ na yâ ti li ti e, fade e yeke ‘dabe’ ti e na ni mbeni pëpe (Ésaïe 65:17, 25). Nzapa na Molenge ti lo, Jésus, ayeke zia ande “kusala ti mbilimbili” na sese. Ye ti pekoni ayeke so, azo ayeke wu tere na ala yeke “duti na siriri lakue lakue.”—Ésaïe 32:17.
^ par. 5 A changé a-iri ni kue.
^ par. 21 A-Témoin ti Jéhovah ayeke manda Bible senge senge na azo so aye ti ga nduru na Nzapa.


text: 5 Mbaï ti Adam so a sû ni ayeke so. Na lango so Nzapa asara Adam, lo sara lo, lo kpa Nzapa.+2 Lo sara ala koli na wali.+ Na lango so lo sara ala,+ lo iri tënë nzoni na ndö ti ala nga lo iri ala Zo.*3 Adam awara ngu 130. Na pekoni, lo dü molenge ti koli so akpa lo, so ayeke image ti lo, na lo zia iri ti lo Seth.+4 Na peko ti so Adam adü Seth, lo ngbâ na fini ngu 800. Lo dü amolenge ti koli na ti wali.5 Tongaso, ngu ti Adam kue ayeke ngu 930, na lo kui.+6 Seth awara ngu 105. Na pekoni, lo dü Énosh.+7 Na peko ti so Seth adü Énosh, lo ngbâ na fini ngu 807. Lo dü amolenge ti koli na ti wali.8 Tongaso, ngu ti Seth kue ayeke ngu 912, na lo kui.9 Énosh awara ngu 90. Na pekoni, lo dü Kénan.10 Na peko ti so Énosh adü Kénan, lo ngbâ na fini ngu 815. Lo dü amolenge ti koli na ti wali.11 Tongaso, ngu ti Énosh kue ayeke ngu 905, na lo kui.12 Kénan awara ngu 70. Na pekoni, lo dü Mahalalel.+13 Na peko ti so Kénan adü Mahalalel, lo ngbâ na fini ngu 840. Lo dü amolenge ti koli na ti wali.14 Tongaso, ngu ti Kénan kue ayeke ngu 910, na lo kui.15 Mahalalel awara ngu 65. Na pekoni, lo dü Jarèd.+16 Na peko ti so Mahalalel adü Jarèd, lo ngbâ na fini ngu 830. Lo dü amolenge ti koli na ti wali.17 Tongaso, ngu ti Mahalalel kue ayeke ngu 895, na lo kui.18 Jarèd awara ngu 162. Na pekoni, lo dü Hénok.+19 Na peko ti so Jarèd adü Hénok, lo ngbâ na fini ngu 800. Lo dü amolenge ti koli na ti wali.20 Tongaso, ngu ti Jarèd kue ayeke ngu 962, na lo kui.21 Hénok awara ngu 65. Na pekoni, lo dü Métushélah.+22 Na peko ti so Hénok adü Métushélah, lo tambela na tâ Nzapa* ngu 300. Lo dü amolenge ti koli na ti wali.23 Tongaso, ngu ti Hénok kue ayeke ngu 365.24 Hénok angbâ ti tambela na tâ Nzapa.+ Na pekoni, lo yeke dä encore ape, teti Nzapa amû lo.+25 Métushélah awara ngu 187. Na pekoni, lo dü Lamek.+26 Na peko ti so Métushélah adü Lamek, lo ngbâ na fini ngu 782. Lo dü amolenge ti koli na ti wali.27 Tongaso, ngu ti Métushélah kue ayeke ngu 969, na lo kui.28 Lamek awara ngu 182. Na pekoni, lo dü molenge ti koli.29 Lo zia iri ti lo Noé,*+ na lo tene: “Molenge so ayeke ga na e dengo bê* na yâ ti ngangu kua ti e, na yâ ti pasi ti ngangu kua ti e ndali ti sese so Jéhovah adeba ni.”+30 Na peko ti so Lamek adü Noé, lo ngbâ na fini ngu 595. Lo dü amolenge ti koli na ti wali.31 Tongaso, ngu ti Lamek kue ayeke ngu 777, na lo kui.32 Na peko ti so Noé awara ngu 500, lo dü Sem,+ Cham+ na Japhet.+


text:
46: Gbagba ti Jéricho
NYEN la asara si gbagba ti Jéricho so akungbi? A yeke mo bâ mo tene mbeni kota bombe si atï na ndo ni. Me na ngoi ni kâ, azo ayeke na abombe pëpe, ala yeke nga même na ngombe pëpe. A yeke mbeni ye ti kpene nde so Jéhovah asara! Zia e bâ ye so asi.
Bâ tënë so Jéhovah atene na Josué: ‘Mo na aturugu ti mo, ala tambela ala ngoro kodoro ti Jéricho. Ala ngoro kodoro ni fani oko lâ oko oko teti lango omene. Ala yô arche ti mbele ni, na a lingbi aprêtre mbasambala ahon kozo na trompette na yanga ti ala, na arche ni ayeke ga na peko ti ala.’
‘Na lango mbasambala ni, ala ngoro gbata ni fani mbasambala. Na pekoni, ala huru trompette a ninga, na azo kue adekongo ngangu. Fade gbagba ni ayeke kungbi na sese!’
Josué na azo ti lo asara ye so Jéhovah atene na ala. Tongana ala yeke tambela, ala zi yanga oko pëpe. A mä gi toto ti gere ti ala nga na ti atrompette ni. Peut-être awato ti azo ti Nzapa asara mbeto mingi. Mo bâ bengba kamba so a kanga na ndo ti fenêtre so? A yeke fenêtre ti zo wa? Biani, Rahab asara ye so awakala use ni atene na lo ti sara. Afami ti lo kue ayeke na yâ ti da ti lo na ala yeke bâ ye so asi.
Na nda ni, na lango mbasambala ni, na peko ti so ala ngoro gbagba ni fani 7, ala huru trompette na ala dekongo, si gbagba ti Jéricho atï. Josué atene: ‘Ala fâ azo ti gbata ni kue, na ala gbi gbata ni. Ala gbi ye kue so ayeke na yâ ni. Me gi lor, argent, gengere nga na wen si ala bata ni, ala zia aye so na tabernacle ti Jéhovah.’
Josué atene na awakala use so: ‘Ala gue na da ti Rahab, ala sigigi na lo na afami ti lo kue.’ Rahab na afami ti lo asö kuâ, tâ gi tongana ti so awakala ni atene na lo.
Josué 6:1-25.
Ahundango tënë
- Jéhovah atene na akoli so ague ti sara bira nga na aprêtre ti sara nyen na yâ ti lango omene?
- A hunda na akoli ni ti sara nyen na lango mbasambala ni?
- Tongana ti so mo yeke bâ na lê ti foto ni, nyen la asi na gbagba ti Jéricho?
- Nda ti bengba kamba so ayeke na lê ti fenêtre so ayeke nyen?
- Josué atene na azo ti bira ni ti sara nyen na azo ti kodoro ni nga na kodoro ni mveni? Ka ti argent, lor, gengere na wen so ala yeke wara ni?
- A hunda na awakala use ni ti sara nyen?
Ambeni hundango tënë
- Diko Josué 6:1-25.
Lani, azo ti Israël angoro tere ti gbagba ti Jéricho fani mingi na lango mbasambala ni. Tongana nyen ye so akpa kusala ti fango tënë ti aTémoin ti Jéhovah na lâ ti nda ni so? (Jos. 6:15, 16; Es. 60:22; Mat. 24:14; 1 aCor. 9:16).
Tongana nyen tënë ti prophétie so ayeke na Josué 6:26 aga tâ tënë ngu 500 tongaso na pekoni? Ye so afa nyen na e na ndo ti tënë ti yanga ti Jéhovah? (1 aGbia 16:34; Es. 55:11).


text:
34: Fini mara ti kobe
MO BÂ ye so azo ayeke ro na sese so? A yeke mbeni ye tongana fuku ti glason so avuru na ane pëpe. Me a yeke fuku ti glason pëpe; a yeke mbeni ye ti tengo ni.
A sara gi nze oko awe si azo ti Israël asigigi na sese ti Egypte. Ala yeke na yando. Kobe ayeke sigigi mingi pëpe na yando, na azo akomanse ti dema tere ti ala, ala tene: ‘A yeke nzoni Nzapa afâ e fade na sese ti Egypte. Kâ, e yeke kamême na kobe kue so bê ti e aye.’
Tongaso, Jéhovah atene: ‘Mbi yeke sara si kobe alondo na nduzu na atï na sese.’ A yeke ye so lo sara. Na ndade ni, na ndapre, tongana azo ti Israël abâ vuru ye so na sese, ala hunda tere ti ala na popo ti ala, ala tene: ‘So nyen la?’
Moïse atene: ‘So ayeke kobe so Jéhovah amû na ala ti te.’ Azo ni airi ni MANNE. A nzere tongana kete gâteau so a sara na mafuta ti wotoro.
Moïse atene na ala, lo tene: ‘Ala gue a ro manne so alingbi na nzara ti ala.’ Tongaso, lakue na ndapre, ala yeke ro ni. Tongana lâ asu ngangu, manne ni aga ngu.
Moïse atene nga: ‘Zo oko ayeke ro manne ni ti bata teti lango ti peko pëpe.’ Me ambeni na popo ti ala amä pëpe. Mo hinga ye so asi? Na ndade ni, manne so ala bata asi na angusu nga afun!
Ye oko, mbeni lango ayeke dä na yâ ti yenga oko so Jéhovah atene na ala ti ro manne ni teti lango use. A yeke lango omene ni. Jéhovah atene na ala ti bata mbage ni teti lango ti peko, ngbanga ti so lo yeke sara si manne atï na lango mbasambala ni pëpe. Tongana ala bata manne ni gi teti lango mbasambala ni, angusu ayeke duti na yâ ni pëpe na ayeke fun nga pëpe. So ayeke nga mbeni miracle!
Ngu kue so azo ti Israël asara na yando, Jéhovah abata ala na manne.
Exode 16:1-36; Nombre 11:7-9; Josué 5:10-12.
Ahundango tënë
- Na lê ti foto ni, azo so ayeke ro nyen na sese? A kpa nyen?
- Moïse atene na azo ti sara nyen tongana ala yeke ro manne ni?
