text:
12: Tour ti Babel
NGU mingi ahon awe. Amolenge ti Noé adü gbâ ti amolenge, na amolenge ti ala adü nga amolenge. A ninga pëpe, azo asi ndo lê ti sese ni.
Mbeni oko ti azo so ayeke Nimrod, molenge ti tarä ti Noé. Lo yeke lani sioni mingi na lo fâ azo na anyama kirikiri. Nimrod asara si lo wani aga gbia ti komande na ndo ti azo. Nzapa aye tënë ti Nimrod pëpe.
Na lâ ni kâ, azo kue atene gi yanga oko. Nimrod aye si azo aduti na ndo oko si lo lingbi ti komande na ndo ti ala. Tongaso, lo sara nyen? Lo tene na ala ti leke mbeni kota kodoro nga na mbeni yongoro tour. Bâ na lê ti foto so tongana nyen azo ayeke pika brique.
Jéhovah Nzapa ayeda na lekengo kodoro nga na tour so pëpe. Lo ye si azo angbâ ndo oko pëpe, me ala mû lê ti sese kue. Me azo so atene: ‘Zia e leke mbeni kota kodoro na mbeni tour so ayo juska asi na yayu, tongaso si iri ti e awu!’ Azo so aye gonda ndali ti ala mveni, me ala ye ti gonda Nzapa pëpe.
Tongaso, Nzapa akanga lege na kusala ti ala. Mo hinga ye so lo sara? Lo sara si azo atene yanga ti kodoro nde nde, me yanga ti kodoro oko pëpe. Ni la si ala lingbi ti mä tere mbeni pëpe. A yeke ndali ni la si a di iri ti kodoro so Babel, wala Babylone, so aye ti tene “kirikiri.”
Na pekoni, azo akomanse ti zia kodoro ti Babel ti gue na ambeni ndo nde. Azo so atene yanga ti kodoro oko abungbi tere ague aduti na ndo oko na mbeni ndo nde.
Genèse 10:1, 8-10; 11:1-9.
Ahundango tënë
- Nimrod ayeke zo wa? Nzapa abâ lo lani tongana nyen?
- Na lê ti foto ni, azo ayeke pika brique ti sara na nyen?
- Ngbanga ti nyen lekengo tour ni anzere na Jéhovah pëpe?
- Nzapa asara nyen ti tene kusala ti lekengo tour ni aluti?
- A iri kodoro ni nyen? Nda ti iri so aye ti tene nyen?
- Nyen la asi na azo ni na peko ti so Nzapa asara si ala tene ayanga ti kodoro nde nde?
Ambeni hundango tënë
- Diko Genèse 10:1, 8-10.
Sarango ye ti tere ti Nimrod ayeke lani tongana nyen? Ye so apusu e ti sara hange na nyen? (aProv. 3:31).
- Diko Genèse 11:1-9.
Ye wa ayeke lani na bê ti azo so aleke tour so? Ngbanga ti nyen kusala ti ala ni alingbi gi ti tï na ngu? (Gen. 11:4; aProv. 16:18; Jean 5:44).


c: text/html

text:
CHAPITRE 5
A dü Jésus na ndo wa nga lawa?
A DÜ JÉSUS NA BETHLÉHEM
ABERGER AGUE TI BÂ JÉSUS
César Auguste, togbia ti Rome, amû lani yanga ti tene azo kue ague asara recensement. Ni la, Joseph na Marie adoit lani ti kiri na ndo so a dü Joseph dä, na Bethléhem, mbeni gbata so ayeke na mbage ti sud ti Jérusalem.
Gbâ ti azo aga na Bethléhem ti sara recensement. Ni la, oko ndo ti lango so Joseph na Marie awara lani, a yeke mbeni place so a yeke bata akororo nga na ambeni nyama nde dä. A yeke na place ni so la a dü Jésus dä. Marie aroulé Jésus na mbeni yongoro lê ti bongo na lo zia lo na yâ ti place ti tengo kobe ti anyama ni so.
A yeke Nzapa la apusu César Auguste ti lu ndia ti recensement so. Lo sara tongaso ndali ti nyen? Ndali ti so a yeke sara si a dü Jésus na Bethléhem, gbata ti kotara ti lo Gbia David. Mbeti ti Nzapa afa ândö awe so, a yeke duti ande na gbata so la si a yeke dü Mokonzi so a sara tënë ti lo kozo awe.—Michée 5:2, FD.
Bï ni so ayeke nde mingi na atanga ni! Mbeni kota wâ aza na tere ti groupe ti aberger so ayeke na yâ ti benyama. So gloire ti Jéhovah la! Mbeni oko ti a-ange ti Jéhovah angbâ asara tënë na aberger ni atene: “Ala sara mbeto ape. Mbi ga ti fa na ala nzoni tënë so ayeke mû ande kota ngia na azo kue, ngbanga ti so laso, na gbata ti David, a dü na ala mbeni sauveur, so ayeke Christ nga Seigneur. Ye so ayeke mû lege na ala ti hinga na lo ayeke so: Ala yeke wara ande mbeni foroto so a kanga lo na bongo na so alango na yâ ti ndo ti tengo kobe ti anyama.” Mo ye ti bâ, gbâ ti a-ange aga na ala tene: “Gloire na Nzapa so ayeke na yayu, nga na ndo ti sese, azo so Nzapa asara nzoni bê na ala ayeke duti ande na siriri.”—Luc 2:10-14.
Na peko ti so a-ange ni ahon awe, aberger ni asara tënë na popo ti ala atene: “E gue hio na Bethléhem ti bâ ye so asi so, so Jéhovah asara si e hinga ni so.” (Luc 2:15). Tongaso, ala gue kâ hio na ala wara Jésus, so a dü lo fini fini, tâ gi na place so ange ni afa fade na ala so. Li ti azo kue akpe, na ngoi so aberger ni afa na ala peko ti ye so ange ni atene na ala. Marie abata atënë so kue na yâ ti bê ti lo nga lo yeke gbu li ti lo na ndo ti nda ti atënë so.
Mingi ti azo apensé atene a dü Jésus na lango 25 ti nze ti décembre. Ye oko, na Bethléhem, nze ti décembre ayeke mbeni nze so ngu ayeke pika dä mingi nga dê ayeke sara mingi. Même na ambeni ngoi, neige ayeke tï na ndo ni so. Ni la, na amara ti angoi tongaso, a yeke ngangu ti wara aberger na gigi na batango anyama ti ala na bï. Na ndo ni, togbia ti Rome apeut lani ti hunda pëpe na mara ni so, so ayeke azo so ayeke nduru ti ke yanga, ti sara mbeni voyage teti alango mingi na lege, na yâ ti mara ti dê tongaso, ndali ti tënë ti recensement. Aye afa so a dü lani Jésus na yâ ti nze ti octobre tongaso.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Nzapa ayeke pardone siokpari ti e la?
Bible atene so azo kue ayeke sara siokpari, teti so e wara ni na lege ti kozo koli, Adam. Siokpari ni so ayeke pusu e ngoi na ngoi ti sara ambeni ye ti sioni, so na pekoni e lingbi ti regretté. Jésus Christ, lo so ayeke Molenge ti Nzapa, akä tere ti lo na kuâ ndali ti e. Na sandaga so, so alondo na Nzapa, azi lege na pardon ti siokpari ti e.—Diko aRomain 3:23, 24.
Ambeni zo asara kota siokpari na ala yeke hunda tere ti ala wala Nzapa apardone ala la? Zia ala gi bê ti ala ape, teti Bible atene: “Mênë ti Molenge ti lo Jésus asukula e na asiokpari kue awe.” (1 Jean 1:7). Jéhovah ayeke nduru ti pardone siokpari ti e, même a yeke sioni tongana nyen. Me a yeke gi tongana e zia lege ni biaku biaku.—Diko Ésaïe 1:18.
A lingbi e sara nyen ti tene Nzapa apardone e?
Tongana e ye ti tene Jéhovah Nzapa apardone e, a lingbi e manda ye na ndo ti lo ti hinga aye so lo ye na aye so lo ye ape nga awango ti lo (Jean 17:3). Ala so achangé bê ti ala kue si ayeke sara effort ti zia lege ti sioni ti ala, Jéhovah ayeke pardone siokpari ti ala ni kue.—Diko Kusala 3:19.
Zia e pensé pëpe so ti nzere na lê ti Nzapa ayeke kara e mingi. Ên-ën. Jéhovah ahinga awokongo ti e nzoni na lo yeke nduru ti sara nzoni bê na e. Ye so apusu mo ti gi ti hinga aye so a lingbi mo sara ti nzere na lo ape?—Diko Psaume 103:13, 14.


text:
David amû Rabbah, mbeni gbata ti azo ti Ammon (26-31)
12 Tongaso, Jéhovah atokua Nathan+ na David. Nathan aga atene na David,+ lo tene: “Na yâ ti mbeni gbata, ambeni koli use ayeke dä; mbeni ayeke zo ti mosoro nga mbeni ayeke wayere.2 Zo ti mosoro ni ayeke na gbâ ti ataba na abagara.+3 Me wayere ni ayeke na ye oko pëpe, lo yeke gï na mbeni kete wali-taba so lo vo.+ Lo bâ lege ti taba ni nzoni na lo kono legeoko na amolenge ti lo ti koli. Kete kobe so lo yeke na ni, lo yeke mû mbage ni na taba ni nga ye so lo yeke nyon, lo yeke mû mbeni na lo. Taba ni ayeke lango na yâ ti maboko ti lo. Lo bâ taba ni tongana molenge ti lo ti wali.4 Mbeni lâ, mbeni gene aga na ndo ti zo ti mosoro so, me lo mû mbeni taba wala mbeni bagara ti lo pëpe ti fâ na gene so aga na ndo ti lo so. Me lo mû tâ gï taba ti wayere so, lo fâ ni na zo so aga gene na ndo ti lo so.”+5 Tongana David amä tënë so, ngonzo agbu lo ngangu na terê ti zo ni, na lo tene na Nathan: “Ti tâ tënë ni, so Jéhovah ayeke na fini,+ zo so asara ye so alingbi na kuâ!6 Nga a lingbi lo futa ataba osio na place ni,+ ndali ti ye so lo sara so nga ndali ti so lo bâ mawa ti mba ti lo kete pëpe.”7 Nathan atene na David: “Mo la mo yeke zo ni so! Jéhovah Nzapa ti Israël atene: ‘Mbi la mbi soro mo lani ti ga gbia na ndö ti Israël,+ nga mbi zi mo na maboko ti Saül.+8 Aye kue so ayeke ti wa ti mo Saül,+ mbi yeke lani nduru ti mû ni na mo. Mbi yeke lani nduru ti mû na mo awali ti lo;+ mbi zia mo gbia na ndö ti azo ti Israël na ti Juda.+ Nga tongana aye so kue alingbi mo pëpe, mbi yeke lani nduru ti sara aye mingi ahon ti so mbi sara na mo so.+9 Ngbanga ti nyen mo bâ tënë ti Jéhovah tongana mbumbuse ye na mo sara ye so ayeke sioni na lê ti lo? Mo fâ Urie zo ti mara ti Heth na épée.+ Na peko ti so mo sara si azo ti mara ti Ammon afâ lo,+ mo mû wali ti lo ti ga wali ti mo.+10 Ti fadeso, épée ayeke zia ande da ti mo lâ oko pëpe,+ ndali ti so mo bâ mbi tongana mbumbuse zo na lege so mo mû wali ti Urie, zo ti mara ti Heth, ti ga wali ti mo.’11 Jéhovah atene: ‘Mbi yeke sara si mbeni ye ti ngangu alondo na da ti mo+ si awara mo. Nga na lê ti mo wani, mbi yeke mû awali ti mo na mbeni zo nde,*+ na lo yeke lango na ala na kota lâ.*+12 Mo sara ti mo ye ni na hondengo ni,+ me mbi, mbi yeke sara ye so na lê ti azo ti Israël kue nga na kota lâ.’”*13 David atene na Nathan: “Mbi sara siokpari na terê ti Jéhovah.”+ Nathan atene na David: “Jéhovah apardonné siokpari ti mo.*+ Mo yeke kui pëpe.+14 Me so ye so mo sara so ane Jéhovah kete pëpe so, molenge so a dü lo na mo ade ti ninga pëpe so ayeke kui.”15 Na pekoni Nathan ague na yanga-da ti lo.Jéhovah asara si molenge so wali ti Urie adü lo na David so atï kobela.16 David avoro yanga na tâ Nzapa ndali ti molenge ni. David amû kota jeûne, nga na bï, tongana lo yeke gue ka ti lango, lo yeke lango na sese.+17 Tongaso, a-ancien so ayeke na da ti lo aluti na ndö ti lo na ala tara ti yô lo na nduzu, me lo ke nga lo ke ti te ye na ala.18 Na mbasambala lango ni molenge ni akui, me azo ti kua ti David asara mbeto ti tene na lo so molenge ni akui. Ala tene: “Asingana so na ngoi so molenge ni angbâ e sara tënë na lo me lo ke ti mä e so, si so molenge ni akui awe so? Peut-être lo yeke sara mbeni ye so ayeke sioni mingi.”19 Tongana David abâ so azo ti kua ti lo ayeke diko tënë na gbe ti go na mba, lo hinga so molenge ni akui awe. David ahunda azo ti kua ti lo, lo tene: “Molenge ni akui?” Ala tene: “En, lo kui.”20 Tongaso David alondo na yâ ti sese. Lo sukula terê ti lo, lo kpaka mafuta na terê ti lo,+ lo changé bongo ti lo na lo gue na da+ ti Jéhovah lo kuku, lo kpo li ti lo na sese. Na pekoni, lo kiri na yanga-da* ti lo, lo hunda ti tene a ga na lo kobe na lo te ye.21 Azo ti kua ti lo ahunda lo, atene: “Mo sara ye tongaso ngbanga ti nyen? Na ngoi so molenge ni angbâ na fini, mo mû jeûne na mo yeke toto. Me gï so molenge ni akui, mo londo mo te ye.”22 Lo tene: “Na ngoi so molenge ni angbâ na fini, mbi mû jeûne+ na mbi yeke toto ndali ti so mbi tene na bê ti mbi, mbi tene: ‘Hinga ape Jéhovah ayeke sara nzoni bê na mbi, na lo zia molenge ni angbâ na fini.’+23 Me so molenge ni akui awe so, mbi mû jeûne ni ngbanga ti nyen? Mbi peut ti kiri na lo na fini?+ Mbi la mbi yeke gue ande na peko ti lo,+ me lo la lo yeke kiri na mbi pëpe.”+24 Na pekoni, David adë bê ti wali ti lo Bath-Shéba.+ Lo gue na ndo ti lo, lo lango na lo. A si na mbeni ngoi, wali ni adü molenge ti koli na lo zia iri ti lo Salomon.*+ Jéhovah aye molenge ni mingi,+25 na lo tokua prophète Nathan+ ti zia iri ti molenge ni Jédidiah,* ndali ti so Jéhovah aye lo mingi.26 Joab angbâ ti sara bira na Rabbah+ ti azo ti Ammon,+ na lo mû gbata ti royaume ni.+27 Joab atokua azo na David, lo tene: “Mbi tiri na azo ti Rabbah+ na mbi mû mbage ti gbata ti ngu.*28 Tongaso, mo mû tanga ti aturugu ni, mo ga mo sara camp na terê ti gbata ni na mo mû ni. Tongaso pëpe, mbi la mbi yeke mû ni, na azo ayeke tene so mbi la mbi mû gbata ni.”*29 Tongaso, David abungbi aturugu kue, lo gue na gbata ti Rabbah, lo tiri na azo ni na lo mû gbata ni.30 Na pekoni, lo zi couronne ti Malcam na li ti lo. Nengo ti lor so a mû a sara na couronne ni alingbi talent oko.* A yeke wara nga na terê ti couronne ni ambeni tênë ti ngangu ngere. A zia couronne ni na li ti David. David amû nga gbâ ti aye+ na yâ ti gbata ni.+31 Lo mû azo ti gbata ni na lo sara si ala ga azo ti kua ti lo. Ambeni ayeke pika atênë, ambeni ayeke sara kua na agbakuru so a leke na wen so yanga ni aza nga na adö. Ambeni ayeke gboto abrique. A yeke ye so lo sara na azo kue ti yâ ti agbata ti azo ti Ammon la. Na pekoni, David na aturugu ti lo kue akiri na Jérusalem.


text: 9 Job akiri tënë, atene:2 “Mbi hinga so a yeke tongaso biani.Me zo ti sese alingbi ti duti na raison tongana lo na Nzapa ayeke na ngbanga?+3 Tongana mbeni zo aye ti dë gaba na Nzapa,*+na Nzapa ahunda lo na atënë saki oko, lo lingbi même pëpe ti kiri tënë na mbeni oko.4 Nzapa ayeke na ndara* nga lo yeke na ngangu mingi.+Zo wa la alingbi ti sara kpengba-li na Nzapa na lo wara sioni ape?+5 Lo changé place ti* ahoto sân ti tene zo ahinga;na yâ ti ngonzo ti lo, lo kinda ahoto ni.6 Lo sara si sese ayengi na angbâ na place ni pëpe,na apilier ni adö.+7 Lo mû yanga na lâ ti tene lo su pëpe,nga lo kanga lege ti lumière ti atongoro;+8 lo oko lo gbara yâ ti yayu,+nga lo tambela na ndö ti amapo ti ngu-ingo so alondo mingi.+9 lo sara abungbi ti atongoro tongana Ash,* Késil,*+Kimah* nga na ala so ayeke na mbage ti sud;*10 lo sara akota ye mingi so a lingbi ti gi ndani pëpe,+aye ti dongo bê so a lingbi ti diko wungo ni pëpe.+11 Lo hon nduru na mbi, me mbi bâ lo pëpe,lo hon mbi hongo, me mbi hinga mbi tene a yeke lo pëpe.12 Tongana lo mû ye na ngangu, zo wa la alingbi ti ke na lo?Zo wa la alingbi ti tene na lo: ‘Nyen la mo yeke sara so?’+13 Nzapa ayeke kanga ngonzo ti lo pëpe;+même azo ti mungo maboko na Rahab*+ ayeke kuku na gbe ti lo.14 So ye ni ayeke tongaso, a lingbi mbi soro yâ ti tënë ti mbi nzonitongana mbi ye ti kiri tënë na lo.15 Même tongana mbi yeke na raison, mbi yeke kiri tënë na lo pëpe.+Ye so mbi lingbi ti sara ayeke gï ti toto na juge ti mbi* ti sara nzoni bê na mbi.16 Tongana mbi dekongo na lo, lo yeke kiri tënë na mbi?Mbi pensé lo yeke mä go ti mbi pëpe;17 ndali ti so lo sara si kota pupu aneka mbinga lo zia akä gbani gbani na terê ti mbi senge senge.+18 Lo zia nga mbi ti wu pupu pëpe,lo ngbâ gï ti zia aye so ason mingi na ndö ti mbi.19 Tongana a yeke tënë ti ngangu, lo la lo yeke ngangu.+Tongana a yeke tënë ti fango ngbanga, lo tene: ‘Zo wa la alingbi ti hunda mbi ti kiri tënë ndali ti ye so mbi sara?’*20 Tongana fade mbi la mbi yeke na raison, yanga ti mbi wani ayeke fâ ngbanga na li ti mbi;même tongana mbi ngbâ ti sara ye lakue mbilimbili,* lo yeke tene so tënë ayeke na li ti mbi.*21 Même tongana mbi ngbâ ti sara ye lakue mbilimbili,* mbi yeke na confiance na mbi wani pëpe;*mbi ke* fini ti mbi.22 Ye ni kue ayeke gï oko. Ndani la mbi tene:‘Azo so tënë ayeke na li ti ala pëpe* nga na azo ti sioni, lo futi ala futingo.’23 Tongana ngu asuku gï hio tongaso si afâ azo,lo yeke he dema ti azo so tënë ayeke na li ti ala pëpe.24 A zia sese na maboko ti azo ti sioni;+lo kanga lê* ti ajuge ti sese.Tongana a yeke lo pëpe, ka a yeke zo wa?25 Fadeso lango ti mbi ahon hio mingi ahon zo ti mungo loro;+a hon hio, me mbi bâ nzoni dä pëpe.26 A kpe tongana ngö so a sara ni na sosongo,a kpe tongana a-aigle so adescend na loro ti gbu nyama ti ala ti tengo ni.27 Tongana mbi tene: ‘Mbi yeke zia ti dema terê,mbi yeke sara si lê ti mbi ayeke na vundu mbeni pëpe me a yeke duti na ngia,’28 mbeto ayeke ngbâ ti sara mbi ndali ti apasi kue so mbi bâ;+na mbi hinga so mo yeke tene so tënë ayeke na li ti mbi.29 A yeke tene so tënë ayeke na li ti mbi.*Tongaso, ndani nyen ti buba ngangu ti mbi senge senge?+30 Tongana mbi sukula terê ti mbi na neige so aga ngu,na mbi sukula maboko ti mbi na mokpakpa,*+31 mo yeke yôro mbi na yâ ti dû,si même bongo ti mbi ayeke ke mbi bê oko.32 Teti Nzapa ayeke zo tongana mbi pëpe si mbi lingbi ti kiri tënë na lo,si mbi na lo e lingbi ti gue na gbele ngbanga.+33 Mbeni zo so alingbi ti fâ yâ ti tënë* na popo ti mbi na lo,mbeni zo so alingbi ti duti juge ti e,* ayeke dä pëpe.34 Tongana fade lo zia ti pika mbi,*nga lo zia si mbeto ti lo ahon ndö ti mbi pëpe,+35 ka mbi yeke sara tënë na lo sân mbeto,ndali ti so mbi ye ti mbi ti sara tënë na yâ ti mbeto pëpe.


text:
7 A-Farizien na ambeni scribe so alondo na Jérusalem si aga abungbi na terê ti lo.+2 Ala bâ so ambeni disciple ti lo ayeke mû maboko ti ala so ayeke sioni, ala yeke te na kobe, so ti tene ala sukula maboko ti ala ni pëpe.*3 (Ti aFarizien nga na aJuif kue, tongana ala ye ti te kobe, ala yeke sukula maboko ti ala juska na nduzu si. Ala sara tongaso ti bata ngobo ti azo ti giriri ngangu.4 Tongana ala londo na gara ala kiri, kozo ti te kobe, ala yeke sukula ngu si. A fa nga na ala gbâ ti ambeni ngobo ni so ala yeke bata ni ngangu, na tapande, yorongo na yâ ti ngu akopo, akete ta ti ngu nga na ata so a sara ni na cuivre.)+5 A-Farizien na ascribe so ahunda lo: “Ngbanga ti nyen adisciple ti mo akpe ngobo ti azo ti giriri pëpe, me ala yeke te kobe na maboko ti ala so ayeke sioni?”+6 Lo tene na ala: “Ala azo ti handango lê ti zo so, a yeke na lege ni la si Ésaïe atene prophétie na ndö ti ala, tongana ti so Mbeti ti Nzapa atene: ‘Azo so agonda mbi gï na yanga ti ala senge, me bê ti ala ague yongoro mingi na mbi.+7 A yeke senge senge si ala ngbâ ti voro mbi, ngbanga ti so aye so ala yeke fa ayeke gï acommandement so alondo na azo.’+8 Ala dö lege ti commandement ti Nzapa ala zia awe na ala yeke bata ngobo ti azo ngangu.”+9 Lo kiri lo tene na ala: “Na mayele, ala ke commandement ti Nzapa tongaso si ala bata ngobo ti ala.+10 Na tapande, Moïse atene: ‘Mo ne babâ na mama ti mo’,+ nga, ‘Zo so azonga babâ wala mama ti lo, a lingbi a fâ lo.’+11 Me ti ala, ala tene: ‘Tongana mbeni zo atene na babâ wala mama ti lo: “Ye kue so mbi yeke na ni na so mo lingbi fade ti bâ nzoni dä aga corban awe (so ti tene, matabisi so a zia ni nde awe ti mû na Nzapa),”’12 ala zia lege pëpe na zo tongaso ti sara mbeni kete ye ndali ti babâ wala mama ti lo.+13 Na sarango tongaso, ala sara si tënë ti Nzapa ayeke na ngangu mbeni pëpe ndali ti ngobo so ala ngbâ ti fa ni ti gue na ni.+ Ala yeke sara nga ambeni mara ti aye tongaso mingi.”+14 Tongaso, lo kiri lo iri gbâ ti azo ni na terê ti lo, na lo tene na ala: “Ala kue, ala mä mbi na ala mä yâ ti tënë so:+15 Mbeni ye so alondo na gigi si ague na yâ ti zo na so alingbi ti sara si lo ga sioni ayeke dä pëpe. Me a yeke aye so alondo na yâ ti zo asigi la asara si lo ga sioni.”+16 * ——17 Tongana lo zia gbâ ti azo ni si lo lï na yâ ti da, adisciple ti lo ato nda ti hunda lo na ndo ti tapande so.+18 Lo tene na ala: “Ala nga kue ala hinga ti mä yâ ti tënë pëpe tongana azo so? Ala hinga pëpe so mbeni ye so alondo na gigi si alï na yâ ti zo na so alingbi ti sara si lo ga sioni ayeke ti lo dä pëpe?19 Ndali ti so ye ni so alï na yâ ti bê ti zo ni pëpe, me a yeke hon na yâ ti akamba ti yâ ti lo si a sigi a gue na dû ti kabinë.” Na lege ti tënë so, lo fa so akobe kue ayeke nzoni.20 Lo kiri lo tene: “A yeke ye so alondo na yâ ti zo asigi la asara si lo ga sioni.+21 Biani, a yeke na yâ ti azo, na yâ ti bê ti azo,+ si aye so ayeke sigi: asioni tënë, lango-sioni,* nzi, fango zo,22 gingo wali wala koli nde, sarango bê ti ye, asioni kusala, handa, sarango sioni ye sân kamene,* lê so abâ ye na nzara ni, zonga, baba nga sarango ye ahon ndö ni.23 Aye ti sioni so kue alondo na yâ ti bê ti zo na asara si lo ga sioni.”24 Lo londo na ndo so, lo gue na sese ti Tyr na Sidon.+ Kâ, lo lï na yâ ti mbeni da na lo ye si zo ahinga tënë ni pëpe. Atâa so kue, a hinga tënë ni.25 Hio, mbeni wali so sioni yingo ayeke na yâ ti kete molenge ti lo ti wali amä tënë ti lo na lo ga lo tï na gbe ti Jésus.+26 Wali ni ayeke zo ti Grèce, me lo londo na Phénicie so ayeke na kodro ti Syrie. Lo ngbâ ti hunda na Jésus ti tomba sioni yingo so ayeke na yâ ti molenge ti lo ti wali.27 Me Jésus atene na wali ni: “Zia amolenge ate ye yâ ti ala asi awe si, ndali ti so a yeke na lege ni pëpe ti mû mapa ti amolenge ti bi ni na akete mbo.”+28 Me wali ni akiri tënë na Jésus, atene: “Tâ tënë, seigneur. Me, même akete mbo so ayeke na gbe ti table ayeke te afuku ti mapa ti akete molenge so.”29 Na ndo ti tënë so, Jésus atene na wali ni: “Ndali ti tënë so mo tene so, mo gue, sioni yingo so asigi na yâ ti molenge ti mo ti wali ni awe.”+30 Tongaso, wali ni akiri na yanga-da ti lo, lo wara kete molenge ti lo ni so alango na ndö ti gbogbo na sioni yingo ni asigi na yâ ti lo awe.+31 Tongana Jésus alondo na sese ti Tyr lo yeke kiri, lo fâ yâ ti Sidon ti gue na mbage ti Kota ngu ti Galilée na lo hon na yâ ti sese ti Décapole.*+32 Na ndo so, ala ga na lo mbeni koli so mê ti lo akanga nga so lo yeke na kpale ti sarango tënë.+ Ala voro yanga na Jésus ti zia maboko ti lo na ndö ti koli ni so.33 Lo mû koli ni lo sigi na lo na popo ti gbâ ti azo ni lo gue na lo yongoro kete gï li ti ala use. Lo yôro ali ti maboko ti lo na yâ ti mê ti koli ni. Na peko ti so lo tuku ngu ti yanga, lo ndu langue ti koli ni.+34 Lo bâ ndo na nduzu, lo wu ngangu, lo tene: “Ephphatha,” so aye ti tene, “Zi.”35 Mo ye ti bâ, mê ti koli ni azi+ nga a zi kpale ti lo ti sarango tënë ni, na lo to nda ti sara tënë nzoni.36 Lo gboto mê ti ala ti sara tënë ti ye so na mbeni zo pëpe.+ Me lakue tongana lo yeke gboto mê ti ala ti sara tënë ni pëpe, ala kiri ato mbela na ni mingi.+37 Biani, bê ti ala kue adö ngangu mingi+ na ala tene: “Lo yeke sara aye kue nzoni. Même lo sara si azo so mê ti ala akanga amä ndo nga azo so yanga ti ala akanga asara tënë.”+
Kete tënë
^ A-Farizien na ambeni Juif ayeke sukula maboko ti ala alingbi na akode so ala wani asigi na ni.


text:
5 Na lango ni so, Déborah+ na Barak+ molenge ti Abinoam ahe bia,+ atene:2 “Ndali ti azo ti Israël so azia yâ ti kuä ti li ti ala gï tongaso*nga ndali ti azo so alondo na bê ti ala wani ti sara ye,+ala sepela Jéhovah!3 Agbia, ala mä tënë so si! Azo ti komande, ala dengi mê ti ala!Mbi yeke he bia na Jéhovah.Mbi yeke he bia ti sepela* Jéhovah+ Nzapa ti Israël.+4 Jéhovah, na ngoi so mo londo na Séir mo sigi,+na ngoi so mo londo na sese ti Édom mo tambela ti sigi,sese ayengi nga ngu apika mingi,ngu ti yâ ti ambinda atï ngangu.5 Ahoto amû wâ aga ngu* na gbele Jéhovah,+même Hoto ti Sinaï amû wâ aga ngu na gbele Jéhovah+ Nzapa ti Israël.+6 Na ngoi ti Shamgar,+ molenge ti Anath,na ngoi ti Jaël,+ ndö ti akota lege adë dengo;azo so asara voyage amû akete lege ti ndo ni.7 Azo ti akete kodro ti Israël ayeke lani dä encore ape,ala yeke dä encore ape, juska na ngoi so mbi Déborah+ mbi londo,juska na ngoi so mbi londo tongana mama na sese ti Israël.+8 Ala soro afini nzapa+ ti voro ni;na pekoni bira alondo na yâ ti gbagba ti gbata ni.+A wara vala oko wala likongo oko pëpena popo ti azo 40 000 na Israël.9 Bê ti mbi ayeke na ndö ti azo so akomande na Israël+so ayeda na bê ti ala wani ti gue na azo ni.+Ala sepela Jéhovah!10 Ala so akpe na akororo so abe kete,ala so aduti na ndö ti apendere tapisnga na ala so atambela na ndö ti lege,ala gbu li si!11 Na ando so azo ague ti tö ngu dä, a mä go ti azo so akangbi ngu;kâ, ala fa peko ti akusala ti mbilimbili so Jéhovah asara,akusala ti mbilimbili ti azo ti Israël so ayeke na yâ ti akete kodro.Na pekoni, awakua ti Jéhovah adescend na ayanga ti gbagba ti gbata ni.12 Déborah, zingo, zingo si!+Zingo, zingo, mo he bia!+Barak, londo!+ Mo molenge ti Abinoam, hon na azo so mo gbu ala!13 Na pekoni, azo so a gbu ala pëpe adescend na ndo ti akota zo ti kodro;azo ti Jéhovah adescend awara mbi si e gue e tiri na awangangu.14 Azo so ayeke na yâ ti popo-hoto* ayeke azo ti Éphraïm;ala mû peko ti mo, Benjamin, ala tambela na popo ti azo ti mo.Amokonzi ti aturugu alondo na Makir+ adescend,nga ala so kua ti ala ayeke ti mû azo na kua ti turugu* alondo na Zabulon adescend.15 Amokonzi ti mara ti Issacar ague legeoko na Déborah;Barak asara tongana ti so azo ti Issacar asara.+A tokua lo ti gue na gere na yâ ti popo-hoto.*+Na popo ti azo ti mara ti Ruben so agroupe ti ala ayeke nde nde, azo angbâ ti gi bê ti ala mingi na ndö ti desizion so ala doit ti mû.16 Nyen la si mo duti na popo ti abozo use so a zia na ndö ti akororo so?Si mo yeke mä azo so ayeke hûru flûte ndali ti anyama so?+Azo ti Ruben so agroupe ti ala ayeke nde nde angbâ ti gi bê ti ala mingi na ndö ti desizion so ala doit ti mû.17 Azo ti Galaad angbâ ti ala kâ na mbage ti Ngu ti Jourdain;+nyen la si azo ti Dan angbâ na terê ti abateau so?+Azo ti Aser aduti gï senge na yanga ti ngu-ingo,na ala ngbâ na terê ti aport.*+18 Azo ti Zabulon azia fini ti ala na lê ti kuâ;*azo ti Nephtali asara nga tongaso+ na ando so ayeke na nduzu mingi.+19 Agbia aga, na ala tiri;na pekoni agbia ti Canaan atiri+na Taanak, so ayeke na terê ti angu ti Méguiddo.+Ala wara lege ti mû argent na peko ti bira ni pëpe.+20 Atongoro angbâ na yayu kâ, ala tiri;ala ngbâ na ndo so ala yeke ngoro ka dä, ala tiri na Siséra.21 Ngu ti Kishon so asua ngangu amû ala ahon na ni,+ngu so ayeke dä ngbene ye giriri, ngu ti Kishon so asua ngangu.Âme* ti mbi, mo tambela na ndö ti awangangu.22 Na pekoni, gere ti ambarata apika sese nganguna ngoi so ambarata ti lo akpe loro ngangu mingi.+23 Ange ti Jéhovah atene: ‘Deba aga na ndö ti kodro ti Méroz,na ndö ti azo ni,ndali ti so ala ga pëpe ti mû maboko na Jéhovah,ala ga pëpe na terê ti awangangu ti mû maboko na Jéhovah.’24 Tufa ayeke na ndö ti Jaël,+wali ti Héber,+ zo ti mara ti Kéni, ahon tanga ti awali kue;tufa ayeke na ndö ti lo ahon tanga ti awali kue so alango na yâ ti atente.25 Lo hunda ngu ti nyongo ni, me lo mû na lo lait.lo mû na lo pendere ngu ti me ti bagara* na yâ ti pendere dû ti sembe.+26 Lo yôro maboko ti lo, lo mû piquet,lo yôro maboko ti lo ti koli, lo mû marteau ti azo ti kua.Lo pika yâ ti li ti Siséra na ni, lo kungbi yâ ti abio ti li ti lo;lo pika li ti lo, lo kôro yâ ni.+27 Lo tï na sese na popo ti gere ti wali so; lo tï lo ngbâ gï place oko;lo tï na popo ti gere ti lo;lo kui gï na ndo so lo tï lo lango dä so.28 Mbeni wali abâ ndo na lê ti fenêtre,mama ti Siséra abâ ndo na yâ ti adû ti fenêtre,lo tene: ‘Nyen la si puse ti mbarata ti lo ade ti ga ape so?Nyen la si ade mbi mä toto ti gere ti ambarata ti lo ape so?’+29 Awali ti yâ ti yangbo ti gbia so ayeke na ndara mingi akiri tënë na lo;lo nga kue, lo yeke tene na bê ti lo wani,30 lo tene: ‘Âmanke ala ngbâ ti kangbi yâ ti aye so ala gbu ni;zo ti bira oko oko awara maseka-wali oko, même use.A mû na Siséra atissu so a zia midon na terê ni, atissu so midon ayeke na terê ni,bongo so a kpo dessin na terê ni, tissu so a zia midon na terê ni, bongo use so a kpo dessin na terê niti tene azo so agbu ni abi ni na go ti ala.’31 Jéhovah, zia si awato ti mo kue akui tongaso,+me zia si azo so aye mo aduti tongana lâ so asigi na yâ ti gloire ti lo.”Na pekoni, kodro ni aduti na siriri* ngu 40.+
Kete tënë
^ Wala “aturugu so azia yâ ti kuä ti li ti ala gï tongaso.”


text:
21 Na ngoi ti David, mbeni kota nzara+ atï na yâ ti kodro ni na aninga ngu ota. Tongaso, David ahunda Jéhovah dä, na Jéhovah akiri tënë, atene: “Ngbanga ti mênë ayeke na li ti Saül na azo ti da ti lo, ndali ti so lo fâ azo ti gbata ti Gabaon.”+2 Tongaso, gbia airi azo ti Gabaon+ na lo sara tënë na ala. (Andâ azo ti Gabaon ayeke azo ti Israël pëpe, me ala yeke tanga ti azo ti mara ti Amori+ so angbâ. Azo ti Israël adeba yanga lani ti fâ ala pëpe,+ me Saül agi ti fâ ala kue ndali ti so tënë ti azo ti Israël na ti Juda agbu bê ti lo ahon ndö ni.)3 David atene na azo ti Gabaon: “Nyen la ala ye ti tene mbi sara ndali ti ala? Nyen la mbi lingbi ti sara si a zi siokpari ni? tongaso si ala hunda na Jéhovah ti sara tufa na ndö ti ye ti lo?”4 Ala tene na lo, atene: “Tënë ti ye so Saül nga na azo ti da ti lo asara na e so, même tongana a mû na e argent wala lor,+ a lingbi pëpe. Nga e yeke na droit ti fâ mbeni zo ti Israël pëpe.” Na mango tënë so, David atene: “Ye kue so ala hunda na mbi ti sara, mbi yeke sara ni.”5 Ala tene na gbia, atene: “Koli so afâ e gbani gbani nga lo gi e na ndo kue na yâ ti sese ti Israël ti fâ e kue so,+6 e ye si a mû amolenge ti lo ti koli mbasambala a mû na e. E yeke kanga kuâ ti ala na nduzu*+ na gbele Jéhovah na Guibéah,+ gbata ti Saül, lo so Jéhovah asoro lo.”+ Gbia atene: “Mbi yeke mû ala na ala.”7 Ye oko, gbia abâ mawa ti Méphibosheth,+ molenge ti Jonathan so ayeke molenge ti Saül, ndali ti so David na Jonathan,+ molenge ti Saül, adeba yanga lani na gbele Jéhovah.8 Tongaso, gbia amû Armoni na Méphibosheth, amolenge-koli use so Rizpah,+ molenge ti Aïah, adü na Saül. Lo mû nga amolenge-koli oku so Mical*+ molenge ti Saül adü na Adriel,+ molenge ti Barzillaï zo ti kodro ti Méhola.9 Lo zia ala na maboko ti azo ti Gabaon; ala kanga kuâ ti ala na nduzu na ndö ti hoto na gbele Jéhovah.+ Azo mbasambala so kue akui legeoko. A fâ ala na yâ ti akozo lango ti fango alê ti kobe, na ngoi so a komanse ti fâ lê ti orge.10 Na pekoni, Rizpah,+ molenge ti Aïah, amû bongo ti vundu, lo gbara ni na ndö ti kota tênë. Bongo so angbâ na ndo so ngbene ye so a komanse ti fâ alê ti kobe juska na ngoi so ngu-nzapa apika na ndö ti akuâ ni. Na kota lâ, lo yeke tomba andeke so aye ti ga na terê ti akuâ ni, nga na bï lo yeke tomba asioni nyama.11 A tene na David tënë ti ye so Rizpah, mbeni wali ti Saül ti use ndo so ayeke molenge ti Aïah, asara.12 Tongaso, David ague na ndo ti akota zo* ti gbata ti Jabesh-Galaad,+ lo mû abio ti Saül nga na ti molenge ti lo Jonathan. Andâ azo ti gbata ni ague lani na gbata ti Beth-Shan na ndo so azo ayeke gue ka dä mingi, ala nzi akuâ ni. A-Philistin akanga lani akuâ ni kâ na lango so ala fâ Saül na ndö ti Hoto ti Guilboa.+13 David amû abio ti Saül nga na ti molenge ti lo Jonathan kâ lo ga na ni. A bungbi nga abio ti ambeni koli so a fâ*+ ala lani.14 Na pekoni, a lu abio ti Saül nga na ti molenge ti lo Jonathan na sese ti azo ti mara ti Benjamin, na cimetière ti babâ ti lo Kish+ na gbata ti Zéla.+ Na peko ti so azo ni asara ye kue so gbia amû yanga na ala ti sara, Nzapa amä sambela ti ala ndali ti kodro ni.+15 Bira akiri alondo na popo ti aPhilistin na azo ti Israël.+ Tongaso, David na awakua ti lo ague atiri na aPhilistin, me ngangu ahunzi na David.16 Mbeni hale ti Réphaïm+ ayeke dä, iri ti lo ayeke Ishbi-Bénob. Likongo ti lo so a sara ni na cuivre ane sicle 300,*+ nga lo yeke na fini épée. Lo ye ti fâ David.17 Hio Abishaï,+ molenge ti Zéruïah, aga amû maboko+ na David na lo fâ Philistin so. Na ngoi ni so, azo ti David adeba yanga ti ala na lo, ala tene: “Mo yeke gue na e na bira encore ape!+ Mo yeke mingo lampe ti azo ti Israël pëpe!”+18 Na pekoni, bira akiri alondo na popo ti aPhilistin+ na azo ti Israël na gbata ti Gob. Na ngoi ti bira ni so, Sibbécaï+ zo ti mara ti Hushah afâ Saph, mbeni hale ti Rapha.+19 Bira akiri alondo na popo ti aPhilistin+ na azo ti Israël na gbata ti Gob. Elhanan, molenge ti Jaaré-Oréguim zo ti gbata ti Bethléhem, afâ Goliath zo ti gbata ti Gath so keke ti likongo ti lo ayeke tongana keke ti azo ti sarango bongo.+20 Bira akiri alondo na gbata ti Gath. Mbeni koli ayeke dä so lo yo mingi; akete li ti maboko ti lo ayeke 6 nga akete li ti gere ti lo ayeke 6. Wungo ni kue ayeke 24. Lo nga kue lo yeke mbeni hale ti Rapha.+21 Lakue la lo yeke gi ka yanga ti azo ti Israël.+ Tongaso, Jonathan, molenge ti Shiméï+ so ayeke ita ti David, afâ lo.22 Azo osio so kue ayeke ahale ti Rapha, so ayeke na gbata ti Gath; David na awakua ti lo afâ ala kue.+
Kete tënë
^ Na Hébreu: “tanda kuâ ti ala,” so ti tene na peko ti so a kungbi yâ ti maboko nga na gere ti ala.


text: 23 Jéhovah akiri asara tënë na Moïse, atene:2 “Tene na azo ti Israël, mo tene: ‘Amatanga+ ti Jéhovah so a lingbi ala to mbela ndali ni+ ayeke akota bungbi so ayeke nzoni-kue. Amatanga ni ayeke so:3 “‘Ala lingbi ti sara kua na yâ ti alango omene, me lango mbasambala ni ayeke mbeni sabbat, mbeni kota bungbi ndali ti Nzapa. Ala yeke sara kua oko pëpe.+ Na ando kue so ala sara kodro dä, lango ni so ayeke mbeni sabbat ndali ti Jéhovah.+4 “‘Amatanga so Jéhovah atene na ala ti sara ni, akota bungbi so ala yeke fa tënë ni tongana ngoi ti sarango ni alingbi, ayeke so:5 Na kozo nze ni, na lango 14 ti nze ni,+ na peko ti lindango ti lâ kozoni si ndo avuko,* a yeke Pâque+ ndali ti Jéhovah.6 “‘Lango 15 ti nze ni so, ala yeke sara matanga ndali ti Jéhovah, Matanga ti mapa so a sara na levure pëpe.+ Ala yeke te mara ti mapa ni so na yâ ti alango mbasambala.+7 Na kozo lango ni, ala yeke sara kota bungbi so ayeke nzoni-kue.+ Ala sara mbeni ngangu kua pëpe.8 Me ala yeke ga na mbeni ye ti tene a zö ni na sandaga na Jéhovah na yâ ti alango mbasambala ni kue. Na lango mbasambala ni, ala yeke sara mbeni kota bungbi so ayeke nzoni-kue. Ala sara mbeni ngangu kua pëpe na lango ni so.’”9 Jéhovah angbâ ti sara tënë na Moïse, atene:10 “Tene na azo ti Israël, mo tene: ‘Tongana ala si na sese so mbi yeke mû na ala, na ala fâ akozo lê ti kobe+ ti ala si ala kanga gere ni, ala ga na mbeni oko na prêtre.+11 Lo yeke yengi ni mbage na mbage na gbe ti Jéhovah si ala nzere na lê ti lo. Prêtre ayeke yengi ni na ndade ti lango ti Sabbat ni.12 Na lango ni so a yeke yengi ni ndali ti ala, ala yeke mû kete koli-taba ti ngu oko, so sioni ye ayeke na terê ti lo pëpe, si a mû na Jéhovah tongana sandaga so a zö ni agbi kue.13 Sandaga ti lê ti kobe so a yeke zia na terê ti taba ni ayeke pendere farine so alingbi dixième use ti épha,* farine so a mélangé ni na mafuta. A yeke zö ni na sandaga na Jéhovah, sandaga so fion ni afun nzoni na hôn ti lo.* Sandaga ti sämba so a yeke zia na terê ti taba ni ayeke quart ti hîn.*14 Ala te mapa wala lê ti kobe so a zö ni wala fini lê ti kobe pëpe juska na lango ni so, juska ala ga na sandaga ni na Nzapa ti ala si. Mbela so ayeke ngbâ aninga teti ala nga na ahale ti ala na yâ ti angoi nde nde so ayeke ga, na ando kue so ala yeke sara kodro dä.15 “‘Na ndade ti Sabbat ni, ti londo na lango so ala ga na lê ti kobe so a kanga gere ni si a yengi ni so, ala yeke diko ande asabbat mbasambala.+ A lingbi asabbat ni aduti ayenga mbasambala, so yenga oko ayeke lango mbasambala.16 Na lango so aga na peko ti mbasambala Sabbat ni, so ti tene na lango 50 ni,+ ala ga na mbeni fini sandaga ti lê ti kobe na Jéhovah.+17 Ala mû mapa use na yanga-da ala ga na ni ti mû na sandaga so a yengi ni. Ala sara ni na pendere farine so alingbi dixième use ti épha.* Ala sara ni na levure,+ ala mû na Jéhovah tongana akozo lê ti kobe so abe awe.+18 Na terê ti mapa ni, ala yeke ga na akete koli-taba mbasambala ti ngu oko so sioni ye ayeke na terê ti ala pëpe, kete koli-bagara oko nga na akoli-taba use.+ Anyama so ayeke ti mû na Jéhovah tongana sandaga so a zö ni agbi kue legeoko na sandaga ti lê ti kobe nga na ti sämba; a yeke zö aye so kue na sandaga, sandaga so fion ni afun nzoni na hôn ti Jéhovah.*19 Ala mû kete ngasa oko na sandaga ndali ti siokpari+ nga akete koli-taba use ti ngu oko na sandaga ti beoko.+20 Prêtre ayeke mû akete koli-taba use so nga na mapa ti akozo lê ti kobe so, lo yengi ni mbage na mbage tongana sandaga so a yengi ni na gbele Jéhovah. A yeke aye so a zia ni nde ndali ti Jéhovah me so ayeke ga ti prêtre ni.+21 Na lango ni so, ala yeke to mbela+ tënë ti kota bungbi so ala yeke sara so ayeke nzoni-kue. Ala sara mbeni ngangu kua pëpe. Mbela so ayeke ngbâ aninga teti ala nga na ahale ti ala na yâ ti angoi nde nde so ayeke ga, na ando kue so ala yeke sara kodro dä.22 “‘Tongana ala yeke ko alê ti kobe ti yaka ti ala, ala ko pëpe ati so ayeke na yanga ti yaka ni; tanga ti alê ti kobe so angbâ na lê ti yaka ni, ala kiri ala ro ni pëpe.+ Ala zia ni na awayere*+ nga na awande so asara kodro na ala.+ Mbi yeke Jéhovah Nzapa ti ala.’”23 Jéhovah akiri asara tënë na Moïse, atene:24 “Tene na azo ti Israël, mo tene: ‘Na nze mbasambala ni, na kozo lango ti nze ni, ala yeke wu terê ti ala; a yeke hûru trompette ti dabe ti ala+ na kota bungbi so ayeke nzoni-kue.25 Ala sara mbeni ngangu kua pëpe, nga ala ga na mbeni ye ti tene a zö ni na sandaga na Jéhovah.’”26 Jéhovah akiri asara tënë na Moïse, atene:27 “Me lango bale-oko ti nze mbasambala ni ayeke Lango ti zingo siokpari.+ Ala yeke sara kota bungbi ndali ti Nzapa, ala yeke sara pasi na terê ti ala wani*+ nga ala yeke ga na mbeni ye ti tene a zö ni na sandaga na Jéhovah.28 Ala sara kua na lango ni so pëpe, ngbanga ti so a yeke lango ti zingo siokpari+ ti ala na lê ti Jéhovah Nzapa ti ala.29 Zo* so asara pasi na terê ti lo wani pëpe* na lango ni so, ala fâ lo.+30 Zo* so asara kua na lango ni so, mbi yeke futi lo.31 Ala sara kua pëpe. Mbela so ayeke ngbâ aninga teti ala nga na ahale ti ala na yâ ti angoi nde nde so ayeke ga, na ando kue so ala yeke sara kodro dä.32 A yeke mbeni sabbat ndali ti ala, tongaso ala wu terê ti ala. Na lango gumbaya ti nze ni so, na lakui, ala sara pasi na terê ti ala wani.*+ Ala bata sabbat ti ala a londo na lakui ngbii a si na ndade ni na lakui.”33 Jéhovah angbâ ti sara tënë na Moïse, atene:34 “Tene na azo ti Israël, mo tene: ‘Na lango 15 ti nze mbasambala ni, ala yeke sara Matanga ti Akpangba* ndali ti Jéhovah; a yeke ninga lango mbasambala.+35 Na kozo lango ni, ala yeke sara kota bungbi ndali ti Nzapa. Ala sara mbeni ngangu kua pëpe.36 Na yâ ti alango mbasambala so, ala ga na mbeni ye ti tene a zö ni na sandaga na Jéhovah. Na lango miombe ni, ala sara kota bungbi so ayeke nzoni-kue,+ na ala ga na mbeni ye ti tene a zö ni na sandaga na Jéhovah. A yeke lango ti kota bungbi. Ala sara mbeni ngangu kua pëpe.37 “‘So ayeke amatanga+ ti Jéhovah so a lingbi ala to mbela ndali ni ti fa so a yeke akota bungbi so ayeke nzoni-kue,+ si ala ga na mbeni ye ti tene a zö ni na sandaga na Jéhovah: sandaga so a zö ni agbi kue,+ sandaga ti lê ti kobe+ nga na sandaga ti sämba,+ a lingbi na kapa ti lango oko oko.38 Ala yeke ga na asandaga so na terê ti asandaga so a yeke mû ka na lango ti asabbat ti Jéhovah,+ na terê ti amatabisi ti ala,+ asandaga kue ti sarango ye alingbi na azendo ti ala+ nga na asandaga kue so bê ti ala apusu ala ti ga na ni;+ ala mû aye so kue na Jéhovah.39 Me na lango 15 ti nze mbasambala ni, na peko ti so ala bungbi akobe ti sese ni awe, ala yeke sara matanga ti Jéhovah lango mbasambala.+ Ala wu terê ti ala na kozo lango ni nga na lango miombe ni.+40 Na kozo lango ni, ala ko alê ti apendere keke, ala fâ akugbe ti mbûrü,+ amaboko ti akeke so gbâ ti kugbe ni ayeke dä nga na amaboko ti keke ti peuplier ti terê ti ngu na ala sara ngia+ na devant ti Jéhovah, Nzapa ti ala, lango mbasambala.+41 Na yâ ti ngu oko oko, ala yeke sara matanga so na Jéhovah lango mbasambala.+ Ala sara matanga so na nze mbasambala ni. Mbela so ayeke ngbâ aninga teti ala na ahale ti ala na yâ ti angoi nde nde so ayeke ga.42 Ala yeke lango na gbe ti akpangba lango mbasambala.+ Amolenge ti kodro kue so ayeke na Israël ayeke lango na gbe ti akpangba,43 si ahale ti ala ahinga+ so mbi sara si azo ti Israël alango na gbe ti akpangba na ngoi so mbi sigi na ala na kodro ti Égypte.+ Mbi yeke Jéhovah Nzapa ti ala.’”44 Tënë so Moïse atene na azo ti Israël na ndö ti amatanga so Jéhovah atene na ala ti sara la.


text:
Nzapa ayeke sara si abira ahunzi na ndö ti sese kue (9)
Na mokonzi ti azo ti pikango mozoko. Psaume ti amolenge ti Coré.+ Ti pika ni alingbi na Alamoth.* