text: 5 Na peko ti ye so, mbeni matanga+ ti aJuif ayeke dä, na Jésus amonté na Jérusalem.2 Na Jérusalem, nduru na Yanga-ti-gbagba-ti-ataba,+ mbeni place ti ngu ayeke dä so na yanga ti Hébreu a iri ni Bethzatha. Avéranda oku ayeke na terê ni.3 Gbâ ti azo ti kobela, awaziba, azo so gere ti ala abuba na ala so mbeni mbage ti terê ti ala abuba* ayeke lango na gbe ti avéranda so.4 *—— 5 Mbeni koli so kobela asara lo ngu 38 ayeke na ndo ni so.6 Tongana lo bâ koli ni so ayeke lango na sese, na lo hinga so terê ti lo ason aninga mingi awe, Jésus atene na lo: “Mo ye si terê ti mo aga nzoni?”+7 Zo ti kobela ni akiri tënë na lo, atene: “Kota zo, na ngoi so ngu ni ayeke yengi, mbeni zo ti zia mbi na yâ ni ayeke dä pëpe. Me na ngoi so mbi yeke gue ti lï na yâ ti ngu ni, andâ mbeni zo alï kozo ti mbi awe.”8 Jésus atene na lo: “Londo, mû ye so mo lango na ndö ni so,* mo tambela.”+9 Na terê ti koli so aga nzoni gï na lê ni lê ni, si lo mû ye so lo lango na ndö ni so* na lo komanse ti tambela.Lango ni so ayeke lâ ti Sabbat.10 Tongaso, aJuif akomanse ti tene na koli ni so terê ti lo aga nzoni awe so, ala tene: “A yeke lâ ti Sabbat, na ndia amû lege na mo ti yô ye so mo lango na ndö ni* so pëpe.”+11 Me lo kiri tënë na ala: “Zo so asara si terê ti mbi aga nzoni so la atene na mbi, atene: ‘Mû ye so mo lango na ndö ni so,* mo tambela.’”12 Ala hunda lo: “Zo ni so atene na mo, atene: ‘Mû ye so mo lango na ndö ni so, mo tambela’ so ayeke zo wa?”13 Me koli so terê ti lo aga nzoni awe so ahinga zo ni so pëpe, ndali ti so Jésus alï na popo ti gbâ ti azo ni, na a bâ lo pëpe.14 Na pekoni, Jésus awara koli so na yâ ti temple si lo tene na lo: “Bâ, terê ti mo aga nzoni awe. Mo sara siokpari mbeni pëpe si mbeni ye so ayeke tâ sioni mingi ahon ti so asi na mo pëpe.”15 Koli ni asigi lo tene na aJuif so Jésus la asara si terê ti lo aga nzoni.16 Ndali ti tënë so, aJuif ayeke sara ye ti ngangu na Jésus ngbanga ti so lo yeke sara aye so na lâ ti Sabbat.17 Me Jésus akiri tënë na ala: “Babâ ti mbi angbâ ti sara kua juska fadeso, na mbi kue mbi ngbâ ti sara kua.”+18 Ndani la aJuif ayeke gi alege kue ti fâ lo, gï pëpe ngbanga ti so lo yeke doro ndia ti lâ ti Sabbat, me nga ngbanga ti so lo yeke tene Nzapa ayeke Babâ ti ni,+ na lo yeke sara terê ti lo ti lingbi na Nzapa.+19 Tongaso, Jésus akiri tënë na ala, lo tene: “Biani, ti tâ tënë ni, mbi tënë na ala: Molenge ni alingbi pëpe ti sara mbeni ye oko tongaso na bê ti lo wani, me lo yeke sara gï ye so lo bâ Babâ ni na sarango ni;+ ndali ti so aye kue so Babâ ni asara, Molenge ni nga asara legeoko tongaso.20 Babâ ni aye Molenge ni mingi,+ ni la lo fa na Molenge ni aye kue so lo wani lo sara, na lo yeke fa ande na Molenge ni akusala so ayeke kota mingi ahon ati so, si bê ti ala adö.+21 Legeoko tongana ti so Babâ ni azingo akuâ na lo sara si ala duti na fini,+ Molenge ni nga ayeke sara si zo so lo ye ti tene lo duti na fini aduti na fini.+22 Ndali ti so Babâ ni afâ ngbanga na li ti zo oko pëpe, me lo zia fango ngbanga ni kue na maboko ti Molenge ni,+23 si azo kue alingbi ti ne Molenge ni tongana ti so ala ne Babâ ni. Zo so ane Molenge ni pëpe, lo ne nga Babâ ni so atokua lo so pëpe.+24 Biani, ti tâ tënë ni, mbi tene na ala: Zo so amä tënë ti mbi na lo mä na bê na zo so atokua mbi, lo yeke na fini ti lakue lakue,+ na lo yeke gue na gbele ngbanga pëpe, me lo londo na yâ ti kuâ awe ti si na fini.+25 “Biani, ti tâ tënë ni, mbi tene na ala: Ngbonga ni ayeke ga, na a si awe, so fade akuâ ayeke mä go ti Molenge ti Nzapa, na ala so adengi mê na ni ayeke duti ande na fini.26 Legeoko tongana Babâ ni ayeke na fini na yâ ti lo wani,*+ lo sara si Molenge ni nga ayeke na fini na yâ ti lo wani.+27 Nga, lo mû komandema na Molenge ni ti fâ ngbanga,+ ndali ti so lo yeke Molenge ti zo.+28 Zia bê ti ala adö pëpe ndali ti tënë so, ndali ti so l’heure ni ayeke ga so ala kue so ayeke na yâ ti adû ti kuâ* ayeke mä ande go ti lo,+29 na ala yeke sigi. Ala so asara aye ti nzoni, zingongo ti ala na kuâ ague na ala ti wara fini, na ala so angbâ ti sara aye ti sioni, zingongo ti ala na kuâ ague na ala ti wara ngbanga.+30 Mbi lingbi pëpe ti sara mbeni ye oko tongaso na bê ti mbi wani. Mbi yeke fâ ngbanga alingbi na ye so mbi mä. Ngbanga so mbi yeke fâ ayeke mbilimbili,+ ndali ti so mbi gi ti sara ye so bê ti mbi wani aye pëpe, me ye so bê ti lo so atokua mbi aye.+31 “Tongana gï mbi oko si mbi sara tënë ti témoin na ndö ti mbi wani, tënë ti mbi ni ayeke tâ tënë pëpe.+32 Me mbeni zo nde ayeke dä so ayeke sara tënë ti témoin na ndö ti mbi, na mbi hinga so tënë so lo tene na ndö ti mbi ayeke tâ tënë.+33 Ala tokua lani azo na Jean, na lo sara tënë ti témoin na ndö ti tâ tënë.+34 Ye oko, mbi yeke na bezoin ti tënë ti témoin ti mbeni zo pëpe, me mbi sara tënë ti aye so na ala si ala lingbi ti sö fini ti ala.35 Koli so ayeke lani mbeni lampe so wâ ayeke dä na so ayeke za, na teti mbeni kete ngoi ala ye fade ti duti na ngia mingi na yâ ti lumière ti lo.+36 Me mbi yeke na tënë ti témoin so ayeke kota ahon ti Jean so: Akusala so Babâ ti mbi afa na mbi ti sara, so ti tene akusala so mbi yeke sara so, a yeke ni si asara tënë ti témoin na ndö ti mbi so Babâ si atokua mbi.+37 Babâ so atokua mbi asara tënë ti témoin na ndö ti mbi.+ Ala mä go ti lo lâ oko pëpe nga ala bâ lê ti lo lâ oko pëpe.+38 Tënë ti lo angbâ na yâ ti bê ti ala pëpe, ngbanga ti so ala mä na bê pëpe na tâ zo so lo tokua lo.39 “Ala yeke gi nda ti Mbeti ti Nzapa+ ngbanga ti so ala bâ ti ala atene a yeke na lege ni si ala yeke wara ande fini ti lakue lakue. Andâ a yeke tâ gï Mbeti ni so si ayeke mbilimbili ye so asara tënë ti témoin na ndö ti mbi.+40 Atâa so kue, ala ye pëpe ti ga na mbage ti mbi+ si ala wara fini.41 Mbi ye pëpe ti wara gloire so alondo na azo.42 Me mbi hinga nzoni mingi so ala yeke na ndoye ti Nzapa na yâ ti bê ti ala pëpe.43 Mbi ga na iri ti Babâ ti mbi, me ala yamba mbi pëpe; tongana mbeni zo nde aga fade na iri ti lo wani, ka ala yeke yamba zo ni so.44 So ala yeke yeda na gloire so alondo na amba ti ala na popo ti ala, na ala yeke gi pëpe ti wara gloire so alondo na Nzapa oko so, ala lingbi ti mä na bê tongana nyen?+45 Ala tene na bê ti ala pëpe so mbi yeke bi tënë ande na li ti ala na gbele Babâ; me mbeni zo ayeke dä so abi tënë na li ti ala: a yeke Moïse,+ lo so ala yeke zia beku ti ala na ndö ti lo.46 Biani, tongana ala mä na bê na Moïse, ka ala yeke mä na bê na mbi nga, ndali ti so Moïse asara tënë ti mbi na mbeti.+47 Me tongana ala mä na bê pëpe na ambeti so lo sû, ka ala yeke mä na bê na atënë ti mbi tongana nyen?”


c: text/html

text: 20 “Royaume ti yayu ayeke tongana mbeni wa ti da so asigi na kota ndapre ti gi azo ti mû ala na kua ti yaka ti vigne ti lo.+2 Tongana lo na azo ti kua ni amä terê awe ti tene lango oko lo futa ala denier* oko, lo tokua ala na yâ ti yaka ti vigne ti lo.3 A si nduru na ngbonga ota,* lo sigi na lo bâ ambeni zo so ayeke duti na gara, ala yeke na kua ti sarango ni pëpe.4 Lo tene na ala: ‘Ala nga kue, ala gue na yaka ti vigne ti mbi, na mbi yeke mû na ala ye so ayeke na lege ni.’5 Tongaso, ala gue. A si nduru na ngbonga omene,* nga na ngbonga gumbaya,* lo kiri lo sigi, na lo sara gï tongaso.6 Na nda ni, nduru na ngbonga 11,* lo sigi, lo wara ambeni zo so ayeke luti senge, na lo tene na ala: ‘Ngbanga ti nyen, na yâ ti lango ni so kue, ala luti ge na ala yeke na kua ti sarango ni ape?’7 Ala kiri tënë na lo: ‘Mbeni zo ti mû e na kua ayeke dä pëpe.’ Lo tene na ala: ‘Ala nga kue, ala gue na yaka ti vigne ti mbi.’8 “Tongana a si na lakui awe, wa ti yaka ti vigne ni atene na zo so ayeke na ndö ti kua ni: ‘Mo iri azo ti kua ni na mo futa na ala nginza ti ala.+ Mo komanse na ala so mbi mû ala na kua na ndangba ni ti kiri na ala so mbi mû ala kozoni.’9 Na ngoi so azo so lo mû ala na kua na ngbonga 11 ni aga, zo oko oko awara denier* oko.10 Tongana azo so lo mû ala na kua kozoni aga, ala tene na bê ti ala so ala yeke wara ti ala ande nginza mingi ahon so. Me ala nga kue a mû na ala denier* oko.11 Tongana ala wara nginza ni, ala to nda ti dema na terê ti wa ti da ni,12 ala tene: ‘Azo so aga na ndangba ni asara kua ngbonga oko. Me mo futa ala alingbi na e, e so e bâ pasi ti sara kua na yâ ti lango ni so kue nga na yâ ti ndowa!’13 Me wa ti da ni akiri tënë na mbeni oko ti ala, atene: ‘Fami, mbi sara sioni na mo pëpe! Mbi na mo e mä terê fade ti futa mo denier* oko ape?+14 Mû ye ti mo, mo gue. Mbi ye ti mû na zo so mbi mû lo na kua na ndangba ni oko ye so mbi mû na mo.15 Mbi yeke na droit ti sara ye ti bê ti mbi na aye ti mbi wani ape? Wala bê asara mo* ndali ti so mbi yeke nzoni zo?’*+16 A yeke tongaso si azo ti nda ni ayeke ga azo ti li ni, na azo ti li ni aga azo ti nda ni.”+17 Na ngoi so Jésus ayeke na lege ti monté na Jérusalem, lo mû gï adisciple ti lo 12 na mbage, na lo tene na ala:+18 “Bâ, e yeke monté na Jérusalem la, na a yeke zia ande Molenge ti zo na maboko ti aprêtre-mokonzi nga na ascribe. Ala yeke fâ ngbanga ti kuâ na li ti lo,+19 na ala yeke zia lo na maboko ti azo ti amara ti tene ala he lo, ala pika lo na zaza nga ala fâ lo na ndö ti keke.+ Me na ota lango ni, a yeke zingo lo na kuâ.”+20 Na pekoni, mama ti amolenge ti Zébédée+ aga na terê ti Jésus, lo na amolenge ti lo ti koli. Lo ba li ti lo* na gbe ti Jésus na lo hunda mbeni ye na lo.+21 Jésus atene na lo: “Mo ye nyen?” Lo tene: “Mû yanga ti tene amolenge ti mbi ti koli use so aduti na terê ti mo, oko na mbage ti maboko ti mo ti koli na oko na mbage ti maboko ti mo ti wali, na yâ ti Royaume ti mo.”+22 Jésus atene na amolenge ni: “Ala hinga ye so ala yeke hunda so pëpe! Ala lingbi ti nyon kopo so mbi ga nduru ti nyon ni so?”+ Ala tene: “En, e lingbi.”23 Lo tene na ala: “Ti kopo ti mbi ni, ala yeke nyon ande ni biani.+ Me ti duti na mbage ti maboko ti mbi ti koli nga na mbage ti maboko ti mbi ti wali, a yeke ti mbi ti mû ni pëpe. Me a yeke ti ala so Babâ ti mbi aleke ni ndali ti ala.”+24 Tongana atanga ni bale-oko amä tënë so, bê ti ala ason na terê ti aita use so.+25 Me Jésus airi ala na terê ti lo, lo tene: “Ala hinga so amokonzi ti amara ayeke sara mokonzi na ndö ti amara ni, na akota zo ni ayeke na komandema na ndö ti ala.+26 Ti ala, a doit ti duti tongaso pëpe.+ Me zo so aye ti ga kota na popo ti ala, a lingbi lo duti zo ti kua ti ala,+27 na zo so aye ti duti na li ni na popo ti ala, a lingbi lo duti ngbâa ti ala.+28 Legeoko nga, Molenge ti zo aga ti tene azo asara kua na lo pëpe, me ti sara kua na azo+ na ti mû fini* ti lo tongana ye so a futa ti zi azo mingi.”+29 Na ngoi so ala yeke sigi na yâ ti Jéricho ti hon, azo mingi mingi amû peko ti lo.30 Bâ, awaziba use so ayeke duti na terê ti lege amä so Jésus si ayeke hon so. Ala dekongo, ala tene: “Seigneur, Molenge ti David, sara nzoni bê na e!”+31 Me azo ni asuku na ala ti kanga yanga ti ala. Ye oko, ala kiri ala dekongo ngangu, ala tene: “Seigneur, Molenge ti David, sara nzoni bê na e!”32 Tongaso Jésus aluti, lo iri ala, na lo tene: “Ala ye mbi sara nyen ndali ti ala?”33 Ala tene na lo: “Seigneur, e ye si lê ti e azi.”34 Mawa ti ala asara Jésus, na lo ndu lê ti ala.+ Hio, ala kiri abâ ndo, na ala mû peko ti lo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 8 12 Na pekoni, Jésus akiri asara tënë na ala, atene: “Mbi yeke lumière ti dunia so.+ Zo so amû peko ti mbi, lo yeke tambela na yâ ti bingo lâ oko pëpe, me lo yeke wara ande lumière+ so amû fini na zo.”13 A-Farizien atene na lo: “Mo yeke sara tënë ti témoin na ndö ti mo wani. Tënë ti témoin ti mo ni so ayeke tâ tënë pëpe.”14 Jésus akiri tënë na ala, atene: “Même tongana mbi sara tënë ti témoin na ndö ti mbi wani, tënë ti mbi ayeke tâ tënë ngbanga ti so mbi hinga ndo so mbi londo dä si mbi ga, nga ndo so mbi yeke gue dä.+ Me ala, ala hinga pëpe ndo so mbi londo dä si mbi ga, nga ndo so mbi yeke gue dä.15 Ti ala, ala fâ ngbanga na lege ti mitele,+ me mbi, mbi fâ ngbanga na li ti zo oko pëpe.16 Ye oko, même tongana mbi fâ ngbanga, fango ngbanga ti mbi ayeke na lege ni, ndali ti so mbi yeke gï mbi oko pëpe, me Babâ so atokua mbi ayeke na mbi.+17 Nga, a sû tënë so na yâ ti Ndia ti ala wani, a tene: ‘Tënë ti témoin ti azo use ayeke tâ tënë.’+18 Mbi yeke zo so asara tënë ti témoin na ndö ti mbi wani, na Babâ so atokua mbi asara tënë ti témoin na ndö ti mbi nga.”+19 Na pekoni ala tene na lo: “Babâ ti mo ni ayeke na ndo wa?” Jésus atene na ala: “Ala hinga mbi pëpe, na ala hinga nga Babâ ti mbi pëpe.+ Tongana ala hinga mbi, ka ala yeke hinga nga Babâ ti mbi.”+20 Lo yeke sara atënë so na ndo so asanduku ti nginza ayeke dä+ tongana lo yeke fa ye na azo na yâ ti temple. Me zo oko agbu lo pëpe ndali ti so ngbonga ti lo ade ti lingbi pëpe.+21 Tongaso, lo kiri lo tene na ala: “Mbi yeke hon, na ala yeke gi mbi ande, me ala yeke kui ande na yâ ti siokpari ti ala.+ Ndo so mbi yeke gue dä so, ala lingbi ti si dä pëpe.”+22 Tongaso aJuif akomanse ti tene: “Lo yeke fâ terê ti lo ande la ape? Ngbanga ti so lo tene: ‘Ndo so mbi yeke gue dä so, ala lingbi ti si dä pëpe.’”23 Lo tene na ala: “Ala yeke ti ala ti gbe ni, me mbi yeke ti mbi ti nduzu.+ Ala yeke ti dunia so; mbi yeke ti dunia so pëpe.24 Ni la mbi tene fade na ala, mbi tene: Ala yeke kui ande na yâ ti asiokpari ti ala; ndali ti so tongana ala mä na bê pëpe so mbi yeke lo, ala yeke kui ande na yâ ti asiokpari ti ala.”25 Tongaso ala tene na lo: “Mo yeke zo wa?” Jésus akiri tënë na ala: “Ka mbi yeke sara tënë na ala ngbanga ti nyen?26 Mbi yeke na atënë mingi ti tene na ndö ti ala nga ti fâ ngbanga na ndö ni. Biani, Lo so atokua mbi ayeke tene gï tâ tënë, na aye so mbi mä na yanga ti lo, mbi yeke sara tënë ni na yâ ti dunia so.”+27 Jésus ayeke sara tënë ti Babâ ni na ala la, me ala mä yâ ni pëpe.28 Na pekoni, Jésus atene: “Na peko ti so ala yâa Molenge ti zo na nduzu awe+ la ala yeke hinga ande so mbi yeke lo+ nga so mbi yeke sara ye oko pëpe na bê ti mbi wani.+ Me mbi yeke tene gï aye so Babâ afa na mbi.29 Lo so atokua mbi ayeke na mbi. Lo zia mbi gï mbi oko pëpe, ngbanga ti so mbi yeke sara lakue aye so anzere na bê ti lo.”+30 So lo yeke sara atënë so, azo mingi amä na bê na lo.31 Na pekoni, Jésus akiri atene na aJuif so amä na bê na lo: “Tongana ala ngbâ na yâ ti tënë ti mbi, ala yeke biani adisciple ti mbi,32 na ala yeke hinga ande tâ tënë,+ na tâ tënë ayeke zi ala.”+33 Ala kiri tënë na lo: “E yeke hale ti Abraham, na mbeni zo agbu e na ngbâa lâ oko pëpe. A sara tongana nyen si mo tene: ‘A yeke zi ala ande’?”34 Jésus akiri tënë na ala: “Biani, ti tâ tënë ni, mbi tene na ala: Zo kue so angbâ ti sara siokpari ayeke ngbâa ti siokpari.+35 Nga, ngbâa ayeke ngbâ na popo ti azo ti da ni lakue lakue pëpe, me molenge ti da ni ayeke ngbâ ti lo lakue lakue.36 Ni la, tongana Molenge ni la si azi ala, ala yeke duti azo so a zi ala biani awe.37 Mbi hinga so ala yeke hale ti Abraham. Me ala yeke gi lege ti fâ mbi ngbanga ti so tënë ti mbi amaï na yâ ti bê ti ala pëpe.38 Aye so mbi bâ ni na ngoi so mbi yeke na terê ti Babâ ti mbi+ la mbi sara tënë ni. Me ti ala, ala sara aye so ala mä na mbage ti babâ ti ala.”39 Ala kiri tënë na lo: “Babâ ti e ayeke Abraham.” Jésus atene na ala: “Tongana fade ala yeke amolenge ti Abraham,+ ka ala yeke sara aye so Abraham asara.40 Me fadeso ala yeke gi lege ti fâ mbi, mbi so mbi yeke tene na ala tâ tënë so mbi mä na mbage ti Nzapa.+ Abraham asara ândö tongaso pëpe.41 Ala yeke sara aye so babâ ti ala asara.” Ala tene na lo: “A dü e na lege ti lango-sioni* pëpe. Babâ ti e ayeke gï oko, Nzapa.”42 Jésus atene na ala: “Tongana Nzapa ayeke fade Babâ ti ala, ka ala yeke ndoye mbi,+ ndali ti so mbi londo na Nzapa si mbi ga na ndo so. Mbi ga ti bê ti mbi pëpe, me a yeke Lo si atokua mbi.+43 Ngbanga ti nyen la ala mä yâ ti tënë so mbi yeke tene so ape? A yeke ngbanga ti so ala lingbi ti mä tënë ti mbi pëpe.44 Ala yeke ti babâ ti ala Zabolo, na ala ye ti sara aye so bê ti babâ ti ala aye.+ Na ngoi so lo to nda ni, + lo yeke zo ti fango zo na lo ngbâ na yâ ti tâ tënë pëpe, ngbanga ti so tâ tënë ayeke na yâ ti lo pëpe. Tongana lo tene mvene, lo tene ni alingbi na tënë ti bê ti lo wani, ngbanga ti so lo yeke zo ti mvene na babâ ti mvene.+45 Me ti mbi, ndali ti so mbi tene tâ tënë, ala mä na bê na tënë ti mbi pëpe.46 Zo wa na popo ti ala alingbi ti fa so siokpari ayeke na li ti mbi? Tongana mbi tene tâ tënë, ngbanga ti nyen si ala mä na bê na mbi ape?47 Zo so ayeke ti Nzapa amä atënë ti Nzapa.+ Ndani la ala mä tënë pëpe, ngbanga ti so ala yeke ti Nzapa pëpe.”+48 A-Juif akiri tënë na lo: “E yeke na raison ti tene so mo yeke zo ti Samarie+ nga mbeni sioni yingo ayeke na yâ ti mo, mvene la?”+49 Jésus atene: “Sioni yingo ayeke na yâ ti mbi pëpe, me mbi yeke ne Babâ ti mbi, me ala, ala ne mbi pëpe.50 Ye oko, mbi yeke gi gloire ndali ti mbi wani pëpe.+ Mbeni Zo ayeke dä so ayeke gi ni ndali ti mbi, nga lo yeke wafango ngbanga.51 Biani, ti tâ tënë ni, mbi tene na ala: Tongana mbeni zo so abata tënë ti mbi, lo yeke kui ande lâ oko pëpe.”+52 A-Juif ni atene na lo: “Fadeso e hinga awe so mbeni sioni yingo ayeke na yâ ti mo. Abraham akui, aprophète nga akui, me mo, mo tene: ‘Tongana mbeni zo abata tënë ti mbi, lo yeke kui ande lâ oko pëpe.’53 Mo yeke ti mo kota ahon babâ ti e Abraham so akui so? Même aprophète nga akui. Mo ye ti tene mo yeke ti mo zo wa?”54 Jésus akiri tënë: “Tongana mbi mû gloire na mbi wani, gloire ti mbi ni ayeke senge senge. A yeke Babâ ti mbi si ayeke mû gloire na mbi,+ lo so ala tene lo yeke Nzapa ti ala so.55 Ye oko, ala hinga lo pëpe.+ Me mbi, mbi hinga lo.+ Tongana mbi tene mbi hinga lo pëpe, mbi yeke duti nga zo ti mvene tongana ala. Me mbi hinga lo na mbi ngbâ ti bata tënë ti lo.56 Terê ti babâ ti ala Abraham anzere lani mingi ngbanga ti so lo ku ti bâ lâ ti mbi. Lo bâ ni na terê ti lo anzere.”+57 Tongaso aJuif atene na lo: “Mo de mo wara ngu 50 pëpe, na mo bâ Abraham awe?”58 Jésus atene na ala: “Biani, ti tâ tënë ni, mbi tene na ala: Kozo si Abraham abâ gigi, mbi yeke lani dä.”+59 Tongaso, ala ro atênë ti bo na lo, me Jésus ahonde terê ti lo na lo sigi na yâ ti temple ni.