- Jéhovah atene na azo ni ti sara nyen na lango omene ni? Lo tene tongaso ndali ti nyen?
- Miracle wa Jéhovah asara tongana azo ni abata manne juska na lango mbasambala ni?
- Teti ngoi oke Jéhovah amû manne na azo ti lo?
Ambeni hundango tënë
- Diko Exode 16:1-36 na Nombre 11:7-9.
Exode 16:8 afa tongana nyen so a lingbi e kpe azo so ayeke mû li ni na yâ ti kongregation? (aHéb. 13:17).
Nyen la ayeke si lâ na lâ na yando so adabe ti azo ti Israël so Jéhovah si ayeke bata ala? (Ex. 16:14-16, 35; Deut. 8:2, 3).
Jésus atene manne ayeke fä ti nyen? Tongana nyen e yeke wara ye ti nzoni na lege ti “mapa so alondo na yayu”? (Jean 6:31-35, 40).
- Diko Josué 5:10-12.
Azo ti Israël ate lani manne teti ngu oke? Tongana nyen ye so aduti mbeni tara ndali ti ala? E lingbi ti manda nyen na lege ti mbaï so? (Ex. 16:35; Nom. 11:4-6; 1 aCor. 10:10, 11).


text:
CHAPITRE BALE-OKO
Tâ tënë na ndö ti a-ange
1. Ngbanga ti nyen a yeke nzoni e manda ye na ndö ti a-ange?
JÉHOVAH aye ti tene e hinga ye na ndö ti sewa ti lo. A-ange ayeke na yâ ti sewa ti Nzapa. Na yâ ti Bible, a iri ala “amolenge ti Nzapa”. (Job 38:7). Kua ti nyen la a-ange ayeke sara? Ala mû maboko na azo ândö tongana nyen? Ala lingbi ti mû maboko na e laso?—Bâ Kete tënë 8.
2. A-ange alondo na ndo wa? A sara lani a-ange oke?
2 E yeke na bezoin ti hinga ndo so a-ange alondo dä. A-Colossien 1:16 atene na e so na peko ti so Jéhovah asara Jésus, “a yeke na lege ti lo la si a sara tanga ti aye kue na yayu nga na ndö ti sese”. A-ange ayeke na popo ni. A sara lani a-ange oke? Bible atene so a-ange ayeke kutu mingi.—Psaume 103:20; Apocalypse 5:11.
3. Job 38:4-7 atene nyen na ndö ti a-ange?
3 Bible afa nga na e so Jéhovah asara a-ange kozo si lo sara sese. Na ngoi so ala bâ lani sese, a sara ala tongana nyen? Mbeti ti Job atene so ala yeke lani na ngia. Ala yeke lani mbeni sewa so ayeke nduru mingi na mba so ayeke sara na Jéhovah legeoko.—Job 38:4-7.
A-ANGE AMÛ MABOKO NA AZO TI NZAPA
4. E hinga tongana nyen so tënë ti azo agbu bê ti a-ange mingi?
4 Lakue tënë ti azo nga na ye so Jéhovah aleke na bê ti lo ti sara teti sese nga na azo agbu bê ti a-ange mingi (aProverbe 8:30, 31; 1 Pierre 1:11, 12). Na ngoi so Adam na Ève asara lani kpengbango-li, a doit lani ti sara a-ange vundu mingi. Vundu akiri asara ala mingi so laso ala bâ so mingi ti azo ake yanga ti Jéhovah. Me tongana mbeni zo achangé bê ti lo si lo kiri na Nzapa, a-ange ayeke na ngia (Luc 15:10). Tënë ti azo so ayeke sara na Nzapa agbu bê ti a-ange mingi. Jéhovah asara kua na a-ange ti mû maboko na awakua ti lo so ayeke na sese nga ti bata ala (aHébreu 1:7, 14). Zia e bâ ambeni tapande ni.
5. A-ange amû maboko na awakua ti Nzapa ândö tongana nyen?
5 Jéhovah atokua lani a-ange use ti mû maboko na Lot nga na sewa ti lo ti sigi na yâ ti gbata ti Sodome na Gomorrhe kozo si a futi ni (Genèse 19:15, 16). Angu ngbangbo mingi na pekoni, a bi prophète Daniel na yâ ti dû ti abamara, me sioni asi na lo pëpe ndali ti so ‘Nzapa atokua ange ti lo na lo kanga yanga ti abamara ni’. (Daniel 6:22). Ambeni ngoi na pekoni, na ngoi so bazengele Pierre ayeke na kanga, Jéhovah atokua mbeni ange ti zi lo (Kusala 12:6-11). A-ange amû nga lani maboko na Jésus na ngoi so lo yeke na sese. Na tapande, na peko ti so lo wara batême, “a-ange ayeke sara kua na lo.” (Marc 1:13). Ngoi kete kozo si a fâ Jésus, mbeni ange “akpengba lo.”—Luc 22:43.
6. (a) E hinga tongana nyen so a-ange ayeke mû maboko na azo ti Nzapa laso? (b) Ahundango ndo wa la e yeke kiri tënë na ni fadeso?
6 Laso, a-ange ayeke si na azo mbeni pëpe. Me Nzapa angbâ ti sara kua na a-ange ti mû maboko na awakua ti lo. Bible atene: “Ange ti Jéhovah asara camp na terê ti azo so akpe mbeto ti Lo, na lo sö ala.” (Psaume 34:7). Ngbanga ti nyen la e yeke na bezoin ti tene a bata e? Ngbanga ti so e yeke na angangu wato so aye ti sara sioni na e. Awato ni so ayeke azo wa? Ala londo na ndo wa? Ala yeke gi ti sara sioni na e tongana nyen? Ti kiri tënë na ahundango ndo so, zia e bâ ye so apassé kete na peko ti so a sara Adam na Ève.
AWATO TI E SO LÊ TI E ABÂ ALA PËPE
7. Satan ahanda azo ti sara nyen?
7 Na chapitre 3, e manda lani so mbeni ange asara kpengbango-li na Nzapa nga lo ye ti komande na ndö ti azo. Bible airi lo Satan Zabolo (Apocalypse 12:9). Satan aye nga ti tene azo asara kpengbango-li na Nzapa. Lo wara lege ti handa Ève, nga ngbene ye na ngoi ni so ti ga na ni, lo handa azo mingi. Ye oko, azo tongana Abel, Hénok nga na Noé angbâ lani be-ta-zo na Jéhovah.—aHébreu 11:4, 5, 7.
8. (a) Ambeni ange aga asioni yingo tongana nyen? (b) Ti sö kua na ngoi ti kota ngu so apika, nyen la asioni yingo asara?
8 Na ngoi ti Noé, ambeni ange asara kpengbango-li na ala zia ndo ti ala na yayu na ala ga ti duti na sese tongana azo. Ngbanga ti nyen? Bible atene so ala ye lani ti mû awali. (Diko Genèse 6:2.) Me a yeke lani sioni mingi ti tene a-ange asara mara ti ye so (Jude 6). Legeoko tongana asioni ange so, mingi ti azo ti ngoi ni so aga azo so aye goro nga na sarango ye ti ngangu na zo. Na pekoni, Jéhovah amû desizion ti futi asioni zo so na lege so lo sara si kota ngu apika na ndö ti sese kue. Me lo bata lani awakua be-ta-zo ti lo (Genèse 7:17, 23). Ti tene asioni ange so asö kuâ, ala kiri na yayu. Bible airi asioni ange so asioni yingo. Ala soro ti mû peko ti Satan na yâ ti kpengbango-li ti lo ni, na Zabolo aga mokonzi ti ala.—Matthieu 9:34.
9. (a) Nyen la asi na asioni yingo na ngoi so ala kiri na yayu? (b) Nyen la e yeke gue ti bâ ni fadeso?
9 Ndali ti so a-ange so asara kpengbango-li, Jéhovah ayeda pëpe ti tene ala kiri na yâ ti sewa ti lo (2 Pierre 2:4). Asioni yingo alingbi mbeni pëpe ti changé ti ga azo, me ala ngbâ ti “handa azo na ndö ti sese kue”. (Apocalypse 12:9; 1 Jean 5:19). Zia e bâ fadeso tongana nyen la ala yeke handa gbâ ti azo.—Diko 2 aCorinthien 2:11.
ASIONI YINGO AYEKE HANDA AZO TONGANA NYEN?
10. Asioni yingo ayeke handa azo tongana nyen?
10 Asioni yingo ayeke handa azo na alege mingi. Azo wani alingbi ti sara tënë na asioni yingo wala ala lingbi ti sara ni na lege ti ambeni zo nde, na tapande azo ti nganga. A iri sarango tënë na asioni yingo sarango yorö. Me Bible amû yanga na e ti ndu pëpe ye kue so andu asioni yingo (aGalate 5:19-21). Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so gï tongana ti so mbeni zo ti gingo nyama ayeke leke mbeni kûkû ti gbu na anyama, asioni yingo ayeke handa azo na ayeke ga na ala na gbe ti ngangu ti ala.—Bâ Kete tënë 26.
11. Azo ayeke bâ mbadi ngbanga ti nyen? A lingbi e bâ mbadi ape ngbanga ti nyen?
11 Mbeni ye so ala yeke handa na azo ayeke bango mbadi. So ti tene ti sara kua na angangu so ahon ti azo ti gi ti hinga ye na ndö ti kekereke wala na ndö ti mbeni ye so zo ahinga pëpe. Na tapande, ambeni zo alingbi ti gi ti sara ni na bango horoscope, na bango nganga na ngoi so mbeni zo so ala ye lo akui, wala tongana terê ti ala ason, wala tongana mbeni zo anzi ye ti ala, wala tongana a tene ala yeke na likundu. Azo mingi atene so aye ni so ayeke sioni pëpe, me a yeke tâ tënë ape. Aye ni so ayeke sioni mingi. Bible afa so azo so ayeke fa ye so ayeke si kekereke ayeke sara kua maboko na maboko na asioni yingo. Na tapande, Kusala 16:16-18 asara tënë ti “mbeni sioni yingo ti bango mbadi” so amû maboko na mbeni molenge-wali ti “fa gigi ti kekereke na azo.” Na peko ti so Paul atomba sioni yingo ni, molenge-wali ni ayeke na ngangu ti fa gigi ti kekereke na azo encore ape.
