text:
1Na mbeni lango ti wungo tere, Jésus ayeke hon na ya ti ayaka ti ble; adisiple ti lo afâ ambeni li ti ble ni, ala foro ni na ya ti maboko ti ala si ala yeke te. 2Ambeni farizien atene na ala: “Ngbanga ti nyen si ala yeke sara ye so Ndia ake titene zo asara ni na lango ti wungo tere?” 3Jésus akiri tënë na ala: “Ye so David asara ando na ndembe so nzara agbu lo, lo na azo so amu peko ti lo, ala diko tënë ni pepe? 4Lo li na ya ti da ti Nzapa, lo mu mapa so a mu na sandaga na Nzapa, lo te ni si lo mu mbeni na azo so amu peko ti lo; andaa a mu lege gi na awayango-sandaga oko ti te mapa ni!” 5Na pekoni, Jésus akiri atene na ala: “Molenge ti Zo laa ayeke makonzi ti lango ti wungo tere.” 6Na mbeni lango nde ti wungo tere, Jésus ali na ya ti da ti sambelango Nzapa si lo yeke fa ye na azo. Kâ, mbeni koli ayeke daa so maboko ti lo ti koli abuba. 7Le ti awafango-ndia na afarizien kue ayeke gi na tere ti Jésus; ala yeke ku ti baa wala lo yeke kai kobela na lango ti wungo tere titene ala wara mbeni tënë ti bi na li ti lo. 8Me Jésus ahinga atënë ti be ti ala. Nilaa lo tene na koli so maboko ti lo abuba so, lo tene: “Londo, mo luti na ndo so na le ti azo kue!” Koli ni alondo si lo luti. 9Na pekoni, Jésus ahunda ala, atene: “Mbi hunda ala: Ndia ti e afa nyen? A fa na e ti sara nzoni wala sioni, ti soo zo na kuâ wala ti fâ zo na lango ti wungo tere?” 10Jésus abaa le ti ala oko oko kue si lo tene na koli ni: “Yoro ya ti maboko ti mo!” Lo yoro ni si maboko ti lo aga nzoni. 11Ngonzo agbu awafango-ndia na afarizien si ala yeke tene tënë na popo ti ala na ndö ti ye so ala lingbi ti sara na Jésus. 12Mbeni lâ, Jésus ague na li ti mbeni hoto ti sambela; lo sambela Nzapa na bi ni so kue. 13So ndo ahan awe, lo iri adisiple ti lo si lo soro ambeni baleoko na use, lo di iri ti ala awatokua. 14Azo ni ayeke Simon, so Jésus adi iri ti lo Pierre na André ita ti lo, Jacques, Jean, Philippe, Barthélemy, 15Matthieu, Thomas, Jacques, molenge ti Alfe, Simon so azo atene lo yeke tiri ndali ti lipandaa ti kodro, 16Judas, molenge ti Jacques, na Judas Iskariote so ayeke ga ande zo ti kango Jésus. 17Jésus na awatokua ti lo alondo na li ti hoto ni azu si lo luti na mbeni ndo so ayeke kpangbara. Adisiple ti lo mingi mingi ayeke kâ, ala na gba ti azo so asi singo. Azo ni alondo na ya ti agbata ti Judée kue, na Jérusalem, na agbata ti Tir na Sidon so ayeke na yanga ti kota ngu-ingo. 18Ala ga ti ma tënë ti Jésus, ala ga nga titene lo kai kobela ti ala. Ala so asioni yingo ayeke sara pasi na ala, tere ti ala nga aga nzoni. 19Azo kue ayeke gi lege ti ndu tere ti lo, ngbanga ti so mbeni ngangu ayeke sigigi na ya ti tere ti lo si ayeke sara titene tere ti ala kue aga nzoni. 20Jésus abaa ndo na mbage ti adisiple ti lo si lo tene: “Ti ala nzoni, ala so ayeke awayere, ngbanga ti so Kodro-gbia ti Nzapa ayeke ti ala! 21Ti ala nzoni, ala so nzara ayeke sara ala fadeso, ngbanga ti so fade ya ti ala ayeke si! Ti ala nzoni, ala so ayeke toto fadeso, ngbanga ti so fade ala yeke he ngia! 22“Ti ala nzoni, ala so azo ake ala, atumba ala, azonga ala si ayeke diko asioni tënë na iri ti ala ndali ti Molenge ti Zo! 23Na ndembe ni so, ala duti na ngia, ala dodo na ngia, ngbanga ti so futa ti ala ayeke ande kota na yayu! Biani, akotara ti ala asara ando gi tongaso na awayanga-Nzapa. 24Me mawa na ala, azo ti mosoro, ngbanga ti so ala wara ye ti dengo be ti ala awe! 25Mawa na ala, ala so ya ti ala asi fadeso, ngbanga ti so fade nzara ayeke sara ala! Mawa na ala, ala so ayeke he ngia fadeso, ngbanga ti so fade ye ti vundu ayeke si na ala si ala yeke toto! 26Mawa na ala, ala so azo kue ayeke tene nzoni tënë ti ala! Biani, akotara ti ala asara ando gi tongaso na awayanga-Nzapa ti mvene!” 27“Me mbi tene na ala, ala so ayeke ma mbi so: Ala ye awato ti ala, ala sara nzoni na azo so ake ala! 28Ala sara tufa na ndö ti azo so adeba ala, ala sambela ndali ti azo so asara ngangu na ala! 29Tongana mbeni zo apika ngbangba ti mo, yoro nga na lo mbage ni lo pika. Tongana mbeni zo amu kota bongo ti mo, zia lo mu nga nduzu bongo ti mo. 30Tongana mbeni zo ahunda ye na mo, mu ni na lo; tongana mbeni zo amu mbeni ye ti mo, hunda lo ti kiri na ni na mo pepe. 31Ye so ala ye titene azo asara na ala, ala sara nga ye ni na azo. 32Tongana ala ye gi azo so aye ala, ye titene azo agonda ala ndali ni ayeke so wa? Azo ti siokpari nga aye gi azo so aye ala. 33Tongana ala sara nzoni gi na azo so asara nzoni na ala, ye titene azo agonda ala ndali ni ayeke so wa? Azo ti siokpari nga ayeke sara gi tongaso. 34Tongana ala sara boon gi na azo so ala hinga atene, fade azo ni ayeke kiri na ni na ala, ye titene azo agonda ala ndali ni ayeke so wa? Azo ti siokpari nga ayeke sara boon na amba ti ala titene na pekoni, ala kiri na ni na ala. 35Me ala ye awato ti ala, ala sara nzoni na azo! Ala sara boon na azo, me ala ku ti wara mbeni ye na peko ni pepe. Tongaso si ala yeke wara ande kota ye ti nzoni na pekoni si ala yeke duti amolenge ti Nzapa so ayeke na yayu kâ na ndö ti aye kue. Nzapa ayeke sara nzoni na azo so ahinga ti mu singila pepe nga na azo ti sioni. 36Ala sara nzoni be mingi na azo tongana ti so Babâ ti ala ayeke sara nzoni be mingi na azo.” 37“Ala fâ ngbanga na li ti azo pepe si Nzapa afâ nga ngbanga na li ti ala pepe; ala zia tënë na li ti azo pepe si Nzapa azia nga tënë na li ti ala pepe; ala zi tënë na li ti azo si Nzapa azi nga tënë na li ti ala. 38Ala mu ye na azo si Nzapa amu nga ye na ala. Fade a yeke mu ye ti hakango na ye, a haka ye na ya ni, a pete ndö ni, a yingi ni ngbii asi meke meke si a tuku ni na yanga ti bongo ti ala. Ye so ala yeke mu ti haka na ye na amba ti ala, gi ni laa a yeke mu nga ti haka na ye na ala.” 39Jésus akiri atene na ala mbeni toli, atene: “Waziba alingbi ti fa lege na mba ti lo waziba? Fade ala use kue ayeke ti na ya ti du pepe? 40Zo ti mandango ye ahon wafango-ye na lo pepe; me tongana lo manda ye nzoni, fade lo ga tongana wafango-ye na lo. 41Ngbanga ti nyen laa mo yeke baa gi kete pere so ayeke na le ti mba ti mo si mo yeke baa kota keke so ayeke na le ti mo so pepe? 42Tongana nyen laa mo yeke tene na mba ti mo, mo tene: ‘Ita, ku mbi zi pere so ayeke na le ti mo’ si ti mo, mo yeke baa kota keke so ayeke na le ti mo so pepe? Mo so tënë ti yanga ti mo ayeke nde na sarango ye ti mo so, ayeke nzoni mo zi kota keke so ayeke na le ti mo so kozoni si na pekoni, mo baa ndo nzoni ti zi pere so ayeke na le ti mba ti mo.” 43“Nzoni keke ayeke le fungo lengo ni pepe si keke so abuba ayeke le nga nzoni lengo ni pepe. 44A yeke hinga keke oko oko gi na lege ti lengo ti lo. A yeke ko afige na tere ti akeke ti ki pepe si a yeke ko nga ale ti vinye na ya ti akamba ti ki pepe. 45Nzoni zo ayeke sigigi na anzoni ye so ayeke na be ti lo; me sioni zo ayeke sigigi na asioni ye so ayeke na be ti lo. Biani, ye so asi be ti zo laa ayeke sigigi na lege ti tënë ti yanga ti lo.” 46“Ngbanga ti nyen laa ala yeke iri mbi: ‘Kota Gbia, Kota Gbia’, me ala sara ye alingbi na tënë so mbi tene so pepe? 47Zo so aga na mbi, lo ma tënë ti mbi si lo sara ye alingbi na ni, lo kpa zo wa? Mbi ye ti fa ni na ala: 48lo yeke tongana zo so ayeke sara da; lo zi du so ali si lo leke gere ti da ni na ndö ti têne. Ngu asuku amu ndo kue, ngu asua ngangu, apika tere ti da ni, me da ni ayingi oko pepe, ngbanga ti so lo sara da ni nzoni. 49Me zo so ama atënë ti mbi si lo sara ye alingbi na ni pepe, lo yeke tongana zo so asara da na ndö ti senge sese, gere ti da ni ayeke daa pepe. Ngu asua ngangu, apika tere ti da ni si gi hio tongaso, da ni akungbi, ati si abuba kue.”
Copyright
Learn More


c: text/html

text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) SEPTEMBRE 2014
Na yâ ti Tour ti Ba Ndo so mo yeke wara aye ti manda ti lango 27 ti octobre ti si na ti lango 30 ti novembre 2014.
Mo yeke ‘gi kusala’?
Nzoni lege ti sara ayeke so wa?
Ngbanga ti nyen la mo hinga na bê ti mo kue so mo yeke na yâ ti tâ tënë?
Article so afa ambeni raison so ndali ni azo mingi atene so aTémoin ti Jéhovah ayeke na yâ ti tâ tënë. A fa nga ambeni raison so amû lege na aTémoin ti Jéhovah ti hinga biani so ala yeke na yâ ti tâ tënë.
Sara na Nzapa be-ta-zo atâa mo tingbi na “aye ti vundu mingi”
Azo kue ayeke wara aye ti ngangu ndali ti so e yeke na yâ ti dunia ti Satan. Akode wa la Satan ayeke sara na kua ti wara na e? Tongana nyen la e lingbi ti leke tere ti e ndali ti aye so
Ababâ na amama: Ala fa lege na amolenge ti ala
A yeke na ababâ na amama ti bata amolenge ti ala “na lege ti sengo ndo nga na awango ti gbotongo mê so alondo na Jéhovah.” (aÉphésien 6:4) Article so asara tënë na ndo ti aye ota so ababâ na amama alingbi ti sara ti fa lege na amolenge ti ala nga ti mû maboko na ala ti ndoye Jéhovah.
Atënë so azo ahunda
Tënë so ayeke na Psaume 37:25 nga na tënë so ayeke na Matthieu 6:33 aye ti tene so Jéhovah ayeke zia lâ oko ape si nzara asara mbeni Chrétien?
Fade a yeke futi kuâ, ndangba wato ti e, biaku biaku
Kuâ nga na aye so asara si e yeke kui asara e pasi mingi. Ngbanga ti nyen azo akui? Tongana nyen la a yeke ‘futi ande kuâ so ayeke ndangba wato biaku biaku’? (1 aCorinthien 15:26) Bâ tongana nyen akiringo tënë ni afa so Jéhovah ayeke mbilimbili, lo yeke na ndara nga lo yeke ndoye.
E dabe ti e na aita so ayeke sara kua ti ngoi kue
Awakua ti Jéhovah mingi ayeke sara kua ngangu na yâ ti kua ti ngoi kue. Nyen la e lingbi ti sara ti dabe ti e ‘na kusala so mabe apusu ala ti sara nga na ngangu kua so ndoye apusu ala ti sara ni’?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KOTA MAMA-TENE NI | NGBANGA TI NYEN LA JÉSUS ABÂ PASI NA LO KUI?
Eskê aye ni so asi lani biani?
Na nze ti mars wala avril ti ngu 33, a fâ Jésus ti Nazareth. A bi tënë ti mvene na li ti lo, a pika lo sioni nga a kanga lo na ndo ti mbeni keke. Lo kui lani na yâ ti kota pasi. Me, Nzapa azingo lo na kuâ, nga lango 40 na pekoni, Jésus ague na yayu.
E yeke wara kpengba mbaï so na yâ ti aÉvangile osio so ayeke na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa, so azo airi ni Fini Testament. Me, eskê aye ni so asi lani biani? Hunda ni so ayeke pendere nga a lingbi e bâ ni na nene ni. Tongana mbaï ni so ayeke tâ tënë ape, andâ tënë ti mabe ti aChrétien ayeke ye oko ape nga beku ti fini ti lakue lakue na yâ ti Paradis ayeke gi mbeni senge bango li (1 aCorinthien 15:14). Me, tongana aye ni so asi lani biani, a ye ti fa so mbeni pendere beku ayeke dä ndali ti azo ti dunia, mbeni beku so mo kue mo lingbi wara ni. Ni la, eskê ambaï ti aÉvangile ni ayeke gi bango li? wala a yeke tâ ye.
YE SO AMBENI YE NDE AFA
Atënë ti aÉvangile ayeke tongana atënë ti tere ape. A fa aye so ayeke tâ ye nga a fa ambeni nzene nzene ye dä. Na tapande, a fa gbâ ti airi ti ambeni ndo so zo alingbi ti gue laso ti bâ ni. A sara tënë ti ambeni zo, so même ambeni wandara ayeda so ala yeke dä lani.
Ambeni wasungo-mbeti na ngoi ti Jésus, nga so ayeke na fini lani na peko ti kuâ ti lo, asara tënë ti Jésus na yâ ti ambeti ti ala. * Fason so a fâ na Jésus, so a fa na yâ ti aÉvangile ni, ayeke fason so aRomain ayeke fâ lani na azo na ngoi ni kâ. Na ndo ni, a ba yâ ti ambaï ni ape, a tene gi tâ tënë. A fa même so na ambeni ngoi, adisciple ti Jésus asara ye na lege ni ape (Matthieu 26:56; Luc 22:24-26; Jean 18:10, 11). Ye so aye ti fa so, azo so asû aÉvangile ni asara ye lani na lege ni nga ala tene gi tâ tënë na ndo ti Jésus.
ESKÊ JÉSUS AZINGO LANI BIANI NA KUÂ?
Atâa so mingi ti azo ayeda so Jésus ayeke lani dä na lo kui, ambeni zo ayeke hunda tere ti ala wala lo zingo lani biani na kuâ. Même abazengele ti Jésus adë kite na ngoi so a ga a tene na ala ti kozoni so a zingo Jésus na kuâ awe (Luc 24:11). Me na pekoni, ala zia lege ni na ngoi so ala nga na ambeni disciple ni abâ Jésus so azingo na kuâ awe. Na ndo ni, na mbeni ngoi oko tongaso, adisciple ahon 500 tongaso abâ lo.
Atâa so a lingbi ti kanga ala na ti fâ ala ngbanga ni, na mbeto ape adisciple ni afa na azo so a zingo Jésus na kuâ awe, ala fa ni même na ambeni zo so amû yanga si a fâ Jésus ni (Kusala 4:1-3, 10, 19, 20; 5:27-32). Tongana ala hinga fade biani so a zingo Jésus na kuâ ape, eskê adisciple ni so alingbi ti sara ye na mbeto ape tongaso? Ti tâ tënë ni, a yeke ngbanga ti so a zingo Jésus na kuâ la si tënë ti mabe ti aChrétien amû lani ndo nga même laso.
Aye so aÉvangile afa na ndo ti kuâ ti Jésus nga na ti zingongo ti lo na kuâ afa so atënë ni ayeke tâ tënë. Tongana mo diko na mo gbu li na ndo ti atënë ni so, mo yeke yeda ande so aye ni so asi lani biani. Mo yeke kiri ti yeda na ni encore tongana mo hinga ngbanga ti nyen la aye ni so asi lani. Mbage so aga na peko ayeke fa ni na e.
^ par. 7 Tacite, so a dü lo na yâ ti ngu 55 tongaso, asû na mbeti atene: ‘Christus [wala Christ], so ayeke gunda ti iri “Chrétien”, awara kuâ na lege ti ngbanga so mbeni gouverneur ti e Ponce Pilate afâ, na ngoi ti komandema ti Tibère.’ A yeke wara nga Suétone (so ayeke na fini na ngoi ti akozo Chrétien); Josèphe, mbeni wasungo mbaï so ayeke Juif (so ayeke na fini na ngoi ti akozo Chrétien); nga Pline le Jeune, gouverneur ti Bithynie (so ayeke na fini na popo ti ngu 100-200).


