text:
CHAPITRE 5
Samuel asara gi ye so ayeke nzoni
Depuis kete ti lo, Samuel alango na tabernacle na lo sara kua kâ. Na tabernacle lani, azo ayeke gue ti voro Jéhovah kâ. Me a sara tongana nyen la si Samuel alango kâ so? Zia e gi ti hinga ye kozoni kue na ndo ti Hanna, mama ti Samuel.
Hanna aye lani ti dü molenge, me lo peut lani ape. Tongaso, lo sambela Jéhovah ti mû maboko na lo. Lo tene na Jéhovah so tongana lo sara si lo dü molenge ti koli, lo yeke tokua lo na tabernacle ti sara kua na Jéhovah kâ. Jéhovah amä sambela ti lo, na Hanna adü molenge ti koli. Lo zia iri ti lo Samuel. Tongana Samuel awara ngu ota wala osio tongaso, mama ti lo asara tâ gi tongana ti so lo tene ândö na Jéhovah. Lo tokua Samuel na tabernacle ni.
Éli ayeke lani kota prêtre na tabernacle ni. Amolenge ti lo ti koli use kue asara kua kâ. Girisa ape so tabernacle ni ayeke lani ndo so azo ayeke voro Jéhovah dä. Tongaso, azo so ague kâ adoit ti sara gi ye so ayeke nzoni. Me amolenge ti Éli asara ti ala gi aye ti sioni, na Samuel abâ ni lani. Lo kue lo sara tongana ti ala?— Oko ape. Lo sara ti lo lani ye so ayeke nzoni, tâ gi tongana ti so babâ na mama ti lo afa na lo.
Mo pensé a yeke nzoni Éli asara nyen na amolenge ti lo ni?— Lo doit ti punir ala na ti tomba ala na yâ ti da ti Nzapa ni. Me a yeke ye so lo sara ape, tongaso bê ti Jéhovah ason na tere ti lo nga na tere ti amolenge ti lo ni. Lo ye ti punir ala.
Na mbeni bï, tongana Samuel ayeke lango, lo mä a iri lo: ‘Samuel!’ Lo londo, lo gue hio na mbage ti Éli, me Éli atene na lo: ‘Mbi iri mo ape.’ Samuel akiri alango. Lo kiri lo mä a iri lo lege use. Me tongana a iri lo ti lege ota ni, Éli atene na lo so tongana lo kiri lo mä go ni airi lo, a yeke nzoni lo tene: ‘Sara tënë, Jéhovah, mbi yeke mä mo.’ Tâ gi ye so Samuel asara la. Tongaso, Jéhovah atene na Samuel: ‘Tene na Éli so mbi yeke punir sewa ti lo ndali ti asioni ye so ala sara so.’ Na mo, a yeke kete ye na Samuel ti fa tënë ti Jéhovah ni so na Éli?— A yeke kete ye lani ape. Samuel asara mbeto ti fa tënë ni na Éli, me lo kanga bê ti lo, lo fa ni. Ye so Jéhovah atene so asi tâ gi tongana ti so lo tene. A fâ amolenge ti Éli ni nga lo Éli ni wani lo kui.
A yeke nzoni e sara ye tongana Samuel. Lo sara ye so ayeke nzoni, atâa so ambeni zo ni asara ye so ayeke sioni. Ka mo, mo kue mo yeke sara ye so ayeke nzoni tongana ti Samuel? Tongana mo sara tongaso, mo yeke zia ngia na bê ti Jéhovah nga na bê ti babâ na mama ti mo.
DIKO NA YÂ TI BIBLE TI MO
1 Samuel 2:22-26; 3:1-21


c: text/html

text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) MAI 2016
Na yâ ti Tour ti Ba Ndo so a yeke wara aye ti manda ti lango 27 ti juin ti si na lango 31 ti juillet 2016.
E leke atënë na popo ti e na yâ ti ndoye
Ye so e yeke gi ayeke nyen? Ti sö benda, ti forcé ita so ason bê ti e ti yeda so lo yeke na faute wala mbeni ye nde?
“Ala gue, ala sara si azo na popo ti amara kue aga adisciple”
Akiringo tënë na ahunda osio so afa azo so laso ayeke sara si prophétie ti Jésus so aga tâ tënë.
Mo yeke mû ka adesizion ti mo wani tongana nyen?
Nyen la a lingbi e sara na yâ ti aye so Bible afa na e pëpe mbilimbili ye so a lingbi e sara?
Bible angbâ ti changé aye na yâ ti gigi ti mo?
Mbeni témoin azia lege ti sarango ngia ti nginza, nyongo manga, nyongo sämba ahon ndo ni nga na drogue ti wara batême, me lo bâ so ayeke même ngangu na lo mingi ti sara ambeni changement.
Wara ye ti nzoni mingi na lege ti aye so Jéhovah amû na e
Nyen la alingbi ti sara si e wara pëpe aye ti nzoni na lege ti ambeni ye so Jéhovah amû na e?
“Azo so a mû kua ni na ala”
Mbeni ye so asi na ngu 1919 asara si kua ti fango tënë akomanse ti mû yâ ti dunia kue.
Atënë so azo ahunda
Nyen la alingbi ti mû maboko na aChrétien ti bâ wala a yeke na lege ni ti mû mbeni ye ti nginza wala nginza na awakua ti letäa? Tongana nyen la aita ti congrégation alingbi ti fa ngia ti ala na ngoi so a sara tokua ti kiringo na mbeni ita na bungbi? Nyen la alingbi ti sara si lende ti ngu ti Bethzatha so ayeke na Jérusalem “ayeke yengi” lani so?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Ala kanga be ti ala na mbi tongana mbi ga tongana zo so mbeni ye asara li ti lo! Biani, ala kanga be ti ala na mbi ma! 2Mbi ye ala mingi, nilaa mbi yeke sara mbanda ti ala; yengo so mbi ye na ala so alondo na Nzapa. Biani, ala yeke tongana maseka-wali so ade ti hinga koli pepe; mbi mu zendo ti mu ala gi na koli oko, koli ni ayeke Christ. 3Me ala dabe ti ala na ye so: ngbo ahanda ando Eve na lege ti mayere ti lo si Eve agirisa lege. Mbeto asara mbi titene be ti ala ague kirikiri si ala zia peko ti Christ so ala mu lani tere ti ala kue na lo na vurungo be so. 4Biani, ala yeke kanga be ti ala titene mbeni zo kirikiri aga afa na ala mbeni Jésus nde na Jésus so e fa tënë ti lo na ala. Ala yeke lakue nduru ti yamba mbeni yingo nde na Yingo so ala wara kozoni, ala yeke yeda nga na mbeni nzoni tënë nde na Nzoni Tënë so ala ma kozoni! 5Ti akota kota watokua ti ala ni so, mbi baa ti mbi mbeni ye so ala hon mbi na ni pepe. 6Mbi hinga ti tene tënë nzoni pepe, so mbi hinga; me tongana ayeke tënë ti hingango ndo, so ayeke mbeni tënë nde: e fa ni na ala polele na ya ti aye kue. 7So mbi sara tere ti mbi kete ti fa Nzoni Tënë ti Nzapa na ala gi senge senge ti sara si ala ga akota zo so, andaa sioni laa mbi sara so? 8Mbi hunzi aye kue ti ambeni Eglize nde na lege so a-Eglize ni afuta mbi si mbi sara kua na popo ti ala, azo ti Korente. 9Na ngoi so mbi yeke lani na popo ti ala kâ, tongana mbeni ye atia mbi, mbi te ye ti mbeni zo senge senge pepe. A-ita so alondo na Masedoane si aga, ala mu na mbi aye so kue alingbi na mbi. Na ya ti aye kue, mbi bata tere ti mbi titene mbi ga tongana kungba na ndö ti zo oko pepe, mbi yeke ngba ti bata tere ti mbi lakue tongaso. 10Na lege ti taa-tënë ti Christ so ayeke na yanga ti mbi, mbi tene: fade mbeni zo alingbi ti kanga lege na mbi pepe ti gonda tere ti mbi na sese ti Akayi kue. 11Mbi tene tënë so ngbanga ti nyen? Mbi tene tënë so, ngbanga ti so mbi ye ala pepe? Nzapa ahinga so mbi ye ala! 12Ye so mbi yeke sara laso so, fade mbi yeke ngba lakue ti sara ni, tongaso si azo so aye ti wara mbeni ye ti luti na ndö ni ti gonda tere ti ala tongana ti so e yeke gonda tere ti e, fade ala wara ye ni pepe. 13Azo ni so ayeke awatokua ti mvene; ala yeke tene mvene na ndo ti kua so ala yeke sara si ala yeke sara tere ti ala tongana awatokua ti Christ. 14So ayeke mbeni fini ye pepe: Satan wani ayeke sara tere ti lo tongana ange ti lumiere. 15Tongaso, azo ti kua so asara tere ti ala tongana azo so ayeke sara ye ti mbirimbiri, so ayeke fini ye pepe. Ye so ayeke si ande na ala na nda ti gigi ti ala ayeke lingbi gi na aye so ala sara. 16Mbi kiri mbi tene: ayeke nzoni mbeni zo abaa mbi pepe tongana zo so mbeni ye asara li ti lo. Wala, tongana ala baa mbi tongaso, ayeke nzoni ala yeda si mbi nga, mbi gonda tere ti mbi kete. 17Tënë so mbi ye ti tene so, ti be ti Kota Gbia laa pepe, me mbi yeke tene tënë ni tongana zo so mbeni ye ayeke sara li ti lo. Mbi hinga biani so, mbi yeke na ye so mbi lingbi ti gonda tere ti mbi ndali ni. 18So azo mingi ayeke gonda tere ti ala ndali ti ye so ayeke ti zo, mbi nga, mbi ye ti gonda tere ti mbi. 19Ala azo ti Korente, ala yeke azo so li ti ala ayeke daa. Ataa so kue, ala yeda ti kanga be ti ala ti ma azo so mbeni ye asara li ti ala! 20Azo ayeke sara ala na ngbaa, azo ayeke te ye ti ala, azo ayeke nzi ala, azo ayeke baa ala tongana ambumbuse zo, azo ayeke pika le ti ala, me ala yeke kanga be ti ala na ya ti aye so kue! 21Kamene ahon ndö ti mbi ti tene tënë so eên: mo baa mo tene, e sara ye tongana akoli pepe! Tongana mbeni zo akpa ti gonda tere ti lo ndali ti mbeni ye, mbi nga, mbi kpa ti gonda tere ti mbi. – Mbi yeke tene tënë so tongana zo so mbeni ye asara li ti lo –. 22Azo ni ayeke azo ti mara ti Hebro? Mbi nga! Ala yeke azo ti mara ti Israel? Mbi nga! Ala yeke ahale ti Abraham? Mbi nga! 23Ala yeke azo ti kua ti Christ? So nzoni, me mbi hon ala! – Mbi yeke tene tënë so tongana zo so mbeni ye asara li ti lo –. Mbi sara kua mbi hon ala kue, mbi sara kanga mbi hon ala kue, azo apika mbi, mara ni use pepe, lege mingi, mbi kui kue. 24Fani oku, azuife apika mbi lege baleota na gumbaya. 25Fani ota, azo ti Rome apika mbi na fimbo, fani oko, azo abo mbi na têne ti fâ mbi; fani ota, mangboko alinda ngu na mbi, mbi sara lango oko na bi oko na ya ti ngu. 26Mbi tambula na gere mingi, aye ti sioni ahara mbi lege mingi: abale asuku amu ndo kue, asioni zo, azo ti mara ti mbi na azo ti amara nde aye ti sara sioni na mbi; na ya ti agbata, na ya ti abenyama nga na le ti kota ngu-ingo, aye ti sioni aye ti si na mbi, a-ita ti mvene aye ti sara sioni na mbi. 27Mbi sara angangu kua mingi, aye ti ngangu asi na mbi mingi, lege mingi lango akpe na le ti mbi; nzara ti kobe na ti ngu asara mbi; lege mingi mbi lango nzara; lege mingi de asara mbi, bongo atia mbi. 28Mbi lingbi ti diko tanga ti aye ni kue pepe. Tënë so agbu be ti mbi si mbi yeke gi be ti mbi na ndö ni bi na lâ, ayeke tënë ti a-Eglize kue. 29Tongana mbeni zo ayeke na ngangu pepe, mbi nga, mbi yeke na ngangu pepe. Tongana mbeni zo asara si mba ti lo ati na ya ti siokpari, tënë ni aso be ti mbi mingi. 30Tongana ayeke tënë ti gondango tere, mbi yeke gonda tere ti mbi, ngbanga ti so mbi yeke na ngangu pepe. 31Nzapa, Babâ ti Kota Gbia Jésus ahinga so, mbi yeke tene mvene pepe. Gonda ayeke ti lo kpu na kpu! 32Na ngoi so mbi yeke ando na Damas, govoronere so ayeke sara kua ndali ti gbia Aretas azia aturugu na ayanga ti gbata ni kue titene ala gbu mbi. 33Me a zia mbi na ya ti sakpa si a yoro mbi na mbeni du so ayeke na tere ti gbagba ni, a zu mbi na sese si mbi kpe na maboko ti aturugu ni, mbi hon.
Copyright
Learn More


text:
Mo bâ maboko ti Nzapa na yâ ti gigi ti mo?
[Jéhovah] afa ngangu ti tïtî Lo na aboi ti Lo.”—ÉS. 66:14.
ABIA: 65, 26
1, 2. Ambeni zo apensé nyen na ndo ti Nzapa?
AZO mingi apensé so aye so ala yeke sara ayeke kota ye na lê ti Nzapa ape. Ambeni apensé so Nzapa abi bê ti lo pëpe na aye so ayeke si na azo. Na tapande, na peko ti mbeni kota pupu so abuba aye mingi na Philippines na novembre, ngu 2013, mokonzi ti mbeni kota gbata ti kodoro ni atene: “Amanke Nzapa ahon lani na mbeni ndo.”
2 Ambeni zo asara ye mo bâ mo tene Nzapa abâ aye so ala yeke sara ape (És. 26:10, 11; 3 Jean 11). Ala yeke tongana azo so bazengele Paul asara tënë ti ala, lo tene: “Ala yeda pëpe ti hinga Nzapa tâ nzoni.” “Ala si singo na ye kue so ayeke mbilimbili pëpe, ye ti sioni kue, sarango bê ti ye kue, [nga na] sioni bê”.—aRom. 1:28, 29.
3. (a) Atënë wa la a lingbi e hunda tere ti e na ni? (b) Na yâ ti Bible, tongana a sara tënë ti “maboko” ti Nzapa mingi ni a ye ti sara tënë ti nyen?
3 Ka ti e? Nde na azo so e londo ti sara tënë ti ala so, e hinga ti e so Jéhovah abâ aye kue so e yeke sara. Me eskê e yeda biani so Jéhovah abi bê ti lo na e? Eskê e bâ maboko ti lo na yâ ti gigi ti e? Na yâ ti Bible, tongana a sara tënë ti “tïtî” Nzapa, wala maboko ti Nzapa, fani mingi a ye ti sara tënë ti ngangu ti Nzapa. Lo yeke sara kua na ngangu ti lo ti mû maboko na awakua ti lo nga ti hon awato ti lo na ngangu. (Diko Deutéronome 26:8.) Jésus atene so ambeni zo ayeke “bâ Nzapa”. (Mat. 5:8). E yeke duti na popo ti azo ni so? E lingbi ti “bâ Nzapa” tongana nyen? Zia e bâ na yâ ti Bible tapande ti ambeni zo so abâ maboko ti Nzapa na yâ ti gigi ti ala nga na ala so abâ maboko ti lo ape. E yeke bâ nga tongana nyen la e lingbi ti bâ polele maboko ti Nzapa na yâ ti gigi ti e.
ALA KE TI BÂ MABOKO TI NZAPA
4. Ngbanga ti nyen awato ti azo ti Israël ake ti bâ maboko ti Nzapa?
4 Ândö na Israël, azo ayeke lani na pasa ti bâ aye so Nzapa asara ndali ti azo ti Israël nga ti mä tënë ni. Na lege ti miracle, Jéhovah azi awakua ti lo na gbe ti ngbâa na Égypte, nga lo sara si ala sö benda na ndo ti agbia mingi (Jos. 9:3, 9, 10). Atâa so mingi ti agbia so ayeke na mbage ti do ti Jourdain abâ tongana nyen la Jéhovah asö awakua ti lo nga ala mä tënë ni, “ala bungbi tere ti ala na bê oko ti tiri bira na Josué na azo ti Israël.” (Jos. 9:1, 2). Même na ngoi so agbia so akomanse ti tiri bira na azo ti Israël, lege azi na ala ti bâ maboko ti Nzapa. Na lege ti kota ngangu ti Jéhovah “lâ aduti kpô, na nze aduti kpô, juska mara so afuta kula na li ti awato ti ala.” (Jos. 10:13). Me, Jéhovah “asara si bê [ti awato] ti ala akpengba, si ala ga ti tiri bira na azo ti Israël”. (Jos. 11:20). Awato ti azo ti Israël ake ti yeda so Jéhovah la ayeke tiri lani ndali ti azo ti Israël, a sara si azo ti Israël ahon ala na ngangu.