12. (a) Ngbanga ti nyen la a yeke sioni mingi ti gi ti sara lisoro na akuâ? (b) Ngbanga ti nyen la awakua ti Nzapa ayeke gi lâ oko pëpe ti sara aye so andu asioni yingo?
12 Asioni yingo ayeke sara kua na mbeni ye nde ti handa na azo. Ala yeke gi ti tene e mä na bê so e lingbi ti sara tënë na azo so akui awe nga so azo so akui awe ayeke biani na fini na mbeni ndo na ala lingbi ti sara tënë na e wala ti sara sioni na e. Na tapande, mbeni zo so kamarade ti lo wala fami ti lo akui alingbi ti gue ti bâ mbeni zo, na tapande mbeni zo so atene ni lingbi ti sara tënë na akuâ. Zo ti sarango tënë na akuâ ni alingbi ti tene na lo apendere tënë na ndö ti kamarade ti lo wala fami ti lo so akui na lo lingbi même ti haka go ti zo ni so akui so (1 Samuel 28:3-19). Angobo ti lungo kuâ aluti nga na ndö ti atënë so atene akuâ angbâ na fini na mbeni ndo. Atënë ni so andu sarango matanga ti lungo kuâ, matanga ti dango bê na lango ti kuâ ti mbeni zo, sarango asacrifice na akuâ, yungo deuil wala ambeni ngobo ti langongo na place ti kuâ. Tongana aChrétien ake ti sara aye so, afami ti ala wala azo ti kete kodro ti ala alingbi ti kasa ala, ti zonga ala wala ti ke ala. Me aChrétien ahinga so azo so akui ayeke na fini na mbeni ndo pëpe. E lingbi ti sara lisoro na ala pëpe nga ala lingbi ti sara sioni na e pëpe (Psaume 115:17). Sara hange mingi! Gi lâ oko pëpe ti sara lisoro na akuâ wala na asioni yingo nga sara lâ oko pëpe aye so andu asioni yingo.—Diko Deutéronome 18:10, 11; Ésaïe 8:19.
13. Nyen la azo so lani ayeke na mbeto ti asioni yingo awara lege ti sara?
13 Asioni yingo ayeke handa gï azo pëpe me ala yeke zia nga mbeto na yâ ti ala. Laso, Satan na asioni yingo ti lo ahinga so a ngbâ na ala “ngoi mingi pëpe” ti tene Nzapa azi ala na ndö ti sese, ni la ala yeke sara ye ti ngangu mingi na azo ahon ti kozo (Apocalypse 12:12, 17). Ye oko, azo saki mingi so lani ayeke sara mbeto ti asioni yingo ayeke sara mbeto ti ala encore ape. Nyen la asara si ala yeke na mbeto ti asioni yingo encore ape?
DÖ SESE NA ASIONI YINGO NA ZI TERÊ TI MO NA GBE TI ALA
14. Legeoko tongana akozo Chrétien, tongana nyen la e lingbi ti zi terê ti e na gbe ti asioni yingo?
14 Bible afa na e tongana nyen ti dö sese na asioni yingo nga tongana nyen ti zi terê ti e na gbe ti ala. Na tapande, ambeni zo ti gbata ti Éphèse ayeke sara lani lisoro na asioni yingo kozo si ala manda tâ tënë. Ala zi terê ti ala na gbe ti ala tongana nyen? Bible atene: “Gbâ ti azo so ayeke sara lani aye ti magie aga na ambeti ti ala legeoko, ala zö ni na lê ti azo kue.” (Kusala 19:19). Ndali ti so ala ye ti ga aChrétien, ala gbi ambeti ti magie ti ala kue. A yeke nga kota ye ti sara mara ti ye so laso. Zo kue so aye ti sara na Jéhovah ayeke na bezoin ti bi aye kue so andu asioni yingo. Na popo ti aye so, a yeke wara ambeti, afilm, amozoko, ajeux nga na afoto so asara si sarango magie, asioni yingo, wala azo so ayeke sara aye ti ndima akpa aye so ayeke sara sioni na zo pëpe wala akpa aye ti ngia. A ndu nga aye so azo ayeke yü na terê ti ala ti bata ala na asioni ye.—1 aCorinthien 10:21.
15. Mbeni ye nde wa la a lingbi e sara ti dö sese na Satan na asioni yingo?
15 Ambeni ngu na peko ti so azo ti Éphèse agbi ambeti ti magie ti ala, bazengele Paul atene so ala ngbâ lani ti ‘tiri na asioni yingo’. (aÉphésien 6:12). Biani, atâa so ala gbi lani ambeti ti ala, asioni yingo angbâ lani ti sara sioni na ala. Tongaso, mbeni ye nde wa la a lingbi ala sara lani? Paul atene na ala, atene: “Ala mû kota vala ti mabe, so na ni ala yeke wara ande lege ti mingo [wala, ti kanga lege na] wâ ti akokora kue ti Zo ti sioni.” (aÉphésien 6:16). Legeoko tongana ti so mbeni vala ayeke bata mbeni turugu na ngoi ti bira, mabe ti e alingbi ti bata e. Tongana e yeke na kite oko pëpe so Jéhovah alingbi ti bata e, e yeke wara lege ti dö sese na Satan na asioni yingo.—Matthieu 17:20.
16. Nyen la e lingbi ti sara ti tene mabe ti e na Jéhovah akpengba mingi?
16 Nyen la e lingbi ti sara ti tene mabe ti e na Jéhovah akpengba mingi? A lingbi e diko Bible lâ oko oko nga e zia bê ti e na lo ti bata e. Tongana e zia bê ti e kue na Jéhovah, Satan na asioni yingo ayeke wara lege pëpe ti sara sioni na e.—1 Jean 5:5.
17. Mbeni ye nde wa la ayeke bata e yongoro na asioni yingo?
17 Mbeni ye nde wa la a lingbi aChrétien ti Éphèse asara lani? Ala yeke lani na yâ ti mbeni gbata so asi singo na sarango yorö. Ni la Paul atene lani na ala, atene: “Ala ngbâ ti sambela na ngoi kue.” (aÉphésien 6:18). Ala yeke lani na bezoin ti hunda na Jéhovah ti bata ala na ngoi kue. Ka ti e ayeke tongana nyen? E yeke nga na yâ ti mbeni dunia so asi singo na sarango yorö. Tongaso, e nga kue a lingbi e hunda na Jéhovah ti bata e nga a lingbi e di iri ti lo na ngoi so e yeke sambela. (Diko aProverbe 18:10.) Tongana e ngbâ ti hunda na Jéhovah ti zi e na tïtî Satan, Jéhovah ayeke sara ni.—Psaume 145:19; Matthieu 6:13.
18, 19. (a) E lingbi ti sö benda na yâ ti tiri so e yeke sara na Satan na asioni yingo tongana nyen? (b) Chapitre ti peko ayeke kiri tënë na hundango ndo wa?
18 Tongana e bi na ngonda aye kue so e yeke na ni so andu sarango yorö na e zia bê ti e na Jéhovah ti bata e, e lingbi ti dö sese na Satan na asioni yingo. E bezoin ti sara mbeto ti ala pëpe. (Diko Jacques 4:7, 8.) Jéhovah ayeke ngangu mingi ahon asioni yingo. Lo punir ala lani na ngoi ti Noé, nga lo yeke futi ala ande (Jude 6). Girisa pëpe so e yeke tiri na Satan na asioni yingo gï na ngangu ti e wani pëpe. Jéhovah ayeke sara kua na a-ange ti lo ti bata e (2 aGbia 6:15-17). E yeke na confiance so, na mungo maboko ti Jéhovah, e lingbi ti sö benda na yâ ti tiri so e yeke tiri na Satan na asioni yingo.—1 Pierre 5:6, 7; 2 Pierre 2:9.
19 So Satan na asioni yingo ayeke sara si pasi ahon ndö ni, ngbanga ti nyen la Nzapa afuti ala ape juska laso? Chapitre ti peko ayeke kiri tënë na hundango ndo so.


text:
Ésaïe
42 Bâ, wakua ti mbi+ so mbi mû maboko na lo.
Lo so mbi soro lo,+ lo so mbi wara ngia na mbage ti lo.*+
2 Lo yeke dekongo pëpe nga lo yeke sara tënë na kota go pëpe;
a yeke mä ande go ti lo na ndö ti lege pëpe.+
3 Sosongo so aba awe, lo yeke kungbi ni pëpe,
na mèche so wâ ni ayeke gue ti mingo, lo yeke mingo ni pëpe.+
So lo yeke be-ta-zo, lo yeke sara si sarango ye mbilimbili amû ndo.+
4 Ngangu ti lo ayeke kiri na peko pëpe juska lo sara si mbilimbili amû ndö ti sese.+
Azoa* ayeke ngbâ ti ku ndia* ti lo.
Lo gbara sese nga na aye kue so ayeke na ndö ni.+
Lo zia pupu na yâ ti azo so ayeke na ndö ni+
nga lo mû yingo na azo so ayeke tambela na ndö ni.+ Lo tene:
6 “Mbi Jéhovah so mbi sara ye mbilimbili la mbi iri mo;
mbi gbu maboko ti mo.
Mbi yeke bata mo, mbi yeke sara si mo duti tongana mbele so mbi te na azo+
nga tongana lumière ndali ti amara,+
si mo zi azo ti kanga so ayeke na yâ ti da ti kanga so ayeke na gbe ti sese,
nga mo sara si ala so ayeke na yâ ti vukongo ndo na da ti kanga asigi.+
8 Mbi yeke Jéhovah. So ayeke iri ti mbi la;
mbi yeke mû gloire ti mbi na mbeni zo pëpe.*
Nga gonda so a yeke gonda na mbi, mbi yeke mû ni pëpe na ayanda so a leke ni na kode.+
9 Aye so mbi fa tënë ni ândö asi awe.
Fadeso mbi yeke fa tënë ti afini ye.
Mbi yeke sara tënë ti aye ni na ala kozoni si asi.”+
10 Ala azo so ayeke descend ague na terê ti ngu-ingo, aye kue so ayeke na yâ ni,
azoa nga na azo so asara kodro dä,+
ala he fini bia na Jéhovah.+
Ala he bia ti sepela lo juska na andangoro ti sese kue.+
11 Zia benyama nga na agbata so ayeke dä ayâa go ti ala na nduzu.+
Zia ando so azo ti Kédar+ asara kodro dä ayâa go ti ala na nduzu.