text:
MBAGE 1
Mä Nzapa si mariage ti mo aduti na ngia
“Na tongo nda ni, lo so asara ala, lo sara ala koli na wali.”
Jéhovah * Nzapa la ayeke kozo zo so abungbi koli na wali na gbe ti mariage. Bible atene na e so lo sara kozo wali, na lo “ga na wali so na koli ni.” Tere ti Adam anzere sioni si lo tene: “So ayeke bio ti bio ti mbi, na mi ti mitele ti mbi.” (Genèse 2:22, 23). Laso nga, Jéhovah aye si azo so asara mariage aduti na ngia.
Tongana mo sara mariage pan, peut-être mo pensé so aye kue ayeke duti ande gi nzoni. Me ti tâ tënë ni, même koli na wali so aye tere mingi ayeke duti ande na akpale (1 aCorinthien 7:28). Na yâ ti brochure so, mo yeke wara ande awango ti Bible so, tongana mo mû pekoni, alingbi ti sara si mariage ti mo nga na sewa ti mo ayeke duti na ngia.
1 YEDA NA KUA SO JÉHOVAH AMÛ NA MO
YE SO BIBLE ATENE: Koli ayeke li ti sewa.
Tongana mo yeke koli ti wali, Jéhovah aku ti tene mo bâ lege ti wali ti mo na nzoni bê (1 Pierre 3:7). Lo zia wali tongana zo ti mungo maboko na mo nga lo ye si mo sara ye na mbage ti wali ti mo na nengo lo nga na ndoye (Genèse 2:18). Yengo so mo ye na wali ti mo ayeke sara si mo yeke nduru ti zia na kozo ndo aye so ayeke sara nzoni na lo ahon ti mo wani.
Tongana mo yeke wali ti koli, Jéhovah aku ti tene mo ne koli ti mo na gbe ti bê ti mo nga mo mû maboko na lo ti sara kua ti lo ti koli nzoni (1 aCorinthien 11:3; aÉphésien 5:33). Yeda na adesizion so lo yeke mû nga sara kua maboko na maboko na lo na bê ti mo kue (aColossien 3:18). Tongana mo sara tongaso, mo yeke nzere na lê ti lo nga na lê ti Jéhovah.
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Koli, hunda na wali ti mo ti fa na mo tongana nyen ti duti nzoni koli. Wali, sara nga tongaso. Ala mä mba nzoni nga ala gi ti sara ye nzoni ahon ti kozo
Kanga bê. A yeke hunda ande ngoi ti tene ala use kue ahinga tongana nyen la ala lingbi ti zia ngia na bê ti mba
2 PENSÉ BIANI NA YE SO AGBU BÊ TI KOLI WALA WALI TI MO
YE SO BIBLE ATENE: A yeke nzoni mo gi gi nzoni ti wali wala koli ti mo (aPhilippien 2:3, 4). Ye lo mingi, nga girisa ape so Jéhovah ahunda na awakua ti lo ti sara “ye na ngangu pëpe na azo kue”. (2 Timothée 2:24). “Tënë senge ti ambeni zo akpo tongana épée, me menga ti wandara asara si ye aga nzoni.” Ni la, soro atënë ti mo nzoni (aProverbe 12:18). Yingo ti Jéhovah ayeke mû maboko na mo ti sara tënë na nzoni bê nga na ndoye.
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Kozoni ti tene ala sara lisoro na ndo ti ambeni ngangu tënë, sambela ti tene mo duti kpô nga ti mä mba ti mo nzoni
Gbu li nzoni na ndo ti ye so mo yeke tene ande nga tongana nyen la mo yeke tene ni
3 ALA MÄ TERE
YE SO BIBLE ATENE: Na ngoi so mo sara mariage, mo ga “mitele oko” na wali wala koli ti mo (Matthieu 19:5). Me atâa so kue, zo oko oko ayeke na asarango ye ti lo nga na apensé ti lo wani. Ni la, a hunda ti tene ala gi ti sara si apensé nga na atënë ti bê ti ala ague oko (aPhilippien 2:2). Mango tere ayeke kota ye mingi na yâ ti adesizion so ala yeke mû. Bible atene: “Ye so zo abi bê ti lo dä ti sara, a ga nzoni na lege ti wango.” (aProverbe 20:18). Zia si awango ti Bible afa lege na ala na yâ ti akota desizion so ala yeke mû.
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Tongana mo yeke fa ambeni tënë na wali wala koli ti mo, fa nga na lo apensé ti mo na ndo ni
Bâ wali wala koli ti mo kozo si mo mû yanga ti sara mbeni ye
^ par. 4 Jéhovah ayeke iri ti Nzapa na yâ ti Bible.