5. Nyen la sioni Gbia Achab ake ti bâ?
5 Mbeni ngoi na pekoni, sioni Gbia Achab awara lege mingi ti bâ maboko ti Nzapa. Élie atene na lo, a tene: “Fade mamio wala ngu-nduzu ayeke pëpe teti ambeni ngu so ayeke ga, gi na lege ti tënë ti mbi.” (1 aGbia 17:1). Jéhovah la ayeke na peko ti tënë so, me Achab ake ti yeda na ni. Na pekoni, Élie asambela Jéhovah, na Jéhovah akiri tënë na lo na lege so lo sara si mbeni wâ alondo na yayu aga agbi nyama ti sandaga ti lo. Achab abâ ye so. Na pekoni, Élie atene na Achab so Jéhovah ayeke sara si kota buru ahunzi nga lo yeke sara si ngu-nzapa apika (1 aGbia 18:22-45). Achab abâ aye so kue me lo ngbâ ti ke so lo bâ ngangu ti Jéhovah. Kpengba ye wa la e manda na lege ti tapande so nga na ambeni so e bâ fade? Ye so e manda ayeke so, tongana Jéhovah asara mbeni ye a lingbi e hinga so maboko ti lo la.
ALA BÂ MABOKO TI NZAPA
6, 7. Nyen la azo ti Gabaon nga na Rahab abâ lani polele?
6 Nde na asioni gbia so e sara tënë ti ala fade, ambeni gbia abâ maboko ti Nzapa lani, atâa so dutingo ti ala na ala ayeke oko. Na tapande, na ngoi ti Josué, mingi ti amara atiri na azo ti Israël me azo ti Gabaon aduti na siriri na ala. Ngbanga ti nyen? Azo ti Gabaon atene na Josué, a tene: ‘Aboi ti mo aga tënë ti iri ti Jéhovah Nzapa ti mo; teti e mä kota tënë ti Lo, na ye kue so Lo sara.’ (Jos. 9:3, 9, 10). Na ndara, ala hinga biani so tâ Nzapa la amû maboko na azo ti Israël.
7 Rahab nga kue abâ maboko ti Nzapa na yâ ti aye so asi lani na ngoi ti lo. Na peko ti so lo mä tënë ti aye so Jéhovah asara ti sö azo ti lo, lo tene na azo ti Israël use so aga ti bembe ndo, lo tene: “Mbi hinga [Jéhovah] amû sese so na i awe.” Atâa so Rahab ahinga so sarango tongaso alingbi ti zia fini ti lo na lê ti kuâ, lo yeke na mabe so Jéhovah alingbi ti sö lo nga na azo ti sewa ti lo.—Jos. 2:9-13; 4:23, 24.
8. Tongana nyen la ambeni zo ti Israël abâ lani maboko ti Nzapa?
8 Nde na Achab, sioni gbia ti Israël, ambeni zo ti Israël so abâ wâ so alondo na yayu aga agbi nyama ti sandaga ti Élie ti kiri tënë na sambela ti lo ahinga so maboko ti Nzapa ayeke lani na pekoni. Na ngoi so ala bâ wâ ni, ala tene: “Jéhovah ayeke tâ Nzapa!” (1 aGbia 18:39, FD). Na ala, a yeke polele so ala bâ lani ngangu ti Nzapa awe.
9. Tongana nyen la e lingbi ti bâ Jéhovah nga na maboko ti lo laso?
9 Anzoni tapande nga na asioni tapande so e londo ti bâ amû maboko na e ti hinga ye so ti bâ Nzapa wala ti bâ maboko ti lo aye ti tene. So e hinga Jéhovah awe nga na asarango ye ti lo, e yeke bâ na “lê ti bê ti [e]” maboko ti lo (aÉph. 1:18). Biani, e ye ti sara ye tongana azo ti giriri nga na ti laso so abâ polele tongana nyen la Jéhovah amû maboko na awakua ti lo. Me, nyen la afa na e polele so Nzapa ayeke mû maboko na azo ti lo laso?
AYE SO AFA POLELE MABOKO TI NZAPA LASO
10. Nyen la afa na e polele so Jéhovah ayeke mû maboko na awakua ti lo laso? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
10 Aye mingi afa na e polele so Jéhovah angbâ ti mû maboko na awakua ti lo. Fani mingi, e mä so ambeni zo asambela Jéhovah ti mû maboko na ala na Jéhovah amä sambela ti ala (Ps. 53:3). Na tapande, na ngoi so Allan ayeke fa tënë lani da na da na yâ ti mbeni kete zoa na Philippines, lo wara mbeni wali na wali ni akomanse ti toto. Allan atene: “Na ndapre ni so, wali ni asambela Jéhovah ti tene aTémoin ti lo awara tere na lo. Na ngoi so lo ngbâ kete, aTémoin ti Jéhovah amanda Bible na lo me na peko ti so lo sara mariage nga lo gue na yâ ti zoa so, lo na aTémoin awara tere encore ape. Nzapa akiri tënë na sambela ti lo hio, ye so andu bê ti lo mingi.” Gi na yâ ti ngu oko, lo mû tere ti lo na Jéhovah.
11, 12. (a) Tongana nyen la Jéhovah ayeke mû maboko na awakua ti lo? (b) Fa tongana nyen la Jéhovah amû maboko na mbeni ita-wali.
11 Awakua ti Jéhovah mingi abâ so lo mû maboko na ala na ngoi so ala zia lege ti asioni sarango ye tongana nyongo manga, mbangi wala bango porno. Ambeni atene so ala tara lani lege mingi ti zia lege ni na ngangu ti ala wani, me ala sara gbä. Ye oko, na ngoi so ala hunda na Jéhovah ti mû maboko na ala, lo mû na ala “ngangu so ahon ti so zo ayeke na ni”, a sara si na nda ni ala wara lege ti ke asioni sarango ye ti ala.—2 aCor. 4:7; Ps. 37:23, 24.
12 Jéhovah amû maboko na awakua ti lo mingi ti hon ndo ti akpale ti ala. A yeke ye so asi na mbeni ita-wali so iri ti lo ayeke Amy. A tokua lo ti gue ti mû maboko na kua ti lekengo mbeni Da ti Royaume nga na mbeni da ti amissionnaire na mbeni kete zoa ti Pacifique. Lo tene: “E lango lani na yâ ti mbeni kete hôtel, nga lâ na lâ e yeke hon na yâ ti popoto ti gue na place ti kua ni.” A lingbi nga lo changé sarango ye ti lo ti lingbi na ti azo ti ndo ni, nga fani mingi courant na ngu ayeke dä ape. Amy akiri atene: “Ye so ayeke tâ sioni mingi ayeke so mbi papa na mbeni ita-wali so e na lo e sara kua. Mbi kiri na yanga-da na vundu na bê ti mbi. Na yâ ti vukongo ndo na yâ ti chambre ti hôtel so mbi lango dä, mbi sambela Jéhovah ti tene lo mû maboko na mbi.” Na ngoi so courant akiri, Amy adiko mbeni Tour ti Ba Ndo so mbeni article ti yâ ni asara tënë na ndo ti aita so awara diplôme ti Galaad. Article ni asara tënë na ndo ti akpale kue so lo yeke lani na ni: ti habitué na sarango ye ti azo ti ndo ni, nzara ti kodoro ti lo, nga na warango afini kamarade. Lo tene: “Mbi bâ lani so a yeke Jéhovah la ayeke sara tënë na mbi na bï ni so. Ye so asara si mbi leke na bê ti mbi ti ngbâ ti sara kua ti mbi.”—Ps. 44:26, 27; És. 41:10, 13.
13. Nyen la afa na e so Jéhovah amû maboko na awakua ti lo ti gbu koko ti nzoni tënë nga ti sara si gere ni aluti ngangu na lege ti ndia?
13 Jéhovah amû nga maboko na awakua ti lo ti gbu koko ti nzoni tënë nga ti sara si gere ni aluti ngangu na lege ti ndia (aPhil. 1:7). Na tapande, ambeni gouvernement agi ti kanga lege biani biani na kua ti awakua ti Jéhovah. Me tongana e gbu li ti e na ndo ti angu so ahon, ngbene ye na ngu 2000, e bâ so aTémoin ti Jéhovah asö benda lege 268 tongaso na gbele aKota Da-ngbanga, so na popo ni ala sö benda lege 24 na gbele Kota Da-ngbanga ti Poto. Ye so afa polele so mbeni zo alingbi ti kanga lege na maboko ti Jéhovah ape.—És. 54:17, diko Ésaïe 59:1.
14. Tongana nyen la e bâ maboko ti Jéhovah na yâ ti kua ti e ti fango tënë nga na dutingo beoko ti e?
14 A yeke grâce na mungo maboko ti Jéhovah la awakua ti lo awara lege ti fa tënë na yâ ti dunia kue (Mat. 24:14; Kus. 1:8). A yeke nga grâce na mungo maboko ti lo la awakua ti lo so alondo na popo ti amara kue ayeke beoko. A yeke mbeni ye so mara ni ayeke use ape. Même azo so avoro Jéhovah ape atene: “Nzapa ayeke biani na popo ti ala.” (1 aCor. 14:25). Aye mingi afa na e so Nzapa ayeke mû maboko na awakua ti lo. (Diko Ésaïe 66:14.) Me, ka ti mo? Mo bâ polele maboko ti Jéhovah na yâ ti gigi ti mo?
MO BÂ MABOKO TI NZAPA NA YÂ TI GIGI TI MO?
15. Nyen la alingbi ti sara si na ambeni ngoi e bâ maboko ti Nzapa na yâ ti gigi ti e ape?
15 Nyen la alingbi ti sara si na ambeni ngoi e bâ maboko ti Nzapa na yâ ti gigi ti e ape? Akpale alingbi ti hon ndo ti e. Tongana ye tongaso asi, e lingbi ti girisa aye so Jéhovah asara ti mû maboko na e. A yeke ye so asi lani na Élie. Lo sara ye na mbeto ape, me na ngoi so Gbia-wali Jézabel aye lani ti fâ lo, mbeto ahon ndo ti lo. Teti mbeni ngoi, lo girisa aye so Nzapa asara lani ti mû maboko na lo. Bible atene tënë ti Élie, a tene: “Lo hunda ti kui.” (1 aGbia 19:1-4). A lingbi Élie asara lani nyen? A lingbi lo hunda Jéhovah ti mû maboko na lo.—1 aGbia 19:14-18.
16. Tongana nyen la e lingbi ti bâ Nzapa na ngoi so e yeke na akpale?
16 Job azia lê ti lo lani gi na ndo ti akpale ti lo asara si lo bâ pëpe akpale ni tongana ti so Jéhovah abâ ni (Job 42:3-6). Legeoko tongana ti Job, e yeke nga na bezoin ti sara effort ti bâ Nzapa. E lingbi ti sara ni tongana nyen? A lingbi e gbu li ti e na ndo ti aye so Bible afa na ndo ti akpale ti e. Tongana e hinga tongana nyen la Jéhovah ayeke mû maboko na e, e yeke ga nduru mingi na lo. Legeoko tongana Job, e lingbi ti tene: “Giriri mbi mä tënë ti Mo na mê ti mbi; me fadeso lê ti mbi abâ Mo.”
17, 18. (a) Tongana nyen la e lingbi ti bâ maboko ti Jéhovah na yâ ti gigi ti e? (b) Mû mbeni tapande so afa tongana nyen la Nzapa ayeke mû maboko na e laso.
17 Tongana nyen la e lingbi ti bâ maboko ti Jéhovah na yâ ti gigi ti e? Zia e bâ atapande oku. Kozoni, mo lingbi ti bâ so Jéhovah la amû maboko na mo ti hinga tâ tënë. Use ni, mo lingbi ti dabe ti mo na ngoi so mo gue lani na mbeni bungbi, mo mä mbeni diskur na pekoni mo tene: “Wango so mbi yeke tâ na bezoin ni la.” Ota ni, peut-être mo bâ tongana nyen la Jéhovah akiri tënë na sambela ti mo. Osio ni, peut-être mo ye lani ti sara na Jéhovah mingi na mo bâ tongana nyen la lo mû maboko na mo ti sara ye so mo zia na gbele mo. Oku ni, peut-être mo zia lani kua ti nginza ti mo ti sara kua ti Jéhovah na mo bâ tongana nyen la Jéhovah asara ye alingbi na zendo ti lo so atene: “Mbi yeke girisa mo lâ oko pëpe.” (aHéb. 13:5). Tongana e yeke na kpengba songo na Jéhovah, a yeke duti ngangu na e ape ti bâ maboko ti lo na yâ ti gigi ti e.
18 Sarah, mbeni ita-wali na Kenya, atene: “Mbi sambela lani ndali ti mbeni wali so mbi sara étude na lo ndali ti so mbi pensé so lo ye étude ni ape. Mbi hunda Jéhovah wala a lingbi mbi zia étude ni. Gi na peko ti so mbi tene ‘Amen,’ téléphone ti mbi asonné. Wali ni airi mbi ti hunda wala mbi na lo e lingbi ti gue na bungbi. Li ti mbi akpe. Tongana e gi ti hinga aye so Nzapa ayeke sara ndali ti e, e yeke bâ maboko ti lo na yâ ti gigi ti e.” Rhonna, mbeni ita-wali so ayeke na Asie, atene: “E lingbi pëpe na tongo nda ni ti bâ tongana nyen la Jéhovah afa lege na e. Me na ngoi so e ga ti bâ ni, li ti e ayeke kpe ti bâ so lo bi bê ti lo na e mingi.”
19. Nyen la e lingbi nga ti sara ti bâ Nzapa?
19 Jésus atene: “Ngia ayeke na ala so bê ti ala avuru, teti fade ala yeke bâ Nzapa.” (Mat. 5:8). Tongana nyen la ‘bê ti e alingbi ti vuru’? A lingbi sioni ye aduti na yâ ti bê ti e ape, nga e zia lege ti sarango asioni ye. (Diko 2 aCorinthien 4:2.) Tongana e gi ti kpengba songo ti e na Jéhovah nga e duti na nzoni tambela, e yeke duti na popo ti azo so ayeke bâ Nzapa. Article ti peko ayeke fa na e tongana nyen la mabe alingbi ti mû maboko na e ti bâ maboko ti Jéhovah encore polele na yâ ti gigi ti e.


text:
MBAGE 2
Tongo nda ti kua ti fango tënë ti Jésus
“Ala bâ, so kete taba ti Nzapa la, lo so azi siokpari.” —Jean 1:29
NA YÂ TI MBAGE SO
CHAPITRE 12
A batize Jésus
Ngbanga ti nyen la Jésus awara batême, atâa so lâ oko lo sara siokpari ape?
CHAPITRE 13
Manda ye na lege ti fason so Jésus aluti na lê ti atara
Atara so Satan aga na ni na Jésus afa aye use na ndo ti Zabolo.
CHAPITRE 14
Jésus akomanse ti sara adisciple
Nyen la a-aidé akozo disciple ti Jésus ti yeda so ala wara Messie ni awe?
CHAPITRE 15
Kozo miracle so Jésus asara
Jésus afa na mama ti lo so a yeke lo la lo doit ti fa na lo ye so lo doit ti sara ape, me a yeke Babâ ti lo ti yayu la adoit ti fa ni na lo.
CHAPITRE 16
Tënë ti tâ vorongo Nzapa agbu bê ti Jésus mingi
Ndia ti Nzapa ahunda lani na azo ti vo anyama na Jérusalem ti mû na sacrifice. Ka ngbanga ti nyen la Jésus asara ngonzo na tere ti azo so ayeke kä ye na yâ ti temple?
CHAPITRE 17
Lo fa tënë na Nicodème na bï
Tënë “a kiri a dü” zo mbeni aye ti tene nyen?
CHAPITRE 18
Jésus ague na li ni me Jean akiri na gbe ni
Bê asara adisciple ti Jean Baptiste, me ti Jean ayeke tongaso ape.
CHAPITRE 19
Lo fa tënë na mbeni wali ti Samarie
Jésus atene na lo mbeni tënë so ade lo tene na yanga ti lo tongaso na mbeni zo ape.


text:
CHAPITRE BALE-OKO NA MIOMBE
Lo “gbu li ti lo na ndo ti nda ti atënë so”
1, 2. Voyage so Marie ayeke sara so ayeke tongana nyen, nga nyen la asara si lo duti gbä na ndo ti kororo ni so?
MARIE aduti gbä na ndo ti kororo ni. A sara l’heure mingi awe la lo yeke na ndo ni so. Koli ti lo Joseph ayeke tambela na devant, lo yeke gboto kororo ni si ala yeke tambela ti gue na Bethléhem so lege ni ayo mingi. Marie akiri abâ so molenge so ayeke na yâ ti lo abougé.
2 Ngo ti Marie akono asara nze mingi awe. Bible atene so lo ga “nduru ti dü awe.” (Luc 2:5). Tongana ala yeke fâ yâ ti ayaka ala yeke hon, âmanke azo ti fango ayaka ni ayeke yô lê ti ala ti bâ ala, na peut-être ala yeke hunda tere ti ala atene tâ nyen la asara si wali so ayeke voyagé na mara ti kota yâ tongaso? Biani, nyen la asara si Marie ahon ayo na kodoro ti lo Nazareth so?