text:
1Awatokua na a-ita, azo ti Jésus so ayeke na Judée ama atene, azo ti amara nde nga ayeda na tënë ti Nzapa. 2So Pierre akiri na Jérusalem, azuife so ama na be amu lo na tënë, 3atene: “Mo li na da ti azo so afâ ganza pepe si mo na ala ate kobe!” 4Tongaso Pierre afa na ala tënë ti aye so asi na yanga ni, na yanga ni; lo tene: 5“Mbi yeke sambela na gbata ti Zope si mbeni ye asi na mbi na ya ti mbeni ye tongana bango-li. Mbi baa mbeni ye so akpa kota mapia-bongo so a gbu ayanga ni osio, alondo na nduzu si a zu ni na sese; ye ni aga aluti na tere ti mbi. 6Mbi baa ye ni kpoo si na ya ni, mbi baa anyama ti gere osio, anyama ti ngonda, ala so ayeke hara harango na andeke ti nduzu. 7Na pekoni, mbi ma mbeni go so atene na mbi, atene: ‘Pierre, londo, mo fâ, mo te!’ 8Me mbi tene: ‘Oko pepe, Kota Gbia! Mbeni sioni ye wala ye so Ndia ake tënë ni ali na yanga ti mbi laoko pepe!’ 9Go ni na yayu akiri atene: ‘Ye so Nzapa atene ayeke nzoni, mo baa ni tongana sioni ye pepe.’ 10Ye ni asi tongaso fani ota si na pekoni, a kiri na ye ni kue na yayu. 11Gi na ndembe ni so, ambeni koli ota alondo na Sezare, a tokua ala na mbi; ala si na da so mbi yeke duti daa. 12Yingo atene na mbi: ‘Mbi gi be ti mbi pepe, me mbi na ala e gue.’ A-ita ti Zope omene so ala yeke baa ala ge so, mbi na ala laa e gue si e li na da ti Corneille. 13Lo fa na e lege so lo baa ange aluti na da ti lo si atene na lo: ‘Tokua mbeni zo na Zope ti iri Simon, so mbeni iri ti lo ayeke Pierre. 14Fade lo yeke tene mbeni tënë na mo si na lege ti tënë ni so, mo na azo ti sewa ti mo kue ayeke soo kuâ.’ 15Na ndembe so mbi to nda ti tene tënë, Yingo-Vuru azu na ndö ti ala gi tongana ti so azu na ndö ti e kozoni so. 16Tongaso mbi dabe ti mbi na tënë so Kota Gbia atene: ‘Jean abatize azo na ngu, me fade Nzapa ayeke batize ala na Yingo-Vuru.’ 17Tongana Nzapa amu na azo ni gi mara ti nzoni ye ti Yingo so lo mu na e na ndembe so e ma na be na Kota Gbia Jésus Christ so, mbi yeke ti mbi zo wa ti kanga lege na Nzapa?” 18So ala ma tënë so, be ti ala ade si ala gonda Nzapa, atene: “Nzapa amu nga lege na azo ti amara nde ti zia ngbene lege ti sarango ye ti ala si ala wara fini!” 19Na peko ti kuâ ti Étienne, a yeke sara ngangu na azo ti Jésus si ala kangbi kirikiri. Ambeni ague na Fenisii, ambeni na Shipre, ambeni na Antioshe; me ala yeke fa tënë gi na azuife. 20Ti ambeni so ayeke azo ti Shipre na ti Sirene, ala gue na Antioshe si ala fa nga na agreke Nzoni Tënë ti Kota Gbia Jésus. 21Ngangu ti Kota Gbia ayeke na ala, nilaa azo mingi ama na be si ala kiri na mbage ti Kota Gbia. 22Azo ti Eglize ti Jérusalem ama tënë ti ye so asi, nilaa ala tokua Barnabas na Antioshe. 23So lo si, lo baa lege so Nzapa asara nzoni be na azo ni. Be ti lo asi na ngia si lo mu wango na ala titene ala kue angba ti mu peko ti Kota Gbia lakue. 24Barnabas ayeke nzoni zo, lo si singo na Yingo-Vuru na mabe. Ndali ti lo, gba ti azo aga azo ti Kota Gbia. 25Na pekoni, Barnabas ague na gbata ti Tarse ti gi Saul. 26So lo wara lo, lo ga na lo na Antioshe. Na ya ti ngu oko kue, ala use asara kua oko na ya ti Eglize ni si ala fa ye na gba ti azo. Kâ na Antioshe laa azo ato nda ti iri adisiple “azo ti Christ”. 27Gi na ngoi ni so, ambeni wayanga-Nzapa alondo na Jérusalem aga na Antioshe. 28Mbeni oko so iri ti lo Agabus alondo, lo tene na azo ye so Yingo-Vuru afa na lo, lo tene: “Fade mbeni kota nzara ayeke ga na ndö ti sese kue.” – Nzara ni aga biani na ndembe so Claude ayeke kota gbia ti Rome. – 29Tongaso adisiple aleke na be ti ala titene zo oko oko amu ye alingbi na ngangu ti lo ti mu maboko na a-ita, azo ti Christ, so ayeke na Judée. 30Ala bongbi aye ni si ala tokua ni na akangba ti Judée, na maboko ti Barnabas na Saul.
Copyright
Learn More


text:
Ye so mo lingbi ti sara ti duti na ngia na lâ ti mbakoro ti mo
TONGANA mo yeke pensé so mbeni lâ mo yeke ga mbakoro, a yeke sara ka nyen na ndo ti mo? Na pensengo na ndo ni, azo mingi ayeke gi bê ti ala nga ala lingbi même ti sara mbeto. A yeke ndali ti so gango mbakoro ayeke ga na ambeni ye so anzere na zo ape, na tapande zo ni ayeke pendere tongana ti kozo ape, lo yeke ninga ti tï kobela ape, lo yeke girisa ye hio mingi nga lo peut ti wara akobela so a yeke ngangu ti tene a soigné ni.
Me, aye so ayeke si na azo na ngoi so ala ga mbakoro ayeke nde nde. Ti ambeni, seni ti ala apeut ti ngbâ nzoni, ala ngbâ ngangu nga mongoli ti ala angbâ nzoni. Guengo na li ni ti akode ti kaïngo na akobela amû lege na ambeni ti kaï akobela so a yeke ngangu ti soigné ni wala ti kiri na ngangu ti akobela ni na gbe ni kete. Ye so asara si, na yâ ti ambeni kodoro, azo ayeke ngbâ na fini aninga nga ala yeke na nzoni seni.
Ye oko, atâa ala tingbi na kpale ti mbakoro wala pëpe, mingi ti azo aye ti duti na ngia na lâ ti mbakoro ti ala. Me nyen la ala lingbi ti sara ti wara ngia ni so? Mbeni ye ni ayeke ti tene ala duti na nzoni bango ndo nga ala yeda na dutingo ti ala ti mbakoro ni, na ti duti nduru ti sara ambeni changement ti lingbi na dutingo ti ala ni. Na ndo ti tënë so, zia e bâ ambeni fango ye ti Bible so alingbi ti mû maboko na ala.
SARA TERE TI MO KETE: “Ndara ayeke na azo so ayeke na tâ be-ti-molenge.” (aProverbe 11:2). Na yâ ti versê so, tënë so atene, “tâ be-ti-molenge” aye ti sara tënë ti azo so aga mbakoro awe nga so ahinga so ala lingbi ti sara ye kue ape, so ala yeke gi ti ke ni ape wala ti sara sanka ni ape. Charles, so ayeke na ngu 93, na Brésil, atene: “Tongana mo duti na fini aninga awe, nyen na nyen kue mo yeke ga ande mbakoro na pekoni. Lege ti kiri na lâ ti maseka ti mo ayeke dä ape.”
Me, sarango tere kete aye pëpe ti tene ti duti na sioni bango ndo, so a tene: “Mbi yeke mbakoro awe, na ye oko ti tene mbi sara ayeke dä ape.” Mara ti bango ndo tongaso alingbi ti découragé zo. A-Proverbe 24:10 atene: “Tongana tere ti mo awoko na lâ ti ye ti ngangu, ngangu ti mo ayeke kete.” Ni la, mbeni zo so asara tere ti lo kete ayeke fa so lo yeke na ndara na lege so lo yeke duti na nzoni bango ndo nga lo yeke gi ti sara akua so alingbi na ngangu ti lo.
Corrado, so ayeke na ngu 77, na Italie, atene: “Tongana zo ayeke kpe na oto si lo ye ti monté hoto, a lingbi lo gue yeke yeke ngbanga ti wâ amingo na yâ ti oto ni.” Ni la, tongana mbeni zo ayeke ga mbakoro a yeke nzoni lo sara nga ambeni changement. Corrado na wali ti lo aleke ti sara lani ambeni kua ti yâ ti da ti ala alingbi na ngangu ti ala oko oko, na sarango mbeni nzoni kapa tongaso si ala fatigué mingi ape na hunzingo ti lango ni. Marian, so ayeke na ngu 81, na Brésil, ayeke na mbeni nzoni bango ndo na ndo ti gango mbakoro. Lo tene: “Mbi manda ti sara ye alingbi na rythme ti mbi wani.” Lo kiri lo tene: “Mbi yeke mû ka mbeni ngoi kete ti wu tere ti mbi na peko ti akua so mbi sara. Mbi yeke duti wala mbi lango langongo na ngoi so mbi yeke diko mbeti wala na ngoi so mbi yeke mä mbeni bia. Mbi hinga so mbi lingbi pëpe ti sara aye kue.”
SARA YE NA LEGE NI: “Mbi ye si awali asara pendere ti ala na yungo bongo so ayeke nzoni, na sarango ye ahon ndo ni pëpe nga na hange.” (1 Timothée 2:9). Tënë so atene, “yungo bongo so ayeke nzoni” aye ti fa so a lingbi e soro bongo so ayeke na lege ni nga so ane zo. Barbara, so ayeke na ngu 74, na Canada, atene: “Mbi yeke gi ti yü nzoni bongo so ayeke propre. A yeke pëpe ngbanga ti so mbi yeke mbakoro la si mbi doit ti yü gi angbene bongo, wala mbi doit ti sara encore baba ape.” Fern, so ayeke na ngu 91, na Brésil, atene: “Mbi yeke vo ka afini bongo ngoi na ngoi ti sara si mbi duti na nzoni bango ndo na ndo ti mbi wani.” Ka ti ambakoro-koli ayeke tongana nyen? Antônio, so ayeke na ngu 73, na Brésil, atene: “Mbi yeke sara kue ti sara sape ti mbi bien.” Na ndo ti tënë ti dutingo na saleté ape, lo kiri lo tene: “Mbi yeke sukula ka ngu lakue nga mbi fâ kuä ti yanga ti mbi lakue.”
Na mbeni mbage, a lingbi e kpe ti ga azo so ayeke pensé gi na ndo ti tënë ti pendere ti ala si e sara encore “hange” pëpe na yâ ti asarango ye ti e. Bok-im, so ayeke na ngu 69, na Coré du Sud, na so ayeke na mbeni nzoni bango ndo na ndo ti yungo bongo, atene: “Mbi hinga biani so a yeke nzoni ape ti ngbâ ti yü ambeni bongo so mbi yeke yü ni lani na ngoi so mbi ngbâ maseka.”
DUTI NA NZONI BANGO NDO: “Lâ ti azo ti vundu ayeke sioni lakue, me zo so ayeke na bê ti ngia, lo duti na yâ pumba lakue.” (aProverbe 15:15). Tongana zo aga mbakoro awe, lo peut ti komanse ti wara asioni pensé na ngoi so lo rappelé na lâ ti maseka ti lo nga na gbâ ti aye so lo yeke sara ni ândö. A yeke sioni ape ti wara apensé tongaso. Me, a yeke nzoni e sara kue ti hon ndo ti asioni pensé ni so. Tongana mo yeke pensé mingi na ndo ti aye so mo sara ni ândö, a lingbi ti sara mo nzoni ape nga ayeke découragé mo ti sara aye so mo peut ti sara ni. Joseph, so ayeke na ngu 79, na Canada, na so ayeke na mbeni nzoni bango ndo, atene: “Mbi yeke na ngia ti sara aye so mbi peut ti sara ni, nga mbi yeke dema ape na pensengo na aye so mbi sara ni ândö, me so mbi peut ti sara ni encore ape.”
Ti diko mbeni mbeti na ti manda mbeni ye alingbi nga ti sara si mo wara nzoni bango ndo, nga ti sara si mo yeke nduru ti manda afini ye. Ni la, ti sara aye ni so, a lingbi e duti lakue nduru ti mû alege kue so azi na e ti diko mbeti nga ti manda afini ye. Ernesto, so ayeke na ngu 74, na Philippines, na so ayeke gue lakue na bibliothèque ti gi anzoni buku ti diko ni, atene: “A nzere na mbi ti diko abuku so asara tënë na ndo ti avoyage so azo asara, na a yeke mo bâ mo tene mbi yeke voyagé, atâa so mbi ngbâ na yanga-da.” Lennart, so ayeke na ngu 75, na Suède, asara même mbeto ape ti manda mbeni fini yanga ti kodoro.
MÛ YE NA AZO: “Ala mû ye lakue na azo, na azo ayeke mû ande ye na ala.” (Luc 6:38). Tara ti mû mbeni ngoi ti mo nga na aye so mo yeke na ni ti mû na ambeni zo. Ye so ayeke mû ande na mo ngia nga ayeke sara si mo bâ so mo sara mbeni ye ti nzoni. Hosa, so ayeke na ngu 85, na Brésil, atara ti sara kue ti mû maboko na ambeni zo, atâa so lo ga mbakoro awe. Lo tene: “Mbi yeke sara ka kua na téléphone ti iri akamarade ti mbi so ayeke na kobela wala so adécouragé, nga mbi yeke tokua alettre na ala. Na ambeni ngoi, mbi tokua na ala akete cadeau. Ti ala so ayeke na kobela, mbi yeke tö mbeni kobe na ala wala mbi yeke sara na ala mbeni dessert.”
Mungo ye na zo ayeke pusu zo ti mû nga ye na e. Jan, so ayeke na ngu 66, na Suède, atene: “Tongana mo fa so mo ye ambeni zo, ala kue ayeke fa so ala ye mo.” Biani, tongana mbeni zo amû ye mingi na azo ayeke sara si azo aye tere nga ala yeke ne mba.
GI TI WARA AKAMARADE: “Zo so azi tere ti lo yamba na azo ayeke gi ti sara gi ye so bê ti lo aye; lo ke tâ ndara kue.” (aProverbe 18:1, FD). Atâa so na ambeni ngoi mo peut ti wara nzara ti duti gi mo mo oko, a yeke nzoni mo kpe ti duti mo oko mingi nga ti zi yanga na azo ape. Innocent, so ayeke na ngu 72, na Nigéria, na so ayeke na ngia ti duti na akamarade, atene: “A nzere ka na mbi mingi ti bungbi ndo oko na azo kue.” Börje, so ayeke na ngu 85, na Suède, atene: “Mbi yeke sara ka kue ti duti na popo ti amaseka. Ngangu so ala yeke na ni ayeke sara si mbi bâ so mbi ngbâ encore maseka, atâa so mbi yeke mbakoro.” Ngoi na ngoi, a yeke nzoni ti tisa akamarade na ndo ti mo. Han-sik, so ayeke na ngu 72, na Corée du Sud, atene: “Mbi na wali ti mbi e yeke tisa na ndo ti e akamarade ti e kue, atâa ala yeke mbakoro wala amaseka, ti bungbi oko ti sara mbeni matanga wala ti te mbeni kobe.”
Atâ kamarade ayeke sara ka lisoro mingi na popo ti ala. Me, atâ kamarade ayeke sara gi lisoro na popo ti ala awe ape, ala yeke mä nga mba. Fa na gigi so mo yeke pensé na amba ti mo. Helena, so ayeke na ngu 71, na Mozambique, atene: “Mbi yeke he ka ngia na azo mingi nga mbi yeke ne ala. Mbi yeke dengi mê ti mä ye so ala yeke tene si amû lege na mbi ti hinga ye so ala pensé nga ye so ala ye.” José, so ayeke na ngu 73, na Brésil, atene: “Zo kue aye ka ti duti na popo ti azo so ahinga ti mä amba ti ala nzoni, azo so ahinga ti zia tere ti ala na place ti amba ti ala nga so ayeke pensé na ala, so ayeke gonda ala tongana ala sara mbeni nzoni ye nga so ayeke tene atënë ti ngia mingi.”
Tongana mo yeke tene mbeni tënë na zo, sara kue ti “zia ingo dä”. (aColossien 4:6). Zia tere ti mo na place ti amba ti mo nga tene atënë so apeut ti kpengba ala.
HINGA TI TENE MERCI: “Ala fa singila ti bê ti ala.” (aColossien 3:15). Tongana mo wara mbeni mungo maboko, fa so mo bâ ni na nene ni. Tenengo merci ayeke sara si songo ti azo akpengba. Marie-Paule, so ayeke na ngu 74, na Canada, atene: “Ade ti ninga ape, mbi na koli ti mbi e quitté e gue na yâ ti mbeni da nde, na gbâ ti akamarade ti e la aga amû lani maboko na e na yongo akungba ti e. E hinga lege so e lingbi ti fa kota singila ti bê ti e na ala ape. Na ambeni, e tokua na ala alettre ti tene na ala merci, me ti ambeni, e tisa ala na yanga-da ti e ti ga ti te mbeni kobe.” Jae-won, so ayeke na ngu 76, na Corée du Sud, so aita ayeke yô ka lo mingi na oto ti gue na ni na Da ti Royaume, atene: “Ti fa singila ti bê ti mbi ndali ti aye so kue aita asara na mbi, mbi yeke sara kue ti mû mbeni kete pata ti tene ala payé na carburant. Na ambeni ngoi, mbi yeke leke mbeni kete cadeau na mbi zia mbeni kete mbeti ti tenengo merci na tere ni.”
Na ndo ni kue, a yeke nzoni e kiri singila ndali ti fini so e yeke na ni so. Gbia Salomon, so ayeke lani na ndara mingi, adabe ti e na atënë so, lo tene: “Mbo so ayeke na fini ayeke nzoni ahon bamara so akui awe.” (Zo-ti-fa-tene 9:4). Biani, tongana e yeke na mbeni nzoni bango ndo nga e duti nduru ti sara ambeni changement ti lingbi na dutingo ti e, a peut ti sara si e duti na ngia na lâ ti mbakoro ti e.