text:
Bible
Na mo grisa pëpë tî dîko Mbëtï tî Nzapä tî mo lâkwê, na lêgê tî kalendriëe sô ë zîa ge ndâli tî mo.
Mbëtï tî Nzapä
Kötä Ïrï Ûse Tî Nzapä[fa na mbi | modifier le wikicode]
I) KÔZO TËNË A mankêe pëpë : wa tî süngö psaume sô atï na ndö tî mbênî nzönî yê, töngana mosoro, sô lo yê tî kângbi ni fadë-fadë mîngi na âmbâ tî lo ! Töngana tî sô mbênî zo na pöpö tî âzo sô agwe na ngunda tî gi nyama, awara wôtoro, na lo yeke dëköngö na terê tî âmbâ tî lo tî gä hîo, tî gbôto mafüta tî âwôtoro nî, na tî te nî ! Dîko versëe ôko, ngâ na versëe ûse, na fadë mo bâa : lo yê âzo kwê, tî sepela Nzapä ! Na versëe ûse, lo dëköngö na âme tî lo-mvenî, tî sepela Nzapä, na même, lo mû kpïngbä zëndo, tî sepela ânde Nzapä zûskâ na lâ tî kwâ tî lo ! Angbâ tî nzere-nzërëngö, lo mû kpïngbä wängö na âzo sö ayeke dîko psaume sô lo sü, tî zîa bê tî âla na zo tî sêse ôko pëpëe ! Tëtî nye ? Ngbanga tî sô, zo ayeke tî lo na ngangü ôko pëpë, tî sôo mbâ tî lo na yâ yê tî ngangü, töngana birä, kobêla, wala kwâ. Na mbâgë ngâ, lo bâa sô, töngana zo akwîi aweê, âyê kwê sô fadë lo yeke bïbê tî lo tî särängö nî ânde, alï dû awe, bîanî. Tëtî tënë sô, fadë zo azîa bê tî lo kwê na ndö mbâ tî lo zo, töngana nye ? Wôtoro sô lo wara, sï lo yeke dëköngö na marä tî kötä ngîâ töngasô sô, ayeke nye ? II) ÂMBÊNÎ ÏRÏ TÎ NZAPÄ ÛSE A) "NZAPÄ TÎ JACOB" Hinhîin ! Wôtoro nî sô, ayeke gï Nzapä ! Mbênî nzapä ndê, tî dûnîa sô pëpëe, me gï "Nzapä tî Jacob" ! Na versëe ukü, lo kîri lo tene : "Ngîâ ayeke na zo sô "Nzapä tî Jacob" ayeke na lo, tî sâra na lo". "Nzapä tî Jacob"... Sô Nzapä wa laâ ? 1) KÖTÏ TÎ "NZAPÄ TÎ JACOB" AYEKE TIRI TËTÎ ÂZO TÎ LO Jacob ayeke zo töngana mbï na mo. Töngasô, yê tî dûnîa awara lo mîngi. Lo gä même ndurü na kwâ, lêgë otâ kwê, me Nzapä ayeke na lo, na akânga lêgë na Esaü, yayâ tî lo, wala na Laban, kôya tî lo, tî fâa lo (dîko Genèse 27 - 35, töngana mo yê). Sô atene pëpë, Jacob ayeke zo tî särängö gï nzönî lâkwê, na yâ finî tî lo ! Ë hînga kwê : Mbëtï tî Nzapä afa lo töngana zo tî hïngö-lê, zûskâ na taâ lâ nî sô Nzapä akîo lo ! Gï na ndo sô laâ sï lo hînga yê sô ïrï nî awü "grâce tî Nzapa", na lo zîa sïönî särängö-yê tî lo bîanî-bîanî. Ndâli tî ndoyêe tî Nzapä tëtî ë âzo tî sïönî töngana Jacob pëpë, fadë zo wa laâ sï asö-kwâ, zo wa ? Sô, "Nzapä tî Jacob" nî laâ : - Lo yeke Kötä Nzapä sô asâra yê kwê, me Lo yeke ndurü na terê tî zo : kôlï, wala wâlï ; mêlengê, wala kötä zo ; wazïngä, wala zo tî mosoro ; kötä zo tî ködrö, wala sêngê zo tî ködrö ; - Lo yeke fâa ngbanga fadë-fadë pëpë na li tî wa-sïökpärï, me Lo gi lêgë tî sôo lo kôzonî na yâ yê tî ngangü awe, sï, fadësô, Lo fa Terê tî Lo polêlê na zo nî, tî gä Wa-bätängö lo tëtî lâkwê-lakwê, gï töngana zo nî ayê ! 2) YÊ ÔKO TÎ KARA "NZAPÄ TÎ JACOB" AYEKE ÔKO PËPËE Mo yê tî ke tênë sô ? Mû mbênî tängo, mo dîko Exode 6 : 1, 3 kôzonî, na fadë mo bâa, sô, Nzapä Lo-Mvenî, Lo fâa serêka na gô tî Lo na Moïse, sêngê-sêngê wakwa tî Lo, Lo tene : "Fadësô, fadë mo bâa yê sô Mbï yê tî sâra na Pharaon ; tëtî atâa lo yê, wala lo yê pëpë, fadë lo zîa âzo tî Mbï, âla gwe ; lo yê, wala lo yê pëpë, fadë lo tumba âla na ködrö tî lo" (versëe 1). Sô ayê tî tene, yê agä ngangü na Pharaon awe bîanî, tëtî kötï tî Nzapä alöndö awe, tî tiri birä na lo ndâli tî Israël. Me mo lütï gï na ndo sô pëpëe, tëtî versëe 3 atene : "Mbï fa terê tî Mbï na Abraham, na Isaac, na Jacob, töngana "Nzapä tî Ngangü Ahön Kwê, me âla hînga Mbï na lêgê tî Ïrï tî Mbï "l'Eternel" pëpëe". Töngana mo gi ndâ tî tënë sô nzönî, fadë mo bâa, sô, Nzapä afa Terê tî Lo na Abraham na â-alë tî lo gï töngana "Nzapä tî Ngangü Ahön Kwê", tëtî a yeke nzönî Lo fa na Abraham, sô, ânzapä tî âkötarä tî lo, sô lo yeke sambêla âla sô, ayeke yê ôko pëpë na lê tî Nzapä tî Yayâ, Lo sô Lo sâra yê kwê ; âla yeke même ânzapä pëpëe, me gï âyingö-sïönî, sô Nzapä atumba âla giriri awe na gbe tî lê tî Lo. Na tî fa taâ Ngangü tî Lo na gïgï, Lo mû Abraham na ködrö tî lo, Ur, Lo gwe na lo zûskâ na Canaan, même na Egypte, na Lo kîri na lo na sîrîrî na Canaan ; Lo mû na lo ndo tî sâra ködrö da, na Lo bata lo na yâ yê kwê, zûskâ lo kwîi na sîrîrî, na yâ mbäkôro tî lo, na pekô tî wâlï tî lo Sara. Lo sâra ngâ na Isaac, mêlengê tî Abraham, töngana sô Lo sâra na babâ tî lo ândö giriri : yê kwê sô Isaac abi mabôko tî lo da, agä gï nzönî na lo, zûskâ na lâ tî kwâ tî lo. Jacob, ûse mêlengê tî Isaac, asâra hïngö-lê : lo nzï ndo tî yayâ na tïtî Esaü, kôzo îtä tî lo tî kôlï, na lo kpë, lo gwe na ndo tî kôya tî lo Laban. Kâ, yê tî hïngö-lê ngâ awara lo, me lo ngbâ tî sâra hïngö-lê ngâ lâkwê, na Nzapä tî babâ tî lo Isaac asâra na lo, na abata finî tî lo na tïtî Laban, ngâ na tïtî îtä tî lo Esaü, zûskâ amû na lo ndo tî dutï ngâ da, na Canaan, sêse tî tarä tî lo Abraham. Birä sô Nzapä tî Ngangü Ahön Kwê atiri na li tî Joseph, mêlengê tî Jacob, akîri aso, ahön yê kwê ! Na Egypte, Joseph asïgï na da tî kânga, na lo gä Kôzo Gbelê-Gbïä tî Pharaon, na babâ tî lo, na tanga tî âîtä tî lo, na âsöngö tî âla kwê, amû pekô tî lo ka na Egypte. Kâ, âla gä ângbâa tî Pharaon. Me Nzapä tî Ngangü Ahön Kwê ayeke leke terê tî Lo, tî zî âla na yâ ngbâa, tî kîri na âla na Canaan, ködrö sô ândö Lo dëbä yângâ tî Lo tî mû na â-alë tî Abraham. Dîko Genèse, sabëtere 12 zûskâ asï na tanga tî sabëtere tî bûku nî kwê (sabëtere 50), na fadë mo-mvenî mo bâa marä tî birä sô Nzapä ahînga tî tiri ndâli tî âzo tî Lo. Mo bâaâ ? Mbênî nzapä ôko na dûnîa, tî sâra kpïngbä yê töngasô ndâli tî âzo sô ayeke sambêla lo, ayeke pëpëe. Lâsô : nye laâ sï akara mo na yâ finî tî mo, nye ? Gbô "Nzapä tî Abraham, tî Isaac, na tî Jacob" töngana taâ Nzapä sô Lo lîngbi tëtî mo, bîrî, lâsô, na kekerêke. Mû bê tî mo kwê gï na Lo ôko, atâa kwâ ayeke ara mo ! Töngana Lo fa na mo marä tî Ngangü tî Lo sô pëpë, mo îri mbï, mo bi kamëlä na lê tî mbï îtâ tî mo. B) FINÎ ÏRÏ TÎ NZAPÄ : "L'ETERNEL" Tî sô nî sô, mo dîko Exode 6 : 2, mo bâa ! Kôzo fängö ïrï sô na zo, laâ ! Na ïrï sô atene : "Zo sô Lo yeke ngbâ na finî, tëtî lâkwê-lâkwê ; lê tî Lo ayeke bâa ânde kwâ lâ ôko pëpëe" ! Sô, yê ? Na mbâgë, Lo yeke Lo tî Ngangü Ahön Kwê ; na mbênî mbâgë ngâ, Lo yeke kwîi ânde lâ ôko pëpëe ! Na töngana Lo yeke ngbâ na finî tëtî lâkwê-lâkwê, sô atene, fadë mabôko tî Lo tî Ngangü Ahön Kwê azîa tî sâra na mo, même tëtî mbênî nzîna-ngbonga ôko, pëpëe ! Bï na lâ, mo yeke na tïtî Lo ! Bï na lâ, lê tî Lo ayeke na ndö tî mo ! Atâa kwîi agä : mo yeke gï na tïtî Lo, tëtî lâkwê-lâkwê ! Mbênî mosoro tî hön "Nzapä tî Jacob", na "l'Eternel", ayeke daâ ? Fadë zo sô ayeke tî Lo, âdëköngö na kötä ngîâ na bê pëpë, ngbanga tî nye ? III) KÖTÄ TËNË TÎ BATA NA BÊ Dîko gï tanga tî âversëe tî psaume sô : a löndö na versëe 6 zûskâ na versëe 10, na fadë mo-mvenî mo bâa âyê kwê sô Nzapä tî Jacob, Nzapä tî Lâkwê-Lâkwê, alîngbi sâra na sêse, na pöpö tî ë zo. Lo yeke tiri birä gï ndâli tî zo ôko pëpëe, me ndâli tî gbâ tî âzo kwê, na ndo sô, na ndo kâ, sô ayeke na yâ pönö. Nî laâ sï mo yeke bâa mabôko tî Lo tî Ngangü Ahön Kwê na ya finî tî mo-mvenî, na ndo sô mo yeke da, ngâ, na yâ finî tî âmbâ tî mo zo, na ndo sô âla ngâ ayeke da. Lo yeke na pöpö tî âsëwä ôko ôko kwê, na Lo yeke ngâ na yâ Eglise tî Lo ; Lo yeke na âwazïngä, ndêngê na ndêngê, tî âködrö ôko ôko kwê na dûnîa, na Lo yeke ngâ na âzo sô ayeke na li tî âködrö ôko ôko kwê, tî mû na âla ngangü, ndarä, na dônzi, tî bata na ködrö tî âla, töngana âla gi âyê sô na mbâgë tî Lo, töngana Joseph na sêse tî Egypte, Moïse na yândo, Josué, ajuge, David, Salomon..., zo na zo na ngoi tî lo. Lo gbânzi nzönî yê tî lo ôko pëpë, na zo sô ahûnda nî na Lo na taâ mäbê. Töngasô mbï hûnda mo, îtä : nye laâ sï mo yê Lo tî mû na mo lâsô, sï mo sâra na kusâra tî Lo na pöpö tî âmbâ tî mo, nye ? Kûku na gbe tî Nzapä tî Jacob, l'Eternel, na mo hûnda Lo na bê-bîanî. Grâce na ndoyêe tî Lo angbâ na mo !