3. (a) Nyen la a mû na Marie ti sara nyen? (b) E yeke manda ande nyen na ndo ti Marie?
3 Ye ni kue akomanse anze mingi kozo, na ngoi so maseka-wali Juif so awara mbeni ye ti sara so a mû ni na azo lâ oko ape ti sara. Ye ni ayeke so lo yeke dü ande molenge so ayeke ga ande Messie ni, Molenge ti Nzapa (Luc 1:35). Tongana ngoi ti dungo ni ayeke pusu nduru, a hunda na ala ti gue na Bethléhem. Tongaso ala londo ala gue. Me na lege, ambeni ye ayeke zia ande mabe ti Marie na yâ ti tara. Zia e bâ aye so asara si mabe ti lo ni atï ape.
Ala gue na Bethléhem
4, 5. (a) Joseph na Marie ayeke gue na Bethléhem ti sara nyen kâ? (b) Mbela so César asigigi na ni asara si atënë ti prophétie wa aga tâ tënë?
4 Joseph na Marie, ala oko la ayeke voyagé so ape. César Auguste asigigi na mbeni mbela so ahunda na azo kue ti kiri na kodoro so a dü ala dä ti tene ala zia iri ti ala na mbeti. Joseph asara ti lo nyen? Bible atene: “Joseph nga alondo na Galilée, na gbata ti Nazareth, ti gue na kodoro ti David so a iri ni Bethléhem, so ayeke na Judée, ngbanga ti so lo yeke mbeni zo ti da nga ti sewa ti David.”—Luc 2:1-4.
5 Mbela so César asigigi na ni ague oko na mbeni prophétie so a sû na yâ ti Mbeti ti Nzapa a sara ngu 700 tongaso awe. Prophétie ni atene so a yeke dü ande Messie ni na Bethléhem. Me tongana a bâ ni nzoni, yâ ti aBethléhem ni ayeke use. Mbeni oko ayo kilomètre 11 na Nazareth. Me prophétie ni atene so na “Bethléhem Ephrata” la si a yeke dü ande Messie ni. (Diko Michée 5:1.) A yeke mbeni kete kodoro, na ti londo na Nazareth ti si kâ, a yo kilomètre 130 na ahoto ayeke gbani na lege. Ala yeke fâ nga yâ ti Samarie ti si kâ. A yeke tâ gi na Bethléhem ni so la si Joseph ayeke gue dä so. Kodoro ti Gbia David na amolenge ti lo ândö la. Ni la, teti so Joseph na Marie ayeke ahale ti Gbia David, ala yeke gue kâ ti tene ala zia iri ti ala na mbeti.
6, 7. (a) Aye wa la asara peut-être si guengo na Bethléhem ayeke lani ngangu na Marie? (b) So Marie aga fadeso wali ti Joseph awe so, a sara nyen na ndo ti adesizion so lo yeke mû? (Bâ nga kete tënë ti paragraphe 7 ni.)
6 Fade Marie ayeke yeda ti gue oko na Joseph na Bethléhem ni? Ti bâ ni nzoni, voyage ni ayeke duti ande ngangu na lo. Ngoi ti buru ayeke gue ti hunzi, na peut-être ngu ayeke tï fadeso kete kete. Mbeni ye ni nga ayeke so Bethléhem ayeke na ndo ti ahoto, na guengo kâ ayeke duti ande ngangu kamême na Marie. Ala lingbi ti sara ande alango mingi na lege. Nga, so yâ ti lo akono mingi awe so, lo yeke duti ande na bezoin ti luti kete ngoi na ngoi ti wu tere. Na mara ti kota yâ tongaso, amaseka-wali aye ka ti ngbâ na yanga-da, si tongana yâ ti ala ason ti dü, afami na asongo ayeke na tere ti ala ti mû maboko na ala. Ni la, ti tene mama ti ngo tongaso ague na mara ti tambela so, a hunda tâ na lo ti kanga bê mingi.
7 Me, Luc asû na mbeti, lo tene so Joseph ague “ti zia iri ti lo na mbeti, lo na Marie”. Bâ so lo tene nga so Joseph asara “mariage na [Marie] awe.” (Luc 2:4, 5) So fadeso Marie aga wali ti Joseph, a yeke na lo fadeso ti mû desizion ape. Joseph la ayeke mokonzi ti sewa ni, na Marie ayeda na ni si lo yeke nduru ti mû maboko na koli ti lo na yâ ti adesizion so lo yeke mû. * Tongaso, na mango yanga ti koli ti lo, lo fa biani so lo yeke tâ mbeni wali ti mabe.
8. (a) Mbeni ye nde wa la apusu peut-être lani Marie ti gue oko na Joseph na Bethléhem ni? (b) Tongana nyen tapande ti Marie amû maboko na e mingi, e so e ye ti ngbâ be-ta-zo na Jéhovah so?
8 Mbeni ye nde wa la apusu peut-être lani Marie ti gue oko na Joseph na Bethléhem ni? Lo hinga lani tënë ti prophétie so atene a yeke dü ande Messie ni na Bethléhem ni? Bible atene tongaso ape. Me peut-être lo hinga ni. Senge ape, lani amokonzi-nzapa ti aJuif nga na mingi ti aJuif ahinga tënë ni nzoni (Mat. 2:1-7; Jean 7:40-42). Marie ahinga Mbeti ti Nzapa nga nzoni mingi. (Luc 1:46-55) Atâa a yeke ngbanga ti so lo mä yanga ti koli ti lo la si lo yeda ti gue na Bethléhem ni, wala ngbanga ti mbela so César asigigi na ni, wala ngbanga ti prophétie ti Jéhovah mveni, wala ngbanga ti aye ota so kue, ye so Marie asara so azia tâ mbeni pendere tapande na e. Na lê ti Jéhovah, zo so asara tere ti lo kete na amä yanga, atâa lo yeke koli wala wali, lo nzere na lo mingi. Laso, azo mingi abâ mango yanga tongana mbeni senge ye na lê ti ala, me ti e so e ye ti ngbâ be-ta-zo na Jéhovah, tapande ti Marie amû maboko na e mingi.
Lo dü Christ
9, 10. (a) Na ndembe so Marie na Joseph ayeke pusu nduru na Bethléhem, ala yeke pensé peut-être na ndo ti nyen? (b) Joseph na Marie ague alango na ndo wa, na ngbanga ti nyen?
9 Tongana lê ti Marie atï na ndo ti Bethléhem yongoro kâ na li ti hoto, tere ti lo ayapu. Na ndembe so lo na Joseph ayeke montê, ala yeke hon na tere ti ayaka ti akeke ti olive, so ngoi ti rongo alê ni aga nduru ti hunzi awe. Hinga ape, ala yeke pensé na mbaï ti kete kodoro so. Kodoro ni akpa nga ape ti tene a diko ni na popo ti agbata ti Juda, tâ gi tongana ti so Michée asara tënë ni ândö. Ye oko, a yeke na kodoro so la si angu saki oko tongaso kozo a dü ândö Boaz dä, nga na Naomi na David nga kue.
10 Tongana Marie na Joseph alï na yâ ti kodoro ni, ala bâ so azo asi yâ ni. Ambeni zo ni asi ti ala kozo awe ti zia iri ti ala na mbeti, na Joseph na Marie agi ndo ti lango gbä ala wara ape. * Ala gue alango gi na mbeni ndo so a yeke bata anyama dä. Me tongana Joseph abâ so yâ ti Marie akomanse ti son lo ngangu ngangu, lo gi bê ti lo. Lâ oko yâ ti Marie ason lo tongaso ape. Na bango ye so, li ti Joseph aga kirikiri. Wali ti lo aye ti dü la!
11. (a) Ngbanga ti nyen awali na ndo kue ahinga ye so asi na Marie so? (b) Jésus ayeke “kozo molenge” ti Marie na ti Jéhovah tongana nyen?
11 Awali na ndo kue ahinga ye so ayeke songo ti dungo, tongana ti so asi na Marie. Angu saki osio kozo na ngoi ti Marie, Jéhovah atene lani so awali ayeke bâ pasi na dungo molenge, ngbanga ti so siokpari so ayeke na Adam, ala nga kue awara ni (Gen. 3:16). Kite ayeke pëpe so Marie nga kue abâ pasi na dungo ni. Luc agboto lê ngbii na ndo ti ngoi ni so ape, me lo tene gi so “lo dü mbeni molenge-koli, kozo molenge ti lo.” (Luc 2:7). Tâ tënë, Marie adü “kozo molenge” ti lo, teti na pekoni lo yeke dü ambeni omene ande (Marc 6:3). Me ti molenge ni so, lo yeke ti lo nde. Atâa so lo yeke tâ kozo molenge ti Marie, lo yeke nga “kozo Molenge” ti Nzapa, lo so ayeke “na li ti aye so kue Nzapa asara.”—aCol. 1:15, Fini Mbuki, 2001.
12. (a) Marie azia molenge ni na ndo wa? (b) Ye ni ândö kâ ayeke tâ nde na ti so azo laso ayeke fa na ngoi ti Noël tongana nyen?
12 Na ndo so, Bible atene mbeni tënë so azo mingi ahinga ni, a tene so Marie akanga “molenge ni na bongo na lo zia lo na yâ ti mbeni ndo ti tengo kobe ti anyama”. (Luc 2:7). Na ngoi ti Noël, azo ayeke sara ka adessin ti ye so asi so wala ala yeke sara ascénette ni na mbeni lege so ayeke ti lo nde mingi na tâ ye so asi lani. Girisa ape so, Joseph na Marie awara ndo ti lango na ndo so a yeke bata anyama dä. Na ngoi ni kâ nga na ngoi ti e, mara ti ndo tongaso ayeke fun ka nzoni ape nga asaleté ayeke ka dä mingi. Nga, babâ na mama wa la ayeda ti tene ala dü molenge na mara ti ndo tongaso? Tongana mbeni nzoni ndo nde ayeke dä, ala yeke soro ti gue na nzoni ndo so. Mingi ti ababâ na amama aye nzoni ti amolenge ti ala. Ye so Marie na Joseph aye nga lani ndali ti Molenge ti Nzapa la.
13. (a) Nyen la afa so ye so Marie na Joseph asara alingbi na ngangu ti ala? (b) Tongana nyen la laso ababâ na amama alingbi ti sara ye tongana ti Joseph na Marie?
13 Ye oko, ala zia bê ti ala angbâ na ndo ti sioni ndo ni so ape. Ala sara gi ye so alingbi na ngangu ti ala. Bâ so Marie lo wani la lo mû molenge ti lo, lo kanga lo na bongo si tere ti lo angbâ wâ, na lo zia lo yeke na yâ ti sanduku ti tengo kobe ti anyama ni ti tene lo lango. Lo bâ nga si mbeni ye ti sioni asi na molenge ti lo ni ape. Atâa so aye ni ayeke nzoni kue na Marie ape, lo bâ aye so kue ape. Lo na Joseph ahinga so kota ye ni kue ayeke ti fa ande na molenge ni ti ye Jéhovah Nzapa mingi. (Diko Deutéronome 6:6-8.) Laso nga, na yâ ti dunia so azo ni mingi aye tënë ti Nzapa ape, ababâ na amama so asara ye na ndara aye ti bata amolenge ti ala tongana ti Joseph na Marie.
Gango ti ambeni berger akpengba ala
14, 15. (a) Ngbanga ti nyen aberger ni aye gi ti bâ molenge ni? (b) Na peko ti so aberger ni abâ Jésus na ndo ti batango anyama ni, ala sara nyen?
14 Ndo adë kpô na yâ ti ndo ti batango anyama ni. Me, mo ye ti bâ! ambeni berger alï na loro, ala ga ti bâ Joseph na Marie, me mbilimbili molenge ni so a dü lo so. Tere ti ala anzere mingi nga lê ti ala kue gi na ngia. Na bango ala, li ti Joseph na Marie akpe kue. Aberger ni afa na ala peko ti pendere ye so asi na ala. Ala yeke fade na yâ ti ngonda kâ, ala yeke bata anyama ti ala. * Me gi gbagburu tongaso, na bê ti bï mbeni ange asi na ala, na gloire ti Jéhovah aza amû ndo ni kue. Ange ni atene na ala so a londo ti dü Christ, wala Messie, na Bethléhem. Lo tene nga na ala so ala yeke wara molenge ni alango na yâ ti sanduku ti tengo kobe ti anyama, a kanga lo na bongo. Na pekoni, mbeni ye ti kpene nde akiri asi: ala bâ gbâ ti a-ange aga, na ala sepela Nzapa.—Luc 2:8-14.
15 Biani, ye so apusu aberger ni ti sukpe ti ga na Bethléhem! Tongana ala bâ fini bébé ni so ayeke lango tongana ti so ange ni atene fade na ala so, tere ti ala anzere ngangu. Ala bata tënë ni so gi ndali ti ala wani ape, me “ala fa tënë ti ye so a sara tënë ni . . . Na azo kue so amä tënë so aberger ni atene na ala, bê ti ala adö”. (Luc 2:17, 18). Na tango ni kâ, amokonzi-nzapa ayeke bâ aberger tongana ambumbuse zo na lê ti ala. Me a yeke polele so Jéhovah abâ na nzoni lê mingi mara ti asenge zo tongaso, so asara ye na mabe. Gango ti aberger ni so asara nyen na ndo ti Marie?
A yeke polele so Jéhovah abâ na nzoni lê mingi asenge berger so, so asara ye na mabe
16. (a) Marie asara nyen so afa so lo yeke mbeni zo so ayeke gbu li mingi? (b) Ye so asara nyen na ndo ti mabe ti lo?
16 Marie adoit ti fatigué mingi na peko ti dungo molenge ni, me atâa so kue lo dengi mê na atënë kue so aberger ni atene. Me gi so ape, lo bata “atënë so kue na bê ti lo, nga lo yeke gbu li ti lo na ndo ti nda ti atënë so.” (Luc 2:19). Biani, maseka-wali so ayeke mbeni zo so ayeke gbu li. Lo hinga so tënë ti ange so ayeke kota tënë mingi. Jéhovah, Nzapa ti lo, aye si lo hinga biani so molenge ni so ayeke Messie ni. Tongaso, lo mä gi ala mango ape, me lo bata nga atënë ni so na yâ ti bê ti lo. Na anze nga na angu so ayeke ga na pekoni, lo yeke kiri ti gbu li dä. Ye so ayeke mû maboko ande na Marie mingi ti bata mabe ti lo ngangu.—Diko aHébreu 11:1.
17. Na tapande ti Marie, a lingbi e sara nyen na atënë ti Nzapa so ayeke na yâ ti Bible?
17 Mo yeke sara ande tongana Marie? Jéhovah azia atënë ti lo na yâ ti Mbeti ti lo, Bible. Atënë ni so ayeke tâ nzoni ndali ti e. Me tongana e gi ti hinga ye na ndo ni ape, e yeke bâ nzoni dä ande mingi ape. Ni la, a yeke nzoni e diko Bible lakue lakue, tongana mbeni senge mbeti ape, me tongana mbeti so alondo na yanga ti Nzapa (2 Tim. 3:16). Na pekoni awe, tongana ti Marie, a yeke nzoni e bata atënë ni so e manda so na yâ ti bê ti e na e gbu li ti e dä. E bâ tongana nyen la si e lingbi ti sara ye ague oko na awango so ayeke na yâ ni. Tongana e sara tongaso, mabe ti e ayeke kono, ayeke kpengba.
Lo kiri lo bata ambeni tënë na bê ti lo
18. (a) Nyen la Marie na Joseph asara so ague oko na Ndia so Nzapa amû na Moïse ngoi kete na peko ti so ala dü Jésus? (b) Aye so ala mû na sandaga so afa nyen na ndo ti moyen ti ala?
18 Tongana molenge ni asara lango miombe awe, Marie na Joseph afâ lo na ganza tongana ti so Ndia so Nzapa amû na Moïse afa. Ala zia nga iri ti lo Jésus, tongana ti so ange ni afa na ala (Luc 1:31). Na lango 40 ni, ala gue na molenge ni na Jérusalem, so ayo kilomètre 10 tongaso na Bethléhem. Kâ, ala mû sandaga ndali ti sukulango sioni na tere ti ala. Ala mû akolokoto wala apigeon use tongana ti so Ndia ni afa ndali ti azo so ayeke na moyen ape. Tongana a si so kamene asara ala ndali ti so ala mû pëpe na sandaga koli-taba oko nga na kolokoto oko, me ala mû gi akolokoto use, ala zia bê ti ala na ndo ni ape. Ye oko, na temple ni kâ, ambeni ye asi so adë bê ti ala mingi nga akpengba ala.—Luc 2:21-24.
19. (a) Atënë wa la Siméon atene na Marie si lo bata ni na yâ ti bê ti lo? (b) Na peko ti so Anne abâ Jésus, lo sara nyen?
19 Mbeni mbakoro-koli aga nduru na ala. Iri ti lo ayeke Siméon. Lo tene na Marie ambeni tënë so Marie abata ni na yâ ti bê ti lo. Jéhovah atene kozo na Siméon so lo yeke bâ Messie ni kozo si lo kui, na yingo vulu ti Jéhovah afa na lo so kete Jésus ni so la ayeke Sauveur ni so a mû zendo ni so. Siméon atene nga na Marie so mbeni lâ ande vundu ayeke sara lo Marie ni mingi. A yeke mo bâ mo tene mbeni yongoro épée la akpo lo alï (Luc 2:25-35). Kite ayeke pëpe so atënë ni so amû nga maboko na Marie ti kanga bê na ngoi so ye ti vundu ni so asi, angu 33 na pekoni. Na peko ti Siméon, mbeni wali aga abâ Jésus. Iri ti lo ayeke Anne na lo yeke mbeni prophète ti Nzapa. Na peko ti so lo bâ Jésus, lo sara tënë ti lo na zo kue so ayeke ku ngoi ti zingo Jérusalem.—Diko Luc 2:36-38.
20. So Joseph na Marie aga na Jésus na temple na Jérusalem ayeke nzoni ngbanga ti nyen?
20 Nzoni la si Joseph na Marie aga na molenge ni na temple ti Jéhovah na Jérusalem so! A yeke duti ande mbeni ye so molenge ni ayeke sara ande na yâ ti gigi ti lo kue. Na temple ni kâ, ala mû na Jéhovah ye so alingbi na ngangu ti ala, me na pekoni ala mä anzoni tënë so akpengba ala. Tongana ala kiri, mabe ti Marie akiri akpengba, nga lo yeke na gbâ ti atënë ti gbu li na ndo ni na ti fa ni na azo.
21. Nyen la e lingbi ti sara ti tene mabe ti e akono, akpengba tongana ti Marie?
21 A nzere na e mingi ti bâ so laso nga ababâ na amama asara ye tongana ti Joseph na Marie. Na popo ti aTémoin ti Jéhovah, ababâ na amama ayeke ga ka lakue na amolenge ti ala na abungbi. Ala mû ye alingbi na ngangu ti ala na lege so ala yeke tene atënë ti kpengba na aita ti ala ti yingo. Tongana bungbi ahunzi, mabe ti ala akiri akpengba nga ala kiri na yanga-da na ngia nga na gbâ ti anzoni ye ti kangbi ni na ambeni zo. A nzere ka na e ti wara tere na ala. Na sarango tongaso, e yeke bâ so mabe ti e ayeke kono, ayeke kpengba tâ gi tongana ti Marie.
^ par. 7 Bâ kangbi so ayeke na popo ti atënë so ge na ye so Bible atene na ndo ti mbeni kozo voyage ti Marie. A tene so “Marie alondo na lo gue” ti bâ Élisabeth (Luc 1 :39). Na ngoi ni kâ lani, Joseph angbâ gi ti ga na peko ti Marie, na tongaso Marie alingbi ti gue ti bâ Élisabeth sân ti hunda ni na Joseph kozo. Me tongana lo na Joseph amû tere awe, a fa so guengo ti ala na Bethléhem ni, Joseph la amû desizion ni me Marie ape.
^ par. 10 Na ngoi ni kâ ândö, azo ayeke leke ka ambeni chambre ndali ti agene so ayeke ga na yâ ti kodoro ti ala.
^ par. 14 So aberger ni na ngoi ni kâ ayeke bata anyama ti ala na gigi ague oko na ye so Bible afa na ndo ti ngoi so a dü na Christ. A fa so a dü Christ na nze ti décembre ape, ngbanga ti so na nze ni so a yeke lï ka na anyama kue na yâ ti da ti ala, ala yeke ngbâ na gigi ape. Me a fa so a dü lo na tongo nda ti nze ti octobre tongaso.


text:
1E yeke kiri ti tene nzoni tënë na iri ti e wani? Wala e yeke mu ambeti so atene nzoni tënë na ndö ti e tongana ti so ambeni zo ayeke sara so? E mu ambeti ni ti gue na ni na ala, wala e mu ni na maboko ti ala? 2Ala laa ayeke mbeti ti e, mbeti so a su ni na ndö ti be ti e titene azo kue ahinga si ala diko ni. 3Biani, ye ni ayeke na hondengo ni pepe: ala yeke tongana mbeti so Christ asu ni si e gue na ni na azo. A su mbeti ni na ngu ti sungo na mbeti pepe, me a su ni na Yingo ti Nzapa, lo so lo yeke na fini; a su ni na ndö ti têne pepe, me na ndö ti be ti azo. 4E yeke tene tënë so, ngbanga ti so e zia be ti e kue na ndö ti Nzapa na lege ti Christ. 5E baa tere ti e pepe, e tene, e lingbi ti sara kua ni na ngangu ti e wani, me e lingbi ti sara kua ni na ngangu so alondo na Nzapa. 6Lo laa lo sara si e ga azo so alingbi ti sara kua ti fini mbuki so alondo na ndia so a su ni sungo pepe, me so alondo na Yingo-Vuru. Ndia so a su ni sungo ayeke gue na zo na kuâ, me Yingo ayeke mu fini na zo. 7A de atënë ti ndia na ndö ti atêne si gonda ti Nzapa aza ahon ndoni na ndembe ni so. Ndali ti zango ti gonda ni, azo ti Israel alingbi ti baa le ti Moïse pepe, ataa so gonda ni ayeke gi ndali ti kete ngoi. Tongana ndia so ayeke gue na zo na kuâ asara si lo wara gonda ahon ndoni, 8fade kua so Yingo ayeke sara, gonda ni ayeke kiri ti hon gonda ti ndia mingi! 9Tongana kua ti ndia so ayeke fâ fade ngbanga na li ti azo ayeke na gonda mingi, fade kua ti Yingo so ayeke sara si azo aga mbirimbiri na le ti Nzapa ayeke na gonda mingi ahon ndoni! 10Gonda so aza ando so, tongana a haka ni na gonda ti fadeso, ayeke mbeni ye oko pepe, so ti tene, gonda ti fadeso ahon ti kozoni. 11Biani, so ye so ahon hongo ayeke lani na gonda, fade ye so ayeke ngba lakue lakue ayeke na gonda ahon ndoni! 12So e zia be ti e kue ti ku nzoni ye tongaso, mbeto ti ye oko asara e pepe. 13E yeke sara ye tongana Moïse pepe so abi ando bongo na le ti lo, tongaso si azo ti Israel alingbi ti baa pepe gonda so ayeke gi ndali ti kete ngoi si ayeke hon hongo. 14Me lege ti hingango ndo ti ala akanga ando! Ndani laa, ti londo na ndembe ni so ngbii asi laso, tongana ala yeke diko mbeti ti Kozo Mbuki, bongo ni angba ti kanga le ti ala; a de azi bongo ni so pepe. A yeke zi bongo ni gi na le ti zo so aga oko na Christ. 15Ti londo na ndembe ni so ngbii asi laso, azo ni angba lakue ti diko mbeti ti Moïse, me mbeni bongo akanga lege ti hingango ndo ti ala. 16Gi tongana zo azia ngbene lege ti sarango ye ti lo ti mu peko ti Kota Gbia si bongo ni ayeke zi na le ti lo. 17Andaa Kota Gbia ayeke Yingo; ndo so Yingo ti Kota Gbia ayeke daa, ye ti zingo zo na gbe ti ngbaa ayeke daa. 18E so kue a zi bongo ni na le ti e awe, azo ayeke baa gonda ti Kota Gbia na ndö ti le ti e tongana ti so zo ayeke baa ye na ya ti tatara. Yingo ti Kota Gbia ayeke sara titene e ga nde, e kpa Kota Gbia si gonda ti e ayeke gue guengo lakue na nduzu.
Copyright
Learn More


text:
Nzoni fason ti se amolenge ti mo ayeke so wa?
“Bê ti mbi ayeke gi na nduzu nduzu, mbi yeke mä toto ti a-oto kue so ayeke hon. Fani ota ti tene Jordan akiri na yanga-da na l’heure ape la. Mbi tene, ‘Lo yeke na ndo wa so? Mbeni ye asi na lo? Lo hinga lo tene e yeke gi bê ti e ge?’ Na ngoi so lo si, angbâ kete mbi sungba na ngonzo.”—GEORGE.
“Molenge ti mbi ti wali adë tâ mbeni kongo, na li ti mbi akpe kue. Mbi turnê mbi bâ lo yeke gbu li ti lo, lo yeke toto. Andâ, ngambe ti lo ti koli, so ayeke na ngu osio, la apika lo so.”—NICOLE.
“Natalie, molenge ti e ti ngu omene, atene, ‘Mbi nzi bague ni ape. Mbi wara ni warango!’ Lo sara lê ti lo mo bâ mo tene tâ tënë la lo tene so. Lo ngbâ gi ti bere, na ye so asara e nzoni oko ape juska ngu ti lê ti e ayuru. E hinga e tene mvene la lo tene so.”—STEPHEN.
TONGANA mo yeke mbeni babâ wala mama, mara ti aye ni so a fa na nduzu ge so asi na mo awe? Na angoi tongaso, mo hunda tere ti mo awe na ndo ti fason so mo lingbi ti fa lege na molenge ti mo ni? A yeke sioni ti sara tongaso?
MO YEKE SARA NI TONGANA NYEN?
Na yâ ti Bible, tënë “wango tënë” andu kozoni kue tënë ti fango ye, fango lege nga na tënë ti pika. A yeke sara aye ni so na sioni bê ape nga na kota ngonzo na bê ape.—aProverbe 4:1, 2.
A lingbi ti haka fango lege na amolenge na kua ti jardin. Zo so asara kua ti jardin ayeke dë sese ni, lo tuku ngu dä, lo lu alë ti kobe ni, lo zia yorö dä si anyama abuba kobe ni ape nga lo yeke zi asioni pere na yâ ni. Tongana ye ni so lo lu so akomanse ti kono, zo ni ayeke dë ambeni maboko ni ti tene a kono nzoni. Lo hinga so lo lingbi ti sara kua na akode nde nde, me na hange mingi, tongaso si kobe ni amaï nzoni. Legeoko nga, ababâ na amama ayeke bâ lege ti amolenge ti ala na alege nde nde. Me a si ka so amolenge ni abezoin ti tene afa lege na ala, ti zi asioni ye so ayeke na yâ ti bê ti ala hio si ala maï nzoni, tongana ti zo ti sarango kua ti jardin so ayeke dë ambeni maboko ti ye so lo lu ni. Me, a lingbi lo sara ni na hange mingi, tongaso ape kobe ni ayeke buba. Legeoko nga, a lingbi ababâ na amama afa lege na amolenge ti ala na ndoye.
Jéhovah Nzapa ayeke tâ pendere tapande ndali ti ababâ na mama na ndo ti tënë so. Fango lege so lo yeke fa na atâ wakua ti lo na sese ge ayeke nzoni, a sara si ala ga azo so ‘aye wango tënë’ ti lo (aProverbe 12:1). Ala “gbu wango tënë [ni] ngangu,” na ala “zia [ni] pëpe”. (aProverbe 4:13). Mo lingbi ti sara si amolenge ti mo ayeda na fango lege ti mo tongana mo sara tâ akota ye ota so Nzapa ayeke sara ka tongana lo yeke fa lege na zo. (1) Lo yeke sara ni na ndoye, (2) lo yeke bâ yâ ti aye ni nzoni si nga (3) lo yeke sara ye alingbi na tënë ti yanga ti lo.
FA LEGE NA NDOYE
Ndoye la ayeke pusu ka Nzapa ti fa lege na mbeni zo. Bible atene: ‘Zo so L’Éternel andoye lo, Lo se lo, legeoko tongana babâ ase molenge so amû ngia na lo.’ (aProverbe 3:12). Na ndo ni, Jéhovah ayeke “Nzapa ti be-nzoni na ti grâce, ngonzo ti Lo alondo fade pëpe”. (Exode 34:6). Ni la, lâ oko Jéhovah ayeke suku sukungo na ndo ti zo ape. Lo tene tënë ti mbana ape, lo yeke kasa zo ti sioni ni ape wala lo yeke tene ambeni tënë ti zia kä na bê ti zo ape, mara ti atënë so alingbi ti kpo zo “tongana épée”.—aProverbe 12:18.
Ti tâ tënë ni, ababâ na amama alingbi ti kanga bê kue tongana ti Nzapa ape. Na ambeni ngoi, mo yeke kanga bê gbä, me girisa ape so tongana mo punir molenge ti mo na gbe ti ngonzo mo yeke sara ni na ngangu, na ye ti pekoni ayeke duti nzoni ape. So tâ fango lege la ape, me a yeke gi so mo hinga ti kanga ndo ti ngonzo ti mo ape.
Ye oko, tongana mo yeke fa lege na amolenge ti mo na ndoye nga na kangango bê, mo yeke wara ande aye ti nzoni na pekoni. Bâ tongana nyen la George na Nicole, babâ na mama so e sara fade tënë ti ala na tongo nda ni, aleke akpale ti ala ni.
“Na ngoi so Jordan asi, ngonzo ahon ndo ti mbi na wali ti mbi, me e kanga bê e mä tënë so lo tene. Teti so l’heure ahon awe, e tene na lo so e yeke bâ tënë ni na ndapre. E na lo kue e sambela, na pekoni e gue e lango. Na ndade ni, teti so bê ti e adë awe, e sara lisoro kpô na popo ti e na tënë ni alï na yâ ti bê ti lo. Ye so asara si lo yeda na adesizion so e mû nga lo yeda so faute ni ayeke ti lo. E ga ti bâ so ti sara ye na lê ti ngonzo ayeke ga na ye ti nzoni ape. Tongana e gi ti mä ka tënë kozo, aye ayeke ga nzoni na pekoni.”—George.
“Ngonzo ahon ndo ti mbi tongana mbi bâ ye so molenge ti mbi ti koli so asara na ita ti lo. Me ahon ti sara ye na lê ni lê ni, mbi tene na lo ti gue na chambre ti lo ngbanga ti so bê ti mbi angbâ ti son na mbi peut ti mû nzoni desizion na ngoi ni so ape. Me na ngoi so bê ti mbi adë awe, mbi fa na lo so sarango ye ti ngangu ayeke nzoni ape nga so lo sara sioni na ita ti lo mingi. Kode ni so alë nzoni lengo. Lo hunda pardon na ita ti lo ni juska lo gbu lo na kate.”—Nicole.
Biani, nzoni fango lege, même si a hunda ti punir molenge ni, a lingbi a sara ni lakue na ndoye.
BÂ YÂ TI AYE NI NZONI SI
Jéhovah ayeke fa lege na zo lakue “na legeni”. (Jérémie 30:11; 46:28, Mbeti ti Nzapa, Tënë so amu fini). Lo yeke gi ti bâ yâ ti aye ni kue, même ati so asigigi polele ape. Ababâ na amama alingbi ti mû tapande ti lo tongana nyen? Stephen, so e sara fade tënë ti lo na tongo nda ni, atene: “Atâa so bê ti e ason nga a yeke lani ngangu na e ti comprendre ndani so Natalie angbâ gi ti bere tënë ti bague so, e tene na bê ti e e tene peut-être ngu ti lo wala hingango ndo ti lo la asara lo tongaso.”
Robert, koli ti Nicole, nga kue agi ti bâ yâ ti aye ni kue kozoni si. Tongana amolenge ti lo asara mbeni faute, lo yeke hunda ka tere ti lo, lo tene: ‘Kozo ti tene lo sara ye ni so la? wala a yeke mbeni sioni ye so lo yeke sara lakue. Molenge ni afatigué? wala tere ti lo anzere ape. Sarango ye ti lo ni afa so lo yeke na mbeni kpale?’
Ababâ na mama so ahinga ti bâ yâ ti aye nzoni ahinga nga so amolenge ayeke amolenge. Bazengele Paul ahinga tënë so, ni la lo tene: “Tongana mbi de lani kete molenge, mbi yeke sara tënë tongana kete molenge, mbi yeke gbu li tongana kete molenge.” (1 aCorinthien 13:11). Robert atene: “Mbeni ye so amû maboko na mbi ti duti na nzoni bango ndo nga ti suku ngangu ape, a yeke so mbi yeke dabe ti mbi na aye so mbi yeke sara lani na ngoi so mbi yeke nga lani kete.”
A yeke kota ye ti tene mo hunda ye na molenge ti mo ni ahon ndo ni ape, me na oko ngoi ni, mo kanga lê na ndo ti asioni sarango ye ti lo ni ape. Tongana mo yeke gi ti hinga akatikati ti lo nga na aye so alingbi na ngangu ti lo, mo gi nga ti bâ ambeni ye nde, kite ayeke pëpe so mo yeke bâ yâ ti aye kozo awe si mo fa lege na lo nzoni.
SARA YE ALINGBI NA TËNË TI YANGA TI MO
Malachie 3:6 atene: “Mbi, L’Éternel, Mbi changé pëpe.” Awakua ti Nzapa azia bê ti ala na ndo ti tâ tënë so, na a sara si ala gi bê ti ala ape. Amolenge nga kue abezoin ti tene mo changé yanga lakue lakue ape. Tongana mo yeke changé yâ ti adesizion gi ngbanga ti so a te li ti mo tengo, molenge ni ayeke hinga li ti lo na ni encore ape nga bê ti lo ayeke son na tere ti mo.