text:
KOTA MAMA-TENE NI | NZAPA AYEKE BI BÊ TI LO NGA NA MO LA?
Nzapa ayeke bâ ndo na ndo ti mo
“Lê ti [Nzapa] abâ lege ti zo, Lo bâ tambela ti gere ti lo kue.”
YE SO ASARA SI AMBENI ZO AYEKE NA KITE: Mbeni gingo nda ti ye so a sara ni ade ti ninga ape afa so gi na ndo so sese ti e ayeke dä na yâ ti dunia, ambeni sese milliard 100 tongaso ayeke nga dä. Na bango dunia so akono mingi so, azo mingi ayeke hunda tere ti ala, atene: ‘Nzapa so ngangu ti lo ahon angangu kue nga so asara aye kue, eskê lo bezoin ti bâ ye so azo so ayeke nga kota ape ayeke sara na ndo ti sese so?’
YE SO BIBLE ATENE: Nzapa amû gi na e Bible na lo zia e gi tongaso ape, ên-ën. Jéhovah * wani atene: “Fade Mbi wa mo, na lê ti Mbi angbâ na ndo mo.”
Bâ tapande ti Agar, mbeni wali ti Égypte na ngoi ti Abraham ândö. Agar akpe lo hon na yando ndali ti so lo ne wa ti lo Sara ape, ni la si Sara atomba lo. So Agar asara faute awe so, Nzapa ayeke zia gi lo tongaso? Bible atene: “Ange ti L’Éternel awara lo.” Ange ni adë bê ti Agar, lo tene: “L’Éternel amä ye ti vundu ti mo awe.” Na pekoni Agar atene na Jéhovah, lo tene: “Mo yeke Nzapa so abâ ndo.”
Nzapa ayeke bâ nga ndo na ndo ti mo kue. Na tapande, nzoni mama ayeke zia lê ti lo mingi na ndo ti akete molenge ti lo, ndali ti so tongana molenge ade kete, lo bezoin ti tene babâ na mama ti lo abâ ndo na ndo ti lo. Legeoko nga, Nzapa ayeke zia lê ti lo mingi na ndo ti e na ngoi so e yeke na yâ ti vundu nga ye ti sioni alingbi ti wara e hio. Jéhovah atene: “Mbi duti na ndo ti nzoni-kue so ayeke na nduzu ahon kue, na Mbi duti nga na tere ti zo so yingo ti lo ayeke na vundu, na lo yeke na tâ be-ti-molenge, ti kiri ngangu na yingo ti zo so ayeke na tâ be-ti-molenge, na ti kiri ngangu na bê ti zo so yingo ti lo ayeke na vundu.”
Me, peut-être mo hunda tere ti mo, mo tene: ‘Na lê ti Nzapa, mbi yeke tongana nyen? Na bango gi mbi, lo yeke tene so mbi yeke zo tongaso? wala lo hinga ye so ayeke na gbe ti bê ti mbi biani?’
^ par. 5 Jéhovah ayeke iri ti Nzapa na yâ ti Bible.


text:
CHAPITRE 135
Jésus afa tere ti lo na azo mingi na peko ti londongo ti lo na kuâ
JÉSUS ASIGI NA NDO TI LEGE TI EMMAÜS
JÉSUS AZI NDA TI TËNË TI NZAPA NA ADISCIPLE TI LO FANI MINGI
THOMAS AZIA LEGE TI DENGO KITE
Na dimanche, lango 16 ti Nisan, adisciple aduti gi na vundu. Ala hinga li ti ala na ndani so yâ ti dû ti kuâ so ayeke senge so ape (Matthieu 28:9, 10; Luc 24:11). A si na kota lâ, Cléopas nga na mbeni disciple ni alondo na Jérusalem ti gue na Emmaüs, so ayo akilomètre 11 tongaso.
Na ngoi so ala yeke na lege, ala yeke sara tënë na ndo ti ye so alondo ti passé so. Na pekoni, mbeni zo so ala hinga lo ape aga na tere ti ala. Lo hunda ala lo tene: “Atënë wa la ala yeke pika patara na ndo ni na lege so?” Cléopas angbâ ahunda lo atene: “A sara tongana nyen si mo hinga ape aye so asi na yâ ti Jérusalem na yâ ti alango so? Wala mo yeke ti mo wande?” Zo ni akiri ahunda ala atene: “Aye wa?”—Luc 24:17-19.
Ala tene: “Aye so andu Jésus, zo ti Nazareth. . . . E ku lani ti tene koli so aduti zo so ayeke zi azo ti Israël.”—Luc 24:19-21.
Cléopas na amba ti lo ni akomanse ti fa peko ti aye so asi na lango ni so. Ala tene so ambeni wali so ague na dû ti kuâ ti Jésus ni awara yâ ti dû ni senge, na awali ni abâ na lê ti ala ambeni ye so ahon gbungo li ti zo. Ala bâ ambeni ange so atene na ala so Jésus akiri na fini awe. Ala tene nga so ambeni na popo ti ala nga kue akiri ague, me “ala wara ni gi tongana ti so awali ni atene”.—Luc 24:24.
Adisciple use so ahinga li ti ala oko ape na ye ni so asi so. Zo ni so angbâ atene mbeni ngangu tënë ti leke yâ ti sioni bango ndo ti ala ni so, na tënë ni andu bê ti ala mingi. Lo tene: “Ala, azo so li ti ala ayeke dä ape so nga so bê ti ala ayeda hio ape na atënë so aprophète atene giriri! A hunda ape ti tene aye ti pasi so asi na Christ si lo wara gloire ti lo?” (Luc 24:25, 26). Lo komanse ti fa na ala nda ti aversê ti Mbeti ti Nzapa so asara tënë na ndo ti Christ.
Mo ye ti bâ, ala ota kue asi na Emmaüs. Adisciple use so aye ti kiri ti mä ambeni tënë ni encore, ni la ala vorongo yanga na zo ni, ala tene: “Ngbâ na e ge, ndali ti so lâ aga nduru ti linda awe, nga lango ti laso aga nduru ti hunzi awe.” Lo yeda ti ngbâ, na ti tene lo na ala ate kobe place oko. Na ngoi so zo ni asambela, lo fâ yâ ti mapa na lo mû ni na ala, ge la si ala ga ti hinga zo ni, me lo girisa na lê ti ala gi tongaso (Luc 24:29-31). Fadeso, ala hinga biani so Jésus akiri na fini awe!
Na nzerengo tere, adisciple use so akomanse ti fa peko ti aye so asi na ala so, ala tene: “Na ngoi so lo yeke sara fade tënë na e na lege so nga lo yeke zi nda ti Mbeti ti Nzapa kue na e so, tënë ni andu bê ti e ngangu!” (Luc 24:32). Ala kpe loro akiri na Jérusalem, na ndo so ala yeke wara abazengele nga na ambeni zo ni. Kozo ti tene Cléopas na mba ti lo ni akomanse ti fa peko ti ye so asi na ala, ambeni zo atene: “Ti tâ tënë ni, a zingo Seigneur na kuâ awe, na lo si na Simon!” (Luc 24:34). Na pekoni, ala use kue akomanse ti fa tongana nyen la Jésus afa tere ti lo na ala. Ala nga kue ayeke témoin ni.
Mo ye ti bâ, mbeni ye apika bê ti ala ngangu, Jésus asi na ala na yâ ti da so ala yeke na yâ ni so! Li ti ala akpe kue, ngbanga ti so ala kanga fade yanga-da na ndo ti ala, ndali ti so ala yeke na mbeto ti aJuif. Jésus aga aluti tâ gi na milieu ti ala. Lo ngbâ lo tene yeke: “Siriri na ala.” Me, tere ti ala adö. Tongana ti so a si na ala kozo awe, ala pensé ti ala atene “so mbeni yingo la!”—Luc 24:36, 37; Matthieu 14:25-27.
Ti fa na ala so a yeke mbeni yingo la ala yeke bâ so ape wala a yeke bango li ape, me so lo yeke na nyama ti tere, Jésus afa na ala amaboko ti lo nga na gere ti lo, lo tene: “Li ti ala aga kirikiri ngbanga ti nyen? Ala yeke na kite na bê ti ala ngbanga ti nyen? Ala bâ maboko ti mbi nga na gere ti mbi; so mbi la. Ala ndu mbi ala bâ. Mbeni yingo ayeke na nyama ti tere nga na bio ape, tongana ti so ala bâ mbi yeke na ni so.” (Luc 24:36-39). Tere ti ala anzere nga bê ti ala adö, me ala ngbâ lakue na kite.
Nga, ti aidé ala ti bâ so a yeke lo la, lo hunda ala lo tene: “Ala yeke na ye ti tengo ni ge?” Ala mû na lo mbeni nduru zongo susu. Lo mû ni, lo te ni. Na pekoni, lo tene na ala: “Na ngoi so mbi yeke lani na tere ti ala [kozoni si mbi kui], mbi tene so a lingbi aye kue so a sû ni ândo na ndo ti mbi na yâ ti Ndia ti Moïse, na yâ ti ambeti ti aProphète nga na aPsaume asi biani.”—Luc 24:41-44.
Jésus a-aidé fade Cléopas na mba ti lo ti mä yâ ti Mbeti ti Nzapa, na fadeso lo yeke sara ni na ala kue so abungbi ge. Lo tene: “A sû tënë so na yâ ti Mbeti ti Nzapa: Christ ayeke bâ pasi, na lo yeke zingo na popo ti akuâ na ota lango ni, si na iri ti lo, ti londo na Jérusalem, a fa na amara kue tënë ti changengo bê ti wara pardon ti siokpari. A lingbi ala duti atémoin ti aye so.”—Luc 24:46-48.
Thomas ayeke ge na popo ti ala ape ndali ti mbeni raison so e hinga ape. Na lango so aga na pekoni, amba ti lo ni atene na lo atene: “E bâ Seigneur awe!” Thomas angbâ atene na ala atene: “Tongana mbi bâ kä ti apointe na yâ ti amaboko ti lo ape, na mbi yôro li ti maboko ti mbi na yâ ti kä ti apointe ni ape nga mbi yôro maboko ti mbi na yâ ti kä ti tere ti kate ti lo so ape, mbi yeke mä na bê oko ape.”—Jean 20:25.
Lango miombe na pekoni, adisciple akiri abungbi tere ti ala, ala kanga yanga-da ni na ndo ti ala, na ti so ni so, Thomas ayeke dä. Jésus, so amû tere ti zo, asi na ala na lo bara ala, lo tene: “Siriri aduti na ala.” Lo tourné na mbage ti Thomas, lo tene na lo: “Zia li ti maboko ti mo ge, nga bâ amaboko ti mbi. Mû maboko ti mo, mo yôro ni na tere ti kate ti mbi na mo zia ti dë kite, me mo mä na bê.” Thomas ni angbâ adekongo atene: “Seigneur ti mbi na Nzapa ti mbi!” (Jean 20:26-28). Fadeso, Thomas amä na bê awe so Jésus akiri na fini tongana mbeni ngangu zo ti yingo so ayeke sara kua na iri ti Nzapa.
Jésus angbâ atene na lo atene: “Mo mä na bê ngbanga ti so mo bâ mbi? Ngia ayeke na ala so amä na bê atâa so ala bâ ye ni ape.”—Jean 20:29.


text:
CHAPITRE 28
Ngbanga ti nyen la adisciple ti Jésus amû jeûne ape?
MATTHIEU 9:14-17 MARC 2:18-22 LUC 5:33-39
ADISCIPLE TI JEAN AHUNDA JÉSUS NA NDO TI MUNGO JEÛNE
Jean ayeke na da ti kanga, depuis na peko ti so Jésus ague lani na matanga ti Pâque ti ngu 30 ti ngoi ti e. Jean aye ti tene adisciple ti lo aga adisciple ti Jésus, me ala kue asara tongaso ape, ngbene ye so a bi lo Jean ni na da ti kanga.
Fadeso, tongana lango ti matanga ti Pâque ti ngu 31 ti ngoi ti e aga nduru, ambeni disciple ti Jean ague na mbage ti Jésus na ala hunda lo: “Ngbanga ti nyen si e na aFarizien e yeke mû jeûne, me adisciple ti mo amû jeûne ape?” (Matthieu 9:14). A-Farizien abâ lani mungo jeûne tongana mbeni mbage ti vorongo ti ala. Na mbeni ngoi nde na pekoni, Jésus amû même mbeni tapande so na yâ ni lo sara tënë ti mbeni Farizien so abâ tere ti lo wani mbilimbili, na so ayeke sambela, a tene: “Nzapa, mbi mû singila na mo so mbi yeke tongana tanga ti azo pëpe. . . . Mbi yeke mû jeûne fani use na yâ ti dimanche oko.” (Luc 18:11, 12). Peut-être adisciple ti Jean ayeke mû ka lakue jeûne tongaso. Wala ala mû lani jeûne ti fa mawa ti ala ndali ti so a kanga lani Jean. Me adisciple ti Jean ayeke hunda lani tere ti ala wala ngbanga ti nyen la adisciple ti Jésus ayeke mû ka jeûne ape, ti fa nga mawa ti ala ndali ti ye so a sara na Jean so.
Jésus akiri tënë na ala na mungo mbeni tapande, lo tene: “Na ngoi kue so koli so amû wali fini fini angbâ na tere ti akamarade ti lo, ala yeke sara vundu ape. Me ambeni lango ayeke ga ande so a yeke zi lo na tere ti ala; na ngoi ni so la ala yeke mû jeûne.”—Matthieu 9:15.
Jean lo wani asara lani tënë ti Jésus tongana mbeni koli so amû wali fini fini (Jean 3:28, 29). Legeoko nga, adisciple ti Jésus ayeke mû jeûne ape na ngoi kue so Jésus ayeke na tere ti ala. Me na peko ti so Jésus akui ande awe la si adisciple ni ayeke fa mawa ti ala na ala yeke na nzara ti te kobe ape. Me ye ni ayeke kiri ti changé ande tongana a zingo Jésus na kuâ! Tongaso, adisciple ni ayeke duti ande na raison oko ape ti mû encore jeûne.
Na pekoni, Jésus amû atapande use so: “Zo ayeke mû fini yanga ti bongo ti fü na lê ti kä ti ngbene bongo ape. Me tongana lo sara ni, fini yanga ti bongo ni ayeke gboto ngbene bongo ni, na lê ti kä ni akiri akono. Nga, azo ayeke tuku fini vin na yâ ti ngbene bozo ti vin pëpe. Me tongana ala tuku ni dä, bozo ni alingbi ti sungba, vin ni ayuru kirikiri nga bozo ni abuba. Ye oko, azo ayeke tuku fini vin na yâ ti fini bozo ti vin.” (Matthieu 9:16, 17). Nyen la Jésus aye ti tene so?
Jésus aye ti aidé adisciple ti Jean ti hinga so a lingbi zo oko aku pëpe na mbage ti adisciple ti lo, Jésus, ti sara ye alingbi na angbene ngobo ti aJuif, na tapande ti mû jeûne. Jésus aga pëpe ti leke yâ ti ngbene lege ti vorongo nzapa ti aJuif wala ti mû ngangu na ni si aninga. Lege ti vorongo nzapa ti aJuif abuba awe na a ga nduru lani ti ke ni awe. Lege ti vorongo so Jésus awa azo ti sara ni aluti pëpe na ndo ti angobo ti sarango ye ti aJuif. Lo yeke tara pëpe ti mû fini yanga ti bongo ti fü ni na lê ti kä ti ngbene bongo, wala ti mû fini vin ti tuku na yâ ti ngbene bozo ti vin.