text:
CHAPITRE MBASAMBALA
Tâ beku teti azo ti mo so akui
E hinga tongana nyen so fade a yeke zingo biani azo so akui?
Jéhovah atene ti lo nyen na ndo tënë ti zingongo azo so akui?
Nzapa ayeke zingo ande mara ti azo wa?
TARA ti bâ gi so mbeni sioni wato ti mo ayeke tomba peko ti mo, na mo yeke kpe loro ngangu si lo wara mo pëpe. Ye oko, lo yeke ngangu ahon mo na lo yeke kpe loro ahon mo. Mo hinga so lo yeke bâ ti lo mawa ti zo pëpe teti mo bâ lo awe na fango ambeni kamarade ti mo. Mo yeke kpe loro ngangu, me atâa so kue, mo bâ so popo ti mo na lo ayeke ga gi ndulu. Mo tene so ti mo a hunzi awe. Me mo ye ti bâ so, mbeni zo asigigi aluti na tele ti mo! Lo ga ti mû maboko na mo na lo yeke tâ ngangu mingi ahon wato ti mo so. Lo tene na mo ti gi bê pëpe, lo yeke ge ti mû maboko na mo. So tâ dengo bê si mo yeke wara biani!
2 Ti tâ tënë ni, mbeni wato tongaso ayeke tomba peko ti mo. Me a yeke gi mo oko pëpe; lo yeke tomba peko ti e kue. Tongana ti so e manda na yâ ti chapitre so ahon, Bible asala tënë ti kuâ tongana mbeni wato. Zo oko ti kpe na maboko ti lo wala ti hon lo na ngangu ayeke pëpe. Mingi ti e abâ tongana nyen kuâ amû azo ti ala. Me Jéhovah ayeke ngangu mingi ahon kuâ. Lo ye ti mû maboko na e na lege ti ndoye, na lo fa awe so lo lingbi ti hon kuâ na ngangu. Nga, lo mû zendo so fade lo yeke futi wato ti e kuâ so biaku. Bible atene: “Wato ti nda ni, so fade Lo lungula lo, a yeke kui.” (1 aCorinthien 15:26). So ayeke nzo tënë biani!
3 Zia e bâ kete tongana nyen wato ti e kuâ ayeke ga na e vundu na ngoi so mbeni zo so e hinga lo akui. Tongana e bâ ye so, a yeke mû maboko na e ti gbu nda ti mbeni fango ye so e yeke bâ ande tënë na ndo ni, na so ayeke mû ngia na e. Jéhovah amû zendo so fade ala so akui ayeke kiri na fini (Esaïe 26:19). Tongaso, beku ayeke dä teti ala so akui awe: fade ala yeke kiri na fini.
TONGANA MBENI ZO TI E AKUI
4 Mo dabe ti mo na mbeni zo so mo ye lo mingi me so kuâ amû lo? A lingbi ti duti tâ ngangu na mo peut-être ti fa vundu so mo wara lani. Mo bâ so mbeni ndo ti kpe dä ti wara mungo maboko ayeke pëpe. Na angoi tongaso, a hunda na e ti kpe na mbage ti Mbeti ti Nzapa ti wara dengo bê (2 aCorinthien 1:3, 4). Bible amû maboko na e ti bâ tënë ti bê ti Jéhovah na ti Jésus na ndo kuâ. Jésus, so amû tâ gi Babâ ti lo na yâ asalango ye ti lo kue, ahinga lani vundu ti peko ti mango tënë ti kuâ ti mbeni zo (Jean 14:9). Tongana lo yeke lani na Jérusalem, Jésus ayeke gue ka mingi ti bâ Lazare na aita ti lo ti wali, Marie na Marthe, so alango na Béthanie, mbeni gbata ndulu na Jérusalem. Ala ga akota kamarade. Bible atene: “Jésus andoye Marthe, na ita ti lo ti wali, na Lazare.” (Jean 11:5). Me tongana ti so e mä ni na yâ ti chapitre so ahon, Lazare akui lani.
5 Tongana kamarade ti lo akui, Jésus aduti tongana nyen? Tondo ni afa na e so Jésus ague na ndo so afami ti Lazare na akamarade ti lo ayeke dä ti toto kuâ ti lo. Tongana lo bâ ala, vundu agbu Jésus ngangu. Lo “bima na bê ti Lo, na bê ti Lo agi Lo mingi.” Na pekoni, tondo ni atene so “Jésus atoto na ngule.” (Jean 11:33, 35). So Jésus asala mawa tongaso, a ye ti fa so lo yeke na beku oko pëpe? A yeke tongaso pëpe. Biani, Jésus ahinga lani so mbeni ye ti kpene ayeke gue ti si na ndembe ni so (Jean 11:3, 4). Ye oko, lo wara vundu so zo kue ayeke wara tongana mbeni fami wala kamarade ti lo akui.
6 Na mbeni lege, vundu so Jésus awara afa mbeni ye ti nzoni na e. A fa na e so Jésus nga na Jéhovah, Babâ ti lo, aye tënë ti kuâ oko pëpe. Me Jéhovah Nzapa ayeke na ngangu ti sala bira na kuâ na ti hon lo na ngangu. Zia e bâ ye so Nzapa amû lege na Jésus lani ti sala.
“LAZARE, SIGIGI!”
7 A lu kuâ ti Lazare na yâ ti mbeni kota dû ti tênë. Jésus ahunda ti tene a zi kota tênë so a kanga na yanga ti kota dû ni. Marthe atene ti sala tongaso pëpe teti a sala lango osio awe si Lazare akui, na ti lo biani kuâ ni akomanse ti fun awe (Jean 11:39). Na bango ndo ti zo, mbeni ye ti salango ni ayeke dä biani?
8 A zi tênë ti yanga ti dû ti kuâ ni. Jésus adekongo: “Lazare, sigigi!” Ye nyen asi? “Lo so akui awe, lo sigigi.” (Jean 11:43, 44). Tara ti bâ gi kota ngia so azo ni awara lani! Atâa Lazare ayeke ita ti ala, fami ti ala, kamarade ti ala wala gi voizin ti ala, ala kue ahinga lani so lo kui. Fadeso, lo la na popo ti ala so, na a yeke tâ gi lo Lazare ni mveni so ala ye lo mingi. Li ti ala alingbi gi ti kpe! Bâ gi gbâ ti azo so ayeke gbu Lazare na ngia na ngoi ni so. So tâ kota songo benda na ndo ti kuâ biani!
9 Jésus atene pëpe so a yeke na ngangu ti ni mveni si Lazare azingo na kuâ. Na yâ sambela so lo sala ngoi kete kozoni ti hiri Lazare ti sigigi, Jésus afa polele so ngangu ti zingongo azo na kuâ alondo na Jéhovah (Jean 11:41, 42). A yeke pëpe gi na ndo so si Jéhovah afa ngangu ti lo ti zingo azo na kuâ. Mbeti ti Nzapa asala tënë ti amiracle gumbaya tongaso, na zingongo Lazare na kuâ ayeke gi oko ti amiracle so.* Ti diko na ti manda ye na ndo ti atondo tongaso ayeke ye ti mungo ngia na zo biani. Ala fa na e so Nzapa azia kangbi pëpe na popo ti azo, teti na popo ti azo so lo zingo na kuâ, a yeke wara amolenge na ambakoro, akoli na awali, azo ti Israël na ala so ayeke ti Israël pëpe. Nga, bâ ngia so azo awara, so a fa tënë ni na yâ ti atondo so! Na tapande, na ngoi so Jésus azingo mbeni molenge-wali na kuâ, babâ na mama ni abâ tongaso “li ti ala kue akpe.” (Marc 5:42, Fini Mbuki, 2001). Biani, Jéhovah asala mbeni ye so amû ngia na ala mingi na so ala yeke girisa ni pëpe na yâ fini ti ala kue.
10 Tâ tënë, ala so kue Jésus azingo ala lani na kuâ akiri akui. Me so aye ti tene so zingongo ala na kuâ ayeke lani gi ye senge? Oko pëpe. Atondo ti Bible so ayeda na ambeni kota tâ tënë na amû beku na e.
YE SO E MANDA NA NDO ATONDO TI AZO SO A ZINGO ALA NA KUÂ
11 Bible afa so “akinda ahinga ye oko pëpe”. Ala yeke na fini na mbeni ndo oko pëpe. A yeke ye so tondo ti Lazare afa ni polele. Tongana lo kiri na fini, Lazare atara ti dö bê ti azo lani na fango na ala aye so lo bâ na yayu? Wala lo mû ambeni tënë ti mbito lo fa na ala na ndo ti mbeni enfer ti wâ? Oko pëpe. Bible afa pëpe so mara ti atënë tongaso asigigi na yanga ti Lazare. Na yâ lango osio so lo sala na yâ ti dû ti kuâ, Lazare ‘ahinga lani ye oko pëpe’. (Zo-ti-fa-tene 9:5). Lo lango gi na yâ kuâ awe.—Jean 11:11.
12 Tondo ti Lazare afa nga na e so tënë ti zingongo ti azo so akui ayeke tâ ye, me pëpe mbeni senge tënë ti tere. Tongana Jésus azingo lani Lazare, azo mingi ayeke dä so abâ ni na lê ti ala. Même amokonzi-nzapa ni so ake Jésus bê oko abele pëpe so miracle ni asi biani. Ala tene gi: “Fade e sala nyen? teti Zo so [Jésus] asala fä mingi.” (Jean 11:47). Azo mingi ague ti bâ na lê ti ala Lazare so Jésus azingo lo na kuâ. Ye so asala si azo mingi amä na bê na Jésus. Ti ala, gi bango Lazare so akiri na fini afa na gigi awe so Nzapa la atokua Jésus ti ga na sese. A yeke tâ mbeni ye so zo alingbi ti dë kite na ni pëpe, a sala si ambeni mokonzi-nzapa ti aJuif na asioni bê ti ala ni aleke ti fâ Jésus nga na Lazare ni.—Jean 11:53; 12:9-11.
13 Tënë ti londongo ti azo so akui ayeke mbeni ye so alingbi a bâ ni gi tongana bango li? Oko pëpe, teti Jésus afa so mbeni ngoi ayeke si ande so “azo kue so ayeke na dukua” ayeke zingo na popo ti akuâ (Jean 5:28). Jéhovah ayeke Lo so aleke aye kue so ayeke na fini. Tongaso, fade a yeke duti ngangu na lo ti kiri ti mû fini na mbeni zo? Ên-ën. Ye ni kue aluti na ndo ngangu ti lo ti dabe na aye. Lo lingbi ti dabe ti lo na azo ti e so akui? Bâ gi atongoro: ala si lê ti nduzu na zo alingbi même ti diko ala pëpe. Atâa so kue, Jéhovah ahinga ala oko oko na iri ti ala (Esaïe 40:26). Tongaso, a yeke ngangu pëpe na Jéhovah Nzapa ti dabe ti lo na azo ti e so akui nga na aye kue na ndo fini ti ala oko oko. Na lo leke ti kiri ala na fini.
14 Ye oko, tënë ti bê ti Jéhovah ayeke so wa na ndo tënë ti zingongo azo na kuâ? Bible afa so Jéhovah aye mingi ti zingo azo na kuâ. Job so aduti lani be-ta-zo na Nzapa ahunda: “Tongana zo akui, fade lo kiri na fini mbeni?” Job ayeke sala tënë lani ti zo so akui awe na ayeke ku na yâ ti dû ti kuâ lango so Nzapa ayeke dabe na lo ti zingo lo. Lo tene na Jéhovah: “Fade Mo hiri ndo, na mbi kiri tënë na Mo; bê ti Mo aye kusala ti tïtî Mo.”—Job 14:13-15.
15 Gbu li kete! A tene so Jéhovah aye tâ mingi ti kiri na fini ala so akui. Ti bâ so a yeke ye so Jéhovah ayeke la amû ngia na mo pëpe? Me ti ala so a yeke zingo ande ala na kuâ, a yeke duti tongana nyen? Fade azo wa si ayeke zingo na kuâ? Nga, ala yeke zingo na kuâ ti duti na fini na ndo wa?
“AZO KUE SO AYEKE NA DUKUA”
16 Atondo ti Bible na ndo zingongo azo na kuâ afa na e ye mingi na ndo ti azo so Nzapa ayeke zingo ande ala na kuâ. Azo so giriri azingo na kuâ akiri na fini ge na sese, na ala kiri awara tele na afami nga na akamarade ti ala. A yeke duti tongaso nga na azo so ayeke zingo ande na kuâ kekereke, me ti so ni ayeke duti pendere mingi ahon ti giriri. Tongana ti so e bâ ni na chapitre 3, Nzapa aleke ti tene sese kue aga paradis. Tongaso, a yeke zingo ande akuâ pëpe ti kiri ti duti na yâ mbeni sese ti bira, ti fango zo na ti kobela. Me ala yeke wara lege ti ngbâ na fini teti lakue na ndo sese so na yâ siriri nga na ngia.
17 Azo wa la ayeke zingo na kuâ? Jésus atene so a yeke ‘azo kue so ayeke na dukua si a yeke mä yanga ti Lo, na ayeke sigigi.’ (Jean 5:28). Legeoko nga, Apocalypse 20:13 atene: “Kota ngu ti ingo azia na gigi awakinda so ayeke na yâ ni; na Kui na Ndo-ti-awakinda [Hadès, so ti tene Dûkua na lege ti fä] azia na gigi awakinda so ayeke na yâ ala.” (Na ndo tënë “Hadès”, bâ mbage Ambeni tënë ti bâ na ndo ni.) A yeke zingo ande ala so kue ayeke na dû ti kuâ. Azo kutu mingi mingi so ayeke lango na dû ti kuâ ayeke kiri ande na fini. Bazengele Paul atene: “Mbi ku londongo ti awakinda kue, azo ti mbilimbili, na azo ti kirikiri.” (Kusala 24:15). So aye ti tene nyen?
18 Na popo ti “azo ti mbilimbili” so, a yeke wara azo mingi so e diko mbaï ti ala na yâ Bible na so ayeke lani na fini kozoni si Jésus aga na sese. Peut-être na mango tongaso, mo yeke pensé na Noé, Abraham, Sara, Moïse, Ruth, Esther nga na ambeni nde. A sala tënë ti ambeni koli na awali be-ta-zo ni na yâ chapitre 11 ti aHébreu. Me na popo ti “azo ti mbilimbili,” a yeke wara nga awakua ti Jéhovah ti ngoi ti e so awara kuâ. Hingango tënë ti beku ti londongo ti akuâ asala si e yeke na mbito oko pëpe ti kui.—aHébreu 2:15.
19 Ka ti azo mingi so asala na Jéhovah lani pëpe teti so ala mä tënë na ndo ti lo lâ oko pëpe? Azo so kue ayeke ala so a hiri ala “azo ti kirikiri”, na fade a yeke girisa ala pëpe. Ala nga kue a yeke zingo ala na kuâ na a yeke mû na ala ngoi ti manda ye na ndo ti tâ Nzapa ti sala na lo. Na yâ mbeni ngoi ti ngu saki oko so ayeke ga, fade a yeke zingo azo so akui na a yeke mû lege na ala ti bungbi oko na ala so ayeke sala na Nzapa be-ta-zo na ndo sese. A yeke duti ande mbeni ngoi ti ngia mingi. A yeke mbeni ngoi so Bible ahiri ni Lâ ti fango ngbanga.#
20 So aye ti tene so azo oko oko kue so akui na ndo ti sese ayeke zingo ande na kuâ? Ên-ën. Bible atene so ambeni zo so akui ayeke na yâ ti “Géhenne”, so Bible ti Sango akiri pekoni na “ndo-ti-wa”. (Luc 12:5). Iri “Géhenne” alondo na iri ti mbeni ndo ti tukungo asaleté so ayeke na gigi ti ngbele gbata ti Jérusalem. A yeke zö lani kuâ ti ambeni zo nga na asaleté na ndo so. Na lê ti aJuif, kuâ ti azo so a yeke bi na ndo so ayeke azo so a bâ so ala lingbi pëpe ti tene a lu ala tongana ti tanga ti azo, nga ala lingbi pëpe ti zingo na popo ti akuâ. Tongaso, a yeke tâ na lege ni ti tene Géhenne aduti fä ti futingo ti lakue lakue. Atâa so Jésus si a zia lo Juge ti azo so ayeke na fini na ti akuâ, Jéhovah si ayeke fâ ngbanga ni kue na nda ni (Kusala 10:42). Fade lo yeke yeda oko pëpe ti zingo ala so lo bâ so ala yeke sioni na ala lingbi pëpe ti gbian bê ti ala.
A ZINGO ALA NA KUÂ TI WARA FINI NA YAYU
21 Bible afa nga tënë ti ambeni zo so a zingo ala na kuâ ti wara fini na yayu tongana acréature ti yingo. Bible afa gi mbeni tapande oko ti mbeni zo so a zingo lo na kuâ ti wara fini na yayu: Jésus Christ.
22 Na pekoni so a fâ lo, Jéhovah azia Molenge ti lo be-ta-zo ti ngbâ na dû ti kuâ pëpe (Psaume 16:10; Kusala 13:34, 35). Nzapa akiri Jésus na fini, me na yâ mitele pëpe. Bazengele Pierre asala tënë ti Christ na lo fa so “a sala si Lo kui na mitele, me A kiri A sala Lo na fini na yâ yingo.” (1 Pierre 3:18). Ye so ayeke biani mbeni kota miracle. Jésus akiri na fini me tongana mbeni yingo so asi na ngangu! (1 aCorinthien 15:3-6). Jésus ayeke kozo ti ala so ayeke zingo ti ga tongaso (Jean 3:13). Me a yeke ngbâ gi na ndo ti lo pëpe.
23 Na ngoi so lo yeke ndulu ti kiri na yayu, Jésus atene na adisciple ti lo be-ta-zo so fade lo yeke “gue ti leke ndo” na ala kâ (Jean 14:2). Jésus atene so ala so ayeke gue na yayu ayeke “kete kundu” ti lo (Luc 12:32). Ala oke si ayeke duti na yâ kete wungo ti aChrétien be-ta-zo so? Na Apocalypse 14:1, bazengele Jean atene: “Mbi bâ ndo, na mbi bâ Molenge Ti Ngasangbaga aluti na Hoto ti Sion, na azo [saki] ngbangbo oko na bale-osio na ndo ni [saki] osio ayeke na Lo, ala so a sala iri ti Lo na iri ti Babâ ti Lo na ndo lê ti ala.”
24 Ti aChrétien 144 000 so, so na popo ni a yeke wara abazengele be-ta-zo ti Jésus, a yeke zingo ala ti wara fini na yayu. Ala yeke londo na popo ti akuâ ti wara fini na yayu lawa? Bazengele Paul afa so a yeke duti ande na ngoi ti singo ti Christ (1 aCorinthien 15:23). Tongana ti so mo yeke manda ande na chapitre 9, e yeke na yâ ti ngoi so awe. Tongaso, ti kete tanga ti azo 144 000 so angbâ na sese na ngoi ti e, tongana ala kui, ala yeke londo fade fade ti gue na yayu (1 aCorinthien 15:51-55). Me mingi ti azo so akui ayeke ti ala na beku ti kiri na fini na yâ Paradis ge na sese.
25 Biani, fade Jéhovah ayeke hon tâ wato ti e kuâ na ngangu, na fade kuâ ayeke hon teti lakue lakue (Esaïe 25:8). Ye oko, mo lingbi ti hunda tele ti mo: ‘Me ala so ayeke gue ande na yayu ayeke gue kâ ti sala nyen?’ Ala yeke gue ande ti duti na yâ ti mbeni kota ngorogbia wala Royaume kâ. Fade e yeke manda tënë na ndo ti ngorogbia so na yâ chapitre ti peko.
YE SO BIBLE AFA
- Atondo ti azo so a zingo ala na kuâ na so Bible afa tënë ti ala amû na e tâ beku ti mä na bê dä.—Jean 11:39-44.
- Jéhovah aye mingi ti kiri na fini ala so akui.—Job 14:13-15.
- Ala so kue ayeke na dû ti kuâ ayeke zingo ande na kuâ.—Jean 5:28.
* A yeke wara atondo so na 1 aGbia 17:17-24; 2 aGbia 4:32-37; 13:20, 21; Matthieu 28:5-7; Luc 7:11-17; 8:40-56; Kusala 9:36-42 na 20:7-12.
# Ti hinga tënë mingi na ndo ti Lâ ti fango ngbanga so ayeke ga, nga lege so a yeke fâ ngbanga ni, e wa mo ti bâ mbage Ambeni tënë ti bâ na ndo ni.
Ahundango tënë
1-3. Wato wa ayeke tomba peko ti e kue? Ngbanga ti nyen ti bâ fango ye ti Bible na ndo ni ayeke mû mbeni dengo bê na e?
4. (a) Ngbanga ti nyen tapande ti Jésus ayeke mû maboko na e ti hinga atënë ti bê ti Jéhovah na ndo kuâ? (b) Akota kamarade wa Jésus awara lani?
5, 6. (a) Jésus asala ye lani tongana nyen na ngoi so lo si na ndo so afami ti Lazare na akamarade ti lo ayeke toto lo? (b) Ngbanga ti nyen vundu so Jésus awara afa mbeni ye ti nzoni na e?
7, 8. Ngbanga ti nyen, na bango ndo ti zo, mbeni ye ti salango ni ayeke pëpe teti Lazare so akui? Me Jésus asala nyen?
9, 10. (a) Tongana nyen Jésus agboto lê lani na ndo ti Zo so amû na lo ngangu ti zingo Lazare? (b) Ambeni ye ti nzoni wa e lingbi ti wara na dikongo atondo ti Bible na ndo azo so a zingo ala na kuâ?
11. Tongana nyen tondo ti zingongo Lazare na kuâ amû maboko ti yeda na tâ tënë so a fa ni na Zo-ti-fa-tene 9:5?
12. Ngbanga ti nyen e lingbi ti duti na kite oko pëpe so a zingo lani Lazare biani na kuâ?
13. Ye wa apusu e ti mä na bê so Jéhovah alingbi biani ti zingo azo na kuâ?
14, 15. Tongana ti so Job atene, tënë ti bê ti Jéhovah na ndo ti londongo ti azo so akui ayeke tongana nyen?
16. A yeke zingo ande ala so akui ti tene ala wara fini na yâ mbeni ndo so ayeke tongana nyen?
17. A yeke zingo ande azo mingi na kuâ? Fa nda ni.
18. Na popo ti “azo ti mbilimbili” so ayeke zingo na kuâ, e yeke wara azo wa? Hingango tënë ti beku so alingbi ti sala nyen na ndo ti mo mveni?
19. “Azo ti kirikiri” so a sala tënë ti ala ayeke azo wa? Ye wa Jéhovah azia na gbele ala na lege ti nzobe ti lo?
20. Géhenne ayeke nyen? Azo wa ayeke na yâ ni?
21, 22. (a) Bible afa nga tënë ti azo wa so a zingo ala na kuâ ti wara mbeni fini so ayeke nde? (b) Zo wa ayeke lani kozo zo ti kiri na fini tongana mbeni yingo?
23, 24. Azo wa ayeke na popo ti “kete kundu” ti Jésus? Na wungo ti ala ayeke oke?
25. Ye nyen e yeke bâ ande na yâ chapitre ti peko?


text:
HUNDA TI AMASEKA
Nyen la a yeke nzoni mbi hinga na ndö ti bungbingo na zo na ngangu?—Kozo mbage ni: Aye so mbi doit ti sara ti kpe ni
Ti gbu zo na ngangu ti lango na lo aye ti tene nyen?
Nda ti tënë ni so andu aye mingi na alingbi na kodro oko oko. Me tongana a tene “a gbu mbeni zo na ngangu ti lango na lo” alingbi ti ndu aye tongana ti sara aye so andu tënë ti bungbingo koli na wali na terê ti mbeni zo sân ti tene lo yeda, parfois a gbu zo ni na ngangu la a sara na lo aye ni so. A lingbi ti ndu nga aye tongana ti gbu mbeni molenge na ngangu ti lango na lo, ti lango na mbeni zo ti sewa ti mo, wala tongana mbeni zo so e yeke na confiance na lo ahanda e ti lango na e (na tapande mbeni docteur, mbeni wafango mbeti wala mbeni kota zo ti nzapa). Ti ambeni so ye ni so asi na ala, zo ni ayeke tene na ala so tongana ala sara tënë ti ye so apassé so, ni yeke sara sioni na ala.
Mbeni gingo nda ti ye afa so gï na États-Unis, ngu oko oko, azo 240 000 atene so a gbu ala na ngangu ti lango na ala. Nduru na ndambo ti azo ni so, ngu ti ala ayeke na popo ti ngu 12 ti si na 18.
Ye so mo doit ti hinga na ndö ni
Bible ake tënë ti gbungo zo na ngangu ti lango lo. Bible afa so, a sara ngu 4 000 awe, ambeni groupe ti azo so nzara ti terê ti ala asara ala ngangu atara lani ti gbu ambeni koli use ti lango na ala na ngangu. Ye ni so asi lani na kodro ti Sodome so afa na e ngbanga ti nyen la Jéhovah afuti kodro ni so (Genèse 19:4-13). Na ndö ni, Ndia so Nzapa amû na Moïse, asara ngu 3500 awe, ake tënë ti bungbingo koli na wali na popo ti azo ti sewa.—Lévitique 18:6.
Mingi ni, a yeke azo so mo hinga lê ti ala la ayeke gi ti gbu mo na ngangu ti lango na mo. Mbeni buku (Talking Sex With Your Kids) atene: “Tongana a mû azo ota na popo ti azo so a gbu ala na ngangu ti lango na ala, use na popo ni ahinga lê ti zo so asara ye ni so na ala . . . A yeke pëpe mbeni wande la alondo kâ aga asara ye ni so.”
A yeke gbu nga ka akoli na ngangu ti lango na ala. Na kodro ti États-Unis, tongana a mû azo 100 so azo agbu ala na ngangu alango na ala, bale-oko na popo ni ayeke akoli. Mbeni ndokua (Réseau national contre le viol, les abus et l’inceste) atene so, akoli so si azo agbu ala na ngangu a lango na ala so “asara mbeto ti tene ye ni so asara si ala ga homosexuel” wala “ti pensé so ala yeke ‘buba koli.’ ”
A étonné e ape ti bâ so wungo ti azo so a gbu ala na ngangu a lango na ala ague na li ni mingi. Bible atene so na “lâ ti nda ni” azo ayeke ye “amba ti ala zo pëpe,” ala yeke ga “azo so ayeke asioni zo” so “akanga nzara ti bê ti ala pëpe.” (2 Timothée 3:1-3). A yeke bâ asarango ye ni so polele na terê ti azo so aye ka ti gbu azo na ngangu ti lango na ala.
Tongana a gbu mbeni zo na ngangu a lango na lo, a yeke faute ti lo ape. A doit ti gbu mbeni zo na ngangu ti lango na lo ape. Faute ni ayeke ti zo so asara na mo ye ti ngangu ni so, atâa lo yeke koli wala wali. Ye oko, mo peut ti sara ambeni ye ti kpe ti tene ye ni so asi peut-être na mo.
Ye so mo peut ti sara
Leke terê ti mo. Gi ti gbu li kozo na ndö ti ye so mo yeke sara tongana asi so mbeni zo (atâa ayeke koli wala wali so mo ye lo wala mbeni zo ti sewa ti mo) atara ti sara na terê ti mo aye so andu tënë ti bungbingo koli na wali. Mbeni maseka-wali, so iri ti lo ayeke Erin, atene so ti tene mo leke terê ti mo ti ku na mara ti asituation ni so, mo peut ti sara comme si ye ni angbâ ti si na mo, na gbu li na ndö ti ye so mo yeke sara. Erin atene: “A kpa ye ti ngia, me tongana ye ni asi vrai, risque ayeke mingi ape ti tene zo ni agbu mo na ngangu ti lango na mo.”
Bible atene: “Zia ala sara hange mingi na tambela ti ala si aduti tongana ti azo ti buba pëpe . . . ndali ti so ngoi ni ayeke sioni.”—aÉphésien 5:15, 16.
Hunda terê ti mo: ‘Nyen la mbi yeke sara tongana mbeni zo andu mbi na mbeni fason so asara mbi nzoni ape?’
Gi ti hinga mbeni ye nde so mo peut ti sara nga. Ndokua so a iri ni Réseau national contre le viol, les abus et l’inceste atene so ayeke nzoni “mo na akamarade ti mo wala na azo ti sewa ti mo aduti na mbeni code ti ala. Tongaso, tongana mo bâ so mbeni ye atambela na lege ni ape, mo peut ti iri ala ti sara tënë ni na ala sân ti tene zo ni ahinga ye so mo ngbâ ti tene na ala so. Akamarade wala fami ti mo ni alingbi ti ga ti mû mo ti hon na ni wala ti gi mbeni raison ti tene mo hon.” Mo peut ti kpe ti wara kpale tongana, na tongo nda ni, mo kpe aye so alingbi ti sara si kpale ni asi na mo.
Bible atene: “Zo so lê ti lo ahan abâ kpale, na lo honde terê ti lo, me azo so ahinga ndo mingi pëpe ague gï guengo na lê ni, na ala wara ye ti peko ni.”—aProverbe 22:3.
Hunda terê ti mo: ‘Mbeni ye nde wa la mbi peut ti sara ti kpe ni?’
Zia ambeni limite, na hon ni ape. Na tapande, tongana mo na mbeni zo afréquenté terê, alingbi mo na lo afa ambeni sarango ye so ayeke na lege ni ape na so alingbi ala sara ni ape. Tongana zo ni apensé so ayeke buba ye ti zia alimite ni so, andâ a yeke nzoni zo ndali ti mo la ape; alingbi mo wara mbeni zo so ane abango ndo ti mo.
Bible atene: ‘Ndoye . . . asara ye ti songo bê ti zo pëpe, lo gi gï aye so anzere na lo pëpe.’—1 aCorinthien 13:4, 5.
Hunda terê ti mo: ‘Anzoni sarango ye so mbi yeda na ni ayeke so wa? Asarango ye wa la mbi bâ so ayeke na lege ni ape?’