Girisa tënë ti Jésus so ape: “Tongana ala tene En, zia a ngbâ gi En, wala Ên-ën angbâ gi Ên-ën.” Tënë so alingbi tâ na ababâ na amama (Matthieu 5:37). Gbu li ti mo nzoni kozo ti mû mbeni desizion so ayeke ngangu na mo wani ti sara ye alingbi na ni. Tongana mo tene na molenge ti mo so tongana lo sara mbeni faute tongaso, mo yeke punir lo nga tongaso, a yeke nzoni mo sara ye alingbi na tënë ti yanga ti mo ni.
Nzoni lisoro na popo ti babâ na mama ayeke kota ye mingi tongana ala ye ti fa lege na amolenge ti ala nzoni. Robert atene: “Tongana amolenge ti mbi asara si mbi yeda na mbeni ye so mama ti ala ake na ala kozo awe ti sara mbeni ye, me na pekoni awe la si mbi hinga ni, mbi yeke changé yâ ti desizion ti mbi ni ti lingbi na ti mama ti ala.” Tongana ababâ na amama amä tere ape na ndo ti ye so ala lingbi ti sara ti leke na mbeni kpale, a yeke nzoni ala kiri asara lisoro na ndo ni gi ala use nga ala gi ti mä tere na ndo ti mbeni tënë oko.
A YEKE TÂ KOTA YE MINGI TI FA LEGE NA AMOLENGE TI MO
Tongana mo gi ti fa lege na amolenge ti mo tongana ti Jéhovah, mo sara ni na ndoye, mo bâ yâ ti aye ni nzoni si, nga mo sara ye alingbi na tënë ti yanga ti mo, ala yeke bâ ande nzoni dä. A yeke sara si, tongana ala kono, ala ga azo so li ti ala ayeke dä, ala hinga ti mû anzoni desizion nga ala sara ye kirikiri ape. Bible atene: “Fa na molenge lege so a lingbi lo gue dä, na même tongana lo ga mbakoro, fade lo zia lege ni pëpe.”—aProverbe 22:6.


text:
CHAPITRE MIOMBE
Lo ngbâ be-ta-zo atâa so ambeni ye azia vundu na bê ti lo
1. Azo ti Silo ayeke na vundu mingi ngbanga ti nyen?
SAMUEL abâ so azo ti Silo kue ayeke na yâ ti vundu, na ye so asara lo nzoni ape. Yanga ti azo kue ayeke gi na toto. Awali na amolenge ayeke toto kuâ ti akoli ti ala, ababâ ti ala, amolenge ti ala ti koli na aita ti ala ti koli. Ala oke la atoto? E hinga ape. Ye so e hinga ayeke so na yâ ti mbeni bira so ala tiri kozo na aPhilistin, aturugu saki osio ti Israël akui. Me ti so ni so, ala saki 30 la akui.—1 Sam. 4:1, 2, 10.
2, 3. Aye wa la asi lani so azia kamene na lê ti azo ti Silo na so asara si Silo agirisa gloire ti lo?
2 So gi mbeni yanga ti ye so asi na azo ti Silo la. Hophni na Phinées, amolenge ti Kota Prêtre Éli, amû fade arche ti mbele ala gue na ni na ndo so a yeke tiri bira ni dä. Arche ni ayeke ka lakue na ndo ti nzoni-kue ti tabernacle (mbeni temple so a sara na tente), na afa so Nzapa ayeke na popo ti azo ti lo. Ti azo ni, ala pensé ti ala atene na guengo na Arche ni kâ, ye ti sioni ayeke si na ala ape, Arche ni ayeke bata ala, na ala yeke sö benda. Me aPhilistin amû Arche ni na tïtî ala, na ala fâ Hophni na Phinées.—1 Sam. 4:3-11.
3 A sara ngu ngbangbo mingi awe si Arche ni ayeke na Silo. Me ti fadeso, lo yeke dä encore ape. Na mango sango so, Éli, so ngu ti lo asi 98 awe na so ayeke duti, atï na mbage ti peko, lo kui. Kogara ti lo ti wali, so koli ti lo nga kue akui na yâ ti bira ni, akui na dungo ni. Me kozo si lo kui, lo tene: “Gloire azia Israël awe.” Biani, Silo ayeke duti encore tongana ti kozo ape.—1 Sam. 4:12-22.
4. E yeke manda ande nyen na yâ ti chapitre so?
4 Fade Samuel ayeke sara ti lo tongana nyen na sioni ye so asi na Silo so? Mabe ti lo ayeke luti ande ngangu na ngoi so lo yeke mû maboko na azo ni? so Jéhovah azi tufa ti lo na ndo ti ala awe so! E kue laso e lingbi ti tingbi na aye ti ngangu so azia mabe ti e na yâ ti tara, ni la zia e bâ ye so e lingbi ti manda na lege ti ye so asi na Samuel.
Lo “sara ye ti mbilimbili”
5, 6. (a) Na yâ ti angu 20 so aga na peko ti bira ni, Bible agboto lê mingi na ndo ti ye wa? (b) Samuel asara ti lo nyen na yâ ti angu ni so kue?
5 Bible azia tënë ti Samuel na ndo so na lo fa ye so asi na Arche ni. Lo fa so aPhilistin abâ pasi mingi na peko ti so ala mû Arche ni, na ala bâ gbä ala kiri na ni. Tongana e kiri na ndo ti Samuel, ngu 20 ahon awe (1 Sam. 7:2). Lo sara nyen na yâ ti angu 20 so?
6 Bible atene so kozo na ngu 20 so, “tënë ti Samuel asi na Israël kue.” (1 Sam. 4:1). Nga, na peko ti ngu ni so, a tene so, ngu oko oko, Samuel ayeke gue ka na yâ ti agbata ota ti Israël ti leke atënë. Na pekoni, lo kiri na kodoro ti lo na Rama (1 Sam. 7:15-17). Aye so kue afa so Samuel ayeke na gbâ ti ye ti sarango ni, même na yâ ti angu 20 ni so.
Atâa so Bible afa pëpe ye so Samuel asara teti angu 20, e hinga so na yâ ti ngoi ni so kue, lo yeke na gbâ ti ye ti sarango ni na yâ ti kua ti Jéhovah
7, 8. (a) Na peko ti ngangu kua so Samuel asara teti angu 20, lo tene tënë ti nyen na azo ti Israël? (b) Azo ni asara ye tongana nyen na peko ti tënë ni?
7 Asioni ye nga na lango-sioni so amolenge ti Éli asara abuba mabe ti azo ti kodoro ni. Mingi ti ala azia Jéhovah, ala voro ayanda. Na peko ti ngangu kua so Samuel asara teti angu 20, lo tene tënë so na azo ni, lo tene: “Tongana i kiri na L’Éternel na bê ti i kue, na i zia anzapa ti awande, na ayanda ti Astarté so ayeke na popo ti i, na i leke bê ti i ti sara gi na L’Éternel oko, fade Lo zi i na tïtî aPhilistin.”—1 Sam. 7:3.
8 “Tïtî aPhilistin” ni ane na ndo ti azo ti Israël ngangu. So ala neka aturugu ti Israël, ala pensé ti ala so ala lingbi ti sara pasi na ala. Me Samuel atene na azo ni so tongana ala kiri na Jéhovah, ye ni ayeke changé ande na ala. Azo ni amä lo? Ên, ala mä lo. Ala zi ayanda ti ala si ala to nda ti “sara gi na L’Éternel oko.” Na pekoni, Samuel atene na azo ni kue ti wara lo na Mitspa, mbeni gbata so ahoto ayeke mingi kâ na banga ti Jérusalem. Azo ni ague kâ, ala mû jeûne, na ala hunda pardon ndali ti gbâ ti asiokpari so ala sara na vorongo ayanda.—Diko 1 Samuel 7:4-6.
So azo ti Jéhovah abungbi na Mitspa ti voro Jéhovah, ti aPhilistin, nzoni pasa la ala wara so ti sara sioni na azo ni
9. (a) A-Philistin abâ so pasa wa ala wara? (b) Azo ti Israël asara ye tongana nyen tongana aPhilistin ayeke pusu nduru nduru na ala?
9 Tënë ti warango tere na Mitspa ni atï na mê ti aPhilistin. Ti ala, nzoni pasa la. Ala tokua aturugu na Mitspa ti hunzi na awakua ti Jéhovah so. Azo ti Israël amä so aturugu ti aPhilistin ayeke pusu nduru nduru, na mbeto agbu ala. Ala hunda na Samuel ti sambela ndali ti ala, na Samuel asambela. Lo mû nga sandaga na Jéhovah. Na ndembe so azo ti Israël angbâ ti mû sandaga ni, aPhilistin asi na yanga ti kodoro ti Mitspa. Ge la si Jéhovah akiri tënë na sambela ti Samuel. Lo fa tâ ngonzo ti lo na sarango si “bekpa asungba na li ti aPhilistin”. —1 Sam. 7:7-10.
10, 11. (a) Ngbanga ti nyen e tene so bekpa so Jéhovah atokua na li ti aturugu ti aPhilistin ayeke tâ nde mingi? (b) Ye ti peko ti bira so a zi li ni na Mitspa ayeke so wa?
10 A-Philistin ni so, ala yeke tongana akete molenge? so, tongana bekpa asungba, ala honde tere ti ala na peko ti amama ti ala? Oko ape! Ala yeke angangu turugu. Kete bekpa asara ye oko na ndo ti ala ape. Me ti bekpa ni so, a doit ti duti nde mingi. Tâ gi lo toto ti bekpa ni la si azia loro na gere ti ala so? A yeke mbeni ye so ala ku tere ti ala na ni ape ngbanga ti so ndo avuru tarara? Wala toto ni so ahoto atokua ni gbani gbani so la si azia mbeto na bê ti ala ni? Atâa a yeke so wa, a yengi aPhilistin so ngangu, si ala kpe kirikiri. Na bango ala na kpengo ni, azo ti Israël alondo na Mitspa ala zu, ala kpe na peko ti ala, ala fâ ala nga ala tomba ala yongoro na mbage ti mbongo-tö ti Jérusalem.—1 Sam. 7:11.
11 Bira so achangé aye mingi na azo ti Israël. Na lâ ti Samuel kue so lo sara tongana juge, aPhilistin ayeke kiri gi na peko. Amolenge ti Israël ayeke mû agbata oko oko so aPhilistin amû kozo na tïtî ala.—1 Sam. 7:13, 14.
12. (a) Tongana a tene so Samuel ‘asara ye ti mbilimbili,’ a ye ti tene nyen la? (b) Asarango ye wa la amû maboko na lo ti sara tongaso?
12 Angu mingi na pekoni, bazengele Paul azia iri ti Samuel na popo ti iri ti ajuge na aprophète be-ta-zo so ‘asara ye ti mbilimbili’. (aHéb. 11:32, 33). A yeke na lege ni, ngbanga ti so Samuel amû maboko na azo ti Israël ti sara ye so ayeke mbilimbili na lê ti Nzapa. Lo sara ye ti mbilimbili na lâ ti fini ti lo kue ngbanga ti so lo ku Jéhovah, lo sara kua ti lo lakue atâa so aye atambela nzoni pëpe. Lo fa nga singila ti bê ti lo na gigi. Lani, na peko ti so ala sö benda na Mitspa, Samuel ayä mbeni kota tênë na nduzu ti dabe ti azo na ye so Jéhovah asara ti zi azo ti lo.—1 Sam. 7:12.
13. (a) Tongana e ye ti sara ye tongana Samuel, e yeke na bezoin ti asarango ye wa? (b) Mo pensé na ngoi wa la a yeke nzoni zo agi ti duti na amara sarango ye ti Samuel so?
13 Mo nga kue mo ye ti “sara ye ti mbilimbili”? Tongana a yeke tongaso, a yeke nzoni mo manda ye na lege ti tapande ti Samuel, so lo ku Jéhovah, lo sara tere ti lo kete nga lo kiri singila. (Diko 1 Pierre 5:6.) E kue e ye ti duti na mara ti sarango ye tongaso, ni la ape? So Samuel agi lani ti maï anzoni sarango ye so na kete ti lo ayeke tâ nzoni mingi, ngbanga ti so angu mingi na pekoni lo tingbi na ambeni ngangu kpale.
“Amolenge ti mo atambela na lege ti mo pëpe”
14, 15. (a) Na peko ti so Samuel “aga mbakoro,” amolenge ti lo asara nyen? (b) Nyen la afa so Samuel ayeke lani mbeni sioni babâ tongana Éli ape?
14 Na chapitre 8 ti buku ti Samuel, a tene so “Samuel aga mbakoro” awe. Lo yeke na akota molenge use, Joël na Abija, na ala nga kue amû maboko na lo na yâ ti kua ti juge ni. Me Joël na Abija asara kua ti ala na lege ni ape. Nde na babâ ti ala, Samuel, so ayeke sara ti lo ye na lege ni, ala mû kamba ti kua ti ala ti gi gi na ye ti ala wani, ala ba yâ ti fango ngbanga nga ala ye tënë ti goro.—1 Sam. 8:1-3.
15 Mbeni lâ, ambakoro ti Israël aga abâ Samuel, ala dema na lo, ala tene: “Amolenge ti mo atambela na lege ti mo pëpe.” (1 Sam. 8:4, 5). Samuel ahinga tënë ni so nzoni? Bible azi yanga dä ape. Me, kite ayeke pëpe so Samuel ayeke nde na Éli, âmanke lo yeke lani mbeni nzoni babâ. Ti Éli lani, Jéhovah asuku na lo nga lo punir lo ndali ti so Éli ni akanga lê na ndo ti asiokpari ti amolenge ti lo. Lo fa so amolenge ti lo ayeke kota na lê ti lo ahon Nzapa (1 Sam. 2:27-29). Me ti Samuel, Jéhovah abâ mara ti ye tongaso lâ oko na tere ti lo ape.
16. (a) Tongana molenge ake yanga ti babâ na mama ti lo, a yeke sara nyen na ndo ti ala? (b) Tongana nyen la ye so asi na Samuel alingbi ti dë bê ti ababâ na amama?
16 Bible afa pëpe wala Samuel asara kamene, wala lo sara vundu wala lo gi bê ti lo ndali ti asioni sarango ye ti amolenge ti lo ni. Laso, ababâ na amama alingbi ti hinga ye so asi na Samuel so tâ nzoni. Na yâ ti sioni dunia ti laso, kengo yanga ti ababâ na amama amû ndo. (Diko 2 Timothée 3:1-5.) Ala so si mara ti ye tongaso asi na ala alingbi ti wara dengo bê na dikongo ye so asi na Samuel. Lo zia si sioni ti amolenge ti lo ayengi mabe ti lo ape. Bâ nga so, atâa so amolenge aye ti mä tënë ti ababâ na amama ape wala sengo ndo ti ababâ na amama asara ye oko na ndo ti ala ape, nzoni tapande ti ababâ na amama alingbi ti sara ye mingi. Nga, ababâ na amama alingbi lakue ti zia ngia na bê ti Babâ ti ala ti yayu, Jéhovah, tongana ti so Samuel asara lani.
“Mo mû na e gbia”
17. (a) Ambakoro ti Israël ahunda nyen na Samuel? (b) Samuel abâ ye ni so tongana nyen?
17 Amolenge ti Samuel abâ pëpe kpale so kota bê ti ala ni ayeke ga na ni. Ambakoro ti Israël aga atene na Samuel, ala tene: “Fadeso mo mû na e gbia ti fâ ngbanga ti e legeoko tongana amara kue.” Ala ke Samuel awe la? A sara ngu mingi awe la lo yeke fâ ngbanga na ndo ti ala na iri ti Jéhovah. Me ti fadeso, ala ye si mbeni zo nde aga gbia na ndo ti ala si afâ ngbanga na ndo ti ala, me mbeni senge prophète tongana Samuel ape. Tanga ti akodoro kue na tere ti ala ayeke na mbeni gbia, ni la ala kue aye ti wara ti ala nga. Samuel abâ ye ni so tongana nyen? Mbaï ni atene: “Tënë so ayeke sioni” na lê ti lo.—1 Sam. 8:5, 6.
18. Jéhovah atene nyen ti dë bê ti Samuel, me nyen la lo tene ti fa kota ti siokpari ti Israël?
18 Mä tënë so Jéhovah atene tongana Samuel afa tënë ni na lo na yâ ti sambela, lo tene: “Mo mä yanga ti azo so, mo sara ye kue so ala tene na mo; teti ala ke mo pëpe, me ala ke Mbi, si Mbi yeke gbia ti ala pëpe.” Bê ti Samuel adë na mango tënë so, me ye so azo ti Israël asara so, ala wara ngbanga na Lo ti Ngangu Ahon Kue. Jéhovah atene na prophète ti lo ti fa na ala sioni so ala yeke wara tongana mbeni mba ti ala zo la akomande na ndo ti ala. Tongana Samuel atene na ala tënë ni so, ala ke, ala tene: “Tongaso pëpe, me e ye gbia ti komande e.” Samuel asara tongana ti so Nzapa ti lo atene na lo, lo gue lo tuku mafuta na li ti gbia so Jéhovah wani asoro lo.—1 Sam. 8:7-19.
19, 20. (a) Samuel asara nyen ti fa so lo yeda na yanga so Jéhovah amû na lo ti sara si Saül aga gbia ti Israël? (b) Nyen la afa so Samuel azia pëpe ti mû maboko na azo ti Jéhovah?