text:
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Jésus ayeke sara ande nyen na yâ ti angoi so ayeke ga?
Lani na ngu 33 ti ngoi ti e, Jésus akui, a zingo lo, na pekoni lo gue na yayu. Angu mingi na pekoni, Nzapa azia lo Gbia (Daniel 7:13, 14). Na yâ ti angoi so ayeke ga, Gbia Jésus ayeke ga ande na siriri na ndo ti sese kue nga lo yeke zi yere.
Gbia Jésus ayeke zi ande asioni ye kue na ndo ti sese
Teti so Jésus ayeke komande ande na ndo ti azo kue, lo yeke ga na gbâ ti anzoni ye na ala. Lo yeke sara ande kua na ngangu so Nzapa amû na lo ti zi na siokpari na tere ti azo. Ala yeke duti ande na ngia na ndo ti sese, ala yeke ga mbakoro ape nga ala yeke kui ape.
Nyen la Jésus ayeke sara fadeso nyen?
Jésus ayeke fa lege na kua ti fango tënë so atâ disciple ti lo ayeke sara laso na ndo ti sese kue. Adisciple ni ayeke gue na yanga-da ti azo ti fa na ala ye so Bible atene na ndo ti Royaume ti Nzapa. Jésus atene lani na adisciple ti lo atene ni yeke ngbâ ti mû maboko na ala na yâ ti kua ni so juska na ngoi so Royaume ti Nzapa ayeke ga ti futi agouvernement ti dunia so kue.
Na lege ti congrégation ti atâ Chrétien, Jésus ayeke fa na azo ye so ala lingbi ti sara si gigi ti ala aduti tâ nzoni. Lo yeke ngbâ ti fa lege na ala juska na ngoi so a yeke ga ti futi dunia so e yeke na yâ ni si ala lï na yâ ti fini dunia so Nzapa amû zendo ni.


text:
11: Kozo kongo
MO HINGA kozo ye so Noé asara tongana lo na sewa ti lo asigigi na yâ ti arche ni? Lo mû sandaga wala matabisi na Nzapa. Bâ lo na sarango tongaso na lê ti foto so. Noé amû sandaga ti anyama na Nzapa ti mû merci na lo ndali ti so lo sö fini ti lo na ti sewa ti lo na yâ ti Kota Moa.
Ti mo, bê ti Jéhovah anzere na sandaga so Noé amû na lo? En, bê ti lo anzere. Ni la, lo mû yanga na Noé so lo yeke futi sese mbeni pëpe na lege ti mbeni kota moa.
Kete na pekoni, sese ni kue ahule, na Noé na sewa ti lo akomanse mbeni fini nde na gigi ti arche ni. Nzapa airi tënë nzoni na ndo ti ala, lo tene: ‘Ala dü amolenge mingi! Ala wu mingi juska ala si singo na lê ti sese kue!’
Me na pekoni, tongana azo amä tënë ti Kota Moa, mbeto ti tene mara ti ye tongaso asi alingbi ti sara ala. Tongaso, Nzapa afa na ala mbeni ye so na bango ni ala yeke dabe ti ala ande na yanga so lo mû ti futi mbeni pëpe sese kue na lege ti mbeni kota moa. Mo hinga ye so lo mû na azo ti dabe ti ala na ni? A yeke mbeni kongo (wala arc-en-ciel).
Mo yeke bâ kongo na lê ti nduzu tongana ngu-nzapa ahunzi ti pika. Kongo alingbi ti duti na anzoroko mingi. Mo bâ mbeni kongo awe? Mo bâ kongo na lê ti foto so?
Bâ tënë so Nzapa atene: ‘Mbi mû yanga so a yeke futi mbeni pëpe azo na anyama na lege ti kota moa. Mbi zia kongo na lê ti nduzu. Tongana kongo asigigi, mbi yeke bâ ni na mbi yeke dabe ti mbi na yanga so mbi mû.’
Tongaso, tongana mo bâ mbeni kongo na lê ti nduzu, mo yeke dabe ti mo na nyen? Na yanga so Nzapa amû ti futi azo mbeni pëpe na lege ti kota moa.
Genèse 8:18-22; 9:9-17.
Ahundango tënë
- Tongana ti so foto ni afa, kozo ye so Noé asara tongana lo sigigi na yâ ti arche ayeke nyen?
- Nzapa atene na Noé nga na sewa ti lo ti sara nyen na peko ti Kota Moa ni?
- Nzapa amû lani yanga ti sara nyen?
- Tongana e bâ mbeni kongo, wala arc-en-ciel, a lingbi ye so adabe ti e na nyen?
Ambeni hundango tënë
- Diko Genèse 8:18-22.
Tongana nyen e lingbi ti mû laso na Jéhovah mbeni ye so ‘afun nzoni’ na hôn ti lo? (Gen. 8:21; aHéb. 13:15, 16).
Jéhovah atene so bê ti zo ayeke tongana nyen? Tongaso, a lingbi e sara hange na nyen? (Gen. 8:21; Mat. 15:18, 19).
- Diko Genèse 9:9-17.
Mbele wa Jéhovah ate na acréature kue ti sese? (Gen. 9:10, 11).
Mbele ti kongo ayeke ngbâ teti ngoi kue? (Gen. 9:16).


text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) DÉCEMBRE 2014
Na yâ ti Tour ti Ba Ndo so mo yeke wara aye ti manda ti lango 2 ti février ti si na ti lango 1 ti mars, ngu 2015.
Lo ‘hinga lani lege ni’
Guy H. Pierce, so ayeke mbeni membre ti Bebungbi ti aTémoin ti Jéhovah akui lani na mardi lango 18 ti mars, ngu 2014.
Jéhovah airi tënë nzoni mingi na ndo ti azo so amû ye na lo na bê ti ala wani
E lingbi ti manda mbeni kpengba ye na ndo ti tënë ti mungo a-offrande na lege ti commandement so Nzapa amû na azo ti Israël.
‘Mä tënë ni na gi ti gbu nda ni’
Jésus asara kua na toli ti lê ti keke ti moutarde, ti mama ti mapa, ti wadengo buze so ayeke gue na ando nde nde nga na ti mosoro so a honde ni. Atoli so afa nyen na e?
Mo “gbu nda ti Mbeti ti Nzapa”?
Atoli ti Jésus na ndo ti zo ti lungo lê ti kobe so alango, gbanda ti gbungo susu, nga na molenge so abuba aye ti lo kue aye ti tene nyen?
Mo dabe ti mo na ni
Ahundango ndo 12 so alingbi ti mû maboko na mo ti dabe ti mo na a-article ti Tour ti Ba Ndo so alondo na juin ti si na décembre 2014.
A lingbi mo changé bango ndo ti mo?
Ambeni desizion ayeke dä so mo lingbi ti changé ni ape, me a yeke adesizion kue ape. Mo lingbi ti fa kangbi so ayeke na popo ni?
Atënë so azo ahunda
So Jérémie atene Rachel atoto amolenge ti lo, lo ye lani ti tene nyen la?
E duti beoko na yâ ti alango ti nda ni ti dunia so
Atapande ti Bible osio afa na e nene ti dutingo beoko, nga ndani so a yeke même kota ye ti duti beoko na yâ ti ngoi so ayeke ga.
Mo bâ na nene ni ye so mo wara?
Tongana nyen la e lingbi ti fa so e bâ ye ti héritier ti e ti yingo na nene?
Subject Index for The Watchtower 2014
Molongo ti a-article nde nde so a sigigi na yâ ti a-Tour ti Bâ Ndo ti mandango ni nga na ti fango na tënë ti ngu 2014.


text:
Akode ti fango na tënë
TOUR TI BA NDO
Hundango tënë ni: Tongana mbeni zo ahunda mo atene nyen la ayeke na yayu kâ, mo yeke tene ande nyen?
Versê ni: Jn 8:23
Mbeti ni: Tour ti Ba Ndo so afa ye so Jésus na Babâ ti lo afa na ndo ti yayu.
FA TÂ TËNË
Hundango tënë ni: Mo yeda so prophétie ti Bible so asara tënë ti aye so e yeke bâ laso so?
Versê ni: 2Tm 3:1-5
Tâ tënë ni: So aprophétie ti Bible na ndo ti alango ti nda ni aga tâ tënë fadeso awe so, e lingbi ti duti nga na confiance so aprophétie so asara tënë ti mbeni gigi ti kekereke so ayeke pendere mingi ayeke ga ande tâ tënë.
NDANI NYEN TI MANDA BIBLE? (Vidéo)
Tënë ti tongo nda ni: E yeke fa na azo mbeni nduru vidéo so afa na ndo wa la e lingbi ti wara anzoni kiringo tënë na akota tënë so zo ayeke hunda na ndo ti fini. [Zia vidéo ni.]
Mbeti ni: Buku so afa ye so Bible atene na ndo ti tongana nyen la Nzapa ayeke leke ande akpale ti dunia. [Mû na lo buku Bible afa nyen wala buku Bible alingbi.]
LEKE KODE TI MO WANI
Sara kua na mbage so ti leke na kode ti fango tënë ti mo wani.


text:
80: Ala sigigi na Babylone
NGU use tongaso ahon awe na peko ti so aMède na aPerse amû kodoro ti Babylone. Bâ ye so asi fadeso! Azo ti Israël ayeke sigigi na Babylone. A zi ala tongana nyen? Zo wa si azi ala?
Cyrus, gbia ti Perse, la azi ala. Ândö giriri, kozoni si a dü Cyrus, Jéhovah atene na prophète ti lo Esaïe ti zia na mbeti atënë so na ndo ti lo: ‘Mo yeke sara tâ gi ye so bê ti mbi aye. Ayanga ti gbagba ni ayeke ngbâ na zingo ni, si mo lingbi ti mû kodoro ni na ngangu.’ A yeke tâ gi ye so asi la. Cyrus amû li ni na yâ ti bira ti mû kodoro ti Babylone. A-Mède na aPerse alï na yâ ti kodoro ni na bï na ngoi so ayanga ti gbagba ni angbâ na zingo ni.
Me Esaïe, prophète ti Jéhovah, atene nga so Cyrus ayeke mû yanga ti tene a kiri a leke Jérusalem nga na temple ti Jéhovah so ayeke kâ. Cyrus amû yanga so biani? En, lo mû ni. Lo tene na azo ti Israël, lo tene: ‘Ala gue na Jérusalem, na ala leke temple ti Jéhovah, Nzapa ti ala.’ A yeke ye so azo ti Israël ayeke gue ti sara la.
Me a yeke azo ti Israël kue pëpe si alingbi ti sara yongoro tambela so ti kiri na Jérusalem. Lege ni ayo mingi, a yo akilomètre 800, na ambeni mingi aga mbakoro awe na kobela asara ala mingi. Ambeni ague pëpe ngbanga ti ambeni nda ti tënë nde. Me Cyrus atene na ala: ‘Ala mû argent na lor na ambeni matabisi na ala so ayeke gue ti leke Jérusalem nga na temple ni.’
Tongaso, a mû amatabisi mingi na azo ti Israël so ayeke kiri na Jérusalem. Nga, Cyrus amû na ala asembe na akopo so gbia Nébucadnezzar amû lani na yâ ti temple ti Jéhovah na ngoi so lo futi Jérusalem. Tongaso, azo ni ayeke na gbâ ti aye ti kiri na ni.
Na peko ti so ala tambela nze osio tongaso, azo ti Israël asi na Jérusalem na tâ ngoi ni. A sara biani ngu 70 awe ngbene ye so a futi kodoro ni nga so zo oko aduti na yâ ni pëpe. Me atâa so ala kiri na kodoro ti ala, ala yeke wara ande akpale. A yeke ye so e yeke bâ ande.
Esaïe 44:28; 45:1-4; Esdras 1:1-11.
Ahundango tënë
- Na lê ti foto so, azo ti Israël ayeke sara nyen?
- Tongana nyen Cyrus asara lani si prophétie so Jéhovah atene na lege ti Esaïe aga tâ tënë?
- Cyrus atene nyen na azo ti Israël so alingbi pëpe ti kiri na Jérusalem?
- Cyrus amû nyen na azo ni ti tene ala gue na ni na Jérusalem?
- Azo ti Israël asara nze oke na lege ti kiri na Jérusalem?
- A sara ngu oke si azo aduti na yâ ti kodoro ni pëpe?
Ambeni hundango tënë
- Diko Esaïe 44:28 na 45:1-4.
Tongana nyen Jéhovah afa so tënë so lo tene na ndo ti Cyrus ayeke ga biani tâ tënë? (Es. 55:10, 11; aRom. 4:17).
Prophétie ti Esaïe so andu Cyrus afa nyen na ndo ti ngangu ti Jéhovah Nzapa ti fa aye kozoni si a si? (Es. 42:9; 45:21; 46:10, 11; 2 Pi. 1:20).
- Diko Esdras 1:1-11.
Na mungo tapande ti ala so awara lege pëpe ti kiri na Jérusalem, tongana nyen e lingbi nga laso ti ‘sara na’ ala so amû kusala ti ngoi kue? (Esdras 1:4, 6; aRom. 12:13; aCol. 4:12).


text:
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Gigi ti kekereke ti azo ayeke duti ande tongana nyen?
Kite ayeke dä ape so awandara ayeke ngbâ ande ti gue gi na li ni ti sigigi na ambeni fini ye. Me, eskê ala yeke na ngangu ti sara si, mbeni lâ, azo ti yâ ti dunia kue aga azo so ayeke bi bê na amba ti ala? Oko ape. Laso na yâ ti dunia kue, azo aye ti pensé gi na ala wani nga ala yeke sara bê ti ye mingi. Me, Nzapa aleke mbeni nzoni ye ndali ti azo.—Diko 2 Pierre 3:13.
Bible asara tënë ti mbeni gigi ti kekereke, so na yâ ni azo ayeke ye tere na popo ti ala. Azo ayeke duti ande sân mbeto, nga mbeni zo ti sara sioni na ala ayeke duti ande dä ape.—Diko Michée 4:3, 4.
Tongana nyen la a yeke zi ande sioni bibe so na yâ ti azo?
Lani na tongo nda ni so Nzapa asara azo, lo zia pëpe sioni bibe so na yâ ti bê ti ala. Me, na ngoi so Adam ake yanga ti Nzapa, lo ga zo so siokpari ayeke na tere ti lo. E azo, e wara sioni bibe so na mbage ti lo. Me, Nzapa ayeke sara ande kua na Jésus ti kiri na azo na yâ ti mbeni dutingo so siokpari ayeke duti ande dä ape.—Diko aRomain 7:21, 24, 25.
Ti gue oko na ye so bê ti Nzapa aye, Jésus amû lani fini ti lo tongana mbeni sandaga, na lo zi aye so aga na peko ti kengo yanga so Adam ake lani (aRomain 5:19). Ni la, Jésus asara si mbeni pendere gigi ti kekereke ayeke duti ande dä, so na ngoi ni kâ azo ayeke duti ande mbeni pëpe na bibe ti sarango ye ti sioni.—Diko Psaume 37:9-11.
TI HINGA AMBENI TËNË
Ye so Nzapa aye ti sara teti sese ayeke nyen?
Bible afa ndani so Nzapa aleke sese, nga lawa si pasi ayeke hunzi. A fa nga sese ni ayeke ga ande nyen nga azo wa la ayeke duti ande na ndo ni.


text:
A lingbi mo changé bango ndo ti mo?
MBENI groupe ti amaseka so ayeke aTémoin ayeda ti gue ti bâ mbeni film. Mingi ti akamarade ti ala ti ekole atene so film ni ayeke pendere mingi. Na ngoi so ala si na place ti bango film ni, ala bâ na ndo ti a-affiche ni akota ngombe nga na awali so ayü abongo so azia tere ti ala na gigi. Nyen la ala yeke sara nyen? Ala yeke lï na yâ ti da ti film ni ti bâ ni?
Ye so asi so afa so e yeke tingbi mingi na aye so a hunda ti tene e mû adesizion so andu songo ti e na Jéhovah. Adesizion ni alingbi ti sara si songo ti e na Jéhovah akpengba wala awoko. Na ambeni ngoi, mo lingbi ti leke ti sara mbeni ye, me na pekoni so mo gbu li ti mo na ndo ti ye ni nzoni, mo changé bango ndo ti mo. So aye ti tene so mo hinga ti mû desizion ape, wala mo sara ye so ayeke na lege ni?
Na ngoi wa la a yeke na lege ni pëpe ti changé bango ndo ti mo?
Yengo so e ye na Jéhovah la apusu e ti mû fini ti e na lo nga ti wara batême. E ye mingi ti ngbâ be-ta-zo na Nzapa. Me, wato ti e Satan Zabolo ayeke sara kue ti tene e ngbâ be-ta-zo na Nzapa ape (Apoc. 12:17). E mû desizion ti sara na Jéhovah nga ti sara ye alingbi na acommandement ti lo. A yeke ye ti vundu mingi tongana e sara ye alingbi na desizion ti e ape. Ye so alingbi ti sara si e wara kuâ.
A hon ngu 2600 tongaso awe, Nebucadnetsar so ayeke gbia ti Babylone aleke mbeni kota image ti lor na lo hunda na azo kue ti kuku na gbe ni ti voro ni. Zo so ake ti sara ni a yeke bi lo na yâ ti four ti wâ. Sadrac, Mésac na Abed-Nego so ayeke awakua ti Nzapa so akpe mbeto ti lo ake ti sara ye so gbia ni ahunda. Teti so ala ke ti kuku na gbe ti image ni, a bi ala na yâ ti four ti wâ. Jéhovah abata ala na lege ti miracle. Me ala yeke lani nduru ti zia fini ti ala na lê ti kuâ ahon ti sara ye ague nde na desizion so ala mû ti sara na Nzapa.—Dan. 3:1-27.
Na pekoni, prophète Daniel angbâ lani ti sambela Nzapa atâa so a mû yanga ti tene a bi zo so asara ni na yâ ti dû ti abamara. Lo ngbâ lani ti sambela Jéhovah lege ota na yâ ti lango oko tongana ti so lo yeke sara ka. Daniel aleke na bê ti lo ti ngbâ ti voro tâ Nzapa, lo changé bango ndo ti lo ape. Ye so asara si Jéhovah asö lo. “Ngangu ti abamara” asara ye oko na lo ape.—Dan. 6:1-27.
Laso nga kue, awakua ti Jéhovah ayeke sara ye alingbi na yanga so ala mû ti sara na lo. Na yâ ti mbeni ekole na Afrika, ambeni élève so ayeke aTémoin ti Jéhovah ake ti mû mbage na barango drapeau ti kodoro ti ala. A tene na ala so tongana ala sara ni legeoko na tanga ti a-élève ni ape, a yeke tomba ala na ekole ni. Kete na pekoni, gbenyon-gbia so abâ tënë ti mandango mbeti na yâ ti kodoro ni asara lisoro na ambeni élève ni. A-élève ni asara mbeto ape, me na nengo zo ala fa na lo ndani so ala ke ti bara drapeau ni. Ngbene ye na ngoi ni so, kpale so alondo encore ape. Aita so ayeke amaseka ayeke gue na ekole ni sân ti tene a pusu ala ti sara mbeni ye so alingbi ti buba songo ti ala na Jéhovah.
Bâ nga tapande ti Joseph, so wali ti lo abâ pasi na kobela ti cancer na lo kui gi hio tongaso. Azo ti sewa ti Joseph ahinga bango ndo ti lo na ndo ti tënë ti lungo kuâ nga ala bâ ni na nene ni. Me, afami ti wali ti lo ayeke aTémoin ape na ala ye lani ti sara ambeni ye so azo ayeke sara ka na ngoi ti lungo kuâ nga na ambeni sarango ye so Nzapa ake. Joseph atene: “Na ngoi so mbi ke ti sara ye so ala hunda na mbi, ala sara kue ti pusu amolenge ti mbi ti sara ni, me ala kue ake. Afami ni agi nga ti sara place ti kuâ na yanga-da ti mbi tongana ti so azo ayeke sara ka. Me, mbi tene na ala so tongana ala ye gi ti sara place ti kuâ ni, place ni ayeke na yanga-da ti mbi ape. Ala hinga so tënë ti sarango place ti kuâ ague oko pëpe na aye so mbi na wali ti mbi e mä na bê na ni. Tongaso, na peko ti so e sara lisoro aninga, ala gue asara place ti kuâ ni na mbeni ndo nde.
“Na ngoi ti ye ti vundu so, mbi hunda na Jéhovah ti mû maboko na mbi tongaso si mbi na azo ti sewa ti mbi e sara ye ague nde na andia ti Nzapa ape. Jéhovah amä asambela ti mbi na lo mû maboko na e ti ngbâ ti luti ngangu na gbe ti aye ti ngangu so.” Joseph na amolenge ti lo abâ so ti changé bango ndo ti ala na ndo ti vorongo Jéhovah ayeke lani pëpe ye so a lingbi ala soro ni sorongo.
Na ngoi wa la mo lingbit i soro ti changé bango ndo ti mo wala pëpe?
Kete na peko ti matanga ti Pâque ti ngu 32, mbeni wali so ayeke zo ti Israël ape aga nduru na Jésus Christ na Sidon. Lo hunda Jésus lege mingi ti tomba sioni yingo so ayeke na yâ ti molenge ti lo ti wali. Na tongo nda ni, Jésus azi yanga na lo oko ape. Lo tene na adisciple ti lo, lo tene: “A tokua mbi pëpe na mbage ti azo nde, me gi na mbage ti angasangbaga ti da ti Israël so agirisa.” Teti so wali ni angbâ gi ti hunda, Jésus atene na lo, a tene: “A yeke na lege ni pëpe ti mû mapa so ayeke ti amolenge ti bi ni na amolenge ti mbo.” Ndali ti so lo yeke na kpengba mabe, lo kiri tënë na Jésus, lo tene: “Tâ tënë, Seigneur. Me, biani amolenge ti mbo ayeke te afuku ti kobe so alondo na ndo ti table ti awa ti ala si a tï na sese.” Jésus asara ye so wali ni ahunda na lo na lo sava molenge ti wali ni.—Mat. 15:21-28.
Na sarango ye so, Jésus amû tapande ti Jéhovah so ayeke nduru ti changé bango ndo ti lo na yâ ti ambeni ye tongana lo bâ so a yeke nzoni ti sara tongaso. Na tapande, Nzapa aye lani ti fâ azo ti Israël na ngoi so ala leke mbeni molenge ti bagara ti lor ala voro ni, me na ngoi so Moïse avoro yanga na Jéhovah ti fâ ala ape, Jéhovah achangé bango ndo ti lo.—Ex. 32:7-14.
Bazengele Paul amû tapande ti Jéhovah nga na ti Jésus. Na mbeni ngoi, Paul apensé so a yeke na lege ni ape ti mû Jean Marc na peko ti ala ti sara voyage ti ala ti missionnaire ndali ti so Marc adö lo na Barnabas azia na ngoi ti kozo voyage ti ala ti missionnaire. Me, na pekoni, Paul abâ so Marc akpengba na lege ti yingo awe nga lo lingbi ti mû maboko mingi na lo. Tongaso, Paul atene na Timothée, lo tene: “Mo mû Marc na tere ti mo, mo ga na lo, teti lo lingbi ti mû na mbi maboko na yâ ti kusala ni.”—2 Tim. 4:11.
Ka ti e? Tongana e mû tapande ti Babâ ti e ti yayu so asara ye na nzoni bê, so ahinga ti kanga bê nga so asara ye na ndoye, e lingbi ti bâ so a yeke na lege ni ti changé bango ndo ti e. Nde na Jéhovah na Jésus, e yeke na siokpari na tere ti e. Tongaso, e yeke na araison mingi ti changé bango ndo ti e na ambeni ngoi. Na tapande, e lingbi ti changé bango ndo so e yeke na ni na ndo ti amba ti e na ngoi so e hinga ye mingi na ndo ti dutingo ti ala.
Na ambeni ngoi e yeke na bezoin ti changé bango ndo ti e na ndo ti akua ti Nzapa so e zia na gbele e. Ambeni zo so ayeke manda Bible nga so ayeke gue na abungbi teti ambeni ngoi aye peut-être ti wara batême hio ape. Wala ambeni ita alingbi ti sara mbeto ti mû kua ti pionnier, atâa so ala lingbi ti sara kua ni nzoni. Ambeni ita aye peut-être pëpe ti sara kua tongana awakua ti mungo maboko wala a-ancien na yâ ti congrégation (1 Tim. 3:1). A si na mo lâ oko awe ti pensé tongaso? Mo bâ so mo lingbi ti changé bango ndo ti mo? Jéhovah aye ti tene mo sara aye so. Nga duti na ngia ti sara kua na lo nga na amba ti mo.
Ella, so asara kua na yâ ti mbeni filiale ti aTémoin ti Jéhovah na Afrika, atene: “Na ngoi so mbi si lani na Béthel kpâ, mbi hinga ape wala mbi yeke ngbâ aninga. Mbi ye lani ti sara na Jéhovah na âme ti mbi kue, me mbi ye nga lani ti zia azo ti sewa ti mbi ape. Na tongo nda ni, nzara ti ala ahon ndo ti mbi ngangu. Me, mba ti mbi so mbi na lo e lango na yâ ti chambre oko akpengba mbi, tongaso mbi yeda ti ngbâ. Na peko ti so mbi sara ngu bale-oko na Béthel, mbi ye ti ngbâ ti sara kua so mbi yeke sara na Béthel ti mû maboko na aita ti mbi.”
Ngoi so a lingbi mo changé bango ndo ti mo
Mo dabe ti mo na ye so asi na Caïn na ngoi so bê asara lo na tere ti ita ti lo nga ngonzo agbu lo mingi? Nzapa atene na Caïn, so ngonzo ahon ndo ti lo, so ni lingbi ti bâ lo na nzoni lê tongana lo sara ye so ayeke nzoni. Nzapa awa lo ti hon ndo ti siokpari so “ayeke na yanga ti da”. Caïn alingbi fade ti changé bango ndo ti lo, me lo sara sanka ti wango ti Nzapa. Ye ti mawa ni ayeke so, Caïn afâ ita ti lo na lo ga kozo zo ti fango zo.—Gen. 4:2-8.
Bâ nga tapande ti Gbia Ozias. Na tongo nda ni, lo sara ye so ayeke nzoni na lê ti Jéhovah nga lo yeke na nzoni songo na Nzapa. Me mawa ni ayeke so, Ozias abuba nzoni sarango ye ti lo na lege so lo ga zo ti baba. Lo lï na yâ ti temple ti zö yombo, atâa so lo yeke prêtre ape. Na ngoi so aprêtre awa lo atene lo yeke na droit ti sara ni ape, eskê lo changé bango ndo ti lo? Ên-ën. “Ngonzo agbu” Ozias na lo sara sanka ti wango ti ala. Tongaso, Jéhovah apika lo na kobela ti buruma.—2 Chron. 26:3-5, 16-20.
Ambeni ngoi ayeke dä so a lingbi e changé bango ndo ti e. Mbeni tapande ti ngoi ti e ayeke ti Joachim. Lo wara batême na ngu 1955, me a bi lo na gigi na ngu 1978. Ngu 20 na ndo ni na pekoni, lo changé bê ti lo nga a kiri na lo na bungbi. Ade ti ninga ape, mbeni ancien ahunda lo ndani so lo ku ngbii tongaso ti kiri na bungbi. Joachim akiri tënë, a tene: “Ngonzo asara mbi nga baba asara mbi. Mbi regretté so mbi ku ngbii tongaso so. Na ngoi so a bi mbi lani na gigi, mbi hinga so aTémoin ti Jéhovah ayeke fa tâ tënë.” A lingbi lo changé lani bango ndo ti lo nga na bê ti lo.
Mbeni ye alingbi ti si na e so ahunda na e ti tene e changé bango ndo ti e nga na sarango ye ti e. A lingbi e duti nduru ti sara ni tongaso si e nzere na lê ti Jéhovah.—Ps. 34:9.


text:
1Amolenge, ye so Kota Gbia aye ayeke titene ala ma yanga ti ababâ na amama ti ala; so sarango ye ti mbirimbiri laa. 2“Alingbi mo ne babâ na mama ti mo”; kozo tënë ti ndia so zendo ayeke daa laa. 3“Tongaso, fade mo yeke duti nzoni si gigi ti mo ayo na ndö ti sese so.” 4Ala ababâ na amama, ala sara ye ti zia ngonzo na be ti amolenge ti ala pepe. Me ala bata amolenge ni nzoni, ala fa lege na ala si ala mu na ala wango so alingbi na tënë ti Kota Gbia. 5Angbaa, ala ma yanga ti awa ti ala ti ndö ti sese so tongana ti so ala yeke ma yanga ti Christ so. Ala kpe awa ti ala, ala sara mbeto ti awa ti ala si ala sara kua ti awa ti ala ni na be ti ala oko. 6Ala sara kua ni gi ndali ti le ti awa ti ala pepe, mo baa mo tene, ala yeke gi ti ga nzoni na le ti azo; me ala sara kua ni tongana angbaa ti Christ so amu be ti ala kue ti sara ye so be ti Nzapa aye. 7Ala sara kua ti ala na nzerengo be, tongana ti so ala yeke sara kua ti Kota Gbia so; ala baa kua ni tongana kua ti zo pepe. 8Ayeke nzoni ala hinga atene, tongana mbeni zo asara nzoni kua, fade Kota Gbia ayeke futa lo, ataa zo ni ayeke ngbaa wala lo yeke ngbaa pepe. 9Ala awa ti angbaa, ala sara nga tongaso na angbaa ti ala; ala zia ti suku na ala. Ayeke nzoni ala hinga atene, ala na angbaa ti ala kue, ala yeke amolenge ti Kota Gbia so ayeke na yayu; lo yeke mu mbage ti mbeni zo pepe. 10Ti hunzi na ni, ala kpengba na lege ti kota ngangu ti Kota Gbia, ngbanga ti so ala ga oko na lo. 11Ala mu aye ti bira ti Nzapa kue, ala yu ni titene ala luti ngangu ti ke aye ti mayere ti Zabolo. 12Biani, e yeke tiri bira ni na azo pepe, me na ayingo so ayeke na komandema, ala so ayeke na ngangu na ndö ti dunia so ayeke na ya ti vukongo ndo, so ti tene asioni yingo so ayeke na le ti nduzu. 13Ndani laa, ala mu aye ti bira ti Nzapa kue. Tongaso, na ya ti sioni ngoi, ala lingbi ti luti nganganga na le ti wato, ala kiri na peko pepe, me ala tiri bira ni ngbii asi na ndani. 14Ala luti na nduzu! Ala kanga taa-tënë tongana kamba ti ndö ti bongo ti ala; ala yu sarango ye ti mbirimbiri tongana kazaka ti wen; 15ala yu nzara ti fango Nzoni Tënë ti siriri tongana ti so zo ayeke yu poro ti hon na ndo kue. 16Lakue, ala mu mabe tongana vala ti ala: na lege ni si ala lingbi ti kinda ale ti kokora ti wâ so Sioni wato ayeke tokua na ndö ti ala. 17Ala mu songo so Nzapa asoo ala tongana kpoto ti wen ti batango na li ti ala. Ala mu nga tënë ti Nzapa tongana yongoro zeme so Yingo amu na ala. 18Na ya ti aye so kue, ala sambela Nzapa titene lo mu na ala maboko; ala sambela na ngoi kue na lege ti Yingo. Ndani laa, le ti ala akpengba, ala sambela ndali ti azo ti Nzapa kue, ala ngba daa lakue. 19Ala sambela nga ndali ti mbi titene Nzapa azia tënë ti lo na yanga ti mbi si mbi fa Nzoni Tënë na azo na mbeto pepe; Nzoni Tënë so angba fade na hondengo ni. 20Ataa so mbi yeke na da ti kanga, mbi yeke sara kua ti lembe ndali ti Nzoni Tënë. Ala sambela si mbi lingbi ti fa tënë ni na legeni, na mbeto pepe. 21Mbi ye si ala nga, ala hinga asango na ndö ti mbi nga na ndö ti aye so mbi yeke sara. Tishike, ita ti e so mbi ye lo mingi si lo yeke sara kua ti Kota Gbia na legeni, fade lo yeke fa na ala atënë so kue. 22Mbi tokua lo na ala gi titene lo tene tënë ti dutingo ti e na ala si lo mu nga ngangu na be ti ala. 23Ayeke nzoni Nzapa Babâ, na Kota Gbia Jésus Christ amu na a-ita siriri, ndoye na mabe! 24Ayeke nzoni Nzapa asara nzoni be na azo so kue aye Kota Gbia ti e Jésus Christ si ala ngba lakue ti ye lo!
Copyright
Learn More