Zia azo so asara kodro na ando so akota tênë ayeke dä adekongo na ngia;
zia ala luti na ndö ti ahoto, ala dekongo.
12 Ala fa na azo so Jéhovah alingbi na gloire;
ala fa na yâ ti azoa so lo lingbi ti tene a sepela lo.+
13 Jéhovah ayeke sigi tongana mbeni ngangu koli.+
Tongana mbeni zo ti bira, lo yeke fa so lo yeke na kota nzara ti sara bira.+
Lo yeke dekongo, a yeke mä go ti lo na dekongo ti bira;
lo yeke fa so lo yeke ngangu ahon awato ti lo.+
14 “Mbi duti kpô aninga.
Mbi zi yanga pëpe nga mbi kanga bê ti mbi.
Tongana ti wali so aye ti dü,
mbi yeke dema, mbi yeke wu na ngangu ngangu nga mbi yeke wu gbä ndali ti songo ti ye.
15 Mbi yeke buba ahoto nga na akete hoto,
nga mbi yeke sara si apere na akeke kue so ayeke na ndö ni ahule.
16 Mbi yeke gue na awaziba na mbeni lege so ala hinga ni pëpe,+
na mbi yeke sara si ala tambela na ndö ti alege so ala hinga ni pëpe.+
Mbi yeke sara si vukongo ndo so ayeke na devant ti ala aga lumière,+
nga mbi yeke sara si ando so ayeke kpangbala pëpe aga kpangbala ndo.+
So ayeke aye so mbi yeke sara na ala la, na mbi yeke dö ala ti zia pëpe.”
17 Azo so azia bê ti ala na astatue so a leke ni na kode,
nga ala so atene na astatue so a leke ni na wen,* atene: “Ala yeke anzapa ti e”,
ala yeke bâ gbä ala kiri na peko, na kamene ayeke hon ndö ti ala.+
19 Zo wa la abâ ndo pëpe; a yeke gï wakua ti mbi ape?
Zo wa la mê ti lo akanga tongana ti zo so mbi tokua lo so?
Zo wa la lê ti lo avuko tongana ti zo so a futa lo so?
Zo wa la lê ti lo avuko tongana ti wakua ti Jéhovah?+
20 Ala bâ aye mingi, me lê ti ala akpengba pëpe.
Ala zi mê ti ala ti mä tënë, me ala mä tënë ni pëpe.+
21 Ndali ti so Jéhovah ayeke mbilimbili,
a nzere na lo ti sara si ndia* ti lo aga pendere nga ye ti gloire.
22 Me azo so ayeke azo so a gbu ala nga na aye ti ala a hon na ni.+
Ala kue ayeke na yâ ti adû so ala lingbi ti sigi dä pëpe, nga a honde ala na yâ ti ada ti kanga.+
A gbu ala a hon na ni, me mbeni zo ti zi ala ayeke dä pëpe.+
A nzi ala a hon na ni, me mbeni zo ayeke dä pëpe so atene: “Ala kiri na azo so.”
23 Na popo ti ala, zo wa la ayeke mä tënë so?
Zo wa la ayeke dengi mê ti mä ni si lo hinga ye so ayeke si ande?
24 Zo wa la azia Jacob na maboko ti azo si ala nzi lo ahon na ni?
Zo wa la azia Israël na maboko ti azo si ala gbu lo ahon na ni?
A yeke Jéhovah so e sara siokpari na terê ti lo so ape?
25 Ni la lo ngbâ ti tuku kota ngonzo ti lo na ndö ti Israël,
lo ngbâ ti tuku ngonzo ti lo na ndö ti lo na lege ti ngangu bira so aga na ndö ti lo.+
Bira ni abuba aye kue so angoro lo, me lo sara sanka ni.+
Bira ni asungba na terê ti lo, me lo bi bê ti lo dä pëpe.+


text:
72: Nzapa amû maboko na Ezéchias
MO HINGA ngbanga ti nyen koli so ayeke sambela Jéhovah? Ndali ti nyen lo tanda ambeti so na gbele gbalaka ti Jéhovah? Koli so ayeke Ezéchias, gbia ti royaume ti akete mara use ti Israël. Lo yeke na yâ ti kota kpale. Ngbanga ti nyen?
Ngbanga ti so aturugu ti Assyrie afuti royaume ti akete mara 10 ti Israël awe. Jéhovah azia ala ti sara tongaso ndali ti so akete mara 10 so asara sioni mingi. Fadeso, aturugu ti Assyrie aga ti tiri bira na royaume ti akete mara use ti Israël.
Gbia ti Assyrie atokua lani ambeti na gbia Ezéchias. Ni la si Ezéchias azia ni na gbele Nzapa. Atënë ti yâ ti ambeti so ayeke atënë ti hengo Jéhovah, na a tene na Ezéchias ti tiri pëpe. A yeke nda ni la si Ezéchias asambela Jéhovah, lo tene: ‘O Jéhovah, zi e na tïtî gbia ti Assyrie, si amara kue ahinga so gi mo oko ayeke Nzapa.’ Fade Jéhovah ayeke mä Ezéchias?
Ezéchias ayeke nzoni gbia. Lo yeke pëpe tongana asioni gbia ti royaume ti akete mara 10 ti Israël. Lo yeke nga tongana babâ ti lo Achaz pëpe, so ayeke nga lani mbeni sioni gbia. Ezéchias ayeke sara kue ti sara ye alingbi na andia ti Jéhovah kue. Ni la si tongana lo hunzi ti tene sambela ti lo ni awe, prophète Esaïe atokua na lo ti fa atënë so Jéhovah atene: ‘Gbia ti Assyrie ayeke si na Jérusalem pëpe. Turugu ti lo oko ayeke ga même nduru na ni pëpe. Ala yeke pika likongo oko na tere ti kodoro so pëpe.’
Bâ foto so na gbe ni ge. Mo hinga aturugu so akui kue so? A yeke aturugu ti Assyrie. Jéhovah atokua ange ti lo, na ange ni afâ aturugu 185 000 ti Assyrie gi na yâ ti bï oko. Me, gbia ti Assyrie akpe ti lo, lo kiri na kodoro.
Jéhovah azi royaume ti akete mara use ti Israël na tïtî awato ti ala, na azo ni kue aduti na siriri teti mbeni ngoi. Me na peko ti so Ezéchias akui, molenge ti lo Manassé aga gbia. Manassé na molenge ti lo Amon so akomande na peko ti lo ayeke asioni gbia. Sioni nga na sarango ngangu akiri amû ndo na yâ ti kodoro ni. Tongana awakua ti gbia Amon afâ Amon, molenge ti lo Josias alë gbia na ndo ti royaume ti akete mara use ti Israël na peko ti lo.
2 aGbia 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
Ahundango tënë
- Koli wa la ayeke na lê ti foto so? Nyen la asara si lo yeke na yâ ti kota kpale?
- Ambeti wa la Ezéchias azia na gbele Nzapa? Ezéchias atene nyen na yâ ti sambela ti lo?
- Ezéchias ayeke mara ti gbia wa? Jéhovah atene na lo nyen na lege ti prophète Esaïe?
- Tongana ti so foto ni afa, ange ti Jéhovah asara nyen na azo ti Assyrie?
- Atâa so royaume ti akete mara use ti Juda aduti na siriri teti mbeni ngoi, nyen la asi na peko ti kuâ ti Ezéchias?
Ambeni hundango tënë
- Diko 2 aGbia 18:1-36.
Tongana nyen Rabsaké, so afa peko ti yanga ti gbia ti Assyrie, agi ti woko mabe ti azo ti Israël? (2 aGbia 18:19, 21; Ex. 5:2; Ps. 64:4).
Na yâ ti sarango ye ti ala na mbage ti awato ti ala, tongana nyen aTémoin ti Jéhovah ayeke mû tapande ti Ezéchias? (2 aGbia 18:36; Ps. 39:2; aProv. 26:4; 2 Tim. 2:24).
- Diko 2 aGbia 19:1-37.
Tongana nyen azo ti Jéhovah ayeke sara ye laso tongana Ezéchias na ngoi ti ye ti ngangu? (2 aGbia 19:1, 2; aProv. 3:5, 6; aHéb. 10:24, 25; Jacq. 5:14, 15).
Aye ota wa asi na gbia Sennakérib so asara si lo mû Jérusalem pëpe? Sennakérib aduti fä ti zo wa? (2 aGbia 19:32, 35, 37; Apoc. 20:2, 3).
- Diko 2 aGbia 21:1-6, 16.
Ndali ti nyen a lingbi ti tene so Manassé ayeke oko ti agbia ti Jérusalem so asara sioni ahon atanga ni kue? (2 Chron. 33: 4-6, 9).


text:
Mbeti-kapa ti kota bungbi ti 2017
Bâ programme ti lango oko oko ti kota bungbi so, so ayeke mû maboko na mo ti ngbâ ti sara ye so ayeke nzoni nga ti gbu ngangu na yâ ti atara.
Vendredi
Nyen la alingbi ti aidé aChrétien ti gi ti duti na asarango ye so ala bezoin ni ti gbu ngangu na yâ ti akpale?
Samedi
Na lege wa Nzapa so ngangu ti lo ahon angangu kue amû na e gbungo ngangu nga na dengo bê?
Dimanche
Jésus atene: “Zo so agbu ngangu juska na nda ni, a yeke sö lo ande.” Nyen la mo lingbi ti sara ti sara ye alingbi na atënë so?
Asango teti azo so aga
Peut-être mo ye ti gue na ambeni bungbi so a yeke sara na ngoi ti kapa ni. Bâ nga wala mo ye ti hinga ye mingi na ndö ti azo ti yambango azo, batême, a-offrande, ndo ti mungo yorö, aye so agirisa si a wara ni, ndo ti duti wala avolontaire.
TI HINGA AMBENI TËNË
AZO WA LA AYEKE SARA LASO YE SO JÉHOVAH AYE?
E yeke gue ka na akota bungbi ngbanga ti nyen?
Ngu oko oko, fani ota, e yeke wara terê ndali ti akota bungbi ti e. Mo lingbi ti bâ nzoni dä tongana nyen?