text:
Eskê Bible amû lege na zo ti sara divorce?
Kiringo tënë ti Bible
Bible amû lege na azo ti sara divorce. Me, Jésus afa gï mbeni raison oko so amû lege na azo ti sara divorce, lo tene: “
Tongana a yeke ndali ti lango-sioni [wala, gingo mbeni koli wala wali nde] pëpe, si mbeni zo asara divorce na wali ti lo na lo sara mariage na mbeni wali nde, andâ lo gi mbeni wali nde la.”—Matthieu 19:9.
Nzapa ake azo so asara ye na handa ti tene ala sara divorce. Lo yeke fâ ngbanga na ndö ti azo so ake koli wala wali ti ala gï senge senge, mbilimbili ala so asara ni ndali ti so ala ye ti mû mbeni koli wala wali nde.—Malachie 2:13-16; Marc 10:9.


text:
38: Awakala 12
BÂ LÊ ti keke so akoli so ayô na ndogo ti ala. Bâ tongana nyen vigne so akono mingi, na a hunda akoli use ti yô ni. Bâ nga afigue ni na agrenade ni. Apendere lê ti keke so alondo na ndo wa? A londo na sese ti Canaan. Canaan ayeke ndo so lani Abraham, Isaac na Jacob aduti dä. Me ndali ti so kota nzara amû yâ ti sese ti Canaan, Jacob na afami ti lo kue ague na Egypte. Ngu 216 na pekoni, Moïse ayeke kiri fadeso na azo ti Israël na sese ti Canaan. Ala si na mbeni ndo na yando so a iri ni Kadès.
Azo ti sese ti Canaan ayeke sioni. Tongaso, Moïse atokua awakala 12, na lo tene na ala: ‘Ala gue abâ azo oke si ayeke kâ, na ala bâ wala ala yeke ngangu mingi. Ala bâ nga wala sese ni ayeke nzoni ndali ti akobe. Ala girisa nga pëpe ti ga na ambeni lê ti keke ni.’
Tongana awakala ni akiri na Kadès, ala tene na Moïse: ‘Sese ni ayeke tâ pendere mingi!’ Ti fa so a yeke tongaso, ala fa na lo ambeni lê ti keke ni. Me, na popo ti awakala 12, ala 10 atene: ‘Azo ti kodoro ni akono mingi nga ala yeke ngangu mingi. Ala yeke fâ e tongana e gue ti mû kodoro ti ala.’
Tongana azo ti Israël amä tënë so, mbeto asara ala. Ala tene: ‘A yeke nzoni fade ti kui na Egypte wala na yando ge. Ala yeke fâ e tongana e tiri na ala, na ala yeke gbu awali ti e na amolenge ti e. Zia e soro mbeni fini mokonzi na place ti Moïse, na e kiri na Egypte!’
Me awakala use azia bê ti ala kue na Jéhovah, na ala tara ti kaï azo ni. Iri ti ala ayeke Josué na Caleb. Ala tene: ‘Ala sara mbeto pëpe. Jéhovah ayeke na e. A yeke ngangu pëpe ti mû sese ni.’ Me azo ni ake ti mä tënë ti ala. Ala ye même ti fâ Josué na Caleb.
Ye so azia ngonzo na bê ti Jéhovah mingi, si lo tene na Moïse: ‘Zo kue so ayeke na ngu 20 ti gue na ni ayeke lï na sese ti Canaan pëpe. Ala bâ lani amiracle so mbi sara na Egypte nga na yando, me ade ala mû bê ti ala kue na mbi pëpe. Tongaso, ala yeke tambela na yando teti ngu 40 juska azo so kue akui. Gi Josué na Caleb si ayeke lï na sese ti Canaan.’
Nombre 13:1-33; 14:1-38.
Ahundango tënë
- Ti mo, araisin ti lê ti foto so ayeke tongana nyen? A londo na ndo wa?
- Ngbanga ti nyen Moïse atokua awakala 12 na sese ti Canaan?
- Tënë wa awakala bale-oko atene na Moïse na peko ti so ala kiri?
- Tongana nyen awakala use afa so ala zia bê ti ala kue na Jéhovah? Iri ti ala ayeke nyen?
- Jéhovah asara ngonzo ngbanga ti nyen? Lo tene nyen na Moïse?
Ambeni hundango tënë
- Diko Nombre 13:1-33.
A soro lani azo wa ti gue ti bâ yâ ti kodoro ni? Kota lege wa azi na ala? (Nom. 13:2, 3, 18-20).
Ngbanga ti nyen bango ndo ti Josué na ti Caleb ayeke nde na ti tanga ti awakala ni? E manda nyen dä? (Nom. 13:28-30; Mat. 17:20; 2 aCor. 5:7).
- Diko Nombre 14:1-38.
Wango wa a lingbi e bata ni na ndo ti tënë ti kasango azo so Jéhovah azia ala ti mû li ni na yâ ti bungbi ti lo na sese ge? (Nom. 14:2, 3, 27; Mat. 25:40, 45; 1 aCor. 10:10).
Tongana nyen Nombre 14:24 afa so Jéhovah ayeke bi bê ti lo na awakua ti lo oko oko kue? (1 aGbia 19:18; aProv. 15:3).


text:
Na ndo wa la a yeke kiri tënë na angangu hunda ti e?
A yeke . . .
na lege ti senda-ye?
na lege ti senda-ndara?
na lege ti Bible?
MBENI WASUNGO BIBLE ATENE NA NZAPA
“Sara si mbi hinga ndo . . . Tënë ti mo kue ayeke gï tâ tënë.”
Bible akiri tënë na ahundango ndo ti azo kutu mingi.
Mo kue mo ye ti tene Bible akiri tënë na ahundango ndo ti mo?
Site jw.org alingbi ti mû maboko na mo.
DIKO na ndo ti site ti e
Akiringo tënë so Bible amû ni
Anzoni wango ndali ti asewa
BÂ avidéo so aluti na ndo ti Bible
Aye ti manda nga na abia ndali ti amolenge
Wango ndali ti amaseka
TÉLÉCHARGÉ ambeti so
NA POPO TI AKOTA HUNDANGO TËNË SO, SO WA LA AGBU BÊ TI MO MINGI?
Pasi ayeke hunzi ande la?
Dunia so ayeke biani na tïtî zo wa?
A yeke zingo ande biani azo so akui awe?
Wara akiringo tënë ti Bible na ndo ti ahundango ndo so na ndo ti site jw.org.
(Gue na ndo ti AMBETI TI E > ABUKU & ABROCHURE)
TI HINGA AMBENI TËNË
AZO WA LA AYEKE SARA LASO YE SO JÉHOVAH AYE?
Aye wa la ayeke na ndö ti site Internet ti e?
Mo lingbi ti hinga aye mingi na ndö ti e nga na ndö ti aye so e mä na bê na ni. Mo lingbi nga ti wara kiringo tënë ti Bible na ahunda ti mo.


text:
YE TI MANDA 10
Vorongo Nzapa na yâ ti sewa ayeke nyen?
Ngbene ye giriri, Jéhovah aye ti tene sewa oko oko amû ngoi ti duti place oko ti kpengba mba na lege ti yingo nga na popo ti ala (Deutéronome 6:6, 7). Ni la si aTémoin ti Jéhovah ayeke mû ka mbeni ngoi yenga oko oko ti bungbi na sewa ti voro Nzapa na mbeni lege so anzere na azo kue. Na tapande, ala yeke sara lisoro na ndö ti mbeni tënë ti yâ ti Bible so alingbi na bezoin ti sewa ni. Atâa mo yeke gï mo oko, mo nga kue mo lingbi ti mû mbeni ngoi ti kpengba songo ti mo na Nzapa na mandango mbeni tënë ti yâ ti Bible so mo wani mo soro ni.
A yeke mbeni ngoi ti kpengba songo ti e na Jéhovah. “Ala ga nduru na Nzapa, lo yeke ga ande nduru na ala.” (Jacques 4:8). E yeke hinga Jéhovah nzoni mingi tongana e manda anzene nzene ye na ndö ti asarango ye ti terê ti lo nga na ndö ti akusala ti lo so ayeke na yâ ti Bible. Mbeni pendere lege ti to nda ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa ayeke ti mû mbeni ngoi ni ti diko Bible ala kue na kota go. Ala lingbi peut-être ti mû peko ti kapa ti dikongo Bible so a yeke sara ka ni yenga na yenga na bungbi ti “Kusala ti e nga na gigi ti e ti Chrétien.” A lingbi ti kangbi ambage ni na zo oko oko ti yâ ti sewa ni, na peko ti dikongo ni awe zo kue alingbi ti fa ye so lo manda dä.
A yeke mbeni ngoi ti kpengba songo na popo ti mba. Akoli na awali, ababâ na amama nga na amolenge, ayeke kpengba songo na popo ti ala na ngoi so ala manda Bible na sewa. Zia si ngoi ni aduti ngoi ti ngia, ti siriri nga ngoi so zo kue aku ni kungo. Ababâ na amama alingbi ti soro atënë ni alingbi na ngu ti amolenge ti ala, peut-être na yâ ti Tour ti Ba Ndo nga na Réveillez-vous ! wala na ndö ti site, www.jw.org. Ala lingbi nga ti sara tënë na ndo ti mbeni kpale so amolenge ti ala awara na ekole na ti bâ ye so ala lingbi ti sara ti hon ndö ni. Ala lingbi ti bâ mbeni programme ti JW Télédiffusion (tv.jw.org) na pekoni ala sara lisoro na ndö ni. Ala lingbi ti he abia so a yeke he ande na bungbi na yenga ni so. Tongana ala hunzi vorongo Nzapa ni awe, ala lingbi ti nyon mbeni ye wala ti te kete ye na pekoni.
Ti mû ngoi yenga na yenga ti voro na Jéhovah na yâ ti sewa ayeke sara si azo ni kue aye mandango Bible mingi, na Nzapa ayeke sara tufa mingi na ndö ti effort ti ala.—Psaume 1:1-3.
Ndali ti nyen e yeke mû ka mbeni ngoi ti voro na Nzapa na yâ ti sewa?
Ababâ na amama ayeke sara tongana nyen ti tene ngoi ni so anzere na azo ni kue?


text:
15 A-Farizien na ascribe alondo na Jérusalem, ala ga na mbage ti Jésus.+ Ala tene:2 “Ngbanga ti nyen adisciple ti mo ayeke doro ngobo ti azo ti giriri? Na tapande, tongana ala ye ti te kobe, ala yeke sukula maboko ti ala pëpe.”*+3 Lo kiri tënë na ala, lo tene: “Ngbanga ti nyen ala yeke doro commandement ti Nzapa ndali ti ngobo ti ala?+4 Na tapande, Nzapa atene: ‘Mo ne babâ na mama ti mo’,+ nga, ‘Zo so azonga babâ wala mama ti lo, a lingbi a fâ lo.’+5 Me ti ala, ala tene: ‘Tongana mbeni zo atene na babâ wala mama ti lo: “Ye kue so mbi yeke na ni so mo lingbi fade ti bâ nzoni dä, a yeke matabisi so mbi zia ni nde awe ti mû na Nzapa,”+6 a yeke ngbanga ti lo ti ne babâ ti lo pëpe.’ Ni la, ndali ti ngobo ti ala, ala sara si tënë ti Nzapa ayeke na ngangu mbeni pëpe.+7 Ala azo ti handango lê ti zo, a yeke na lege ni si Ésaïe atene prophétie na ndö ti ala, tongana lo tene:+8 ‘Azo so agonda mbi gï na yanga ti ala senge, me bê ti ala ague yongoro mingi na mbi.9 A yeke senge senge si ala ngbâ ti voro mbi, ngbanga ti so aye so ala yeke fa ayeke gï acommandement so alondo na azo.’”+10 Na lo iri gbâ ti azo ni na terê ti lo, lo tene na ala: “Ala mä tënë so na ala mä yâ ni:+11 A yeke pëpe ye so alï na yanga ti zo la si ayeke sara si lo ga sioni, me ye so asigi na yanga ti lo la asara si lo ga sioni.”+12 Na pekoni, adisciple aga atene na lo: “Mo hinga so aFarizien apika gere ti ala na mango tënë so mo tene so?”+13 Lo kiri tënë, lo tene: “Keke kue so Babâ ti mbi so ayeke na yayu alu ni pëpe, a yeke gboto ni na gunda ni kue.14 Ala zia aFarizien so. Ala yeke awaziba so ayeke fa lege na zo. Tongana waziba afa lege na mba ti lo waziba, ala use kue ayeke tï na dû.”+15 Pierre akiri tënë na lo: “Fa nda ti tapande so nzoni na e si.”16 Jésus atene: “Ala nga kue, ade ala mä yâ ti ye ape?+17 Ala hinga pëpe so ye kue so alï na yanga ti zo ague na yâ ti lo, na pekoni a sigi a gue na dû ti kabinë?18 Me aye so asigi na yanga ti zo alondo na bê, na a yeke aye so la asara si zo aga sioni.+19 Na tapande, aye so alondo na bê ayeke: sioni tënë,+ tënë ti fango zo, tënë ti gingo wali wala koli nde, tënë ti lango-sioni,* tënë ti nzi, tënë ti témoin ti wataka nga na zonga.20 Aye so la asara si zo aga sioni. Me tongana zo asukula maboko ti lo pëpe* si lo te kobe, a yeke sara si lo ga sioni pëpe.”21 Jésus azia ndo ni so, lo gue na sese ti Tyr nga na Sidon.+22 Bâ, mbeni wali ti kodro ti Phénicie so asara kodro na ndo ni so aga na lo dekongo, lo tene: “Seigneur, Molenge ti David, sara nzoni bê na mbi, ndali ti so sioni yingo ayeke sara sana mingi na molenge ti mbi ti wali.”+23 Me Jésus azi yanga na wali ni pëpe. Adisciple ti lo aga, na ala voro lo, atene: “Tene na wali so ti gue, ngbanga ti so lo ngbâ ti dekongo na peko ti e.”24 Jésus akiri tënë, lo tene: “A tokua mbi pëpe na mbage ti azo nde, me gï na mbage ti ataba ti da ti Israël so agirisa.”+25 Me wali ni aga, lo ba li ti lo* na gbe ti Jésus, lo tene: “Seigneur, mû maboko na mbi!”26 Jésus atene: “A yeke na lege ni pëpe ti mû mapa ti amolenge ti bi ni na akete mbo.”27 Wali ni atene: “Tâ tënë, Seigneur. Me biani akete mbo ayeke te afuku ti mapa so alondo na ndö ti table ti awa ti ala si atï na sese.”+28 Jésus akiri tënë na lo: “Wali! mabe ti mo ayeke biani kota. Zia ye ni asi na mo tongana ti so mo ye.” Ti londo na l’heure ni so, molenge ti lo ni asava.29 Jésus alondo na ndo so, lo gue nduru na terê ti Kota ngu ti Galilée.+ Na peko ti so lo monté na ndö ti hoto, lo yeke duti kâ.30 Na azo mingi mingi aga nduru na lo, ala ga na azo ti bubango gere, awazin, awaziba, awabuburu nga na ambeni zo ti kobela ni mingi. Ala zia ala na gbele lo, na lo sava ala.+31 Tongaso, bê ti gbâ ti azo so apika tongana ala bâ awabuburu so ayeke sara tënë, awazin so lo sara si terê ti ala akiri aga nzoni, azo ti bubango gere so ayeke tambela nzoni nga na awaziba so ayeke bâ ndo. Na bango aye so, ala mû gloire na Nzapa ti Israël.+32 Jésus airi adisciple ti lo, lo tene na ala: “Mawa ti gbâ ti azo so asara mbi,+ ngbanga ti so a sara laso lango ota awe si ala yeke na terê ti mbi, na ala yeke na ye ti tengo ni pëpe. Mbi ye pëpe ti tene na ala ti gue na nzara na yâ ti ala. Peut-être ala yeke woko na lege.”+33 Me adisciple ni atene na lo: “Na yâ ti benyama tongaso, e yeke wara mapa na ndo wa ti mû na gbâ ti azo so si alingbi ala?”+34 Tongaso, Jésus ahunda ala: “Ala yeke na mapa oke?” Ala tene: “Mbasambala, na ambeni kete susu so ayeke mingi pëpe.”35 Na peko ti so lo mû yanga na gbâ ti azo so ti duti na sese,36 lo mû mapa mbasambala ni nga na asusu ni, lo kiri singila na Nzapa, lo fâ yâ ni, lo mû ni na adisciple ni, na adisciple ni akangbi ni na gbâ ti azo so.+37 Azo ni kue ate ni na yâ ti ala asi. A ro tanga ti anduru ni so angbâ, na a si akota sakpa* mbasambala.+38 Ala so ate kobe ni ayeke akoli 4 000, nga awali na akete molenge.39 Ti hunzi na ni, tongana lo tene na azo ni ti gue awe, lo monté na yâ ti ngö na lo gue na sese ti Magadan.+
Kete tënë
^ A-Farizien na ambeni Juif ayeke sukula maboko ti ala alingbi na akode so ala wani asigi na ni.