text:
MBAGE 8
Tongana ye ti ngangu asi
“Ala yeke na ngia mingi, atâa so teti kete ngoi fadeso, a lingbi atara nde nde azia vundu na bê ti ala.”
Atâa so mo yeke sara kue ti duti na mbeni mariage nga na mbeni sewa so ayeke na ngia, ambeni ye so mo ku tere ti mo na ni ape alingbi ti si na a sara si a yeke duti ngangu na mo ti bata lakue ngia ti mo (Zo-ti-fa-tene 9:11). Na ndoye, Nzapa ayeke mû maboko na e tongana e tingbi na akpale. Tongana mo bata awango ti Bible, mo na sewa ti mo ayeke wara lege ande ti gbu lê ni, même na gbele aye so ayeke ngangu mingi.
1 ZIA BÊ TI MO KUE NA JÉHOVAH
YE SO BIBLE ATENE: “Ala bi agingo bê ti ala kue na ndo ti lo, ngbanga ti so lo yeke bi bê ti lo na ndo ti ala.” (1 Pierre 5:7). Hinga so Nzapa la ayeke na gunda ti atara ti mo ape (Jacques 1:13). Na ngoi so mo yeke ga nduru na lo, lo yeke sara kue ti mû maboko na mo (Ésaïe 41:10). “Fa tënë ti bê ti [mo] na gigi na gbele Lo.”
Tongana mo yeke diko Bible nga mo yeke manda ni lâ na lâ, mo yeke wara dengo bê. Na nda ni, mo yeke hinga tongana nyen la Jéhovah “adë bê ti e na yâ ti ye ti vundu kue so e wara”. (2 aCorinthien 1:3, 4; aRomain 15:4). Lo tene so lo yeke mû na mo “siriri ti [lo] so ahon ndo ti bibe kue.”
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Sambela ti tene Jéhovah amû maboko na mo ti duti kpô si mo gbu li ti mo nzoni
Bâ aye nde nde kue so ayeke na gbele mo ti soro, na soro ti so ayeke nzoni mingi
2 BÂ LEGE TI MO WANI NGA NA TI SEWA TI MO
YE SO BIBLE ATENE: “Bê ti zo so ahinga nda ti ye awu na hingango ye, na mê ti zo ti ndara agi lege ti hinga ye.” (aProverbe 18:15). Gi ti bâ nzoni aye kue so andu tënë ni. Gi ti hinga bezoin ti azo ti sewa ti mo oko oko kue. Sara tënë na ala nga mä ala.
Ka tongana mbeni zo so mo ye lo mingi akui? Sara mbeto ape ti fa na gigi ye so ayeke na bê ti mo. Girisa ape so lani “Jésus atoto na ngu ti lê.” (Jean 11:35; Zo-ti-fa-tene 3:4). A yeke kota ye nga ti tene mo wu tere ti mo nzoni nga mo lango nzoni (Zo-ti-fa-tene 4:6). Ye so ayeke sara si a yeke ngangu na mo ape ti gbu lê ni.
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Kozo si mbeni ye ti ngangu asi, sara kue ti tene mo na azo ti sewa ti mo ayeke sara ka lisoro na popo ti ala. Tongana akpale asi, ala yeke gi bê ti ala ape ti sara tënë na mo
Sara lisoro na azo so awara mara ti kpale ni so awe
3 GI TI TENE A MÛ MABOKO NA MO
YE SO BIBLE ATENE: “Tâ ndeko andoye lakue; na lâ ti ye ti vundu, lo yeke tongana tâ ita.” (aProverbe 17:17). Akamarade ti mo aye ti mû maboko na mo, me peut-être ala hinga ape ye so ala lingbi ti sara. Ni la, gbanzi tere ti mo ape ti tene na ala ye so mo yeke biani na bezoin ni (aProverbe 12:25). Na mbage, hunda ti tene azo so ahinga Bible nzoni amû maboko na mo. Wango ti Bible so ala yeke mû na mo ayeke edê mo.
Mo yeke wara mungo maboko so mo yeke na bezoin ni tongana mo bungbi lakue na azo so amä na bê biani na Nzapa nga na aye so lo tene lo yeke sara ande. Mo yeke wara nga dengo bê tongana mo mû maboko na azo so ayeke na bezoin ti tene a dë bê ti ala. Fa nga na ala ngbanga ti nyen mo mä na bê na Jéhovah nga na atënë ti lo. Bi tere ti mo na yâ ti kua ti mungo maboko na azo so ayeke na bezoin ni, duti gi mo oko ape yongoro na azo so aye mo nga ayeke pensé na mo.
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Zi bê ti mo na mbeni kota kamarade ti mo nga zia lo mû maboko na mo
Fa polele aye so mo yeke na bezoin ni mbilimbili
TI HINGA AMBENI TËNË
Ngbanga ti nyen Nzapa azia lege na aye ti sioni nga na pasi?
Sioni abâ gigi tongana nyen, na ndali ti nyen si Nzapa azia lege na ni juska laso? Pasi ayeke hunzi ande la?


text:
1Na pekoni, Jésus atambula na ya ti sese ti Galile; lo ye ti tambula na ya ti sese ti Judée pepe, ngbanga ti so azuife ayeke gi lege ti fâ lo. 2Matanga ti azuife so ayeke matanga ti Akpangba aga nduru awe. 3A-ita ti Jésus atene na lo, atene: “Londo na ndo so, mo gue na Judée si adisiple ti mo nga abaa ye so mo yeke sara. 4Tongana zo aye titene azo ahinga lo, lo yeke sara ye na hondengo ni pepe. So mo yeke sara amara ti ye tongaso, sara si azo kue ahinga mo.” 5Ataa a-ita ti lo, ala ma na be na lo pepe. 6Jésus atene na ala: “Ngbonga ti mbi ade ti lingbi pepe, me ti ala, ngbonga kue ayeke gi nzoni ngbonga. 7Azo ti dunia alingbi ti ke ala pepe; me azo ni ake mbi, ngbanga ti so mbi tene tënë na ndö ti ala, mbi tene: aye so ala ayeke sara ayeke sioni. 8Ala wani, ala gue na matanga ni! Mbi yeke gue ti mbi na matanga ni pepe, ngbanga ti so ngbonga ti mbi ade ti lingbi pepe.” 9Na peko ti tënë so Jésus atene, lo ngba na Galile. 10So a-ita ti lo ahon na matanga ni awe, Jésus nga ague na matanga ni; me lo gue na hondengo ni si azo abaa lo pepe. 11Amakonzi ti azuife ayeke gi lo na ya ti matanga ni, ala hunda ndo, atene: “Lo yeke na ndo wa?” 12Gba ti azo so abongbi kâ ayeke tene tënë ti lo mingi. Ambeni zo ni atene: “Lo yeke nzoni zo”, ambeni atene ti ala: “Mvene, lo yeke handa gba ti azo gi senge senge.” 13Me zo ti tenengo tënë ti lo polele ayeke daa pepe, ngbanga ti so mbeto ti amakonzi ti azuife ayeke sara ala. 14So ala de ti sara matanga ni, Jésus alondo, lo gue na ya ti kota da ti Nzapa si lo yeke fa ye na azo. 15Li ti amakonzi ti azuife kue akpe si ala tene: “Koli so ahinga aye so tongana nyen, so lo manda mbeti pepe so?” 16Jésus akiri tënë na ala: “Ye so mbi yeke fa na ala alondo na mbi wani pepe, me alondo na lo so atokua mbi. 17Zo so aye ti sara ye so be ti Nzapa aye, fade lo yeke hinga atene, ye so mbi yeke fa alondo na Nzapa wala mbi yeke tene gi tënë so alondo na mbi wani. 18Zo so ayeke tene gi tënë ti be ti lo, lo yeke gi titene azo agonda lo. Me zo so ayeke gi titene azo agonda zo so atokua lo, lo yeke tene gi taa-tënë; tënë ti mvene ayeke na yanga ti lo pepe. 19Moïse amu ando Ndia na ala pepe? Me zo oko na popo ti ala abata ndia ni pepe. Ala yeke gi lege ti fâ mbi ngbanga ti nyen?” 20Azo ni kue akiri tënë na lo, atene: “Sioni yingo ayeke na ya ti mo! Zo wa laa ayeke gi lege ti fâ mo?” 21Jésus akiri tënë na ala, atene: “Mbi sara gi ye oko si li ti ala kue akpe! 22Moïse amu ando yanga na ala ti fâ amolenge ti ala ti koli na ganza. Moïse laa ato nda ti fango ganza pepe, me akotara ti lo laa ato nda ni; nilaa ala yeke fâ azo na ganza, ataa na lango ti wungo tere kue. 23Ala yeke fâ amolenge-koli na ganza na lango ti wungo tere ti bata Ndia ti Moïse. Ngbanga ti nyen laa ala yeke sara ngonzo na tere ti mbi ndali ti so mbi kai kobela ti mbeni zo na lango ti wungo tere? 24Ala fâ ngbanga gi ndali ti le ti zo pepe, me ala fâ ngbanga so ayeke na legeni.” 25Ambeni zo ti Jérusalem ahunda ndo, atene: “Koli so azo ayeke gi lege ti fâ lo so laa pepe? 26Baa, lo yeke tene tënë na le ti azo kue, me mbeni zo ti zi yanga na lo ayeke daa pepe! Amakonzi ti e ayeda biani awe atene, lo yeke Mesii? 27Tongana Mesii ni aga ande, zo oko ayeke hinga ndo so lo londo daa pepe; me ti koli so, e hinga ndo so lo londo daa.” 28Jésus ayeke fa ye na ya ti kota da ti Nzapa si lo tene tënë na kota go, lo tene: “Ala hinga mbi biani? Ala hinga ndo so mbi londo da biani? Mbi ga na iri ti mbi wani pepe. Lo so atokua mbi, lo lingbi titene zo azia be ti lo na ndö ti lo; me ala hinga lo pepe. 29Ti mbi, mbi hinga lo, ngbanga ti so mbi londo na lo si mbi ga; lo laa lo tokua mbi.” 30Tongaso, ala gi lege ti gbu Jésus, me zo oko agbu lo pepe, ngbanga ti so ngbonga ti lo ade ti lingbi pepe. 31Na popo ti gba ti azo so, ambeni mingi ama na be na lo; ala tene: “Tongana Mesii aga, fade lo yeke sara aye ti kpene ahon ti koli so?” 32Afarizien ama atënë so gba ti azo ayeke tene na gbe ti go ti ala na tere ti Jésus. Tongaso akota wayango-sandaga na afarizien atokua aturugu ti gue ti gbu lo. 33Jésus atene: “Mbi yeke duti kete na popo ti ala si na pekoni, mbi yeke kiri na tere ti lo so atokua mbi. 34Fade ala yeke gi mbi, me ala yeke wara mbi pepe, ngbanga ti so ala lingbi ti si na ndo so mbi yeke duti daa so pepe.” 35Azuife ahunda tere ti ala, atene: “Lo yeke gue ande na ndo wa si e wara lo pepe so? Lo ye ti gue na ndo ti azuife so akangbi tere ti ala na ya ti akodro ti agreke so? Lo yeke gue kâ ti fa ye na agreke ni? 36Lo tene: ‘Fade ala yeke gi mbi, me ala yeke wara mbi pepe, ngbanga ti so ala lingbi ti si na ndo so mbi yeke duti daa so pepe.’ So aye ti tene nyen?” 37Tanga ti lango ti matanga ni ayeke mbeni kota lango mingi. Jésus aluti na nduzu si lo tene tënë na kota go, lo tene: “Tongana nzara ti ngu asara mbeni zo, ayeke nzoni lo ga na mbi, lo nyon ngu. 38Zo so ama na be na mbi, ‘fade ngu so ayeke mu fini na zo ayeke londo na be ti lo ti sua’, tongana ti so Mbeti ti Nzapa afa tënë ni.” 39Jésus ayeke tene tënë ti Yingo-Vuru so fade azo so ama na be na lo ayeke wara. Na ndembe ni so Yingo-Vuru ade ti ga pepe, ngbanga ti so Jésus ade ti wara gonda ti lo pepe. 40Na popo ti gba ti azo so ama atënë ti Jésus, ambeni atene: “So taa Wayanga-Nzapa ni laa!” 41Ambeni atene ti ala: “Lo laa lo yeke Mesii ni!” Ambeni atene: “Mesii ni alingbi ti londo na Galile si aga? 42Mbeti ti Nzapa atene: ‘Fade Mesii ni ayeke hale ti David. Lo yeke londo ande na Betlehem, kodro ti David si lo yeke ga.’” 43Popo ti azo ni akangbi ndali ti Jésus. 44Ambeni na popo ti ala aye ti gbu Jésus, me zo oko andu lo pepe. 45Aturugu ni akiri na tere ti akota wayango-sandaga na afarizien. Ala hunda aturugu ni, atene: “Ala ga na lo pepe ngbanga ti nyen?” 46Aturugu ni akiri tënë na ala, atene: “Mbeni zo ti tene tënë tongana koli so ayeke daa oko pepe!” 47Afarizien ahunda ala, atene: “Ala nga, lo handa ala awe? 48Mbeni makonzi ti e wala mbeni farizien oko so ama na be na lo ayeke daa? 49Gi gba ti azo so ahinga Ndia ti Moïse pepe so, ala laa ama na be na lo; Nzapa adeba ala awe!” 50Na popo ti afarizien, mbeni oko ayeke Nikodeme so ague lani abaa Jésus. Lo tene na ala, lo tene 51“Ndia ti e amu lege na e ti fâ ngbanga na li ti zo so ade e ma tënë ti lo pepe si ade e hinga ye so zo ni asara pepe?” 52Ala kiri tënë na lo: “Mo nga, mo yeke zo ti Galile? Mo gi nda ti Mbeti ti Nzapa, fade mo yeke hinga so, mbeni wayanga-Nzapa alondo laoko na Galile aga pepe.” [ 53Na pekoni, zo oko oko akiri na da ti lo.
Copyright
Learn More


text:
1Mbi Paul, mbi yeke zo ti kua ti Nzapa si mbi yeke nga watokua ti Jésus Christ. Nzapa atokua mbi ti sara si azo so lo soro ala ama na be si ala hinga taa-tënë so alingbi gi na lege ti vorongo Nzapa, 2tongaso si ala zia be ti ala ti ku fini so angba lakue lakue. Nzapa ayeke tene mvene pepe; kozo si dunia abaa gigi, Nzapa amu zendo ti mu na ala fini ni so. 3So ngoi ni alingbi awe, Nzapa, Wasongo e afa tënë ti lo, lo mu na mbi tënë ni si mbi yeke fa ni na peko ti yanga so lo mu na mbi. 4Mbi tokua mbeti so na mo Tite so mo yeke taa molenge ti mbi na lege ti oko mabe so e yeke na ni. Ayeke nzoni Nzapa Babâ na Wasongo e, Jésus Christ asara nzoni be na mo si amu na mo siriri! 5Mbi zia mo na zoa ti Krete titene mo leke tanga ti gere ti kua ni si mo zia nga akangba na ndö ti a-Eglize so ayeke na ya ti agbata ni oko oko kue. Ayeke nzoni mo sara aye ni tongana ti so mbi fa na mo. 6Alingbi kangba ayeke zo so tënë ayeke na li ti lo pepe, lo yeke gi na wali oko; amolenge ti lo ayeke azo so ama na be, zo ti bingo tënë na li ti ala ndali ti sarango ye ti kirikiri wala ti sarango ngangu li ayeke daa pepe. 7Zo ti li ti Eglize ayeke wabatango lege ti aye ti Nzapa, nilaa alingbi lo yeke zo so tënë ayeke na li ti lo pepe. Lo yeke zo ti pikango kate pepe, zo ti ngonzo pepe, ngbaa ti samba pepe, zo ti tiri pepe; lo yeke zo ti warango nginza na lege ti likisi pepe. 8Me lo yeke yamba azo nzoni na da ti lo, lo ye ti sara gi nzoni ye; lo yeke tene tënë na legeni, lo yeke zo ti mbirimbiri, lo duti nde ndali ti Nzapa, lo hinga ti kanga anzara ti tere ti lo. 9Alingbi lo ngba gi na ndö ti tënë ti Nzapa so ayeke taa-tënë si alingbi gi na ti so azo ti Nzapa afa kozoni. Tongaso si lo lingbi ti mu wango na azo na lege ti fango ye so ayeke mbirimbiri, lo lingbi nga ti fa na azo ti kengo tënë so, ala girisa lege awe. 10Biani, ambeni zo mingi ayeke daa so li ti ala akpengba, ala yeke diko abuba tënë si ala yeke handa azo; mingi ti ala ayeke azuife so aga azo ti Christ. 11Alingbi mo kanga yanga ti ala, ngbanga ti so ala sara si mabe ti azo kue na ya ti ambeni sewa ati. Ala ye ti gi nginza na lege ti sioni, nilaa ala yeke fa tënë so zo alingbi fade ti fa pepe. 12Mbeni zo oko na popo ti ala, mbeni wayanga-nzapa ti ala wani atene: “Azo ti Krete ayeke tene gi mvene lakue, ala yeke asioni nyama, ala yeke azo ti sopo so ayeke te kobe gi na mbana.” 13Tënë so lo tene so ayeke taa-tënë. Ndani laa, alingbi mo suku na ala ngangu si mabe ti ala aduti na legeni; 14alingbi ala zia be ti ala pepe na ndö ti atoli ti azuife nga na ndö ti fango tënë ti azo so azia lege ti taa-tënë. 15Ye kue ayeke nzoni ndali ti azo so be ti ala avuru. Me ti azo so ayeke sioni si ala ke ti ma na be, mbeni nzoni ye oko ndali ti ala ayeke daa pepe. Hingango ndo ti ala nga na be ti ala kue aga sioni awe. 16Ala tene na yanga ti ala atene, ala hinga Nzapa, me ye so ala yeke sara afa so, ala bere tënë ti lo awe. Ala yeke azo so sioni ti ala ahon ndoni, azo ti ngangu li, ala lingbi ti sara nzoni ye oko pepe.
Copyright
Learn More