text:
A1
Amama-ndia ti kua ti kiringo peko ti Bible
A sû ândö Bible na yanga ti Hébreu, ti Araméen nga na ti Grec ti giriri. Laso, a yeke wara Bible kue wala gï mbeni mbage ni na ayanga ti kodro 2600 tongaso. Mingi ti azo so ayeke diko Bible laso amä yâ ti ayanga ti kodro so a sû na Bible ândö so pëpe. Tongaso, ala yeke na bezoin ti mbeni bible so a kiri peko ni na yanga ti kodro ti ala. Amama-ndia wa la a yeke nzoni azo asara ye alingbi na ni ti kiri na peko ti Bible? Tongana nyen la a sara ye alingbi na amama-ndia ni so ti kiri na peko ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia?
Ambeni zo alingbi ti pensé so a yeke nzoni ti wara mbeni bible so a kiri peko ti alê ti tënë ni oko oko wala so mo yeke wara alê ti tënë ti yanga ti kodro ti giriri ni na nduzu, na atënë ni so a kiri peko ni na gbe ni. Ti ala, mara ti bible tongaso la ayeke mû lege na zo so adiko ni ti ngbâ nduru na apensé so ayeke na yâ ti ambeti ni so a sû ândö so. Me ye ni ayeke lakue tongaso pëpe. Zia e bâ ambeni raison ni:
A lingbi pëpe ti wara ayanga ti kodro use so kode ti sungo na atënë ni, alê ti tënë ni nga na fason so azo ayeke tene na tënë ni ague tâ gï oko. Pakara Driver, so ayeke fa yanga ti Hébreu na dasendagi, atene so ‘kangbi so ayeke na popo ti ayanga ti kodro ayeke gï pëpe na ndö ti kode ti sungo na tënë ni, me nga fason so alê ti tënë ni ayeke tingbi terê ti fa mbeni pensé.’ Yanga ti kodro oko oko ayeke na fason so lo yeke fa na apensé ti lo. Pakara Driver akiri atene: “Ni la, fason so a yeke tingbi na alê ti tënë na ayanga ti kodro nde nde ti tene asua nzoni ayeke legeoko pëpe.”
Mbeni yanga ti kodro ti laso so alê ti tënë ni nga na kode ti sungo na tënë ni akpa tâ gï terê na ti Hébreu, Araméen nga na Grec so a sû na Bible ândö ayeke dä ape. Tongaso, mbeni bible so a kiri peko ti alê ti tënë ni oko oko alingbi ti duti polele pëpe, wala na ambeni ngoi, alingbi même ti fa mbeni pensé so ayeke nde.
Nda ti mbeni lê ti tënë oko wala ti groupe ti ambeni tënë alingbi ti changé alingbi na atënë so angoro ni.
Na yâ ti ambeni versê, zo ti kiringo peko ti Bible alingbi peut-être ti kiri na alê ti tënë ni oko oko tongana ti ayanga ti kodro so a sû na Bible giriri so, me a lingbi lo sara ni na hange mingi.
Zia e bâ ambeni tapande so afa so tongana a kiri na alê ti tënë ni oko oko, a lingbi ti mû mbeni pensé nde:
Bible asara kua na tënë “lango” ti sara tënë ti tâ lango wala ti kuâ (Matthieu 28:13; Kusala 7:60). Tongana atënë so angoro tënë “lango” aye ti sara tënë ti kuâ, azo so akiri peko ti Bible alingbi ti sara kua na tënë “kui” wala “lango na yâ ti kuâ,” si li ti zo so ayeke diko ni laso aga kirikiri pëpe.—1 aCorinthien 7:39; 15:51; 1 aThessalonicien 4:13; 2 Pierre 3:4.
Na aÉphésien 4:14, bazengele Paul asara kua na mbeni tënë so na yanga ti Grec aye ti tene “ngia ti tukungo dé ti azo.” A yeke mbeni tënë so azo ayeke tene giriri ti sara tënë ti azo so ayeke handa amba ti ala na ngoi so ala yeke sara ngia ti dé. Na yâ ti mingi ti ayanga ti kodro, tongana a kiri peko ti alê ti tënë oko oko ti tënë so, zo ayeke mä yâ ni kue ape. Ni la, tongana a kiri peko ni a tene “na lege ti handa ti azo,” a yeke sigi na tâ pensé ni si zo amä yâ ni.
Na aRomain 12:11, a sara kua na mbeni tënë na yanga ti Grec so aye ti tene “na yingo so ayeke kporo.” Tongana a kiri peko ti tënë ni tongaso na Sango, zo ayeke hinga tâ pensé ni pëpe. Ndani la si na yâ ti bible so, a kiri peko ni na tënë “zia yingo aduti tongana wâ na yâ ti terê ti ala.”
Na ngoi so Jésus ayeke fa tënë na ndö ti hoto, lo sara kua na mbeni tënë so abible mingi akiri peko ni tongaso: “Ti ala nzoni, ala so ahinga atene ye atia yingo ti ala.” (Matthieu 5:3, Mbeti ti Nzapa, Fini Mbuki, 1995). Me na yâ ti ayanga ti kodro mingi, tongana a kiri peko ti alê ti tënë ni oko oko tongaso, pensé ni asigi nzoni ape. Na ambeni ngoi, tongana a kiri peko ti alê ti tënë ni oko oko tongaso, a lingbi ti sara si a bâ so ala so “ye atia yingo ti ala” ayeke azo so li ti ala ayeke nzoni ape wala ala yapu ti sara ye ape nga ala yeke gi ti sara ye na bê ti ala kue ape. Ye oko, ge, Jésus ayeke fa na azo so a yeke pëpe warango aye na lege ti mitele la ayeke sara si ala duti na ngia, me a yeke hingango so ala yeke na bezoin ti tene Nzapa afa lege na ala (Luc 6:20). Ndani la, tongana a kiri peko ni na tënë “azo so ahinga so ala yeke na bezoin ti aye ti yingo” wala “azo so ahinga so ala yeke na bezoin ti Nzapa,” a sigi na nda ti tënë ti Grec ni nzoni.—Matthieu 5:3; The New Testament in Modern English.
Na yâ ti aversê mingi, tënë ti yanga ti Hébreu so a kiri peko ni na tënë “mbanda” alingbi na tënë ti Sango ni so aye ti sara tënë ti ngonzo so agbu zo ndali ti so lo pensé ti lo so mbeni zo so lo yeke na kpengba songo na lo angbâ be-ta-zo na lo ape, wala tënë ti sarango bê so zo asara na terê ti ambeni zo ndali ti aye ti ala (aProverbe 6:34; Ésaïe 11:13). Me oko tënë ti Hébreu ni so andu nga mbeni ye so ayeke nzoni. Na tapande, a lingbi ti sara kua na ni ti sara tënë ti ‘ye so agbu bê ti Jéhovah mingi,’ wala kota nzara so lo yeke na ni ti bata awakua ti lo. A lingbi nga ti sara kua na ni ti fa so Jéhovah ahunda ti tene awakua ti lo ‘amû terê ti ala kue gï na lo oko.’ (Exode 34:14; 2 aGbia 19:31; Ézéchiel 5:13; Zacharie 8:2). A yeke sara nga kua na ni ti sara tënë ti “nzara” so awakua ti Nzapa so ayeke be-ta-zo ayeke na ni ndali ti lo nga ndali ti vorongo so ala yeke voro na lo wala ti fa so ala ke ti tene azo ‘abungbi lo na mbeni nzapa nde ti voro.’—Psaume 69:9; 119:139; Nombre 25:11.
Tënë ti Hébreu so a yeke kiri ka peko ni na tënë “maboko,” ndani ayeke mingi. Na yâ ti aversê nde nde, a lingbi ti kiri peko ni na tënë “komande”, ‘bê so apusu zo ti mû ye’, wala “ngangu”. (2 Samuel 8:3; 1 aGbia 10:13; aProverbe 18:21). Ti bâ ni nzoni, a kiri peko ti tënë so na alege mingi na yâ ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia.
Na bango aye so kue, e lingbi ti tene so ti kiri peko ti Bible andu aye mingi ahon gï ti mû mbeni tënë ti ayanga ti kodro so a sû na Bible na ti kiri peko ni gï na oko tënë na ando kue so tënë ni asigi dä. A lingbi zo ti kiringo peko ti Bible abâ yâ ti ye nzoni si lo soro atënë ti yanga ti kodro ti lo so asigi na apensé ti atënë ti ayanga ti kodro so a sû na Bible. Nga, a lingbi lo leke yâ ti atënë ni na mbeni fason so ague oko na kode so a yeke sû na tënë na yanga ti kodro ni, si a yeke ngangu na zo pëpe ti diko ni.
Na oko ngoi ni, a lingbi a kpe ti changé atënë ni na mbeni lege so ahon ayo mingi na pensé ni. Zo ti kiringo peko ti Bible so amû liberté ti fa peko ti atënë ti Bible na fason ti lo wani alingbi ti ba yâ ti apensé ni. Na lege wa? Na lege so lo lingbi ti sara erreur ti yôro apensé ti lo wani na yâ ti aversê ti fa nda ti atënë ti Bible, wala lo lingbi ti zi ambeni nzene nzene tënë so ayeke kota ye. Atâa so abible so azo akiri peko ni alingbi na apensé ti ala alingbi ti duti ngangu pëpe ti diko ni, fason so ala kiri na peko ti Bible ni tongaso alingbi ti kanga lege na azo ti dikongo ni ti hinga tâ tënë so Bible aye ti fa.
A yeke ngangu pëpe ti tene fango ye ti bungbi ti nzapa ti mbeni zo ti kiringo peko ti Bible asara ngangu na ndö ti kua ti lo. Na tapande, Matthieu 7:13 atene: “Lê ti lege so ayeke gue na futingo akono.” Me ambeni zo ti kiringo peko ti Bible azia tënë “enfer” na yâ ti versê so, ahon ti fa ye so tënë ti Grec ni aye giriri ti tene, so ti tene “futingo.” Peut-être fango ye ti bungbi ti nzapa ti ala la asara ngangu na ndö ti ala.
A lingbi zo ti kiringo peko ti Bible ahinga nga so azo so asû Bible ândö asara kua na atënë so asenge zo tongana azo ti fango yaka, aberger nga na azo ti gingo susu ayeke tene lâ oko oko (Néhémie 8:8, 12; Kusala 4:13). Tongaso, Bible so a kiri peko ni nzoni ayeke sara si azo so ayeke diko ni ti gi ti mä yâ ni alingbi ti hinga tënë so Bible aye ti fa, atâa ndo wa la ala kono dä. A yeke nzoni ti sara kua na atënë so ayeke polele, so azo mingi ayeke tene ni nga so ayeke ngangu ape ti mä yâ ni, ahon ti sara kua na atënë so a yeke ngangu ti mä asenge zo na tenengo ni.