text: Na mokonzi ti azo ti pikango mozoko. Psaume ti amolenge ti Coré.+ Bia.49 Azo ti amara kue, ala mä tënë so.Azo ti dunia kue,* ala dengi mê si,2 akete zo na akota zo,azo ti mosoro na awayere.3 Tënë ti ndara ayeke sigi na yanga ti mbi,nga ye so mbi gbu li ti mbi+ dä ayeke fa so mbi hinga ndo.4 Mbi yeke dengi mê ti mbi ti mä mbeni proverbe,mbi yeke fa nda ti parabole ti mbi na ngoi so mbi yeke pika harpe.5 Ndani nyen ti tene mbi sara mbeto na angoi ti kpale?+na ngoi so sioni* ti azo so agi ti kinda mbi angoro mbi?6 Azo so azia bê ti ala na ndö ti mosoro ti ala+nga so apika kate ti ala ndali ti gbâ ti mosoro ti ala,+7 zo oko na popo ti ala alingbi même pëpe ti zi ita ti lo zo,wala ti futa mbeni ye na Nzapa ndali ti lo,+8 (teti ye so a hunda ti futa ndali ti fini* ti azo ayeke ngangu mingisi a yeke hon ti lo ngangu ti ala lakue.)9 Lo lingbi pëpe ti futa mbeni ye si ita ti lo angbâ na fini lakue lakue na lo gue na yâ ti dû*+ pëpe.10 Lo bâ so même azo ti ndara ayeke kui;azo ti buba nga na azo so ahinga ti gbu li nzoni pëpe ayeke kui legeoko,+na ala doit ti zia mosoro ti ala na ambeni zo.+11 Ye so ala ye mingi ayeke ti tene ada ti ala angbâ lakue,atente ti ala angbâ na yâ ti angoi nde nde kue so ayeke ga.Ala zia iri ti ala na ndö ti asese ti ala.12 Me atâa a ne mbeni zo tongana nyen, lo yeke ngbâ na fini lakue lakue pëpe;+lo hon terê pëpe na anyama so ayeke kui.+13 So ayeke lege ti azo ti buba la,+nga na ti azo so amû peko ti ala si asenge tënë ti ala anzere na ala. (Sélah)14 A yeke gue na ala na Dû ti kuâ* tongana ataba.Kuâ ayeke bâ lege ti ala tongana mbeni berger;azo ti mbilimbili ayeke komande na ndö ti ala+ na ndapre.Mbeni ye ti ala oko ayeke ngbâ pëpe;+ahon ti duti na yâ ti yangbo ti gbia, Dû ti kuâ*+ la ayeke ga da ti ala.+15 Me Nzapa ayeke zi mbi* na maboko ti Dû ti kuâ,*+ndali ti so Lo yeke gbu mbi ngangu. (Sélah)16 Sara mbeto pëpe tongana mbeni zo aga zo ti mosoro,wala tongana da ti lo aga pendere ahon ti kozo,17 ndali ti so na ngoi so lo kui, lo yeke mû ye oko ti gue na ni pëpe;+pendere ti lo ayeke mû peko ti lo pëpe.+18 Na ngoi so lo yeke na fini, lo gonda terê ti lo wani.+(Tongana aye ti mo zo aga nzoni, azo ayeke gonda mo.)+19 Na pekoni, lo gue na peko ti akotara ti lo.Ala yeke kiri ti bâ lumière encore ape.20 Zo so amä yâ ti ye so pëpe, atâa a ne lo tongana nyen,+lo hon terê pëpe na anyama so ayeke kui.


text:
CHAPITRE 127
A gue na Jésus na gbele Sanhédrin, na pekoni na gbele Pilate
MATTHIEU 27:1-11 MARC 15:1 LUC 22:66–23:3 JEAN 18:28-35
A KIRI A GUE NA JÉSUS NA GBELE SANHÉDRIN NA NDAPRE
JUDAS ISCARIOTE AGI TI FÂ TERE TI LO
A GUE NA JÉSUS NA GBELE PILATE TI TENE A FÂ NGBANGA NA NDO TI LO
Na ngoi so Pierre abere Jésus ti fani ota ni so, ndo aga nduru ti han awe. Amembre ti Sanhédrin ni ahunzi dengo ngbanga ti ala ni awe, na ala kue akangbi. Na vendredi na ndapre ni, ala kiri abungbi tere, peut-être ti sara si azo abâ fango ngbanga ti ala ti bï ni tongana ye so ayeke na lege ni. A mû Jésus a ga na ni na gbele ala.
Azo ni akiri ahunda Jésus atene: “Tongana mo yeke Christ, tene na e.” Jésus angbâ atene na ala: “Même tongana mbi tene na ala, ala yeke mä na bê na ni ape. Nga, tongana mbi hunda tënë na ala, ala yeke kiri tënë ape.” Me, na mbeto pëpe Jésus atene na ala so ni yeke lo so a sara tënë ti lo na Daniel 7:13 so. Lo tene: “Ti londo laso, Molenge ti zo ayeke duti ande na mbage ti koti ti Nzapa so ayeke ngangu mingi.”—Luc 22:67-69; Matthieu 26:63.
Ala kiri ahunda lo atene: “Tongaso, mo yeke Molenge ti Nzapa?” Jésus akiri tënë atene: “Ala wani atene awe so mbi yeke lo.” Ala wara ti ala mbeni raison ti tene ala fâ Jésus awe la, ala tene so lo yeke zonga Nzapa. Ni la, ala tene: “E yeke na bezoin ti mbeni tënë nde?” (Luc 22:70, 71; Marc 14:64). Ala ngbâ akanga Jésus, ala gue na lo na Gouverneur so ayeke zo ti Rome, so iri ti lo ayeke Ponce Pilate.
Judas Iscariote abâ peut-être Jésus na ngoi so a yeke gue na lo na Pilate. Tongana Judas ni aga ti bâ so a dë ngbanga ti kuâ na li ti Jésus, lo bâ kamême so lo sara sioni. Me, ahon ti tene lo kiri na mbage ti Nzapa ti fa so lo changé tâ bê ti lo, lo gue lo kiri gi na alê ti nginza ti argent 30 ni. Lo tene na aprêtre-mokonzi ni, lo tene: “Mbi sara siokpari tongana mbi kä lo na ala. Mbi sara si a yeke tuku mênë ti zo so tënë ayeke na li ti lo ape.” Me, kiringo tënë ti azo ni afa so ala yeke na bê ape. Ala tene: “Ti e dä nyen? So a bâ gi mo!”—Matthieu 27:4.
Judas angbâ atuku alê ti nginza ti argent 30 ni na yâ ti temple, na pekoni lo gue lo tara ti fâ tere ti lo. Lo tara ti kanga go ti lo na kamba, me keke ni aga akungbi. Lo tï na ndo ti atênë, na yâ ti lo asungba.—Kusala 1:17, 18.
Gi na oko ndapre ni so, a gue na Jésus na yangbo ti Ponce Pilate. Me, aJuif so ague na lo kâ ake ti lï. Ala pensé so tongana ala gue kâ na popo ti azo so ayeke aJuif ape so, ala yeke ga sioni. A peut ti sara si ala yeke wara ande lege ape ti te kobe na lango 15 ti Nisan ni, kozo lango ti Matanga ti Mapa so a sara na levure ape, so a bâ ni tongana mbeni mbage ti Pâque.
Pilate angbâ asigi, lo hunda ala lo tene: “Tënë wa ala bi na li ti koli so?” Ala ngbâ akiri tënë atene: “Tongana koli so asara sioni ape, ka e yeke zia lo na maboko ti mo ape.” Peut-être Pilate abâ so ala ye ti sara ngangu na ndo ti lo la, ni la lo tene: “Ala wani ala mû lo, ala fâ ngbanga ti lo alingbi na ndia ti ala.” Kiringo tënë ti aJuif ni afa na gigi nzara ti ala ti fâ Jésus. Ala tene: “Ndia amû lege na e ti fâ zo ape.”—Jean 18:29-31.
Tongana ala fâ Jésus na ngoi ti matanga ti Pâque, peut-être wuluwulu ayeke londo. Me, tongana aRomain la si afâ Jésus, ndali ti so peut-être ala tene Jésus asara mbeni ye so gouvernement ti Rome ake, a yeke zi ande tënë na li ti aJuif ni.
Amokonzi-nzapa ni atene pëpe na Pilate so ala fâ ngbanga na li ti Jésus ndali ti so ala bâ so lo zonga Nzapa. Fadeso, ala sigi na mbeni tënë nde, ala tene: “Koli so [1] ayeke pusu azo ti mara ti e ti sara kpengba-li, [2] lo yeke kanga lege na azo ti futa impôt na César nga [3] lo tene lo yeke Christ, mbeni gbia.”—Luc 23:2.
Teti so Pilate asara kua na iri ti Rome, ye so agbu bê ti lo ayeke tënë so a tene Jésus la atene ni yeke gbia. Tongaso, Pilate akiri alï na yâ ti yangbo ni, lo iri Jésus na lo hunda lo, lo tene: “Mo yeke Gbia ti aJuif?” So ti tene, ‘Mo doro tâ ndia ti Rome ti tene so mo la mo ga gbia na place ti César?’ Peut-être ti hinga tënë so Pilate ahinga na ndo ti lo awe, Jésus angbâ atene: “Tënë so mo tene so alondo na bê ti mo wani, wala azo la asara tënë ni na ndo ti mbi na mo?”—Jean 18:33, 34.
Ti fa so ni hinga ye oko na ndo ti Jésus ape, na so ni yeke gi gi ti hinga ye la, Pilate akiri tënë atene: “Mbi yeke Juif? Gi azo ti mara ti mo nga na aprêtre-mokonzi la azia mo na maboko ti mbi. Nyen la mo sara?”—Jean 18:35.
Jésus akpe pëpe ti fa tënë ti komandema ti lo. Lo kiri tënë na mbeni lege so Gouverneur Pilate aku tere ti lo na ni ape.


text:
3: Adam na Eve
NYEN la ayeke nde na lê ti foto so? A yeke azo so ayeke na lê ni. A yeke kozo koli na kozo wali. Zo wa asara ala? A yeke Nzapa. Mo hinga iri ti lo? A yeke Jéhovah. Iri ti kozo koli na ti kozo wali ayeke Adam na Eve.
Jéhovah Nzapa asara Adam tongaso: Lo mû pupu-sese na lo leke na tere ti zo, tere so ayeke mbilimbili-kue. Na pekoni, lo wu pupu na duhon ti zo ni, na Adam aga zo so ayeke na fini.
Jéhovah Nzapa ayeke na mbeni kusala ndali ti Adam. Lo tene na Adam ti zia iri na li ti mara ti anyama nde nde kue. Peut-être Adam abâ ala a ninga kozoni si lo zia iri na li ti ala oko oko alingbi na ala. Na ndembe so Adam angbâ ti zia iri na li ti anyama ni, lo komanse ti bâ mbeni ye. Mo hinga ni?
Na popo ti anyama kue, akoli ni ayeke dä na awali ni ayeke dä nga. Koli-doli na wali-doli ayeke dä; koli-bamara na wali-bamara ayeke dä. Ala kue ayeke na amolenge. Me Adam ayeke na mbeni mba ti lo zo pëpe. Tongaso, Jéhovah asara si Adam atï na yâ ti kota lango. Nzapa amû mbeni bio ti kate ti lo na lo sara wali na Adam, na wali ni aga ti lo.
So ngia si Adam ayeke na ni fadeso! Bâ tongana nyen Eve nga kue ayeke na ngia mingi ti duti na yâ ti pendere ndo so! Fadeso, ala lingbi ti dü molenge na ti tene ala kue aduti na ngia.
Jéhovah aye lani si Adam na Eve aduti lakue na fini. Lo ye si ala sara si sese kue aga pendere tongana yaka ti Eden. So ngia si Adam na Eve ayeke lani na ni tongana ala yeke gbu li na ndo ti kusala so! Tongana mo yeke kâ lani, mo yeke ye ande ti sara si sese kue aga mbeni pendere ndo? Me ngia ti Adam na Eve aninga mingi pëpe. Zia e bâ ye so asi.
Psaume 83:19; Genèse 1:26-31; 2:7-25; 22:14.
Ahundango tënë
- Nyen la mo bâ na yâ ti foto ti Mbaï 3 ni me so mo bâ na yâ ti foto ti Mbaï 2 pëpe?
- Zo wa asara lani kozo koli? Iri ti kozo koli ni so ayeke nyen?
- Kusala wa Nzapa amû na Adam?
- Ngbanga ti nyen Nzapa asara lani si Adam atï na yâ ti kota lango?
- Adam na Eve alingbi lani ti ngbâ na fini teti lango oke? Kusala wa Jéhovah aye si ala sara?
Ambeni hundango tënë
- Diko Psaume 83:19, Gen. 22:14.
Iri ti Nzapa ayeke nyen? Dutingo ti lo ayeke tongana nyen tongana a haka ni na ti azo? (Jér. 16:21; Dan. 4:17).
- Diko Genèse 1:26-31.
Kota ye wa Nzapa aleke na lango omene ni? Tongana nyen ye so ayeke nde mingi na anyama? (Gen. 1:26).
Jéhovah amû nyen na azo nga na anyama ti tene ala te? (Gen. 1:30).
- Diko Genèse 2:7-25.
A hunda lani nyen na Adam ti sara tongana lo yeke zia iri na ndo ti anyama? (Gen. 2:19).
Tongana nyen Genèse 2:24 amû maboko na e ti hinga bango ndo ti Jéhovah na ndo ti mariage, kangbingo tere nga na divorce? (Mat. 19:4-6, 9).


text:
Nduru tënë na ndö ti Bible
Na yâ ti Mbeti ti Nzapa, a yeke wara tokua ti lo ndali ti e laso. Bible afa na e tongana nyen ti duti na fini nzoni nga ti nzere na lê ti Nzapa. A kiri nga tënë na ahunda so ge:
20 Tongana nyen la mo lingbi ti wara nzoni na lege ti dikongo Bible?
LEGE TI WARA AVERSÊ TI BIBLE
A bungbi akete buku 66 la si aga Bible. A kangbi yâ ni na ambage use: Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu-Araméen (“Testament ti giriri”) nga na Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec (“Fini Testament”). A kangbi yâ ti buku oko oko na achapitre nga na aversê. Tongana a fa mbeni versê, kozo numéro na peko ti iri ti buku ni ayeke chapitre ni, nga use numéro wala anuméro ni ayeke versê wala aversê ni. Na tapande, Genèse 1:1 aye ti tene Genèse chapitre 1, versê 1.