19 Samuel asara ye ni tongana nyen? Na bê use? Tere ti lo ane nengo? Vundu ahon ndo ti lo, si nzara ti gigi asigigi na yâ ti lo? Ambeni zo ayeke sara peut-être tongaso, me Samuel ape. Lo tuku mafuta na li ti Saül na lo tene so Jéhovah la asoro lo ti ga gbia. Lo su ngbangba ti Saül ti fa so lo yeda na lo tongana gbia. Na pekoni lo tene na azo ni: “I bâ lo so L’Éternel airi lo, mbeni oko tongana lo ayeke na popo ti azo ni pëpe.”—1 Sam. 10:1, 24.
20 Samuel agboto lê ti azo ni na ndo ti anzoni ye so ayeke na yâ ti zo so Jéhovah asoro lo, me na ndo ti awokongo ti lo ape. Ti lo wani, Samuel asara tënë ti kusala so lo sara na Nzapa be-ta-zo juska, me lo gi pëpe ti nzere na lê ti azo, so kete ye ala changé (1 Sam. 12:1-4). Lo ngbâ nga na yâ ti kua so lo sara na Jéhovah, lo yeke mû wango na ala si ala buba pëpe songo ti ala na Nzapa. Lo wa nga ala ti ngbâ be-ta-zo na Jéhovah. Awango ti lo ni apika bê ti azo ni, na ala tene na Samuel ti sambela ndali ti ala. Tënë so lo kiri na ni na ala anzere na bê mingi, lo tene: “Fade mbi sara sioni na L’Éternel pëpe na lege ti zia ti sambela teti i. Fade mbi fa na i lege ti nzoni, na lege ti mbilimbili.”—1 Sam. 12:21-24.
Tapande ti Samuel adabe ti e so a lingbi e sara kota bê oko ape wala e bata zo na bê ape
21. Tongana mbeni zo nde la si awara pasa ti sara mbeni kua, na a son bê ti mo, tapande ti Samuel alingbi ti mû maboko na mo tongana nyen?
21 A si na mo awe ti tene bê ti mo ason ndali ti so a soro mbeni zo nde ti sara mbeni kua? Tapande ti Samuel adabe ti e so a lingbi e sara kota bê oko ape wala e bata zo na bê ape. (Diko aProverbe 14:30.) Nzapa ayeke na gbâ ti kua ti mû na awakua ti lo oko oko kue, na akua ni kue ayeke pendere mingi.
“Fade mo yeke na vundu lakue tënë ti Saül?”
22. Nyen la afa so na tongo nda ni Samuel ayeke na raison ti bâ anzoni ye na yâ ti Saül?
22 So Samuel abâ lani gi anzoni ye na yâ ti Saül, lo yeke na raison. Saül ayeke lani nde na tanga ti azo. Lo yo, lo kono, ye oko ti sarango mbeto na lo ayeke dä ape, nga lo hinga ti leke akpale. Lo yeke nga mbeni zo so na tongo nda ni lo sara tere ti lo kete (1 Sam. 10:22, 23, 27). Mbeni nzoni ye so lo yeke na ni nga ayeke so lo yeke na liberté ti mû desizion lo wani (Deut. 30:19). Lo sara kusala nzoni na liberté ti lo ni so?
23. (a) Na peko ti so Saül aga gbia, pendere sarango ye wa la lo yeke na ni encore ape? (b) Nyen la lo sara so afa so baba angbâ gi ti lï lo lingo?
23 Mawa ni ayeke so tongana mbeni zo akomanse ti hinga nzerengo ti komandema awe, mingi ni ka lo sara ye na fandara. Ye so asi na Saül la. Kete na peko ti so lo ga gbia, baba alï lo. Lo ke ti mä yanga so Jéhovah amû na lo na lege ti Samuel. Mbeni lâ, Saül aku Samuel gbä, lo mû sandaga na Nzapa na place ti Samuel. Tongaso, tongana Samuel aga, lo suku na Saül ngangu, si lo tene na lo so Nzapa ayeke zi ande tënë ti komandema na yâ ti sewa ti lo. Ahon ti sara tere kete, lo kiri lo gue nde na ambeni ye so Nzapa afa.—1 Sam. 13:8, 9, 13, 14.
24. (a) Nyen la afa so Saül ague nde na yanga so Jéhovah amû na lo na ngoi so lo tiri bira na azo ti Amalek? (b) So Samuel asuku na lo, Saül asara ye tongana nyen, na desizion wa la Jéhovah amû na ndo ti lo?
24 Jéhovah atokua Samuel ti tene na Saül ti gue ti tiri bira na azo ti Amalek. Lo mû yanga na lo ti fâ Agag, sioni gbia ti azo ni so. Ye oko, Saül abata Agag na fini nga na anzoni ye so ala gbu na bira, aye so a lingbi a futi ni fade. Tongana Samuel aga ti suku na lo, Saül afa tâ tongana nyen la lo changé mingi. Ahon ti sara tere kete ti yeda na sukungo ndo ni, lo gi gi araison, lo ngoro tënë ni, na lo gi ti bi tënë ni na li ti amolenge ti Israël. Saül agi ti fa so ye so lo sara so ayeke sioni ape na tenengo so lo bata ambeni nyama ni ti tene a mû na sandaga na Jéhovah. Na mango ye so, Samuel atene kpengba tënë so na lo, lo tene: “Ti mä [Nzapa] ayeke nzoni ahon sacrifice.” Na mbeto pëpe, Samuel asuku tâ ngangu na ndo ti Saül na lo fa na lo desizion so Jéhovah amû. Lo tene na Saül so Jéhovah ayeke zi ande royaume ni na tïtî lo na lo yeke mû ni na mbeni zo nde, mbeni zo so ayeke nzoni ahon lo Saül ni. *—1 Sam. 15:1-33.
25, 26. (a) Samuel asara vundu ti Saül ngbanga ti nyen? (b) Jéhovah aleke bango ndo ti prophète ti lo ni tongana nyen? (c) Tongana Samuel asi na da ti Jessé, lo manda nyen kâ?
25 Bê ti Samuel ason sioni ndali ti ye so Saül asara so. Lo toto na Jéhovah na bï ni kue. Lo sara nga vundu ti Saül ni. Ândö, Samuel abâ anzoni ye mingi na tere ti Saül, me fadeso aye so agirisa kue awe. Koli so lo hinga lo ândö so achangé. Anzoni sarango ye so lo yeke na ni ândö so, a yeke dä encore ape, nga lo ke Jéhovah. Samuel ake ti bâ lê ti Saül biaku. Me ambeni ngoi na pekoni, Jéhovah atene tënë so na Samuel ti leke na bango ndo ti lo, lo tene: “Fade mo yeke na vundu lakue tënë ti Saül? Mbi ke lo, lo yeke gbia ti Israël mbeni pëpe. Mo zia mafuta na nza ti mo a si, na mo gue; fade Mbi to mo na Isaï [wala Jessé] wakodoro ti Bethléhem, teti Mbi wara gbia ti Mbi na popo ti amolenge ti lo.”—1 Sam. 15:34, 35; 16:1.
26 Tongana Jéhovah aleke ti sara mbeni ye, lo yeke zia bê ti lo na ndo ti zo ape, so lakue ayeke ke yanga ti lo. Ni la, tongana mbeni zo angbâ be-ta-zo na lo ape, Jéhovah ayeke wara lakue mbeni zo nde ti sara ye so lo Jéhovah lo ye. Tongaso, Samuel azia ti sara vundu na ndo ti Saül. Lo londo, tongana ti so Jéhovah atene na lo, lo gue na da ti Jessé na Bethléhem. Lo bâ gbâ ti apendere molenge-koli ti Jessé ni. Me, tâ gi na ndo ti kozo ni so lê ti Samuel atï na ndo ti lo, Jéhovah atene na lo so ni yeke bâ gi pendere ti zo ape. (Diko 1 Samuel 16:7.) Na nda ni, a ga na tanga ni na Samuel, na lo la Jéhovah asoro lo. A yeke David!
Samuel amanda so kpale oko ti kara Jéhovah ayeke dä ape, lo lingbi ti changé ni si a ga nzoni ye
27. (a) Nyen la amû lani maboko na Samuel ti ngbâ lakue ti kpengba mabe ti lo? (b) Tapande ti Samuel asara nyen na ndo ti mo?
27 Angu mingi na pekoni, Samuel abâ so Jéhovah ayeke tâ na raison ti soro David na ti zia Saül. Kota bê asara si Saül agi ti fâ gi David, nga lo dö Jéhovah lo zia. Me ti David, lo ngbâ be-ta-zo, lo girisa mabe ti lo ape nga lo sara ye na mbeto ape. Tongana lango ti Samuel aga nduru ti hunzi awe, mabe ti lo akiri akpengba ngangu. Lo bâ so kpale oko ti kara Jéhovah ayeke dä ape, lo lingbi ti changé ni si a ga nzoni ye. Na nda ni, Samuel akui. Ngu ti lo asi nduru na ngu 100 na lo zia pendere tapande na azo. Azo ti Israël kue atoto kuâ ti be-ta-zo so, na a yeke na lege ni ti tene ala toto lo tongaso. Laso, a yeke nzoni awakua ti Jéhovah ahunda tere ti ala na tënë so: ‘Fade mbi yeke sara ye na mabe tongana ti Samuel la?’
^ par. 24 Samuel afâ Agag na maboko ti lo wani. Sioni gbia so nga na sewa ti lo ayeke azo so a lingbi ti tene a bâ mawa ti ala ape. Angu ngbangbo mingi na pekoni, Bible afa so “Haman, zo ti Agag,” lo so a sara tënë ti lo na yâ ti buku ti Esther na so agi ti fâ azo ti Nzapa kue kue kue, ayeke mbeni oko ti ahale ti gbia ni.—Esther 8:3; bâ Chapitre 15 nga na 16 ti buku so.


text:
Ngbanga ti nyen la mo hinga na bê ti mo kue so mo yeke na yâ ti tâ tënë?
“Ala wani [ala] hinga ye so bê ti Nzapa aye, so ayeke nzoni, so anzere nga so alingbi kue.”
1. Nyen la akota zo ti a-eglize asara na ngoi ti abira?
NZAPA aye ti tene atâ Chrétien atiri bira nga afâ azo so ayeke ti ambeni kodoro nde? Na yâ ti ngu 100 so ahon, mingi ti azo so atene ala yeke aChrétien afâ tere na popo ti ala na ngoi ti abira. Akota zo ti Eglize Catholique asambela na ndo ti aturugu ti ala nga na angombe ti ala ti tene ala gue atiri bira na ambeni Catholique ti mbeni kodoro nde. Akota zo ti Eglize Protestant nga kue asara tongaso. Na ngoi ti Use Bira so Amû Sese Kue azo abâ polele so azo so atene ala yeke aChrétien afâ tere ngangu mingi.
2, 3. Nyen la aTémoin ti Jéhovah asara na ngoi ti Use Bira so Amû Sese Kue nga na ngoi ti abira so aga na pekoni? Ngbanga ti nyen?
2 Nyen la aTémoin ti Jéhovah asara na ngoi ti bira so? Ala yôro tere ti ala na yâ ti bira ni ape. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so ala mû tapande ti Jésus nga ala sara ye alingbi na afango ye ti lo. Jésus atene: “A yeke na lege ti ye so si azo kue ayeke hinga ande so ala yeke adisciple ti mbi: tongana ala yeke na ndoye na popo ti ala.” (Jean 13:35). Ala dabe ti ala nga na afango ye so ayeke na yâ ti atënë so bazengele Paul atene na aChrétien ti Corinthe na ala sara ye alingbi na ni.
3 Tongaso, atâ Chrétien so azia si Bible afa lege na ala amanda ti sara bira ape nga ala yôro tere ti ala na yâ ti bira ape. Teti so aTémoin ti Jéhovah aye ti mû mbage ti ala pëpe na bira, a sara ye ti ngangu na ambeni saki mingi, na popo ti ala mo yeke wara amaseka, ambakoro nga na akoli na awali. A sara pasi na ala mingi na yâ ti camp ti sarango pasi na azo nga na yâ ti ada ti kanga. Na gbe ti komandema ti aNazi na Allemagne, a fâ même ambeni Témoin ni. Atâa aye ti ngangu so a sara na ala na Poto, aTémoin ti Jéhovah agirisa lâ oko ape kusala ti fango nzoni tënë ti Royaume ti Jéhovah so a mû na ala ti sara. Ala ngbâ lakue ti fa tënë na yâ ti ada ti kanga, na yâ ti acamp so a yeke sara pasi na azo dä nga na ando so a tokua ala ti sara kanga dä. * Angu mingi na pekoni, na ngu 1994, aTémoin ayôro tere ti ala pëpe na yâ ti mbeni bira so alondo na popo ti ambeni mara na Rwanda. Ala sara nga tongaso na ngoi ti bira so alondo lani na yâ ti akodoro ti Balkan na ngbene kodoro ti Yougoslavie
4. So aTémoin ti Jéhovah ayôro tere ti ala pëpe na yâ ti abira apusu azo mingi ti tene nyen?
4 Teti so aTémoin ti Jéhovah ayôro tere ti ala oko pëpe na yâ ti abira, azo saki mingi na yâ ti dunia kue atene so aTémoin ti Jéhovah aye biani Nzapa nga na amba ti ala. So ti tene so ala yeke atâ Chrétien. Me ambeni ye ayeke nga dä so e yeke sara ti voro na Jéhovah so asara si azo mingi ayeda so aTémoin ti Jéhovah ayeke atâ Chrétien.
MBENI KOTA KUA TI FANGO YE SO AHON ATANGA NI KUE
5. Kota changement wa a lingbi adisciple ti Jésus asara lani?
5 Na tongo nda ti kusala ti Jésus, lo fa polele na adisciple ti lo so kua ti fango nzoni tënë ti Royaume ti Nzapa ayeke kota ye mingi. Lo soro adisciple 12 ti komanse kua ti fango tënë so a yeke sara ni ande na yâ ti dunia kue. Na pekoni, lo fa kua so na ambeni disciple 70 (Luc 6:13; 10:1). Jésus afa na adisciple ti lo tongana nyen ti fa nzoni tënë na azo. Lo fa na ala kozoni kue ti fa ni na aJuif. Me na pekoni, lo tene na ala ti gue ti fa ni na ambeni zo ti amara so afâ ganza ape. Ti adisciple so ayeke aJuif, ye so ayeke lani mbeni kota changement.
6. Nyen la asara si Pierre abâ so Nzapa asara kangbi na popo ti azo ape?
6 Jéhovah atokua bazengele Pierre ti gue na da ti Corneille, mbeni Gentil so afâ ganza ape, ti fa tënë na lo nga na azo ti da ti lo. Pierre abâ so Nzapa asara kangbi na popo ti azo ape. Corneille na azo ti da ti lo awara batême. Wungo ti aChrétien ague na li ni mingi; azo ti mara kue alingbi ti mä tâ tënë na ti yeda na ni (Kus. 10:9-48). Ti londo na lango ni so, Pierre na tanga ti adisciple ti Jésus akomanse ti fa tâ tënë na azo ti mara kue.
7, 8. Nyen la aTémoin ti Jéhovah asara ti mû maboko na azo ti mä nzoni tënë? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
7 Na yâ ti mbaï ti aTémoin ti Jéhovah ti ngoi ti e, aita so amû li ni amû maboko mingi na kua ti fango nzoni tënë na ti fango ye na azo na yâ ti dunia kue. Laso aTémoin ti Jéhovah nduru na kutu miombe ayeke sara ngangu ti fa tënë ti Christ na ayanga ti kodoro ahon 600. Na wungo ti ayanga ti kodoro so ala fa tënë na ni angbâ gi ti gue na li ni. A hinga aTémoin ti Jéhovah mingi na fango tënë da na da nga na fango tënë na ndo ti alege, nga ngoi na ngoi na ziango ambeti na ndo ti atable wala apoussette.
8 Bungbi ti Jéhovah afa na aita-koli nga na aita-wali so wungo ti ala ahon 2 900 nzoni kode ti kiringo na peko ti Bible nga na ambeti so asara tënë na ndo ti Bible na yanga ti ambeni kodoro nde. Ala yeke kiri na peko ti ambeti gi pëpe na ayanga ti kodoro so azo mingi ayeke tene. Ala yeke kiri nga peko ti ambeti na ayanga ti kodoro mingi so azo mingi na yâ ti dunia ahinga ni ape me so azo kutu mingi ayeke tene ni. Na tapande, na Espagne, lango oko oko azo kutu mingi so ayeke na Catalan ayeke tene yanga ti kodoro ti ala so ayeke Catalan. Ade ti ninga ape azo mingi akiri akomanse ti tene yanga ti Catalan na gbata ti Andorre, ti Alicante, na yâ ti azoa ti Baléare nga na gbata ti Valence. A-Témoin ti Jéhovah ayeke sigigi fadeso na ambeti ti Nzapa na yanga ti Catalan, nga ala yeke sara bungbi na yanga ti Catalan so ayeke yanga ti kodoro ti ala, na a ndu bê ti ala mingi.
9, 10. Atapande wa la afa so bungbi ti Jéhovah aye ti tene azo kue ahinga tâ tënë?