Sân mbeni mbilimbili raison, azo mingi so akiri peko ti Bible amû liberté ti zi iri ti Nzapa, Jéhovah, na yâ ti abible so ala kiri peko ni laso, atâa so a wara iri ni so na yâ ti angbene manuscrit ti Bible. (Bâ Ambeni tënë: A4.) Azo mingi so akiri peko ti Bible azi iri ni na a zia na place ni mbeni tënë tongana “Seigneur.” Ambeni asara même si mo bâ mo tene Nzapa ayeke na iri ape. Na tapande, na yâ ti ambeni bible, atënë ti sambela ti Jésus so ayeke na Jean 17:26 atene: “Mbi sara si ala hinga mo.” Nga, na Jean 17:6, a tene: “Azo so mo zi ala na dunia si mo mû ala na mbi, mbi sara si ala hinga mo.” Me nzoni kiringo peko ti atënë ti sambela ti Jésus ayeke so: “Mbi sara si ala hinga iri ti mo,” nga “Azo so mo mû ala na mbi na yâ ti dunia so, mbi fa iri ti mo polele na ala.”
A tene na yâ ti kete tënë na ndö ti kozo Mbeti ti Nzapa ti fini dunia na Anglais: “E fa peko ti atënë ti Mbeti ti Nzapa na fason ti e wani pëpe. Tongana lege ayeke dä, na yâ ti Mbeti ti Nzapa so kue, e gi ti kiri peko ti alê ti tënë ni tâ gï tongana ti so a sû ni na ayanga ti kodro ni ândö na aplace so fason ti tenengo tënë na Anglais amû lege ti sara ni nga na aplace so kiringo peko ti alê ti tënë ni oko oko ahonde tâ pensé ni pëpe.” Ni la, Komite so abâ lege ti kiringo peko ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia asara kue ti sara ye ahon ndö ni pëpe na lege so lo sara kua na atënë so ague oko na atënë ti ayanga ti kodro so a sû na Bible ândö. Nga na oko ngoi ni, lo kpe ti sara kua na atënë so atoto nzoni ape na mê ti azo so adiko ni wala so ahonde pensé so Bible aye ti fa. Ye ti peko ni ayeke so a yeke ngangu pëpe na zo ti diko Bible, nga lo hinga na bê ti lo kue so atënë ti yâ ni so a sû na gbe ti yingo ti Nzapa, a kiri peko ni tâ na lege ni.—1 aThessalonicien 2:13.


text:
AMBENI TËNË TI BÂ NA NDO NI
Iri ti Nzapa: lege so a sala kusala na ni nga nda ti iri ni
NA YÂ ti Bible ti mo, a kiri peko ti ndangba versê ti Psaume 83 tongana nyen? Bible Traduction du monde nouveau akiri pekoni tongaso: “Si azo alingbi hinga so mo, so iri ti mo ayeke Jéhovah, gi mo oko ayeke Lo Ti Nduzu Ahon Kue na ndo sese kue.” Ambeni Bible akiri nga peko ti versê so legeoko tongana ti Traduction du monde nouveau. Ye oko, na yâ ti aBible mingi, a zi iri ti Jéhovah ni na a zia na place ni “Seigneur” wala “L’Eternel”. Me a lingbi a kiri peko ti versê ni tongana nyen? A lingbi a zia “L’Eternel” wala “Seigneur” so ayeke atâ iri ti zo pëpe? wala a zia iri Jéhovah?
Iri ti Nzapa na Hébreu
Na yâ ndangba versê ti Psaume 83 so, a sala tënë ti iri ti zo. Na yanga ti Hébreu so a sû giriri kota mbage ti Bible na ni, a yeke iri ti zo si a sigigi na ndo so na gi Nzapa lo oko si ayeke na iri so. Agere-mbeti ti yanga ti Hébreu so a sala kusala na ni ayeke tongaso: יהוה (so a yeke agere-mbeti Y, H, W, H). Na Sango, mingi ni ka a yeke sû pekoni na “Jéhovah” (wala “Jéhova”, tongana ti so a wara ni na Genèse 22:14 na Bible ti Sango). A yeke wara iri ni so gi na yâ ti versê oko ti Bible? Ên-ën. A sigigi ndulu na 7 000 tongaso na yâ Mbeti ti Nzapa giriri ti yanga ti Hébreu.
Iri ti Nzapa ayeke tâ kota ye mingi ti tene azo ahinga ni? Bâ gi tapande ti sambela so Jésus Christ amû giriri. Lo to nda ti sambela ni tongaso: “Babâ ti e so ayeke na yayu, e ye iri ti Mo aga nzoni-kue.” (Matthieu 6:9). Na pekoni, Jésus atene na Nzapa na yâ sambela: “Babâ, mû gloire na iri ti Mo.” Nzapa akiri tënë, lo tene: “Mbi mû gloire na iri ti Mbi awe, na fade Mbi kiri Mbi mû gloire na ni.” (Jean 12:28). A yeke polele so iri ti Nzapa ayeke kota ahon ye kue. Me ngbanga ti nyen ambeni zo so akiri peko ti Bible na yanga ti mbeni kodoro nde azi iri so na ala zia na place ni “Seigneur” wala “L’Eternel”?
Peut-être akota nda ti tënë use afa ngbanga ti nyen ala zi iri so. Kozoni kue, ala mingi atene so a lingbi a sala kusala na ni pëpe teti laso azo ahinga pëpe lege so a yeke di na iri ni giriri. Tongana a yeke sû mbeti na yanga ti Hébreu ti giriri, a yeke sala kusala lani pëpe na agere-mbeti tongana i, u, o, a, e so amû lege na e laso ti diko mbeni mbeti so a sû. A yeke ngbanga ni la si laso zo oko alingbi pëpe ti fa tâ lege so a yeke di lani na iri ti Nzapa so a sû ni na tingbingo agere-mbeti Y, H, W na H. Me ye so alingbi ti kanga lege na e ti sala kusala na iri ti Nzapa ni? Ên-ën. Na tapande, na ngoi ti giriri, azo ayeke hiri peut-être Jésus Yeshoua wala même Yehoshoua; me zo oko laso ti hinga tâ tongana nyen a yeke di lani iri ti lo ayeke dä pëpe. Atâa so kue, azo ti sese mobimba laso ayeke di iri ti Jésus na alege nde nde, a lingbi na yanga ti kodoro ti ala. Atâa so ala hinga pëpe lege so a yeke di lani na iri ti Jésus na ngoi ti abazengele, ye so akanga lege na ala pëpe ti sala kusala na iri so. Legeoko nga, tongana a si na mo ti gue na mbeni kodoro wande, mo yeke bâ peut-être so lege so a yeke di na iri ti mo na yanga ti kodoro ni so ayeke nde na ti yanga ti kodoro ti mo. Tongaso, so e hinga pëpe lege so a yeke di na iri ti Nzapa na Hébreu ayeke mbeni nda ti tënë pëpe ti ke ti sala kusala na iri ti lo.
Use nda ti tënë ni so fani mingi a yeke mû ni ti fa ngbanga ti nyen a zi iri ti Nzapa na yâ ti Bible alondo na mbeni bango ndo so aJuif ayeke na ni na so ato nda ni giriri. Mingi ti ala atene so a lingbi a di iri ti Nzapa lâ oko pëpe. A yeke mbeni bango ndo so, ti bâ ni nzoni, aluti na ndo ti mbeni ndia ti Bible so ala ba yâ ni kirikiri; ndia ni atene: “A lingbi mo di iri ti L’Eternel [“Jéhovah”, NW ] Nzapa ti mo senge senge pëpe; teti zo so adi iri ti L’Eternel senge senge, fade L’Eternel azia lo hon senge pëpe.”—Exode 20:7.
Ndia so ake salango kusala kirikiri na iri ti Nzapa. Me ndia ni ake ti tene zo asala kusala na iri so na lege ni? Ên-ën. Ala kue so asû lani mbage ti Bible ti yanga ti Hébreu (so a hiri ni ka “Testament ti Giriri”) ayeke lani azo so ayeke be-ta-zo, so ayeke bata lani atënë ti Ndia so Nzapa amû na azo ti Israël na lege ti Moïse. Na ala sala kusala mingi na iri ti Nzapa na yâ ambeti so ala sû. Na tapande, ala yôro iri so na yâ ti apsaume mingi so azo mingi so ayeke bungbi ti voro Jéhovah lani ayeke he bia na ni na kota go. Jéhovah Nzapa ahunda même na awavorongo lo ti di iri ti lo, na awakua be-ta-zo ti lo asala tongana ti so lo hunda (Joël 2:32; Kusala 2:21). Tongaso, aChrétien laso ayeke gbanzi tele ti ala pëpe ti di iri ti Nzapa na kpengo mbito ti lo, legeoko tongana ti so Jésus asala biani giriri.—Jean 17:26.
So ambeni zo ti kiringo peko ti Bible na yanga ti kodoro nde azi iri ti Nzapa na azia na place ni “Seigneur” wala “L’Eternel”, ala hon tâ na tele ni ngangu. Ala sala si azo abâ atene Nzapa ayo mingi na ala ti tene ala ga ndulu na lo, na lo yeke tâ zo pëpe. Me Bible afa ti lo nde teti lo tene so ‘Nzapa ayeke fa atënë ti bê ti Lo’ na azo (Psaume 25:14). Gbu li kete na ndo ti mbeni kamarade ti mo so mo yeke fa ka atënë ti bê ti mo na lo. Fade mo yeke tene so lo yeke tâ kota kamarade ti mo tongana mo hinga iri ti lo pëpe? Oko pëpe. Legeoko nga, tongana a kanga lege na azo ti hinga iri ti Nzapa, Jéhovah, fade azo alingbi ti ga biani akota kamarade ti lo? Oko pëpe. Nga, tongana azo adi iri ti Nzapa pëpe, ala yeke hinga nga pëpe pendere nda ti iri ti lo so. Me nda ti iri ti Nzapa ni ayeke nyen?
Nzapa mveni afa nda ti iri ti lo na wakua ti lo be-ta-zo Moïse. Na ngoi so Moïse ahunda lo iri ti Lo, Jéhovah akiri tënë, lo tene: “Fade Mbi yeke ga ye so fade mbi yeke ga.” (Exode 3:14, NW ). Bible ti Rotherham akiri peko ti tënë so tongaso: “Fade mbi ga ye kue so anzere na mbi ti ga.” Tongaso, Jéhovah alingbi ti ga ye kue so a lingbi lo ga ni si ye so lo leke ti sala aga tâ ye.
Tongana fade mo yeke na ngangu ti ga ye kue so mo ye ti ga, fade mo yeke sala nyen teti akamarade ti mo? Biani, tongana mbeni oko atï kobela ngangu, mo lingbi ti ga mbeni docteur so ahinga kua ti lo nzoni ti tene mo sava lo. Tongana mbeni nde ayeke na kpale ti nginza, mo lingbi ti ga mbeni kota zo ti mosoro ti ga ti mû maboko na lo. Ye oko, ti tâ tënë ni, mo lingbi pëpe ti ga ye kue so mo ye ti ga, na e kue nga e lingbi pëpe. Tongana mo yeke manda Bible, bê ti mo ayeke dö ti bâ tongana nyen Jéhovah ayeke ga ye kue so a lingbi lo ga ni ti bata azendo ti lo. Na a nzere na lo mingi ti sala kusala na ngangu ti lo ti mû maboko na ala so andoye lo (2 Chronique 16:9). Apendere salango ye ti Jéhovah tongaso ayeke aye so ala so ahinga iri ti lo pëpe ayeke hinga ni nga pëpe.
Ti bâ ni polele, iri ti Jéhovah ayeke mbeni iri so a lingbi a zia ni na yâ Bible. Tongana e hinga nda ni nga e duti ndulu ti sala kusala na ni mingi, a yeke mû maboko na e ngangu ti kiri ti ga tâ ndulu mingi na Babâ ti e ti yayu, Jéhovah.*
* Ti hinga atënë mingi na ndo iri ti Nzapa, nda ti iri ni nga ngbanga ti nyen ti sala na kusala tongana e yeke voro Nzapa, bâ brochure Iri ti Nzapa so angbâ kpunakpu.


text:
BIBLE ACHANGÉ FINI TI AZO
Mbi yeke lani na vundu na bê nga mbi ye sarango ye ti ngangu mingi
A DÜ LO NA NGU: 1974
NA KODORO TI: MEXIQUE
LO YEKE ÂNDÖ: MASEKA SO AYE SARANGO YE TI NGANGU NGA LO YEKE TIRI NA AZO TI WARA NGINZA NA PEKO NI
GIGI TI MBI ÂNDÖ:
A dü mbi na Ciudad Mante, mbeni pendere kodoro so ayeke na kodoro-komanda ti Tamaulipas na Mexique. Azo ti gbata ni ayeke azo so ayeke mû ye na azo nga ayeke na nzoni bê. Me mawa ni ayeke so, ndo ni ayeke sioni mingi ngbanga ti so, ambeni zo ayeke dä so kua ti ala ayeke ti sara sioni na azo.
E yeke amolenge-koli osio, na mbi yeke use molenge ni. Babâ na mama ti mbi ahunda si a batize mbi na Eglize Catholique, nga na pekoni mbi lï na yâ ti chorale ti paroisse ti eglize ni. Mbi ye ti nzere na lê ti Nzapa ngbanga ti so mbi sara mbeto ngangu ti tene lo fâ ngbanga na li ti mbi nga ti tene mbi gue na enfer teti lakue lakue.
Na ngoi so mbi yeke na ngu oku, babâ ti e azia e. Ye so ason mbi mingi nga asara si mbi bâ so mbeni ye amanke mbi. Mbi comprendre ape ngbanga ti nyen la lo zia e, lo so e ye lo mingi so! A hunda na mama ti mbi ti gue ti sara kua teti l’heure mingi ti mû na e ye so e bezoin ni, e so e yeke amolenge-koli osio so.
Mbi profité lani na yâ ti aye ni so ti kpe ekole ti gue ti sara kamarade na ambeni molenge. Ala fa na mbi sioni yanga, nyongo manga, nzi nga na tiri. Teti so mbi ye ti komande amba ti mbi, mbi manda boxe, tiri ti pongo, karaté nga mbi manda ti pika ngombe. Mbi ga lani mbeni sioni maseka. A si mingi so mbi na azo e yeke tiri na ngombe, na mingi ni a yeke wara mbi na nda ni na mênë kue na tere ti mbi na a zia mbi tongana kuâ na ndo ti lege. Tâ so vundu la mbi yeke zia lani na bê ti mama ti mbi, na ngoi so lo yeke wara mbi tongaso nga lo yeke yô mbi na loro ti gue na mbi na hôpital!
Na ngoi so mbi yeke na ngu 16, Jorge, mbeni kamarade ti mbi so mbi na lo e kono oko, aga na yanga-da ti e. Lo tene na e so lo yeke Témoin ti Jéhovah na so lo yeke na mbeni ngangu sango ti fa ni na e. Lo sara kua na Bible ti fa aye so lo mä na bê na ni. Lâ oko mbi diko aversê ni so ape, nga a nzere na mbi mingi ti hinga iri ti Nzapa nga na aye so lo leke ti sara. Jorge ahunda ti manda Bible na e. E yeda.
LEGE SO BIBLE ACHANGÉ FINI TI MBI:
Bê ti mbi adë mingi ti mä tâ tënë na ndo ti tënë ti enfer ti wâ, so ayeke mbeni fango ye so ayeke na yâ ti Bible ape (Psaume 146:4; Zo-ti-fa-tene 9:5). Tâ gi na ngoi so mbi hinga ni, sioni mbeto ti Nzapa so mbi yeke na ni kozo ahon. Mbi komanse ti bâ lo tongana mbeni Babâ ti ndoye so aye nzoni ti amolenge ti lo.
Tongana mbi yeke gue na li ni na yâ ti mandango Bible ni, mbi bâ so a lingbi mbi changé asarango ye ti mbi, mbi sara tere ti mbi kete nga mbi zia lege ti sarango ye ti ngangu. Wango so ayeke na 1 aCorinthien 15:33 a-aidé lani mbi. A tene: “Ti sara songo na asioni zo ayeke buba anzoni sarango ye ti zo.” Mbi ga ti bâ so, tongana mbi ye ti changé asioni sarango ye ti mbi, a lingbi mbi zia ti sara kamarade na azo so ayeke pusu mbi ti sara asioni ye. Tongaso, mbi changé angbene kamarade ti mbi ni na atâ Chrétien ti yâ ti congrégation, so ayeke azo so tongana ala ye ti leke akpale ti ala, ala yeke tiri ape wala ala yeke sara mbeni ye ti ngangu ape, me ala yeke sara ye alingbi na amama-ndia ti Bible.
Mbeni versê ti Bible so asara ye mingi na ndo ti mbi nga ayeke aRomain 12:17-19. A tene: “Ala kiri sioni teti sioni na mbeni zo pëpe. . . . Tongana lege ni ayeke dä, na ala lingbi ti sara mbeni ye, zia ala duti na siriri na azo kue. . . . Ala wani ala futa kula pëpe. . . . Ndali ti so Mbeti ti Nzapa atene: ‘Jéhovah atene: Mbi la mbi yeke kiri na zo peko ti sioni so lo sara, mbi la mbi yeke kiri na ni.’” Mbi ga ti yeda so a yeke Jéhovah la ayeke fâ ngbanga na fason so lo ye nga na ngoi ni. Yeke yeke, mbi komanse ti zia lege ti sioni gigi ti mbi ni.
Mbi yeke girisa lâ oko ape mbeni ye so asi na mbi na mbeni lakui na ngoi so mbi yeke kiri na yanga-da. Mbeni groupe ti amaseka so ayeke lani awato ti e aga na ndo ti mbi, na chef ti ala agu mbi na mbage ti peko na lo dekongo, lo tene: “Défendre tere ti mo ma!” Mbi tene kete sambela na Jéhovah, ti hunda na lo ti aidé mbi na yâ ti ye ni so. Atâa so mbeni ngangu bibe apusu mbi ti tene mbi na ala e yô dä, mbi wara lege ti sigigi na yâ ti kpale ni so kamême. Na ndade ni, mbi tingbi na chef ti ala ni lo oko. Ngonzo asara mbi, na mbeni ye atene na mbi ti mû lo, me ge encore mbi hunda na Jéhovah na yâ ti bê ti mbi ti aidé mbi ti kanga bê. Tâ mbi ku tere ti mbi na ni ape, maseka ni aga droit na mbage ti mbi na lo tene: “Pardonné mbi na ye so apassé biri na lakui so. Ti vrai ni, mbi ye ti ga tongana mo. Mbi ye ti manda Bible.” So nzerengo tere lani na mbi ti bâ so mbi wara lege ti kanga ngonzo ti mbi! Grâce na ni, lo nga lo komanse ti manda Bible.
Mawa ni ayeke so, na angoi ni so, tanga ti azo ti sewa ti mbi azia lege ti mandango Bible. Me, mbi mû desizion na bê ti mbi kue ti ngbâ ti manda ni na ti zia pëpe si mbeni zo wala mbeni ye asara si mbi kiri na peko. Mbi hinga so, ti bungbi ndo oko na awakua ti Nzapa ayeke soigné akä so ayeke na bê ti mbi nga asara si mbi wara sewa so mbi yeke na bezoin ni. Mbi gue na li ni lakue, na a si na ngu 1991, mbi wara batême, mbi ga Témoin ti Jéhovah.
NZONI YE SO MBI WARA NA PEKONI:
Mbi yeke lani na vundu na bê ti mbi, mbi ye ti komande na ndo ti azo nga mbi yeke zo so aye sarango ye ti ngangu. Me Mbeti ti Nzapa achangé fini ti mbi kue. Fadeso, mbi yeke fa tënë ti siriri so ayeke na yâ ti Bible na azo kue so aye ti mä ni. Mbi yeke na pasa ti fa tënë ti Nzapa teti l’heure mingi, a sara ngu 23 awe.
Teti mbeni ngoi lani, mbi sara kua tongana volontaire na ndokua ti aTémoin ti Jéhovah ti Mexique. Kâ, mbi tingbi na Claudia, mbeni wali Chrétien so ayapu mingi. Na ngu 1999, mbi na lo e sara mariage. Merci mingi na Jéhovah so lo sara tufa na ndo ti mbi na mungo na mbi mara ti wali so ayeke be-ta-zo so!
Mbi na lo e yeke lani na yâ ti mbeni congrégation ti yanga ti awambongi na Mexique, ti mû maboko na awambongi ti manda ye na ndo ti Jéhovah. Na pekoni, a hunda na e ti gue na kodoro ti Belize ti gue ti manda Bible na azo kâ. Atâa so ge e yeke na ye mingi ape, e yeke na aye so e bezoin ni ti duti na ngia. E peut ti changé ngia ti e ni na mbeni ye ape.
Tongana ngoi ayeke hon, mama ti mbi akiri amanda Bible, na pekoni lo wara batême. Nga yaya ti mbi ti koli, wali ti lo nga na amolenge ti ala ayeke fadeso aTémoin ti Jéhovah. Ambeni ngbene kamarade ti mbi, so mbi fa lani tënë ti Nzapa na ala, ayeke sara nga fadeso na Jéhovah.
Mawa ni ayeke so, ambeni zo ti sewa ti mbi akui ngbanga ti so ala changé pëpe asioni sarango ye ti ala. Tongana mbi kue mbi ngbâ fade gi dä tongaso, mara ti ye so asi na ala so alingbi ti si nga na mbi. Mbi kiri merci mingi na Jéhovah so lo sara si mbi ga nduru na lo nga na awakua ti lo, so ala fa na mbi ti sara ye alingbi na amama-ndia ti Bible, ala sara ni na kangango bê nga na nzoni bê.


text: 25 Jéhovah, mo yeke Nzapa ti mbi.Mbi gonda mo mingi, mbi sepela iri ti mo,ndali ti so mo sara aye so apika bê mingi,+aye so, ngbene ye ândö giriri, mo leke na bê ti mo ti sara.*+Mo sara aye so ndali ti so mo yeke be-ta-zo,+ na zo alingbi ti zia bê ti lo kue na mo.2 Mo sara si mbeni gbata aga gï gbâ ti atênë,mo sara si kodro so ayeke na yâ ti ngangu gbagba abuba kue.Tour ti awande ayeke mbeni gbata encore ape;a yeke kiri ti leke ni lâ oko pëpe.3 Ndani la mbeni mara so ayeke ngangu mingi ayeke mû gloire na mo;gbata ti amara so akomande na ngangu ayeke sara mbeto ti mo.+4 Mo ga mbeni ngangu gbagba ndali ti azo ti mawa,mbeni ngangu gbagba ndali ti awayere so ayeke na yâ ti ye ti ngangu,+mbeni ndo ti batango terê na ngoi ti kota ngu-nzapanga mbeni gbe ti dê na ngoi ti ndowa.+Mo ga mbeni ngangu gbagba na ngoi so pupu ti yanga ti azo so akomande na ngangu ayeke tongana kota ngu-nzapa so apika na terê ti mur.5 Legeoko tongana ti so ndowa asara si mbeni ndo ahule ngangu,mo sara si wuluwulu ti awande akaï.Legeoko tongana ti so mbinda akanga lege na sungo ti lâ,mo sara si bia ti azo so akomande na ngangu akaï.6 Na ndö ti hoto so,+ Jéhovah ti aturugu ayeke sara mbeni matanga ndali ti azo ti amara kue;matanga ti gbâ ti anzoni kobe,+matanga ti pendere vin,*matanga ti gbâ ti anzoni kobe so asi singo na mafuta ti bio,matanga ti pendere vin so a passé ni.7 Na ndö ti hoto so, lo yeke zi* tissu ti marakani so aroulé terê ti azo ti amara kuenga na bongo so a kpo ni kpongo* so ayeke na ndö ti azo ti amara kue.8 Lo yeke mene* ande kuâ biaku biaku,+Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, ayeke mbô ngu ti lê na lê ti azo kue.+Na ndö ti sese kue, lo yeke sara si iri ti azo ti lo so abuba akiri aga nzoni,ndali ti so Jéhovah lo wani asara tënë ni awe.9 Na ngoi ni so, ala yeke tene:“Bâ, Nzapa ti e la!+Lo la e yeke ku fade lo so,+lo yeke sö e ande.+Jéhovah la!Lo la e yeke ku fade lo so.Zia e duti na ngia nga e dekongo na ngia ndali ti so lo yeke sö e.”+10 Maboko ti Jéhovah ayeke ngbâ na ndö ti hoto so,+nga a yeke dö yâ ti Moab na ndo so lo yeke dä+tongana ti so a bungbi asaleté ti peko ti alê ti kobe na puru ti anyama si a dö yâ ni.11 Lo yeke yôro yâ ti maboko ti lo na ndö ti kodro ti Moab ti pika nitongana ti so zo ti tingo ngu ayeke yôro yâ ti maboko ti lo ti pika ngu.Lo yeke sara si pikango kate ti Moab ahunzi+tongana lo pika Moab na mbeni kode.12 Lo yeke kungbi andegbata ni so ayeke na yâ ti ngangu gbagba so ayo na nduzu si ayeke bata ni.Lo yeke kungbi ni si a tï tâ na yâ ti fuku ti sese.


text: 13 Zia yengo terê ti ala ti aita angbâ ti gue.+2 Ala girisa pëpe tënë ti yambango agene nzoni,*+ so ndali ni, ambeni zo ayamba lani a-ange, me ala hinga pëpe so a yeke a-ange la.+3 Ala dabe ti ala na aita so ayeke na da ti kanga*+ mo bâ mo tene ala nga kue a kanga ala legeoko na ala;+ ala dabe ti ala na aita so azo ayeke sara sioni na ala, ndali ti so ala nga kue ala ngbâ na yâ ti mitele.*4 Zia azo kue abâ mariage na nene ni mingi, na zia a sara si gbogbo ti mariage aga sioni pëpe,+ ndali ti so Nzapa ayeke fâ ngbanga ande na li ti azo ti sarango lango-sioni* nga na azo ti gingo wali wala koli nde.+5 Ala zia si ndoye ti nginza aduti na yâ ti sarango ye ti ala pëpe,+ me ala zia bê ti ala gï na ndö ti aye so ala yeke na ni.*+ Ndali ti so lo tene: “Mbi yeke zia ande mo lâ oko pëpe nga mbi yeke girisa mo lâ oko pëpe.”+6 Tongaso si e sara mbeto oko pëpe na e tene: “Jéhovah* ayeke zo ti mungo maboko na mbi; mbeto ayeke sara ande mbi pëpe. Nyen la zo apeut ti sara na mbi nyen?”+7 Ala dabe ti ala na azo so ayeke mû li ni na popo ti ala,+ so ayeke fa tënë ti Nzapa na ala; na ngoi so ala yeke bâ ye ti peko ti sarango ye ti ala, ala sara ye na mabe tongana ti ala.+8 Jésus Christ ayeke gï oko lo so ayeke biri, laso nga lakue lakue.9 Ala zia si mara ti afango ye nde nde nga so alondo na mbeni ndo nde ahon na ala yongoro pëpe; ndali ti so a yeke nzoni ti tene bê ti zo awara ngangu na lege ti kota nzobe ti Nzapa, me na lege ti akobe pëpe,* akobe so azo so azia bê ti ala kue na ni abâ nzoni na pekoni pëpe.+10 E yeke na mbeni gbalaka so ala so ayeke sara kusala na Nzapa na yâ ti tente ni ayeke na droit ti te ye ti ndö ni pëpe.+11 Ndali ti so anyama so kota prêtre ayeke mû mênë ti ala ague na ni na ndo so ayeke nzoni-kue ndali ti siokpari, a yeke zö akuâ ti ala na gigi ti camp ni.+12 Ni la, Jésus nga kue, ti tene lo sara si azo ni aga nzoni-kue na lege ti mênë ti lo wani,+ lo bâ pasi na gigi ti yanga ti gbata ni.+13 Tongaso, zia e sigi na yâ ti camp ni e gue na peko ti lo, ti tene e yô zonga so a zonga na lo,+14 ndali ti so ge, e yeke pëpe na mbeni gbata so angbâ lakue, me e yeke gi gingo gbata so ayeke ga.+15 Na lege ti lo, zia e mû lakue na Nzapa sandaga ti gonda,+ so ti tene lengo ti yanga+ so ayeke fa iri ti lo dandara.+16 Nga, ala girisa pëpe ti sara ye ti nzoni nga ti kangbi ye na zo,+ ndali ti so a yeke mara ti asandaga tongaso la si anzere na Nzapa.+17 Ala mä yanga ti ala so ayeke mû li ni na popo ti ala+ na ala woko terê ti ala na gbe ti ala,+ ndali ti so azo so ayeke bâ ndo na ndö ti ala* tongana azo so ayeke na tënë ti kiri na ni na Nzapa,+ si ala sara kua ti ala na ngia me na demango terê pëpe, ndali ti so ye ni ayeke sara ande nzoni na ala pëpe.18 Ala ngbâ ti sambela ndali ti e, ndali ti so e hinga e tene e yeke na nzoni conscience, ngbanga ti so e ye ti sara ye mbilimbili na yâ ti aye kue.+19 Me mbi wa ala mingi ti sara tongaso, si a lingbi ti zi mbi hio na ala.20 Zia Nzapa ti siriri, so azingo na kuâ Seigneur ti e Jésus, kota berger+ ti ataba ni, na mênë ti mbele so angbâ lakue lakue,21 amû na ala ye kue ti nzoni so ala yeke na bezoin ni ti sara na ye so bê ti lo aye, nga zia lo sara na mbage ti e ye so ayeke nzoni na lê ti lo na lege ti Jésus Christ. Zia a mû gloire na lo lakue lakue nga kpu na kpu. Amen.22 Mbi wa ala mingi, aita, ti kanga bê ti ala na tënë ti mungo ngangu na zo so, ndali ti so lettre so mbi sara na ala so ayo pëpe.23 Mbi ye ti tene na ala so a zi ita ti e Timothée na kanga awe; tongana lo ga hio, mbi na lo la si e yeke gue ande ti bâ ala.24 Ala tene bara ti mbi na azo kue so ayeke mû li ni na popo ti ala, ala tene ni nga na azo ti be-vulu kue. Ala so ayeke na Italie+ atokua bara na ala.25 Zia kota nzobe ti Seigneur aduti na ala kue.