text:
Ésaïe
2 Jéhovah, so lo yeke
Zo so asara mo nga Zo so aleke mo+
na so amû maboko na mo ngbene ye so mo sigi na yâ ti mama ti mo,* atene:
‘Wakua ti mbi Jacob, sara mbeto pëpe,+
nga mo Jéshurun*+ so mbi soro mo, sara mbeto pëpe,
3 ndali ti so mbi yeke mû ngu na zo so nzara ti ngu asara lo;*+
mbi yeke sara nga si angu asua na ndö ti kuru sese.
Mbi yeke tuku yingo ti mbi na ndö ti amolenge* ti mo+
nga mbi yeke sara si ahale ti mo awara tënë nzoni.
5 Mbeni ayeke tene: “Mbi yeke ti Jéhovah.”+
Mbeni nde ayeke tene so iri ti Jacob ayeke na ndö ti lo.
Mbeni nde nga ayeke sû tënë so na terê ti maboko ti lo: “Zo ti Jéhovah.”
Lo yeke zia iri ti Israël na ndö ti lo wani.’
‘Mbi yeke kozoni nga mbi yeke ndangba ni.+
Mbeni Nzapa ayeke dä pëpe, gï mbi oko.+
7 Zo wa la ayeke tongana mbi zo wa?+
Zia lo dekongo, lo fa ni na gigi nga lo sara si mbi hinga so lo yeke tongana mbi.+
Ngbene ye giriri so mbi sara si azo ti Israël abâ gigi, mbi fa aye so ayeke si ande.
Zia lo so lo bâ so lo yeke tongana mbi afa aye so ayeke si na yâ ti kete ngoi
nga na ti so ayeke si ande.
Mbi fa tënë ti aye ni so na ala oko oko kue kozoni awe ape? Mbi sara tënë ni awe ape?
Ala yeke atémoin ti mbi.+
Mbeni Nzapa nde na mbi ayeke dä?
Ên-ën, mbeni Kota tênë nde ayeke dä pëpe;+ mbi hinga ti mbi mbeni pëpe.’”
9 Azo kue so aleke astatue na kode ayeke ye oko pëpe,
nga aye ti ala so ala ye tënë ni mingi so ayeke mû maboko na ala pëpe.+
Ala bâ ala tongana atémoin ti ala, me ala* bâ ye oko pëpe nga ala hinga ye oko pëpe.+
Ni la kamene ayeke sara azo so aleke ala.+
11 Kamene ayeke gbu amba ti lo kue.+
Azo so ahinga ti sara kua ti maboko nzoni ayeke gï asenge zo.
Zia ala kue abungbi terê ti ala, ala luti.
Kota mbeto ayeke hon ndö ti ala, nga kamene ayeke gbu lê ti ala kue.
12 Zo so ahinga ti leke aye na wen amû agbakuru ti lo ti pikango na wen so lo zia na lê ti wâ si abe.
Lo pika ni na marteau ti tene a kpa image ti mbeni ye.
Lo ngbâ ti pika ni na ngangu ti lo kue.+
Na pekoni, nzara asara lo nga ngangu ti lo ahunzi;
lo nyon ngu pëpe na lo fatigué ngangu.
13 Zo so ahinga kua ti keke amû kamba, lo mû na mesure ti keke so lo ye ti sara kua na terê ni; lo mû lacraie ti bengba, lo sara na dessin ti modèle so lo ye ti dë ni so.
Lo mû ciseau ti fango na keke, lo dë na ni, nga lo mû wen so yanga ni aza, lo tracé dessin so lo ye ti dë ni.
14 Mbeni zo ayeke dä so kua ti lo ayeke ti dengo akeke ti cèdre.
Lo soro mbeni mara ti keke, keke ti chêne.
Lo zia si keke ni akono aga kota na popo ti akeke ti gbako.+
Lo lu keke ti laurier, na ngu-nzapa apika dä si akono.
15 Na pekoni, lo mû mbage ni ti sara na wâ.
Lo mû mbage ni ti sara na wâ, ti chauffé na terê ti lo;
Lo mû mbeni, lo tingo na wâ na lo zö mapa dä.
Lo mû mbage ni, lo sara na mbeni nzapa lo voro ni.
Lo leke mbeni statue, na lo kuku na gbe ni.+
16 Lo mû ndambo ti keke ni, lo sara na wâ;
lo zö nyama dä, lo te ni, na yâ ti lo asi.
Lo chauffé nga terê ti lo dä na lo tene:
“A-aa! Mbi duti na terê ti wâ, na terê ti mbi achauffé!”
17 Me lo mû tanga ti keke ni, lo sara na mbeni nzapa, mbeni statue so lo leke na kode.
Lo kuku na gbe ni na lo voro ni.
Lo sambela ni na lo tene:
“Sö mbi, ndali ti so mo yeke nzapa ti mbi.”+
18 Zo tongaso ahinga ye oko pëpe nga lo hinga ndo pëpe,+
ndali ti so lê ti lo akanga, na lo lingbi ti bâ ndo pëpe.
Ndara ayeke na yâ ti bê ti lo pëpe.
19 Zo oko ahinga ye pëpe, lo hinga ndo pëpe
nga lo tene pëpe na yâ ti bê ti lo:
“Mbi mû ndambo ti keke ni, mbi tingo na wâ,
mbi zö mapa dä nga mbi zö nyama dä mbi te.
Eskê a yeke nzoni mbi mû tanga ni ti sara na mbeni ye so ayeke sioni mingi?+
A yeke nzoni mbi mû mbeni mbage ti keke ni* so mbi voro ni?”
20 Lo zia bê ti lo na ndö ti mburu ti wâ.
Bê ti lo so ahanda lo ague na lo yongoro.
Lo lingbi ti sö lo wani* pëpe, nga lo tene pëpe:
“Gï mbeni buba ye la mbi gbu na yâ ti maboko ti mbi ti koli so ape?”
21 “Jacob, mo dabe ti mo na aye so, na mo Israël nga kue,
ndali ti so mo yeke wakua ti mbi.
Mbi la mbi leke mo lani, na mo yeke wakua ti mbi.+
Israël, mbi yeke girisa mo pëpe.+
22 Mbi yeke mbô akengo ndia ti mo, tongana ti so mbinda ahonde mbeni ye.+
Mbi yeke mbô siokpari ti mo, tongana ti so mbinda so ane ahonde mbeni ye.
Kiri na mbage ti mbi, na mbi yeke futa mbeni ye ti zi mo.+
23 Mo yayu, mo dekongo na ngia,
ndali ti so Jéhovah alondo, lo sara ye!
Ala ambage ti sese so ayeke na gbe ni kâ, ala dekongo tongana azo so asö benda!
Ahoto, ala dekongo na ngia!+
Agbako nga na akeke kue so ayeke dä, ala dekongo na ngia,
ndali ti so Jéhovah afuta mbeni ye ti zi Jacob,
nga lo sara si a bâ gloire ti lo na ndö ti Israël.”+
24 Jéhovah, lo so afuta mbeni ye ti zi mo+
nga so aleke mo ngbene ye so mo yeke na yâ ti mama ti mo, atene:
“Mbi yeke Jéhovah, lo so asara ye kue.
Zo wa la ayeke lani na terê ti mbi zo wa?
25 Mbi yeke buba yâ ti afä so azo ti dikongo tënë senge senge* asara,
nga mbi la mbi yeke sara si azo ti bango mbadi asara ye tongana azo ti fou.+
Mbi la mbi sara si li ti azo ti ndara aga kirikiri
nga mbi sara si ye so ala hinga aga ye ti buba.+
26 Mbi la mbi sara si ye so wakua ti mbi asara tënë ni asi,
nga mbi sara si aye kue so awatokua ti mbi asara tënë ni asi.+
Mbi la mbi sara tënë ti Jérusalem, mbi tene: ‘Azo ayeke kiri ti sara kodro dä.’+
Mbi sara tënë ti agbata ti Juda, mbi tene: ‘A yeke kiri ti leke ni,+
nga mbi yeke sara si a kiri a leke agbagbara da so ayeke na yâ ni.’+
27 Mbi la mbi tene na ngu so alï, mbi tene: ‘Mo hule,
nga mbi yeke sara si akota ngu ti mo kue ahule.’+
28 Mbi la mbi sara tënë ti Cyrus,+ mbi tene: ‘Lo yeke berger so mbi soro lo,
nga lo yeke sara ye kue kue kue so bê ti mbi aye.’+
Mbi la mbi sara tënë ti Jérusalem, mbi tene: ‘A yeke kiri ti leke ni.’
Mbi sara tënë ti temple, mbi tene: ‘A yeke zia gere ti mo na sese.’”+


text:
HUNDA 11
Nyen la ayeke si na zo na peko ti kuâ ti lo?
“Yingo ti lo asigi, na lo kiri na sese; na lango ni so, apensé ti lo akui.”
“Azo so angbâ na fini ahinga so mbeni lâ ala yeke kui, me azo so akui awe ahinga ti ala ye oko pëpe . . . Ye kue so maboko ti mo awara ti sara, sara ni na ngangu ti mo kue, ndali ti so, na yâ ti Dû ti kuâ so mo yeke gue dä, kusala, lekengo kapa ti sara ambeni ye, hingango ye wala ndara ayeke dä pëpe.”
“[Jésus a]tene: ‘Kamarade ti e Lazare alango, me mbi yeke gue kâ ti zingo lo.’ Me Jésus ayeke sara tënë ti kuâ ti Lazare. Ye oko, ala bâ ti ala atene lo yeke sara tënë ti lango so zo ayeke lango ti wu terê ti lo. Na pekoni, Jésus atene polele na ala, atene: ‘Lazare akui awe.’”


text:
BIA 134
Amolenge: Ye so alondo na Nzapa
1. Tongana zo aga babâ,
nga na ngoi so wali aga mama,
ala wara tâ matabisi
so a mû ni ti bata ni.
A londo na Jéhovah Nzapa,
lo oko lo mû fini na azo.
Lo mû nga na ala tâ ndara
ti sara kua ni na lege ni.
(LI TI BIA)
Kota ye la a zia na mo so:
fini ti molenge ti mo.
Zia si mo fa andia ti Nzapa
lakue na molenge ti mo.
2. Zia si mo bata na bê kue
acommandement so Nzapa amû
si mo fa ni na azo ti mo,
amolenge ti mo wani.
Na yâ ti da, na gigi, lakue
nga na ndo kue, fa gï ye na ala.
Zia ala mû lege ti ndara
si ala ngbâ be-ta-zo lakue.
(LI TI BIA)
Kota ye la a zia na mo so:
fini ti molenge ti mo.
Zia si mo fa andia ti Nzapa
lakue na molenge ti mo.
(Bâ nga Deut. 6:6, 7; aÉph. 6:4; 1 Tim. 4:16.)


text:
“Gu Pai Nga ga Mbori . . . du na Tandu”
“Gu pai nga ga Mbori du na unga, ki du na tandu.”—EB. 4:12.
ABIA: 37, 48
1. Tipagine ka ani akapanga gupai ti ni nga Fugo Mbori na ome ti ni ya? (Oni bi gu sura duti tonatonaha.)
WANGIA ani ga Yekova aboro, ani akapanga gupai nga fugo Mbori fu aboro “na unga, ki du na tandu” te. (Eb. 4:12) Badungu rani nga gu kpiapai nayugo gupai nga Ziazia Kekeapai na ome ti ni ka aria ga aboro raka. Kura awirinarani kinaho naadu mbata ni airadi, agu aboro nadia kere angua kutii kpotoyo yo, watadu amangi wasiro. Agu akurayo aduadu na bete diabese rogo gi sino raka re ono i kini bi gupai nga pai kinaho nakpa rogo gayo raka yo. (Batu. 2:3-11) Dedede, agu aboro si aangera wa maabangirise aadunga tipa yo te akurubara gu gene nga ga unga mbiko gu ome du ti Ziazia Kekeapai ka aria ga boro raka. Si nawira wa mo aima gbia bakere ngbarago ti geda agu apangbanga ninaaye rogo Ngbaõbambu Sinziri nga “Ziazia Kekeapai Rengbe Arengba ka Aria Gaoni Raka.” Na mo ima bi gupai nga zavura tingbafuo aKristano di rengo kugume, Ziazia Kekeapai naundo yo kindi i naandu kumbatayo kaa manga sonakumbatayo.
2. Wai du Fugo Mbori adu na ome kurii aboro rogo bambata sa kama agarã?
2 Ya mo si naida ngbarani zere mbiko badungu aboro ti gi gaani regbo re ima manga bakere aʹariapai ni sangbana wisigo yo Fugo Mbori? Wagusa te! Gupai re natingida rani na pa agu awirinarani naadu rogo bambata sa kama agarã, nga aguyo naadu na gu maabangirise nga ga ga ku ngbangbaturũ yo. (Oni gedi 1 AKorindo 6:9-11.) Tingbafuo gu mokedi nangia Pauro pekepa gu ngbatunga aboro nikaa dianga kumbo ga Mbori Kindo ya, ko ape kurapai nga: ‘Agu yo dagba roni yo adu ni amangi agi apai re.’ Ono Ziazia Kekeapai gbiati ga Mbori ziazia toro aima undoyo i mangi ariapai. Zavura tingbafuo i ye ku rogo rengo yo, agu akurayo aima manga kere aingapai. Ziazia Kekeapai fura tipa kura mbedimbedi Kristano sa rogo bambata sa kama agarã yo nga guko si aidi i kusiko akusa kusayo rogo dungurati; kusa, i agasi ko ku rogo dungurati. (1 Kor. 5:1-5; 2 Kor. 2:5-8) Ya mo ani agbianga ngarasaro ti makiapa gu dungu akpakarapai akuarani aidipase agbiatiyo na ni na ki dibehe mbiko Fugo Mbori te?
3. Ginipai ani ka wisigoho rogo gi kekeapai re?
3 Mbiko gupai nga Fugo Mbori nga gu ũsunge du na ome ti ni na si kina berani, nirengo, ani naida ka mangasunge na ni ngba wene gene. (2 Tim. 2:15) Rogo gi kekeapai re, ani nika sakapai tipa wai rengbe ani ka mbu gu ome nga ga Fugo Mbori (1) si mangisunge na gaani raka, (2) si mangisunge na gaani sunge tungusapai, na (3) si mangisunge ho ani ayugopai ni rii tambara yo. Agi atingidapai re nika undo rani ani yugu gaani nyemuse gbiati tambuahe fu gu Barani nga boro nyemuse du ngbangbaturũ yo, nga guko nayugopai furani tipa ani gbia undo tipa tirani.—Yes. 48:17.
ROGO GAMO RAKA YO
4. (a) Ginipai si aidaha tipa gupai nga Fugo Mbori du na ome kurirani? (b) Wai du mo naagbia regbo tipa ka geda Ziazia Kekeapai?
4 Tipa gupai nga Fugo Mbori du na ome kurii rani, si naida ani naagedaha dedede, ka gene du, na aʹuru dũ. (Yos. 1:8) Rengo ngaha nga, badungu rani na badungu apai tirani rogo raka yo. Wa vura duhe wo, pai ho si aida ani mbuhe si rugusi rani ti geda Ziazia Kekeapai te, zavura agu atindiro du kurii rani. (Oni gedi AEfeso 5:15, 16.) Badungu ga Yekova aboro ima kurabara agene nga gu nasa yo i gbia regbo tipa geda Ziazia Kekeapai na aʹuru dũ, singia kaa gedaha wiso watadu nyemu, watadu bara bebere agu aregbo re yo. I wakina gu bake papara Atambuahe naake gupai nga: “Ako, nyemu ga rugute namanga re amanga ni rengo! Si nga gu mi nabaka bangire tipa ha na uru pitipiti.”—Tam. 119:97.
5, 6. (a) Tipagine du berãkuriipai ti ni na nyanyakipaha? (b) Wai du rengbe ani ka berãkuriipai wenengai? (d) Wai du mo nagbia undo ti geda Fugo Mbori na kini berẽkuriihe?
5 Kupati geda Ziazia Kekeapai, si ni nyanyakipa pai furani ka berãkurii gupai ani agedaha. (Tam. 1:1-3) Mangaha wo nika sa gupai nga ani gbia undo ti gaha tatamana. Singia ani nagedaha rogo gu Ziazia Kekeapai i aima kusaha ti waraga watadu ani nagedaha rogo gu kura he kia, si naida gaani sasa du nga ka diaha kpakpu waraga yo ki moihe ku ngbaduraniyo.
6 Wai du rengbe ani ka berãkuriipai wenengai? Badungu aboro ima bihe ni pa undo ka ongoda tooni tingbafuo geda yo pai rogo Ziazia Kekeapai na ki berẽkurii asanahe wa ngbatunga gu nga: ‘Ginipai gipai re ayugoho fere tipa Yekova? Rogo gini agene yo du mi apekafuo gu rugute apeka rogo gimi raka yo nga gu du rogo gi papara Fugo Mbori re? Gini abangiriaba rengbe mi ka manga ariapai rogoho?’ Wa ani kaa kpara fu Mbori na kini berẽkurii Fugoko, si nika fõngbaduraniyo ani pekefuo gaha rugute ni bakerehe gbe. Nirengo, ani nika mbu gaha ome si mangisunge na gaani raka ngba bakere gene.—2 Kor. 10:4, 5.
GENE SUNGE TUNGUSAPAI YO
7. Wai du si aida ani mangisunge na Fugo Mbori wenengai gene tungusapai yo?
7 Gine rengbe ka undo rani ani mangisunge na Fugo Mbori wenengai gene sunge tungusapai yo? Bambatapai nga ka mangasunge na ni ni bakerehe ho ani atungusapai ni na ho ani ayugopai ni. Kura wirina sa afura tipa gipai re ngba gi gene re, “Ka i niya mo natungusapai kporo na kporo na Yekova, ya mo kina ro kaa fura afura kindi watadu mo mbugene fuko ko fura?” Gupai ko aaida ka gumbaha nga: Ho ani ageda Fugo Mbori ni fu boro gene tungusapai yo, gure nga ani nambu Yekova ko fura fu gu boro re. Ka ani sia veresi wenengai ka gedaha funi, si rengbe kadu na ome kisusi agu apai dunduko rengbe ani ka gumbaha. (1 Tesa. 2:13) Mo sana tiro nga, ‘Ya mo mi naagbata momu ka geda Fugo Mbori fu agu aboro mi naandu na wene pangbanga fuyo?’
8. Tipagine si aidanga ani gedi kina kungbo geda averesi gbua ti ni gene tungusapai yo ya?
8 Rengo ngaha nga, anga gupai gbua si aidaha nga ka geda agu averesi nga ga Ziazia Kekeapai fu agu aboro ani afura na yo te. Tipagine? Mbiko badungu aboro na kina wiri bete inohe gbua nga ga Ziazia Kekeapai watadu aguyo na ni kandara tooni te. Gure nga gupai naadu rogo bambata sa kama agarã, na kina gu ngisapai re du areme a. (Rom. 10:2) Sidu, si aidanga ani berẽ gupai nga boro nika giarogo gupai yo veresi apehe mbiko gupai gbua nga ani gedi gu veresi re te. Si naida ani di regbo ka nyakasa apapara gu veresi re, isoke ni geda ani gu meme afugo berewe du rogoho, na ki sakirogoyo. Ka ani mangihe wo, si rengbe ka sa gupai nga gu pangbanga nga ga Fugo Mbori rimi ku berã agu aboro yo ani atungusapai fuyo na si rimi ku ngbaduyo yo.—Oni gedi Ruka 24:32.
9. Wai du rengbe ani ka undo aboro i bi Ziazia Kekeapai na irisa? Oni funga kpiapai.
9 Gupai ani agumbaha mbata fu ani gedi veresi ima rengba ka sa irakporo ni bi Ziazia Kekeapai na irisa. Ni kpiapai, ani rengbe ka ya, “Ani bingo gupai Bakusirani apehe nibipa gipai re.” Ho ani afura ni na gu boro angianga Kristano ya, ani rengbe ka ya, “Ani bingo gupai Ziazia Kekeapai apehe furani.” Watadu kaa ani aatungusapai fu gu boro naima wirikapai gbe, ani rengbe ka sana ni nga, “Ya mo mo aginga gi kuru sanza re mbata no?” Nirengo, ani nabi aboro dunduko ni bakiakia na kini fura fuyo ringbisihe na agu apai du tipa yo.—1 Kor. 9:22, 23.
10. (a) Oni penga gupai namangi fu kura wirina sa. (b) Wai du mo nabi gu ome nga ga Fugo Mbori rogo gamo sunge tungusapai yo?
10 Badungu aboro ima bi gupai nga mangasunge na Fugo Mbori gene tungusapai yo rengbe kadu na bakere maapai kurii agu aboro i atungusapai fuyo. Ani bingo kpiapai. Wirina sa akaraga tiko fuo sosono bakumba nga guko naima digo ni gedi gaani amagazini tipa dungu agarã. Kuba gupai gbua nga ko fu gu vovo Ngbaõbambu Sinziri naadu beko fuko, gu wirina re adiberã ka geda veresi sa naadu rogo gu Ngbaõbambu Sinziri re. Ko agedi 2 AKorindo 1:3, 4, nga gu naya: “Ba inaapai, nga Mbori wasa dunduko; nafu wasa fu rani rogo gaani gberãngbi yo dunduko.” Agu afugo re aima fõngbadu gu irakporo re yo ni kerehe si ki sa gupai nga ko sana gu wirina re ko gedi gu veresi re berewe. Gu kumba re ape gupai nga ko na diako aaida wasa ni kerehe, na ko awere na nyemu gu pangbanga nga ga Ziazia Kekeapai. Ya mo mo arengbanga ka ida kuti gupai nga Fugo Mbori na ome ti ni rogo gaani sunge tungusapai yo te?—Amo. 19:20.
HO MO AYUGOPAI NI RII TAMBARA YO
11. Gini tindiro du kurii agu awirina nayugopai rii tambara yo?
11 Ani dunduko nagbia ngbarago ti du pati gaani adunguratise nga ga aKristano kodihe na bakere adunguratise. Gu memepai ani adu patini ti ni nga ka iriso Yekova. Ani nagbia bakere aundo a ti agu arugapai nga ga toro ani agbiaha ti agu aregbo re. Agu awirina nayugopai ti agu aregbo re na bakere momu beyo. Ti kina gu bangisa regbo re, si naida i ini gupai nga i na rorõi tindiro kuriyo. (Yak. 3:1) Agu apai i ayugoho, si naida mburuhe du ti aregbo dunduko kina rii Fugo Mbori. Ka i fu gu sunge foro nga ga yugopai rii tambara yo, wai du rengbe mo ka mbu gu ome nga ga Ziazia Kekeapai si mangisunge na gamo gumbapai?
12. Wai du rengbe bagumbapai ka sa Ziazia Kekeapai ni nyanyakipa papara gako gumbapai?
12 Si naida Ziazia Kekeapai du ni nyanyakipa papara gamo gumbapai. (Yo. 7:16) Ginipai si akodaha? Bambatapai nga, mo du na rubangirise ka apangbanga, akpiapai, watadu gamo gene manga gumbapai funga rii gamo gumbapai watadu ka gbeberã aboro kusayo ti agu averesi mo amangasunge na ni ya. Berewe a, mo tingidi gupai nga, anga geda badungu averesi nayugo gupai nga mo nayugopai rogo Ziazia Kekeapai yo te. Ka mo gedi badungu averesi zaatu, si rengbe ka sa gupai nga ka badungu aboro tingidinga gu kandara sa ya. Sidu, mo sia gamo meme averesi na rubangirise, na ki di regbo ka gedaha, ka sakarogoyo, ka fu kpiapai kutini, na ki yugu wai rengbe aboro ka wirikapai ti ni. (Nem. 8:8) Ka si du nga mo namanga gu gumbapai gaani riigbu aima kusa awaraga ha, mo wisigi gu waraga gumbapai re gbiati agu averesi du rogoho wenengai. Mo asadi ka giarogo gu ngbanya du dagba gupai waraga gumbapai agumbaha na agu averesi keke yo ho yo. Fuani mo ki mangisunge na siasia averesi ka yugo gu memepai du rogo gu waraga gumbapai re. (Mo rengbe ka gbia wene aberãpai rogo gu wirikapai nga ga 21 kuti 23 nga ga gu buku nga Benefit From Theocratic Ministry School Education.) Gu nyakipaha anyaka gbe nga, mo kpari fu Yekova na ki sanako tipa ko undoro mo yugu gu nyanyakipa aberãpai du rogo Fugoko yo.—Oni gedi Ezara 7:10; Asanza 3:13, 14.
13. (a) Gu gene i amangisunge na veresi ngbaha ba gu dunguratise yo nga ga aKristano, wai du si adu na maapai kurii kura wirina sa? (b) Wai du mo nagbia undo ti agu ayugopai du mburuhe rii Ziazia Kekeapai nga gu i ayugoho ba gaani adunguratise yo?
13 Veresi sa i agedihe ti regbo gu dunguratise nga ga aKristano aima du na bakere maapai kurii kura wirina sa Australia yo. Wa ri avura ka sona rogo dungu akpakarapai, ri adi gu pangbanga nga ga Ziazia Kekeapai kugume na ki kpara gari raka fu Yekova. Ono wa si avura duwo, si aima kpakara furi ka ida kuti gupai nga Yekova ima kpinyemuri. Ono kusa tie, ri aye ka ida kuti gupai nga Mbori ima kpinyemuri. Gine naundo ri ri dakuti gu digisopai re? Ariapai amangi ho ri aberẽ ni kurii veresi sa nga gu i amangisunge na ni ti regbo gaani dunguratise na ri ki ringbisi gu veresi re na gu kura averesi nga ga Ziazia Kekeapai. * Wakina gure a, ya mo gu gene i amangisunge na Fugo Mbori ngbaha ba dunguratise yo gbiati bakere adunguratise adunga na maapai kuriro?—Nem. 8:12.
14. Wai du rengbe ani ka yugo gaani tambuahe tipa Fugo Yekova?
14 Ya mo anga ani na tambuahe fu Yekova tipa Fugoko du ni kekehe nga Ziazia Kekeapai te? Anga kina fufuhe sa ko afuhe fu aboro te, ono ko ima ka a kuti gako kidohe nga si nika nyeanye kindi. (1 Pet. 1:24, 25) Nirengo, si naida ani naageda Fugo Mbori dedede, kini mangisunge na ni rogo gaani raka yo, na kini mangisunge na ni ho ani aundo kura aboro ni. Ho ani amangaha ni wa gure, si nayugo gaani nyemuse na tambuahe tipa gu nyanyakipa ũkumuko ye be Mbori re, na gbe tipa Baenge kehe nga Yekova Mbori.
^ genewaraga 13 Oni bi gu sanduki nga “ Ariapai.”