text:
KOTA MAMA-TENE NI | BIBLE
Bible angbâ atâa so a kanga lege na ni
KPALE NI: Gbâ ti azo so ayeke na komandema nga na akota zo ti nzapa aleke lani ti kanga lege na Bible. Mingi ni, ala yeke sara kua na komandema so ala yeke na ni ti kanga lege na azo si ala wara Bible ape, a sara ni gbani ape nga si a traduire ni ape. Zia e bâ ambeni tapande use:
Na ngu 167 tongaso kozo ti Christ: Gbia Antiochus Épiphane, so agi lani ti forcé aJuif ti voro nzapa ti aGrec, amû lani yanga ti tene a gbï mbage ti Mbeti ti Nzapa so alondo na Genèse ti si na Malachie. Heinrich Graetz, so ayeke mbeni wasungo mbaï, atene so akota zo ti kodoro ni “ayeke suru lani yâ ti arouleau ti Ndia kue so ala wara na ala yeke gbï ni, nga ala yeke fâ azo kue so a wara ala na dikongo ni ndali ti so ala ye ti wara ngangu nga na dengo bê so ayeke na yâ ni.”
Na popo ti ngu 500 ti si na ngu 1500: Bê ti ambeni kota zo ti eglize Catholique ason ndali ti so amembre ti eglize ti ala ni ayeke fa na azo ye so Bible afa ahon ti fa afango ye ti eglize ni. Ni la akota zo ni atene so zo kue, so ayeke na ambeti ti Bible nde na ti Psaume na yanga ti Latin, ayeke tongana mbeni zo so abere mabe ti lo awe. Na ngoi ti mbeni kota bungbi so ala sara, akota zo ti eglize ni amû yanga na ambeni zo ti mû ngoi ti ala kue ti gi azo ni so, ti lï na yâ ti ada kue nga na ando so ayeke na gbe ti sese so ala pensé so a lingbi ti wara azo so ayeke sara mbeni ye na hondengo ni dä. Da kue so a wara na yâ ni mbeni zo so abere mabe ti lo, a yeke buba ni.
Tongana azo so aye tënë ti Bible ape awara fade lege ti futi Bible, andâ atënë ti yâ ti Bible ni kue ayeke duti nga dä ape.
TONGANA NYEN LA BIBLE AHON NA YÂ NI: Gbia Antiochus agi lani ti futi Mbeti ti Nzapa gi na kodoro ti Israël, me aJuif akangbi lani tere ti ala kete kete na yâ ti gbâ ti ambeni kodoro nde. Ambeni wandara apensé so na ngoi ti akozo Chrétien, tongana a mû aJuif ngbangbo-oko, 60 na popo ni ayeke lango na kodoro ti Israël ape. A-Juif abata lani acopie ti Mbeti ti Nzapa na yâ ti asynagogue ti ala, oko mbeti so amolenge ti ala ayeke sara kua na ni ande, so na popo ni a yeke wara aChrétien.—Kusala 15:21.
Na popo ti ngu 500 ti si na ngu 1500, azo so aye tënë ti Bible agbu ngangu na yâ ti akangango lege na ala ngbâ lakue ti traduire nga ti sû peko ti Mbeti ti Nzapa. Même kozo si a sigigi na machine ti imprimengo na ambeti, na popo ti ngu 1400 na 1500, a lingbi lani ti wara ambeni mbage ti Mbeti ti Nzapa na ayanga ti kodoro 33 tongaso. Me na pekoni, a traduire Bible ni nga a imprimé ni mingi ahon ti kozo.
YE TI PEKONI: Atâa so agbia so ayeke na ngangu mingi nga na ambeni kota zo ti nzapa, so pensé ti ala ayeke na lege ni ape, aga na atara nde nde, Bible ayeke oko mbeti so, na yâ ti mbaï ti azo, a kangbi ni mingi nga a traduire ni mingi. Bible asara ye mingi na ndo ti andia ti ambeni kodoro, ayanga ti kodoro ni nga asara ye mingi na ndo ti fini ti gbâ ti azo.


text:
CHAPITRE 3
Ndoye ala so Nzapa andoye ala
“Zo so atambela na awandara, fade lo ga wandara.”—APROVERBE 13:20.
1-3. (a) Tâ tënë wa so zo alingbi ti dë kite na ni pëpe Bible afa ni? (b) Tongana nyen e lingbi ti soro akamarade so sarango ye ti ala ayeke pusu e ti sara nzoni?
E LINGBI ti tene so azo ayeke tongana mbeni mousse so tongana a yôro ni na yâ ti ngu, a yeke gboto ngu ni so; ala yeke nduru ti gboto na yâ ti li ti ala aye kue so ala bâ na ala mä na mbage ti azo so angoro ala. A yeke ngangu pëpe na azo ti mû peko ti bango ndo ti azo so ayeke lakue nduru na ala, nga ti mû peko ti andia nga na asarango ye ti tere ti azo ni.
2 Bible afa mbeni tâ tënë so zo alingbi ti dë kite na ni pëpe, lo tene: “Zo so atambela na awandara, fade lo ga wandara, me zo so aga ndeko ti awabuba, fade lo wara vundu dä.” (aProverbe 13:20). Versê so asara pëpe tënë ti asenge tingbingo tere ti ambeni zo. Tënë so atene “tambela na” aye ti sara tënë ti songo so aninga na popo ti azo. Mbeni bakari afa tënë so na ndo ti versê so atene: “Ti tambela na mbeni zo aye ti tene so mo ye tere na zo ni mingi nga lakue gi mo na lo use use.” E yeke nduru ti haka sarango ye ti azo so e ye ala mingi, ni la pëpe? Biani, teti so e mû bê ti e mingi na azo so e ye ala, sarango ye ti ala alingbi ti pusu e ti sara ye gi tongana ti ala, atâa sarango ye ti ala ni ayeke nzoni wala sioni.
3 Ti ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa, a yeke kota ye ti tene azo so e ye ala ga akamarade ti e aduti azo so sarango ye ti ala ayeke pusu e ti sara ye ti nzoni. E lingbi ti sara ni tongana nyen? E lingbi ti sara ni tongana e ndoye ala so Nzapa andoye ala, na e sara kamarade na azo so ayeke akamarade ti Nzapa. Gbu li ti mo kete na ndo ti tënë so: Tongana e soro tongana akamarade azo so ayeke na anzoni sarango ye so Jéhovah ayeke gi na mbage ti akamarade ti lo, ambeni nzoni kamarade ti hon ala so ayeke dä? Ni la, zia e gi ti hinga tënë na ndo ti azo so Nzapa andoye ala. Tongana e hinga bango ndo ti Jéhovah nzoni na ndo ni awe, a yeke mû maboko na e biani ti soro akamarade so sarango ye ti ala ayeke pusu e ti sara nzoni.
AZO SO NZAPA ANDOYE ALA
4. Ngbanga ti nyen Jéhovah ayeke na droit ti bâ yâ ti azo nzoni si lo sara kamarade na ala? Ngbanga ti nyen Jéhovah airi Abraham atene “ndeko ti Mbi”?
4 Jéhovah ayeke bâ yâ ti azo nzoni si lo sara kamarade na ala. Lo yeke na droit ti sara tongaso, ni la pëpe? Biani, lo yeke Kota Gbia ti dunia kue, na tongana zo asara kamarade na lo, mbeni ye ti hon ni ayeke dä pëpe. Tongaso, azo wa la lo yeke soro ala ti ga akamarade ti lo? Jéhovah ayeke sara kamarade na azo so azia bê ti ala kue na lo na so amä na bê na lo na yâ ti aye kue. Bâ tapande ti Abraham, mokonzi ti sewa, so a hinga lo ndali ti kota mabe so lo yeke na ni. A hunda na lo ti sara mbeni ye so a yeke ngangu na mbeni babâ ti sara: ti mû molenge ti lo na sandaga. * So tâ kota tara biani ndali ti mabe ti lo! Na “a ngbâ kete Abraham amû Isaac na sandaga”; lo yeke nduru ti sara tongaso teti lo mä na bê so “Nzapa ayeke na ngangu ti zingo Isaac même na kuâ”. (aHébreu 11:17-19). Ndali ti mabe so Abraham afa nga so lo yeke nduru ti mä yanga ti Nzapa, Jéhovah asara tënë ti lo na nzoni ni, lo iri lo “ndeko ti Mbi”.—Ésaïe 41:8; Jacques 2:21-23.
5. Tongana nyen Jéhovah abâ azo so ayeke mä yanga ti lo lakue?
5 Jéhovah abâ na nene ni mingi mango yanga ti lo lakue. Lo ndoye azo so ayeke nduru ti zia tënë ti dutingo be-ta-zo na lo kozo na tanga ti aye kue. Tongana ti so e bâ fade na Chapitre 1 ti buku so, bê ti Jéhovah ayeke na ngia mingi tongana ndoye si apusu azo ti mä yanga ti lo. A-Proverbe 3:32 atene: “Tënë ti lingo ti L’Eternel ayeke na azo ti mbilimbili.” Azo so ayeke sara ye lakue alingbi na aye so Nzapa ahunda, Jéhovah atisa ala ti duti na yâ ti “Tabernacle” ti lo, so ti tene so lo yeke yamba ala ti ga ti voro lo nga lo yeke mû lege na ala ti sambela lo na ngoi kue.—Psaume 15:1-5.
6. Tongana nyen e lingbi ti fa so e ndoye Jésus? Tongana Jéhovah abâ azo so andoye Molenge ti lo, bê ti lo ayeke tongana nyen?
6 Jéhovah andoye azo so andoye Jésus, so ayeke gi oko Molenge ti lo. Jésus atene: “Tongana mbeni zo andoye mbi, lo yeke bata tënë ti mbi, na fade Babâ ti mbi andoye lo. Na e yeke ga na ndo ti lo na e sara kodoro na lo.” (Jean 14:23). E lingbi ti fa so e ndoye Jésus tongana nyen? A yeke gi na batango acommandement ti lo, so andu nga commandement ti fa nzoni tënë na ti sara si azo aga adisciple (Matthieu 28:19, 20; Jean 14:15, 21). E yeke fa nga so e ndoye Jésus tongana e “mû tâ gi peko ti gere ti lo mbilimbili.” So aye ti tene so e yeke sara ye tongana ti so lo sara, na lege ti tënë ti yanga ti e nga na sarango ye ti e, a lingbi na ngangu ti e azo (1 Pierre 2:21). Bê ti Jéhovah anzere ti bâ azo so ndoye ti ala teti Molenge ti lo ayeke pusu ala ti mû peko ti sarango ye ti Christ.
7. Ngbanga ti nyen a yeke lege ti ndara ti ga kamarade ti azo so ayeke akamarade ti Jéhovah?
7 Mabe, dutingo be-ta-zo, mango yanga nga ndoye teti Jésus na asarango ye ti lo ayeke na popo ti anzoni ye so Jéhovah ayeke gi ni na mbage ti akamarade ti lo. A yeke nzoni e kue e hunda tere ti e: ‘A yeke bâ anzoni sarango ye so na mbage ti akota kamarade ti mbi? Mbi sara si akamarade ti Jéhovah aga akamarade ti mbi?’ A yeke lege ti ndara ti sara tongaso. Azo so agi ti duti na asarango ye so anzere na Nzapa nga so ayapu ti fa nzoni tënë ti Royaume alingbi ti sara nzoni na e na lege so ala yeke pusu e ti sara ye alingbi na yanga so e mû ti nzere na bê ti Nzapa.—Bâ encadré “ Nzoni kamarade ayeke zo wa?”
MANDA YE NA LEGE TI MBENI TAPANDE NA YÂ TI BIBLE
8. Nyen la apika bê ti mo tongana mo diko mbaï ti songo so atingbi lani (a) Naomi na Ruth? (b) amaseka Hébreu ota? (c) Paul na Timothée?
8 Na yâ ti Bible, mo yeke wara atapande mingi ti azo so awara ye ti nzoni ndali ti so ala soro anzoni kamarade. Mo lingbi ti diko ambaï ti songo so atingbi Naomi na kogara ti lo Ruth, amaseka Hébreu ota so aga akota kamarade na Babylone, nga Paul na Timothée (Ruth 1:16; Daniel 3:17, 18; 1 aCorinthien 4:17; aPhilippien 2:20-22). Me zia e bâ mbeni kpengba tapande ni nde: songo so atingbi David na Jonathan.
9, 10. Nyen la asara si David na Jonathan aye tere mingi tongaso?
9 Bible atene so na pekoni so David afâ Goliath, “âme ti Jonathan na âme ti David aga oko, na Jonathan andoye lo legeoko tongana lo ndoye âme ti lo mveni.” (1 Samuel 18:1). A yeke tongaso si mbeni kpengba songo so yâ ni ayeke fâ pëpe ato nda ni; atâa so ngu ti Jonathan ahon ti David mingi, songo so ayeke na popo ti ala angbâ aninga juska na kuâ ti Jonathan na yâ ti bira * (2 Samuel 1:26). Nyen la asara si akamarade use so aye tere mingi tongaso?
10 Ye so atingbi biani David na Jonathan ayeke ndoye so ala yeke na ni teti Nzapa nga so ala ye mingi ti ngbâ be-ta-zo na lo. A yeke nzara ti sara ye so anzere na bê ti Nzapa si abungbi akoli use so. Ala kue ayeke na asarango ye so agbu bê ti mba. Ti Jonathan, ye so apika bê ti lo na mbage ti David ayeke so David ayeke mbeni maseka so ayeke sara ye na mbeto pëpe, lo yapu na sarango ye nga lo yeke na mbeto pëpe ti tiri ndali ti iri ti Jéhovah. Ti David, kite ayeke pëpe so lo ne Jonathan mingi, koli so aduti be-ta-zo ti yeda na ye so Jéhovah aleke ti zia David gbia nga so lo gi nzoni ti David ahon ti lo wani. Bâ na tapande ye so asi tongana David anze lani mingi na ngoi so lo ga zo so ayeke kpe gi na nduzu na yando ti bata fini ti lo ndali ti kota ngonzo so agbu sioni Gbia Saül (babâ ti Jonathan) na tere ti lo. Mbeni ye so Jonathan asara lani na so afa so mbeni ye ti kangbi songo ti lo na David ayeke dä pëpe ayeke so lo mû li ni ti “gue na [tere ti] David . . . na lo sara si David akpengba na lege ti Nzapa.” (1 Samuel 23:16). Bâ tongana nyen bê ti David adë na ngoi so kota kamarade ti lo aga akpengba lo! *
11. Na ndo ti tënë ti sarango kamarade, mo manda nyen na lege ti tapande ti Jonathan na David?
11 Ye nyen e manda na lege ti tapande ti Jonathan na David? Kpengba ye so e manda ayeke so kota ye so a lingbi a bungbi akamarade ayeke aye ti yingo. Tongana e sara kamarade na ala so tënë ti mabe ti e na ala ayeke oko, asarango ye ti e na ala ayeke oko, nga so nzara ti bê ti ala ayeke nga ti ngbâ be-ta-zo na Nzapa, a yeke sara si e na ala e lingbi ti fa na mba abibe ti e, aye so agbu bê ti e nga na aye so asi na yâ ti gigi ti e so ayeke kpengba e. (Diko aRomain 1:11, 12.) E yeke wara mara ti azo tongaso, so aye aye ti yingo, na popo ti aita ti e ti bungbi. So aye ti tene so zo kue so ayeke ga na bungbi ayeke gi nzoni kamarade? Ên-ën, ye ni ayeke lakue tongaso pëpe.
LEGE TI SORO AKAMARADE TI E
12, 13. (a) Ngbanga ti nyen, même na popo ti amba ti e aChrétien, a lingbi e soro yâ ti akamarade ti e sorongo? (b) Kpale wa ayeke lani na yâ ti acongrégation ti akozo Chrétien? Kpale so apusu Paul ti mû wango wa?
12 Même na yâ ti congrégation, a lingbi e soro yâ ti akamarade ti e nzoni tongana e ye ti duti na akamarade so ayeke kpengba e na lege ti yingo. Ye so alingbi ti sara si li ti e akpe? Ên-ën. A hunda ngoi mingi na ambeni Chrétien ti maï si ala ga abiazo na lege ti yingo, tongana ti so a hunda ngoi mingi na ambeni lengo ti keke ti be. Ni la, na yâ ti acongrégation kue, e yeke wara aita so lege so ala kpengba na ni na lege ti yingo ayeke nde nde (aHébreu 5:12–6:3). Biani, e yeke sara ye na kangango bê nga na ndoye na mbage ti afini zo nga na ala so awoko na lege ti yingo ahon e, teti e ye ti mû maboko na ala ti maï nga.—aRomain 14:1; 15:1.
13 Ngoi na ngoi, mbeni ye alingbi ti si na yâ ti congrégation so asara si a yeke nzoni e sara hange na azo so e ye ti sara kamarade na ala. Ambeni ita ayeke dä so sarango ye ti ala ayeke na lege ni kue pëpe. Ambeni nga ayeke nduru ti bata tënë na bê wala ti diko tënë na gbe ti go. Mara ti akpale tongaso asi lani na yâ ti acongrégation ti akozo Chrétien. Atâa so mingi ti ala ayeke lani be-ta-zo na Nzapa, ambeni oko oko ayeke sara ye na lege ni kue pëpe. Ndali ti so ambeni Chrétien ti congrégation ti Corinthe ayeda ti mû peko ti ambeni fango ye ti Christ pëpe, bazengele Paul awa azo ti congrégation ni ti sara hange, lo tene: “Zia ambeni zo ahanda ala pëpe. Ti sara songo na asioni zo ayeke buba anzoni sarango ye ti zo.” (1 aCorinthien 15:12, 33). Paul atene na Timothée so même na popo ti aChrétien, a lingbi ti wara ambeni so ayeke sara ye tâ na lege ni kue pëpe. Lo tene na Timothée ti duti yongoro na mara ti azo tongaso, ti sara kamarade na ala pëpe.—Diko 2 Timothée 2:20-22.
14. Na ndo ti tënë ti sarango akamarade, tongana nyen si e lingbi ti sara ye alingbi na kpengba-ndia so ayeke na peko ti wango ti Paul?
14 E lingbi ti sara ye alingbi na kpengba-ndia so ayeke na peko ti wango ti Paul so tongana nyen? A yeke na lege ti kpengo ti sara kamarade na zo kue so sarango ye ti tere ti lo alingbi ti buba lege ti e, atâa zo ni ayeke na yâ ti congrégation wala na gigi ni (2 aThessalonicien 3:6, 7, 14). A yeke nzoni e bata songo ti e na Jéhovah. Dabe ti mo so e yeke tongana mbeni mousse, e yeke gboto na yâ ti li ti e abango ndo nga na asarango ye ti akota kamarade ti e. Tongana mo yôro mbeni mousse na yâ ti saleté ngu, fade mousse ni ayeke gboto nzoni ngu? Ên-ën. Legeoko nga, e lingbi pëpe ti sara kamarade na azo so sarango ye ti tere ti ala ayeke na lege ni kue pëpe na ti pensé so fade e yeke gboto mbeni nzoni sarango ye na mbage ti ala.—1 aCorinthien 5:6.
Mo lingbi ti wara anzoni kamarade na popo ti amba ti mo aChrétien
15. Ye nyen mo lingbi ti sara ti wara na yâ ti congrégation akamarade so aye aye ti yingo?
15 E yeke na ngia so lege ti warango anzoni kamarade na popo ti aita ti bungbi ayeke mingi (Psaume 133:1). Tongana nyen mo lingbi ti wara na yâ ti congrégation akamarade so aye aye ti yingo? Tongana mo yeke gi ti duti na asarango ye so anzere na Nzapa, kite ayeke pëpe so azo so ayeke gi ti sara nga tongaso ayeke sara nzara ti sara kamarade na mo. Na oko ngoi ni, tongana mo yeke sara ngangu ti wara afini kamarade, peut-être mo yeke na bezoin ti sara ambeni ye. (Bâ encadré “ Lege so e wara lani anzoni kamarade.”) Gi ti sara kamarade na azo so anzoni sarango ye ti ala ayeke ati so mo ye ti duti na ni. Gi ti “maï tâ ndoye so ayeke na bê” ti mo tongana ti so Bible atene, so ti tene gi lege ti sara kamarade na ambeni ita ti bungbi so mara ti ala, kodoro ti ala, wala ngobo ti ala ayeke nde na ti mo. (2 aCorinthien 6:13; Diko 1 Pierre 2:17.) Mo ngbâ pëpe gi na azo so ngu ti mo na ala ayeke oko. Dabe ti mo so ngu ti Jonathan ahon lani ti David mingi. Ambakoro mingi ayeke dä so tongana mo sara kamarade na ala, mo lingbi ti wara ye mingi na lege ti aye so asi na yâ ti gigi ti ala nga na ndara so ala yeke na ni.
TONGANA TËNË ALONDO
16, 17. Tongana mbeni ita asara mbeni ye so ason bê ti e, ngbanga ti nyen a yeke nzoni pëpe ti zia lege ti guengo na bungbi?
16 Teti so a yeke wara na yâ ti congrégation azo so asarango ye ti ala ayeke nde nde nga so alondo na ando nde nde, a lingbi ti si so tënë alondo na popo ti aita. Mbeni ita alingbi ti tene mbeni tënë wala ti sara mbeni ye so ason bê ti e (aProverbe 12:18). Na ambeni ngoi, akpale alingbi ti londo ndali ti so sarango ye ti azo ayeke nde nde, wala ala mä tere pëpe na ndo ti ambeni ye, wala bango ndo ti ala ayeke legeoko pëpe. Fade akpale so ayeke sara si e pika gere ti e na e zia ti gue na bungbi? E yeke sara tongaso pëpe tongana e ndoye Jéhovah biani nga na ala so lo ndoye ala.
17 Jéhovah ayeke Wasarango e nga lo si ayeke bata e na fini; ni la lo lingbi biani ti tene e ndoye lo nga e mû bê ti e kue gi na lo (Apocalypse 4:11). Nga, congrégation so lo soro ti sara kua na ni alingbi ti tene e mû maboko lakue na ni (aHébreu 13:17). Tongaso, tongana mbeni ita ti e asara mbeni ye so ason bê ti e wala amû vundu na e, e yeke zia pëpe ti gue na bungbi ti fa ngonzo ti bê ti e. E sara ye tongaso tongana nyen? so a yeke Jéhovah la si ason bê ti e pëpe so. Ndoye so e yeke na ni na mbage ti Jéhovah alingbi lâ oko pëpe ti mû lege na e ti ke lo nga na bungbi ti lo!—Diko Psaume 119:165.
18. (a) Ye nyen e lingbi ti sara ti maï siriri na yâ ti congrégation? (b) Tongana e soro ti pardone ita ti e na ngoi so tâ raison ti sarango ni ayeke dä, aye ti nzoni wa ayeke ga na pekoni?
18 Tongana e ndoye aita ti e, ye so ayeke pusu e ti maï siriri na yâ ti congrégation. Jéhovah aku pëpe na mbage ti azo so lo ndoye ala ti sara anzene nzene ye kue tâ gi na lege ni. A lingbi e nga e ku pëpe na mbage ti ala ti sara tongaso. Ndoye so e yeke na ni ayeke pusu e ti kanga lê na ndo ti akete kete faute ti aita ti e, teti e hinga so e kue e yeke awasiokpari na e yeke girisa lege nga (aProverbe 17:9; 1 Pierre 4:8). Ndoye ayeke mû maboko na e ti ngbâ “ti pardone mba na bê ti [e] kue”. (aColossien 3:13). A yeke lakue kete ye pëpe ti sara ye alingbi na wango so. Tongana e zia si ngonzo ahon ndo ti e, e lingbi ti ngbâ ti bata tënë na bê ti e na tere ti ita ti e, na ti pensé so ngonzo ti e ni ayeke mbeni lege ti se lo so ason bê ti e. Me ti tâ tënë ni, tongana e bata tënë na bê ti e na tere ti ita ti e, e yeke sara sioni gi na e wani. Tongana e soro ti pardone ita ni na ngoi so tâ raison ti sarango ni ayeke dä, aye ti nzoni mingi ayeke ga na pekoni (Luc 17:3, 4). Sarango tongaso ayeke sara si e duti na siriri ti bê, a yeke bata siriri ti congrégation, nga ahon aye kue, a yeke bata songo ti e na Jéhovah.—Matthieu 6:14, 15; aRomain 14:19.
NA NGOI WA A HUNDA TI FÂ YÂ TI KAMARADE?
19. Aye wa alingbi ti si so ayeke hunda na e ti fâ yâ ti kamarade na mbeni ita?
19 A lingbi ti si so a hunda na e ti fâ yâ ti kamarade na mbeni zo so kozoni lo yeke ita na yâ ti congrégation. Ye tongaso ayeke si tongana zo ni adoro ndia ti Nzapa na lo ke ti gbian bê ti lo si a bi lo na gigi ti bungbi, wala tongana zo ni azia lege ti tâ tënë na fango atënë ti wataka, wala lo gboto tere ti lo wani na bungbi ti Jéhovah. Bible atene polele na e ti “zia ti sara songo” na mara ti azo tongaso. * (Diko 1 aCorinthien 5:11-13; 2 Jean 9-11) A lingbi biani ti duti kete ye pëpe ti fâ yâ ti songo ti mo na mbeni zo so ândö ayeke kamarade ti mo wala so ayeke mbeni fami ti mo. Me fade e yeke sara ni ti fa so songo ti e na Jéhovah nga batango andia ti lo so ayeke mbilimbili si ayeke kota ye ahon ye kue na yâ ti fini ti e? Dabe ti mo so Jéhovah abâ dutingo be-ta-zo na lo nga mango yanga ti lo na nene ni mingi.
20, 21. (a) Ngbanga ti nyen bingo zo na gigi ti bungbi ayeke mbeni ye so a leke ni na lege ti ndoye? (b) Ngbanga ti nyen a yeke kota ye ti tene e soro yâ ti akamarade ti e nzoni?
20 Bingo zo na gigi ti bungbi ayeke biani mbeni ye so Jéhovah aleke ni na lege ti ndoye. Ngbanga ti nyen e tene tongaso? Tongana a bi na gigi mbeni wasiokpari so agbian bê ti lo pëpe, a fa ndoye teti iri ti Jéhovah, teti andia ti lo nga teti lo wani (1 Pierre 1:15, 16). Bingo mbeni zo na gigi ayeke bata congrégation nzoni. A yeke sara si sioni sarango ye ti azo so asara siokpari na mbana abuba pëpe anzoni sarango ye ti aita so angbâ be-ta-zo, nga a yeke sara si aita ni alingbi ti ngbâ ti voro Jéhovah na hingango so congrégation ayeke ti lo mbeni nzoni ndo ti batango tere na yâ ti sioni dunia so (1 aCorinthien 5:7; aHébreu 12:15, 16). Ngangu sengo ndo so afa ndoye na mbage ti zo so asara sioni. A lingbi ti duti ye so ayeke yengi lo ngangu si li ti lo aga dä na lo sara kue ti kiri na mbage ti Jéhovah.—aHébreu 12:11.
21 A yeke tâ tënë so akota kamarade ti e alingbi ti gbian ye ngangu na yâ ti sarango ye ti e. Ndani la si a yeke kota ye mingi ti soro yâ ti akamarade ti e nzoni. Tongana akamarade so e soro ayeke akamarade ti Jéhovah, nga tongana e ndoye ala so Jéhovah andoye ala, fade azo so angoro e ayeke duti gi anzoni kamarade. Ye so e yeke gboto na mbage ti ala ayeke mû maboko na e ti sara ye alingbi na yanga so e mû ti nzere gi na bê ti Jéhovah.
^ par. 4 So Jéhovah ahunda na Abraham ti mû molenge ti lo Isaac na sandaga, lo fa yanga ti ye so lo yeke sara ande na mungo gi oko Molenge ti lo na sandaga (Jean 3:16). Ti Abraham, Jéhovah akanga lege na lo ti fâ Isaac na lo mû na lo mbeni koli-ngasangbaga ti mû na sandaga na place ti Isaac.—Genèse 22:1, 2, 9-13.
^ par. 9 Na ngoi so David afâ lani Goliath, lo yeke maseka, “pendere-koli senge;” na tango so Jonathan awara kuâ, David ayeke na ngu 30 tongaso (1 Samuel 17:33; 31:2; 2 Samuel 5:4). So aye ti tene so Jonathan, so ayeke na ngu 60 tongaso na ngoi so lo kui, ahon David na ngu 30 tongaso.
^ par. 10 Tongana ti so a sû na 1 Samuel 23:17, Jonathan atene atënë oku ti kpengba David: 1) Lo wâ David ti sara mbeto pëpe. 2) Lo dë bê ti David so angangu kue so Saül ayeke sara ayeke tï na ngu. 3) Lo dabe ti David so lo yeke ga gbia ande, tongana ti so Nzapa amû zendo ni awe. 4) Lo deba yanga ti lo ti ngbâ be-ta-zo na David. 5) Lo tene na David so même Saül ahinga so ni Jonathan ni yeke be-ta-zo na lo David.
^ par. 19 Ti hinga ambeni tënë mingi na ndo ti lege ti sara ye na mbage ti azo so a bi ala na gigi ti bungbi wala so ala gboto tere ti ala wani na bungbi ti Jéhovah, bâ Ambeni tënë, na li ti tënë “Lege ti sara ye na mbage ti azo so a bi ala na gigi ti bungbi”.
TI HINGA AMBENI TËNË
Awakua ti Jéhovah “adö lege ti ye so ayeke mbilimbili pëpe azia”
Tongana nyen la tënë ‘dö lege ti ye so ayeke mbilimbili pëpe ti zia’ ague oko na aye so asi na ngoi ti Moïse? Aye so asi na ngoi ti Moïse afa na e nyen?
Kpe asioni kamarade na alango ti nda ni so
Akamarade ti mo ayeke gi pëpe azo so mo yeke mû ngoi mingi ti duti na tere ti ala.


text:
1Sidi nga mere bi wü re, fü gara komoko de ïrï ye Yüwane Mürü Babatïza anü angbü kpa etü gü, gbü tö ka Yudaya sela. Fü ah akpo da erï dofo, de ngü ka Me fü wü kpara de kpala, 2gü ba, "Wü fü maguma wü, angü Mere Miri, te Me ena atima aküwa ani ne, koro eyi." 3Yüwane Mürü Babatïza de kpara, ta te mürü dofo Yïsaya mala nganga na gbü Ngari Me, gü ba, "Gara kpara ena akoro, angbü emala ngü de mere ri ye kpa etü gü, gü ba, 'Mere Miri, te ena aküwa ani ne, ah te ekoro! Ah le de wü reke kaje fefe! Wü ni wü cudu, wü o kpini, teka fü engu anü tete na.' " 4Yüwane ngbü ta eto bongo ka-ye, te ewü gbï gbü su nü de ïrï ye kamele, sisiti gbulukusu bane. Ah ngbü ta ei ku konü etadu ye. Zü-e kaka te engu ngbü ezü, ah ka-ye ta bü mbïra te di baka eci, bete wü, de te engu ngbü emaka agbü gü kpala. 5Fü mere bi wü kpara ayia akoro kpaka Yüwane, teka aje ngü ka Me gögömö na. Gara ewü koro gbü wü kötï ede ngu de ïrï ye Yürüdene. Gara ewü koro gbü wü gara nga nzö kötï ka Yudaya. Gara ewü koro nengete agbü Yerüsalema. 6Te wü kpara la je ngü ka Me gömö Yüwane de bala, fü maguma ewü ayia agürü. Fü ewü akpo da emala nga wü siti ngü ka-wü fü Me de cïnga. Fü Yüwane angbü eto babatïza fü ewü gbü ngu Yürüdene. 7Fü mere bi wü mürü rïrï ka wü Yïsarayele ayia kpah akoro kpaka Yüwane, teka de engu to babatïza fü ani. Gara ewü de wü Farusi, gara ewü de wü Saduke. Te Yüwane wu ewü te ewü ngbü ekoro, fü ah awu teke, gü ba, maguma ewü ka-ye ʼbasu ʼbasu. Fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba, "De-yi, wü siti kpara! Mani ka-yi baka nda kpürü! Yi efï nda-yi, gü ba, 'Ani ena aküwa gbü kuru, te Me ena ato fü wü siti kpara te gara ne,' bü teka ngü te yi ngbü emala de komö yi, kükürü kükürü de bala? E-mala ngü la fü yi bala neh da? 8Te yi le aküwa fanü la, ah le de yi fü maguma yi, adi emere wü ngü te ena areke gbü jia Me. 9Yi fï nda-yi, gü ba, 'Me ena aküwa ani, angü ani de wü kundu ye Abarayama ne?' Ah bala de! Ma emala fü yi dene zu ngü. Te Me le la, ah tï eyi afü wü teme ne ʼburu, akoro di wü di Abarayama tete, te ngü ka-ewü ena areke gbü jijia, afa nda-yi ka! 10Yi ceka la, Me eyi nzo teka ato kuru fü yi, baka kpara te di de gifi esaka ye, teka agïrï mene rü te rï de, fü engu ade, agü agbü wa. 11Amba Me tima gara kpara eyi, te ena akoro arï yi sidi nga ra, wawazi na fa nda-ra ka. Ma nda-ra bü baka labï kaka-na, angü engu me-ye de mere kpara fere. Nda-ra, ma ngbü eto babatïza fü yi de ngu kükürü. Amba nda-ka, ah ena akoro ato babatïza fü yi de wazi ka Nzïla Wazi Me, te di baka wa, te ena afü yi, fü yi amere ngü ka Me areke areke. 12Ah ena akoro de körö ka-ye esaka ye, teka afeke jia ndo ka-ye di. Te engu feke ndo ka-ye eyi la, fü ah aza nzïnzïla la, ao agbü kafa. Fü engu akö caca na la, abu agbü mene wa, te ünü nda kü de." Dela kpeke ngü ka Me ta te Yüwane Mürü Babatïza ngbü erï wü kpara di. 13Fütanga ngü la, fü Yesu ayia agbü Galïlaya, anü akoro kpaka Yüwane agbü ngu Yürüdene, teka aza babatïza. 14Te Yüwane wu ngü la bala, fü ah angbü de fïngangü teka ngü ka Yesu la, angü ngü la tï gbü jijia de. Fü ah amala fü Yesu, gü ba, "Mere kpara, ah tï fere ato babatïza fü mü me-ra de. Ah le ta fü ra aza babatïza ngbürü esaka mü, angü mü de mere kpara fere." 15Fü Yesu alügü ngü fefe, gü ba, "Bala de. Ye to babatïza eto fü ni. Ah le fü ngü la amere te-ye enatikine, angü Me le ngü la me-ye bala." Te Yüwane je ngü la bala, fü ah adu ale. Fü ewü arï agbü ngu, fü Yüwane ato babatïza fü Yesu. 16Te Yesu koro tete gbü ngu, enü kpa füh gümba, fü ah aceka kpï bane de, gbo! te kpï te ü te-ye. Fü Nzïla Wazi Me akoro agbü kpï baka mö, arü gbü nzönzö. 17Fü ri Me ayia awü agbü kpï, gü ba, "Dene zu Ye ra, te ma o maguma ra eküküte. Ngü kaka reke gbü jia ra ʼduwa ba-neh-ene-la." Dela ngü te mere te-ye, te Yesu za babatïza tete esaka Yüwane.
Copyright
Learn More