9 A yeke sara nga kua ti kiringo na peko ti ambeti nga na ti fango ye so na yâ ti akodoro mingi. Na Mexique, azo ayeke tene yanga ti Espagnole me groupe ti ambeni zo ayeke tene ambeni yanga ti kodoro nde. Maya ayeke mbeni yanga ti kodoro so ayeke na popo ni. Filiale ti Mexique atokua aita so ayeke kiri na peko ti ambeti ti e na yanga ti Maya ti gue ti lango na mbeni kete kodoro ni so a yeke tene yanga ti Maya dä ti mû lege na ala ti tene ni lâ na lâ nga ti mä ni. Mbeni tapande ni ayeke ti Népali, mbeni yanga ti kodoro so a yeke tene ni na Népal, so wungo ti azo ni kue ahon kutu 29. A yeke tene nga ayanga ti kodoro ahon 120 tongaso na yâ ti kodoro so, me azo ahon kutu bale-oko ayeke tene yanga ti Népali nga azo mingi ayeke tene ni tongana use yanga ti kodoro ti ala. A sigigi na ambeti ti e na yanga ti kodoro so.
10 Bungbi ti Jéhovah ayeke mû maboko na aita so ayeke kiri na peko ti ambeti, a fa so bungbi ni abâ na nene ni mingi kua ti fango nzoni tënë ti Royaume so a yeke sara ni na yâ ti dunia kue. A yeke kangbi na azo atract, abrochure nga na apériodique kutu na kutu na yâ ti dunia kue senge senge. A yeke aTémoin ti Jéhovah la ayeke mû nginza ti ala ti mû maboko na kua ti fango tënë. Ala yeke sara ye alingbi na tënë ti Jésus so, a tene: “Ala wara senge senge, ala mû na azo senge senge.”
11, 12. Kua ti fango tënë so aTémoin ti Jéhovah ayeke sara na yâ ti dunia kue apusu azo mingi ti tene nyen?
11 A-Témoin ti Jéhovah ayeke fa tënë nga ala yeke fa ye na azo na bê ti ala kue. Ala hinga biani so ala yeke na yâ ti tâ tënë, ni la ala sara kue ti fa ni na azo ti amara kue nga na ti akete yanga ti kodoro kue. Ambeni mingi agi ti duti na aye mingi ape, ala manda ambeni yanga ti kodoro nde nga ala gi ti sara ye alingbi na sarango ye ti ambeni kodoro ti mû lege na ala ti sara kota kua so a mû na aChrétien. Kua ti fango tënë nga na ti fango ye so aTémoin ti Jéhovah ayeke sara na yâ ti dunia kue ayeke mbeni ye so asara si azo mingi atene so aTémoin ayeke atâ disciple ti Christ Jésus.
12 A-Témoin ti Jéhovah ayeke sara aye so kue ndali ti so ala hinga biani so ala yeke na yâ ti tâ tënë. Me mbeni ye nde wa amû lege na azo kutu mingi ti tene so aTémoin ti Jéhovah ayeke na yâ ti tâ tënë?
YE SO ASARA SI AMBENI ITA AHINGA BIANI SO ALA YEKE NA YÂ TI TÂ TËNË
13. Nyen la aTémoin ayeke sara ti tene bungbi ti ala aduti na saleté ape?
13 E lingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti atënë ti aita ti ngoi ti e so ayeke be-ta-zo, so ahinga so ala yeke na yâ ti tâ tënë. Mbeni ita-koli, so asara na Jéhovah teti angu mingi, atene: “A sara kue ti tene a zi aye ti sioni na yâ ti bungbi ti Jéhovah si saleté aduti dä ape, ni la a yeke mû wango na aita kue so a lingbi a mû wango na ala nga a yeke suku na ala kue so ayeke na bezoin ni.” Nyen la aTémoin ti Jéhovah ayeke sara ti tene bungbi ti Jéhovah aduti na saleté ape? Ala oko oko kue ayeke sara ngangu ti sara ye alingbi na ye so Bible atene nga ala yeke mû peko ti sarango ye ti Jésus nga na adisciple ti lo. Na yâ ti mbaï ti aTémoin ti Jéhovah ti laso, a yeke gi kete wungo ti aTémoin la a bi ala na gigi ti bungbi ndali ti so ala ke ti sara ye alingbi na afango ye ti Bible. Me mingi ti ala asara ye ague oko na ye so Nzapa aye. Na popo ti ala a yeke wara ala so kozo asara ye ague oko pëpe na ye so bê ti Nzapa aye me so na pekoni ala changé.
14. Nyen la azo mingi asara na peko ti so a bi ala na gigi ti congrégation? Ye ti pekoni ayeke so wa?
14 Ti gue oko na ye so Bible afa, a bi ambeni Témoin ti Jéhovah na gigi ndali ti so ala ke ti sara ye alingbi na ye so Nzapa afa. Mingi ti ala achangé bê ti ala na ala kiri na yâ ti congrégation. (Diko 2 aCorinthien 2:6-8.) Ndali ti so aTémoin ti Jéhovah azia si Bible la afa lege lakue na ala, a sara si congrégation aduti na saleté pëpe nga a mû lege na ala ti hinga biani so ala yeke na yâ ti tâ tënë. A mû nga lege na ambeni zo ti hinga biani so aTémoin ayeke na yâ ti tâ tënë. Me na yâ ti mingi ti a-eglize a yeke tongaso ape, ala zia si amembre ti ala asara ye ti bê ti ala.
15. Nyen la asara si mbeni ita-koli ahinga biani so lo yeke na yâ ti tâ tënë?
15 Ngbanga ti nyen ambeni Témoin ti Jéhovah ahinga biani so ala yeke na yâ ti tâ tënë? Mbeni ita-koli, so ayeke na ngu 54, atene: “Ngbene ye so mbi yeke maseka aye ota asara si mbi yeke na mabe: (1) Nzapa ayeke dä; (2) a sû Bible na gbe ti yingo ti lo; nga (3) Nzapa ayeke sara kusala na mbage ti bungbi ti lo so ayeke na ndo ti sese nga lo yeke iri tënë nzoni na ndo ni. Na ngoi so mbi manda Bible teti angu mingi, mbi yeke gi lakue ti bâ wala aye ota so ayeke biani tâ tënë. Tongana angu ayeke hon aye ni so oko oko kue asigigi polele, akpengba mabe ti mbi nga asara si mbi kiri mbi hinga nzoni mingi so e yeke na yâ ti tâ tënë.”
16. Nyen la asara si mbeni ita-wali ahinga biani so lo yeke na yâ ti tâ tënë?
16 Mbeni ita-wali so asara mariage awe, na so ayeke sara kua na kota ndokua ti aTémoin ti Jéhovah na New York atene na ndo ti bungbi ti Jéhovah, atene: “A yeke gi oko bungbi so la ayeke fa iri ti Jéhovah na azo na mbeto pëpe. A yeke na lege ni tongana e dabe ti e so iri ti Nzapa asigigi fani 7 000 tongaso na yâ ti Bible. Mbi ye mingi wango so ayeke na 2 Chronique 16:9 so atene: ‘Lê ti L’Éternel akpe na ndo nde nde na lê ti sese kue ti fa ngangu ti Lo teti ala so bê ti ala ayeke mbilimbili na Lo.’” Lo tene nga lo tene: “Na lege ti tâ tënë mbi hinga tongana nyen ti zia bê ti mbi kue na Jéhovah tongaso si lo lingbi ti mû na mbi ngangu. Songo ti mbi na Jéhovah ayeke ngangu mingi na lê ti mbi. Mbi kiri nga singila ndali ti so Jésus afa tâ tënë na ndo ti Nzapa so amû maboko na mbi ti hinga Nzapa nzoni mingi.”
17. Nyen la mbeni ita-koli, so kozo lo tene Nzapa ayeke dä ape, ahinga na nda ni? Ngbanga ti nyen?
17 Mbeni ita-koli, so kozo lo tene Nzapa ayeke dä ape, atene: “Aye so Nzapa asara amû lege na mbi ti hinga biani so lo ye ti tene azo aduti na ngia na yâ ti fini ti ala nga lo yeke zia lege pëpe na pasi ti ngbâ teti lakue lakue. Nga sarango ye ti tere ti azo so akpe mbeto ti Nzapa pëpe angbâ gi ti ga sioni, me awakua ti Jéhovah angbâ ti kpengba mabe ti ala, ala ngbâ ti fa tënë na bê ti ala kue nga ala ngbâ ti ndoye tere. Gi yingo ti Jéhovah la alingbi ti sara mara ti miracle so na ngoi ti e.”
18. Ngbanga ti nyen ambeni ita-koli use ahinga biani so ala yeke na yâ ti tâ tënë? Atënë ti ala so asara nyen na ndo ti mo?
18 Mbeni ita-koli afa araison so amû lege na lo ti tene so tënë so lo yeke fa ni na azo ayeke tâ tënë, lo tene: “Aye so mbi manda tënë ti angu mingi amû lege na mbi ti bâ so aTémoin ti Jéhovah asara ngangu mingi ti mû tapande ti akozo Chrétien. Mbi wani mbi bâ beoko so ayeke na popo ti aTémoin ti Jéhovah ti dunia kue na ngoi so mbi yeke voyagé na yâ ti akodoro nde nde. Tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible asara si mbi yeke na ngia.” Na ngoi so a hunda mbeni ita-koli so ngu ti lo ahon 60 ti fa ye so amû lege na lo ti hinga biani so lo yeke na yâ ti tâ tënë, lo sara tënë mingi na ndo ti Jésus, lo tene: “E manda ye nzoni mingi na ndo ti fini ti Jésus nga na kusala ti lo na e mû tapande ti lo. E changé aye mingi na yâ ti fini ti e ti ga nduru mingi na Nzapa na lege ti Christ Jésus. E hinga so a yeke gi na lege ti sandaga ti Christ la a lingbi ti sö e. Nga e hinga so a zingo lo na kuâ. E yeke na mabe so azo so abâ ye ni lani atene gi tâ tënë.”
SO MO HINGA TÂ TËNË AWE SO, NYEN LA A LINGBI MO SARA NA NI?
19, 20. (a) Kua wa la Paul asara tënë ni na yâ ti lettre so lo tokua na congrégation ti Rome? (b) Pasa wa la aTémoin ti Jéhovah kue ayeke na ni?
19 Teti so e aChrétien e ye amba ti e, e lingbi ti bata tâ tënë so e hinga na ndo ti Nzapa gi ndali ti e wani ape. Paul atene na aita ti lo so ayeke na congrégation ti Rome, lo tene: “Tongana mo fa na lê ti azo dandara ‘tënë ni so ayeke na yanga ti mo’, so Jésus ayeke Seigneur, nga na yâ ti bê ti mo, mo mä na bê so Nzapa azingo lo na kuâ, fade a yeke sö mo. Teti a yeke na bê si mbeni zo ayeke mä na bê ti ga mbilimbili, me a yeke na yanga ti lo si mbeni zo ayeke fa tënë na lê ti azo dandara ti wara salut.”
20 E aTémoin ti Jéhovah e hinga biani so e yeke na yâ ti tâ tënë nga e yeke na pasa ti fa nzoni tënë ti Royaume ti Nzapa na azo. Na ngoi so e yeke gue ti fa tënë, a lingbi e fa gi ye na azo na ndo ti Bible ape me e fa nga na ala na lege ti sarango ye ti e so e hinga biani so e yeke na yâ ti tâ tënë.
^ par. 3 Bâ buku Les Témoins de Jéhovah : Prédicateurs du Royaume de Dieu, lembeti 191-198 nga na lembeti 448-454.


text:
MBAGE 9
Voro Jéhovah na sewa
“Ala voro lo so asara yayu na sese.”
Tongana ti so mo manda na yâ ti brochure so, Bible asi singo na awango so alingbi ti mû maboko na mo nga na sewa ti mo. Jéhovah aye si mo duti na ngia. Lo tene so tongana mo zia vorongo lo na kozo ndo, “fade a yeke zia na [mo] aye so kue na ndo ni.” (Matthieu 6:33). Lo ye biani si mo duti kamarade ti lo. Sara kue ti maï songo ti mo na Nzapa. So ayeke mbeni pasa so ayeke kota ahon atanga ni kue.
1 KPENGBA SONGO TI MO NA JÉHOVAH
YE SO BIBLE ATENE: “Mbi yeke duti ande babâ ti ala, na ala yeke duti ande amolenge ti mbi ti koli na amolenge ti mbi ti wali.” (2 aCorinthien 6:18). Nzapa aye si mo ga kota kamarade ti lo. Sambela ayeke mû lege na mo ti sara ni. Jéhovah awa mo ti “ngbâ ti sambela lakue.” (1 aThessalonicien 5:17). A nzere na lo ti mä mo na fango na lo atënë ti gbe ti bê ti mo nga na agingo bê ti mo (aPhilippien 4:6). Tongana mo na azo ti sewa ti mo asambela Nzapa, ala yeke bâ so mo yeke na ngangu songo na lo.
A yeke nzoni ti sara tënë na Nzapa, me a yeke nzoni nga ti mä lo. Mo lingbi ti sara tongaso na mandango Bible nga na ambeni mbeti ti Nzapa (Psaume 1:1, 2). Gbu li na ndo ti aye so mo manda (Psaume 77:12, 13). Ti mä Nzapa a hunda nga ti gue lakue na abungbi so a yeke voro lo dä.
Ti sara tënë na azo na ndo ti Jéhovah ayeke nga mbeni lege so ayeke kota mingi ti kpengba songo ti mo na lo. Tongana mo yeke sara ni mingi, mo yeke bâ so mo yeke ga nduru na lo mingi nga.
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Zia mbeni ngoi nde lâ oko oko so na yâ ni mo yeke diko Bible nga mo yeke sambela
A yeke nzoni mo na sewa ti mo azia vorongo Nzapa na kozo ndo ahon sarango ngia
2 WARA NGIA NA VORONGO NZAPA NA SEWA
YE SO BIBLE ATENE: “Ala ga nduru na Nzapa, na fade lo yeke ga nduru na ala.” (Jacques 4:8). A yeke nzoni mo leke mbeni kapa ti voro Nzapa na sewa, nga mo sara ni lakue (Genèse 18:19). Me a ngbâ gi ge ape. A lingbi Nzapa aduti na yâ ti gigi ti sewa ti mo lâ na lâ. Kpengba songo ti sewa ti mo na Nzapa na sarango tënë na ndo ti lo “tongana mo yeke duti na da ti mo, tongana mo yeke tambela na lege, tongana mo gue ti lango, na tongana mo londo.” (Deutéronome 6:6, 7). Gi ti duti tongana Josué so atene: “Me mbi na azo ti da ti mbi, fade e sara na L’Éternel.”
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Duti na kapa ti mandango ye lakue so na yâ ni ala yeke gi ti kaï bezoin ti zo oko oko ti sewa ti mo
TI HINGA AMBENI TËNË
Vorongo Nzapa na yâ ti sewa ayeke nyen?
Bâ tongana nyen la lekengo ye ni so alingbi ti mû maboko na mo ti ga nduru na Nzapa nga ti kpengba songo na popo ti sewa.


text:
Bâ na nene ni aye so Jéhovah ayeke sara ti bâ ndo na ndo ti mo
“Lê ti [Jéhovah] ayeke na ndo kue ti bâ azo ti sioni na azo ti nzoni.”
1, 2. Tongana nyen la lege so Jéhovah ayeke bâ ndo na ndo ti e ayeke nde na ti azo so azia ala na yâ ti amagazin?
NA YÂ ti akodoro mingi, azo so ayeke kä ye na yâ ti akota magazin ayeke zia ambeni zo aduti na ndo ti mbeni ye na nduzu na yâ ti amagazin ni wala na yanga ni ti bâ azo kue so ayeke ga ti vo ye. Tongana mbeni zo anzi ye ti hon na ni, ala yeke bâ lo na ala yeke gbu lo. Ni la a yeke ngangu na zo ti nzi ti nzi ye na yâ ti amagazin ni so.
2 Bible atene so lê ti Jéhovah ayeke “na ndo kue”. (aProv. 15:3). So aye ti tene so Jéhovah ayeke bâ e gi ti bâ wala e sara aye ti sioni? Lo yeke ku gi ti se e tongana e sara ye ti sioni? Ên-ën! (Jér. 16:17; aHéb. 4:13). Jéhovah ayeke bâ ndo na ndo ti e ngbanga ti so lo ye e nga lo ye nzoni ti e.
3. Aye oku wa Jéhovah ayeke sara ti bâ ndo na ndo ti e?
3 Nyen la ayeke mû ande maboko e ti bâ na nene ni aye so Jéhovah ayeke sara ti bâ ndo na ndo ti e teti so lo ye e? Zia e bâ tongana nyen lo yeke sara ni. (1) Lo yeke mû wango na e tongana e yeke na sioni bango ndo, (2) lo yeke se e tongana e sara ye so ayeke na lege ni ape, (3) lo yeke fa lege na e na lege ti awango ti Bible, (4) lo yeke mû maboko na e tongana e tingbi na atara nde nde nga (5) lo yeke futa e tongana lo bâ so e sara aye ti nzoni.
JÉHOVAH AYEKE MÛ WANGO NA E
4. Nyen la Jéhovah aye si Caïn asara tongana lo tene na lo so siokpari “ayeke na yanga ti da”?
4 Kozoni, zia e bâ na lege wa Jéhovah ayeke mû wango na e na ngoi so e komanse ti maï asioni bibe (1 Chron. 28:9). Ti bâ ye so na nene ni, bâ tongana nyen Jéhovah asara ye na mbage ti Caïn so “ngonzo agbu” lo mingi na ngoi so Nzapa ayeda na sacrifice ti lo ape. (Diko Genèse 4:3-7.) Jéhovah atene na Caïn ti “sara nzoni”. Jéhovah atene na lo lani so tongana lo sara tongaso ape, “siokpari ayeke na yanga ti da”. Jéhovah atene na lo, a tene: “Me a lingbi mo hon lo”. Jéhovah aye ti tene Caïn amä wango so na a yeke ‘gbian lê ti lo na ngia’. Ti mä wango ti Nzapa alingbi ti sara si e ngbâ ti duti na nzoni songo na lo.
5. Na alege wa Jéhovah ayeke mû wango na e na ndo ti asioni pensé so e lingbi ti wara?
5 Ti e laso ayeke tongana nyen? Lê ti Jéhovah ayeke bâ aye so ayeke na yâ ti bê ti e; e lingbi pëpe ti honde na lo atâ ye so ayeke na bê ti e nga na aye so apusu e ti sara ye. Babâ ti e so aye e aye si e sara aye ti nzoni, me lo yeke forcé e pëpe ti sara ni. Na lege ti Bible, lo yeke mû na e wango na ngoi so lo bâ so e ye ti sara ye so ayeke sioni. Tongana nyen? Na yâ ti kapa ti dikongo Bible ti e lâ na lâ, e yeke tingbi mingi ni na awango so ayeke mû maboko na e ti hon ndo ti asioni nzara nga na asioni pensé. Na ndo ni, ambeti so bungbi ti Jéhovah asigigi na ni ayeke sara peut-être tënë na ndo ti mbeni kpale so e yeke tirika na ni na afa na e ye so e lingbi ti sara ti hon ndo ni. Nga na ngoi ti abungbi ti e, e kue e yeke wara awango so alingbi tâ na ngoi ni!
6, 7. (a) Aye wa la afa so Jéhovah ayeke bâ ndo na ndo ti e awakua ti lo oko oko kue? (b) Tongana nyen la mo lingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti aye so Jéhovah asara ti bâ ndo na ndo ti mo?
6 Awango kue so ayeke na yâ ti Bible afa so Jéhovah aye e mingi, na lo yeke bâ ndo na ndo ti e oko oko kue. Biani, atënë ti Bible asara angu ngbangbo mingi, bungbi ti Jéhovah ayeke sigigi na ambeti teti azo kutu mingi, nga awango so ayeke mû na ngoi ti abungbi ayeke ndali ti azo so ayeke na yâ ti congrégation. Na lege ti aye so kue, Jéhovah agboto lê ti mo na ndo ti atënë ti lo so ayeke na yâ ti Bible tongaso so si mo lingbi ti sara ye na lege ni. Ye so afa so Jéhovah ayeke bâ ndo na ndo ti mo.
7 Ti wara aye ti nzoni na lege ti awango ti Nzapa, kozoni, a lingbi e hinga so lo yeke bi bê ti lo na e biani. Na pekoni, a lingbi e sara ye alingbi na atënë ti Nzapa so ayeke na yâ ti Bible, e sara ngangu ti zi na yâ ti li ti e apensé kue so anzere na Nzapa ape. (Diko Ésaïe 55:6, 7.) Tongana e mä awango so lo mû na e, a yeke sara si e wara vundu mingi ape. Me ka tongana e mä wango ni ape? Nyen la Babâ ti e so aye e mingi ayeke sara ti mû maboko na e?
BABÂ TI E SO AYE E AYEKE SE E
8, 9. Fa na lege ti mbeni tapande so awango so Jéhovah ayeke mû na e na lege ti awakua ti lo afa so lo yeke bâ ndo na ndo ti e?
8 Tongana Jéhovah ase e, e hinga so lo yeke bâ ndo na ndo ti e. (Diko aHébreu 12:5, 6.) Ti tâ tënë ni, e ye pëpe ti tene a mû wango na e wala a se e (aHéb. 12:11). Me, tongana mbeni zo amû wango na e, a lingbi e gbu li ti e ti bâ ye so apusu lo ti mû wango ni na e. Lo mû na e wango pëpe ti son bê ti e me a yeke ndali ti so lo bâ so songo ti e na Jéhovah ayeke na yâ ti kpale. Lo yeke mû ngoi nga na ngangu ti lo ti fa na e na yâ ti Bible ye so e lingbi ti sara ti kiri na mbage ti Jéhovah. E yeda na wango ni ngbanga ti so alondo na Jéhovah.
9 Zia e bâ tapande ti wango so mbeni zo amû so ague oko na ye so Nzapa aye. Mbeni ita-koli ayeke bâ ândö porno me lo zia lege ni na ngoi so lo manda tâ tënë. Me nzara ni angbâ na bê ti lo, a yeke gbi yeke yeke tongana wâ ti charbon. Na ngoi so lo wara mbeni fini téléphone nzara ti bango porno ni akiri alondo (Jacq. 1:14, 15). Lo sara kua na téléphone ti lo ni na lege ti Internet ti gue na ndo ti asite ti porno. Mbeni lâ, na ngoi so lo na mbeni ancien ayeke fa tënë na lege ti téléphone, lo mû téléphone ti lo na ancien ni ti tene lo bâ ambeni adresse dä. Na ngoi so ancien ni aye ti bâ a-adresse ni, lo bâ site ti porno so asigigi. Grâce na ye so asi so, lege azi na ita ti e so ayeke na yâ ti kpale ti wara mungo maboko. A mû na lo wango so alingbi na ngoi ni, a se lo nga na pekoni lo hon ndo ti sioni nzara so. Babâ ti e ti yayu ayeke bâ asiokpari ti e so e yeke honde ni nga lo yeke se e kozoni si e buba songo ti e na lo. E kiri singila na lo ndali ti so lo yeke bâ ndo na ndo ti e.
E YEKE WARA AYE TI NZONI TONGANA E SARA YE ALINGBI NA AFANGO YE TI BIBLE
10, 11. (a) Tongana nyen la e yeke fa so e “bi bê” ti e na awango ti Nzapa? (b) Tongana nyen la ye so asi na mbeni sewa afa so a yeke nzoni ti sara ye alingbi na fango lege ti Jéhovah?
10 Mbeni wasungo psaume ahe bia na Jéhovah, lo tene: “Fade Mo fa lege na mbi na tënë ti wango ti Mo.” (Ps. 73:24). E lingbi ti “bi bê” ti e na awango ti Jéhovah tongana e diko Bible. Ye so ayeke sara si e hinga apensé ti lo, e sara ye alingbi na fango lege ti lo nga e ngbâ ti duti na nzoni songo na lo. Ti sara ye ague oko na afango ye ti Bible ayeke mû maboko na e na lege ti yingo nga ayeke mû maboko na e ti bâ lege ti abezoin ti e na lege ti mitele.
11 Ye so asi na sewa ti mbeni ita, a yeke mbeni tapande so afa tongana nyen la Jéhovah ayeke fa lege na e. Ita ni ayeke mbeni zo ti fango yaka, lo na wali ti lo nga na afami ti lo so ayeke mingi alango na mbeni ndo so ala loué na yâ ti ahoto ti Masbate na Philippines. Lo na wali ti lo kue ayeke apionnier permanent. Mbeni lâ mbeni ye asi, so asara ala vundu. Wa ti ndo so ala lango dä atokua na ala mbeti lo hunda na ala ti londo na ndo ni. Ngbanga ti nyen? Mbeni zo atene tënë ti mvene atene so ala yeke anzoni zo ape. Atâa so ita ni agi bê ti lo ngbanga ti so lo hinga ndo so lo na fami ti lo alingbi ti gue ti lango dä ape, lo tene: “Jéhovah ayeke mû ye na e. Lakue lo yeke mû na e aye so e yeke na bezoin ni atâa nyen la asi.” Ziango bê so ita so azia na Jéhovah angbâ senge ape. Ambeni lango na pekoni, wa ti ndo ni atene na ala so ala londo encore ape. Ngbanga ti nyen? Atâa so a tene tënë ti mvene na iri ti ala, wa ti ndo ni abâ so afami so, so afango ye ti Bible ayeke fa lege na ala angbâ ti sara ye na nengo zo nga na ngangu ape. Sarango ye ti ala anzere mingi na wa ti ndo ni tongaso, lo zia ala ngbâ na ndo ni nga lo mû na ala mbeni ndo na ndo ni ti tene ala fa yaka dä. (Diko 1 Pierre 2:12.) Biani, na lege ti afango ye ti Bible Jéhovah ayeke fa lege na e ti hon ndo ti akpale ti e.
KAMARADE SO AMÛ MABOKO NA E TI GBU NGANGU NA YÂ TI ATARA
12, 13. Na angoi wa la a lingbi ti duti ngangu na e ti yeda so Nzapa ayeke bi bê ti lo na e?
12 E so e yeke awakua ti Jéhovah e yeke tingbi na atara mingi, na ambeni tara ni alingbi ti ninga. A lingbi ti duti kobela, sarango ngangu, wala kangango lege so alondo na afami ti e. Nga tongana ngoi na ngoi e mä tere pëpe na mbeni ita na yâ ti congrégation, a yeke mbeni kota kpale so alingbi e gbu ngangu dä.
13 Na tapande, mbeni ita alingbi ti tene na mo mbeni tënë so ason mo. Mo lingbi peut-être ti tene: ‘Ye tongaso alingbi pëpe ti si na yâ ti bungbi ti Jéhovah!’ Me a mû na ita so ason bê ti mo so akua mingi na yâ ti bungbi nga aita ayeke na nzoni bango ndo na mbage ti lo. Mo lingbi ti tene: ‘A yeke possible ape. Jéhovah abâ ye so ape? Lo yeke sara ye oko ndali ni ape?’
14. Nyen la alingbi peut-être ti sara si Nzapa azia aita ti e amû na e ngangu wango?
14 Jéhovah alingbi ti duti na anzoni raison ti yôro tere ti lo na yâ ti kpale ni ape. Na tapande, peut-être mbeni zo amû na e wango so e bâ so abâ e ape na bê ti e ason. Me Nzapa alingbi ti bâ ti lo ye ni nde. Lo lingbi ti bâ so wango ni alingbi na e. Peut-être wango so ason bê ti mo lani so ayeke wango so mo yeke lani tâ na bezoin ni nga a lingbi mo yeda na ni. Ita Karl Klein, so ayeke mbeni membre ti Bebungbi, atene so mbeni lâ Ita Rutherford amû na lo mbeni ngangu wango. Ambeni ngoi na pekoni, Ita Rutherford abara lo na ngia, lo tene: “Bara mo, Karl.” Me wango so Ita Rutherford amû na Ita Klein angbâ ti son bê ti lo, na lo yeda na bara ni gi tongaso. Teti so Ita Rutherford abâ so bê ti Ita Klein angbâ ti son ngbanga ti wango so lo mû na lo so, lo tene na lo ti sara hange si lo tï na yâ ti kûkû ti Zabolo ape. A ninga kete na pekoni, Ita Klein atene: “Tongana e bata mbeni ita na bê, mbilimbili ndali ti so lo tene mbeni tënë so andu kua ti e na lo yeke na raison ti tene ni, e yeke zia lege na Zabolo ti gbu e.” *
15. Nyen la alingbi e girisa ape tongana e yeke na yâ ti atara?
15 E ye ti tene atara so asi na e ahunzi hio. Me a yeke kota ye ti tene e manda ti kanga bê ti e ti ku. Bâ so mo yeke ku ti pika gozo na masini mo sara molongo na popo ti gbâ ti azo, me mo hinga pëpe na ngoi wa la a yeke si na tour ti mo. Tongana mo ku gbä mo lingbi ti sara ngonzo na mo gue na mbeni masini nde, mo pensé so kâ mo lingbi ti wara gbâ ti azo ape. Na ngoi so mo si kâ mo wara gbâ ti azo ahon ti kozo masini ni na mo wara lege hio ape ti pika gozo ni. Me tongana fade mo kanga bê ti mo mo ku na place ti kozo masini ni, a lingbi ti pika gozo ti mo ni hio. Atara so ayeke si na e ayeke nga legeoko tongaso. Tongana e kanga bê e ku nga e sara ye alingbi na afango ye ti Bible, Jéhovah ayeke mû maboko na e ti gbu ngangu.
16. Mbeni raison so Jéhovah alingbi ti zia si e bâ pasi na yâ ti atara ayeke so wa?
16 Peut-être Jéhovah azia si atara asi na e, ngbanga ti so lo ye ti fa ye na e. (Diko 1 Pierre 5:6-10.) Nzapa ayeke tara e ape (Jacq. 1:13). A yeke “Wato ti [e] Zabolo” la ayeke sara si e bâ pasi. Me Jéhovah ayeke sara si e maï na lege ti yingo na lege ti atara so lo zia si asi na e. Lo yeke bâ akpale ti e, nga teti so “lo yeke bi bê ti lo na ndo” ti e, lo yeke sara kue si akpale ti e angbâ gi “teti kete ngoi”. Mo yeke bâ na nene ni aye so Jéhovah ayeke sara ti bâ ndo na ndo ti mo na ngoi so mo yeke bâ pasi na yâ ti atara, na mo hinga na bê ti mo kue so lo yeke mû maboko na mo?
AYE TI NZONI SO JÉHOVAH AYEKE MÛ NA E
17. Ngbanga ti nyen Jéhovah ayeke gi ti bâ ye so ayeke na yâ ti bê ti azo kue?
17 Jéhovah ayeke gi ti bâ ye so ayeke na yâ ti bê ti azo kue ti bâ azo so aye lo biani. Prophète Hanani atene na Gbia Asa, lo tene: “Lê ti L’Éternel akpe na ndo nde nde na lê ti sese kue ti fa ngangu ti Lo teti ala so bê ti ala ayeke mbilimbili na Lo.” (2 Chron. 16:9). Jéhovah ayeke “fa ngangu ti Lo” teti mo, so ti tene lo yeke bata mo nga lo yeke futa mo.
18. Ngbanga ti nyen a lingbi e zia bê ti e kue na Jéhovah so lo yeke futa e tongana e sara ye so ayeke nzoni? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
18 Nzapa aye ti tene e ‘gi nzoye’, e ‘ndoye nzoye’ nga e “sara ye so ayeke nzoni” tongaso si lo “sara be-nzoni” na e (Amos 5:14, 15; 1 Pi. 3:11, 12). Jéhovah abâ azo ti mbilimbili nga lo yeke iri tënë nzoni na ndo ti ala (Ps. 34:16). Gbu li ti mo na ndo ti tapande ti Siphra na Pua, awali Hébreu so ayeke mû amolenge na tere ti awali. Pharaon amû yanga na ala atene tongana awali so ayeke aHébreu adü amolenge-koli ala fâ amolenge ni. Awali so akpe mbeto ti Nzapa mingi ahon Pharaon, na ala fâ amolenge ni ape. Jéhovah abâ anzoni ye so Siphra na Pua asara so na lo futa ala na afami ti ala (Ex. 1:15-17, 20, 21). Na ambeni ngoi e lingbi ti bâ so zo oko abâ pëpe aye ti nzoni so e sara, me Jéhovah abâ aye ti nzoni kue so e sara. Lo yeke futa e ande.
19. Tongana nyen la mbeni ita-wali abâ so Jéhovah abâ anzoni ye so e yeke sara?
19 Mbeni ita-wali na Autriche abâ so Nzapa abâ ngangu kua so lo sara. Ita-wali so ayeke zo ti kodoro ti Hongrie, lo wara adresse ti mbeni wali so ayeke tene yanga ti kodoro ti Hongrie. Hio, ita-wali so ague na ndo so wali ni alango dä, me lo wara zo oko ape. Teti ngu oko na ndambo, lo yeke gue lakue na yanga-da ti wali ni lo yeke zia apériodique, alettre nga na numero ti téléphone ti lo. Na ambeni ngoi lo bâ so zo ayeke na yâ ti da ni, me zo oko azi yanga-da na lo ape. Mbeni lâ tongana lo gue na da ni, mbeni wali azi yanga-da na lo na ngia, na wali ni atene: “Mo lï senge. Mbi diko ambeti kue so mo ga na ni, mbi yeke ku gi mo.” Wali so angbâ lani ti mû angangu yorö so asara si lo ye ti sara tënë na zo ape. Ita ni akomanse ti manda Bible na lo. Ita-wali so abâ so Jéhovah abâ ngangu so lo sara nga lo futa lo.
20. So Jéhovah ayeke bâ ndo na ndo ti mo, mo bâ ni tongana nyen?
20 Jéhovah abâ aye kue so e yeke sara nga lo yeke futa e ande. E pensé pëpe so lo yeke gi gi ti bâ afaute ti e. Me e hinga so Jéhovah ayeke bi bê ti lo na e nga lo ye biani ti mû maboko na e nga ti futa e ndali ti aye ti nzoni so e sara. Ye so asara si e ga nduru na lo.
^ par. 14 A sara tënë ti ita Karl Klein na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti lango 1 ti mai, ngu 1985 na Français.