text:
MBAGE 8
Kuâ ti Jésus ayeke ga na mo aye ti nzoni wa?
Jésus akui ti zi lege na e ti wara fini. Jean 3:16
Lango ota na peko ti so Jésus akui, ambeni wali ague na yanga ti dû ti kuâ ti lo, me yâ ni ayeke senge. Jéhovah azingo Jésus na kuâ awe.
Kete na pekoni, Jésus afa tere ti lo na abazengele ti lo.
Biani, Jéhovah azingo Jésus na fini na lo ga mbeni ange so ayeke na ngangu mingi na lo lingbi ti kui mbeni pëpe. Adisciple ti Jésus abâ lo lani na guengo na yayu.
Nzapa azingo Jésus na kuâ na lo zia lo Gbia ti Royaume ti Nzapa. Daniel 7:13, 14
Jésus amû fini ti lo ti ga ngere so a futa ti zi azo (Matthieu 20:28). A yeke ndali ni si Nzapa ayeke zi lege na e ti wara fini ti lakue lakue.
Jéhovah azia Jésus Gbia ti komande azo na ndo ti sese. Lo yeke komande legeoko na azo 144 000 so ayeke be-ta-zo na so a zingo ala na kuâ ti wara fini na yayu. Jésus na azo 144 000 aga mbeni ngorogbia so ayeke mbilimbili na ayeke na yayu. A iri ni Royaume ti Nzapa.—Apocalypse 14:1-3.
Fade Royaume ti Nzapa asara si sese aga paradis. Fade bira, kpengo ndia pëpe, yere nga nzara ayeke duti dä mbeni pëpe. Azo ayeke duti ande biani na ngia. —Psaume 145:16.
TI HINGA AMBENI TËNË
NZONI TËNË SO ALONDO NA NZAPA!
Jésus Christ ayeke zo wa?
Bâ ndani so Jésus akui, nyen la a futa ni nyen, nga ye so Jésus ayeke sara na ndembe so
NZONI TËNË SO ALONDO NA NZAPA!
Royaume ti Nzapa ayeke nyen?
Zo wa la ayeke Gbia ti Royaume ti Nzapa ni? Royaume ni ayeke sara ande nyen?


text: 10 Biani, Ndia ayeke gï gbe ti dê+ ti anzoni ye so ayeke ga,+ me a yeke atâ ye ni pëpe, na lege ti a-oko sandaga so azo ayeke mû ka ngu na ngu, ala lingbi lâ oko pëpe ti sara si azo so ayeke ga nduru na Nzapa aga azo so ayeke mbilimbili-kue.+2 Tongana ye ni ayeke fade tongaso, ka a zia lege ti mungo asandaga awe, ndali ti so ala so ayeke ga na sandaga ni so, so a zi sioni ti ala awe ala yeke bâ terê ti ala tongana azo ti siokpari encore ape.3 Me, asandaga so asara si ala yeke dabe ti ala na asiokpari ti ala ngu na ngu,+4 ndali ti so mênë ti akoli-bagara na ti akoli-ngasa alingbi ti zi asiokpari oko pëpe.5 Ni la, tongana lo lï na yâ ti dunia so, lo tene: “‘Sandaga ti anyama wala ambeni sandaga nde mo ye ni pëpe, me mo leke mbeni terê ndali ti mbi.6 Asandaga so a zö ni agbi kue nga na asandaga ndali ti siokpari anzere na mo pëpe.’+7 Tongaso mbi tene: ‘Nzapa, bâ, mbi ga ti sara ye so bê ti mo aye (a sû tënë na ndö ti mbi na yâ ti rouleau* ni).’”+8 Tongana lo tene kozoni, lo tene : “Mo ye pëpe nga a nzere na mo pëpe si a mû asandaga ti anyama, ambeni sandaga nde, asandaga so a zö ni agbi kue nga na asandaga ndali ti siokpari”, atâa so Ndia la ahunda ti mû asandaga so,9 na pekoni lo tene: “Bâ, mbi ga ti sara ye so bê ti mo aye.”+ Lo zi ye so aga kozo, tongaso si lo zia ti use ni na sese.10 Na lege ti ‘ye so bê ti lo aye’+ so, a sara si e ga nzoni-kue na lege ti terê ti Jésus Christ so lo mû na sandaga gï fani oko biani biani awe.+11 Nga, prêtre oko oko ayeke gbu mbata ti kua ti lo lâ na lâ ti sara kua so ayeke nzoni-kue*+ ti mû a-oko sandaga fani mingi,+ ndali ti so asandaga so alingbi lâ oko pëpe ti zi asiokpari kue kue kue.+12 Me ti koli so, lo mû sandaga oko biani biani ndali ti asiokpari na lo duti na terê ti Nzapa na mbage ti maboko ti lo ti koli,+13 na ti londo na ngoi ni so, lo yeke ku juska ti tene a zia awato ti lo tongana mbata ti gere ti lo.+14 Biani, a yeke na lege ti sandaga oko la si lo mû lege na ala so a yeke sara ti tene ala ga nzoni-kue,+ ti ga mbilimbili-kue biani biani.15 Na ndö ni, yingo vulu nga afa tënë ni na e, ndali ti so tongana yingo ni atene:16 “Jéhovah* atene: ‘Mbele so mbi yeke te ande na ala na peko ti alango ni so ayeke duti tongaso: mbi yeke zia andia ti mbi na yâ ti bê ti ala na mbi yeke sû ni na yâ ti li ti ala.’”+17 Na pekoni yingo ni akiri atene: “Mbi yeke dabe ti mbi ande na asiokpari ti ala encore ape nga mbi yeke dabe ti mbi encore ape na asarango ye ti ala so ague nde na Ndia.”+18 So a pardonné aye so awe, a yeke na bezoin ti mû sandaga ndali ti siokpari encore ape.19 Tongaso, aita, so e yeke na confiance ti mû lege ti lingo na ndo so ayeke nzoni-kue+ na lege ti mênë ti Jésus,20 lege so lo zi ndali ti e tongana mbeni fini lege so ayeke na fini si ahon na yâ ti rideau ni,+ so ti tene mitele ti lo,21 nga ndali ti so e yeke na mbeni kota prêtre so ayeke na ndö ti da ti Nzapa,+22 zia e ga nduru na Nzapa na vuru bê, na kite oko pëpe nga na mabe, ndali ti so na lege ti ye so a fi ni na ndö ti bê ti e, a sukula bê ti e ni awe si e duti na sioni conscience pëpe+ na a sukula terê ti e awe na ngu so ayeke na saleté pëpe.+23 Zia e ngbâ ti sara tënë ti beku ti e ni so dandara na e yengi pëpe,+ ndali ti so lo so amû zendo ni ayeke be-ta-zo.24 Nga, zia e bi lê* na ndö ti mba ti pusu mba* ti duti na ndoye na ti sara anzoni kusala,+25 e zia pëpe lege ti guengo lakue na bungbi ti e,+ tongana ti so ambeni zo ayeke sara ka, me e wa terê na popo ti e+ nga e ngbâ ti sara ni mingi ahon ti kozo, so ala bâ lango ni ayeke pusu nduru.+26 Biani, tongana e wara tâ hingango ye na ndö ti tâ tënë awe,+ si e ngbâ na yâ ti siokpari na mbana, sandaga ndali ti asiokpari ti e ayeke dä encore ape,+27 me ye so angbâ ayeke gï ti ku na mbeto na bê ngbanga nga na ngonzo so ayeke tongana wâ si ayeke gbi ande ala so ake Nzapa.+28 Ândö, zo so ake ti kpe Ndia ti Moïse, a yeke bâ mawa ti lo pëpe, me a yeke fâ lo na peko ti tënë ti yanga ti atémoin use wala ota,+29 si fade zo so adoro Molenge ti Nzapa na lo bâ tongana senge ye ngere ti mênë ti mbele+ so na lege ni a sara si lo ga nzoni-kue nga lo zonga yingo ti kota nzobe ti Nzapa sioni sioni, lo lingbi ande na mbeni sioni punition ahon so ape?+30 E hinga zo so atene tënë so: “Mbi la mbi yeke kiri na zo peko ti sioni so lo sara, mbi la mbi yeke kiri na ni”; na a kiri a tene: “Jéhovah* ayeke fâ ande ngbanga ti azo ti lo.”+31 A yeke tâ ye ti mbeto mingi ti tï na maboko ti Nzapa so ayeke na fini.32 Me, zia ala ngbâ ti dabe ti ala na angoi ti ândö, so na peko ti so lumière ti Nzapa aza na lê ti ala awe,+ ala kanga bê ti ala na yâ ti kota tiri na apasi.33 Na mbeni ngoi, a sigi na ala dandara tongana ti so a yeke sara na yâ ti mbeni da ti ngia si azo azonga ala na asara pasi na ala; na mbeni ngoi, ala ga azo so asara beoko na azo so mara ti aye ni so ayeke si na ala.34 Biani, ala kangbi mawa na ala so ayeke na da ti kanga nga ala yeda na ngia ti tene a gbu aye ti ala na ngangu a hon na ni,+ ndali ti so ala hinga so ala yeke na mbeni ye so ayeke nzoni ahon aye so, nga so ayeke ngbâ lakue lakue.+35 Tongaso, ala zia pëpe lege ti sarango tënë na mbeto pëpe, so futa ti pekoni ayeke duti ande kota mingi.+36 Ni la, a lingbi ala kanga bê,+ si na peko ti so ala sara ye so bê ti Nzapa aye awe, ala wara ye ti peko ti zendo ni.37 Ndali ti so “na yâ ti kete ngoi,+ lo so angbâ ti ga so lo yeke si ande na retard ape.”+38 “Me zo ti mbi so ayeke mbilimbili ayeke ngbâ ande na fini ndali ti mabe,”+ na “tongana lo kiri na peko, mbi yeke* wara ngia na mbage ti lo pëpe.”+39 E yeke pëpe ti azo so ayeke kiri na peko si a futi ala,+ me e yeke ti azo so ayeke na mabe si a bata ala* na fini.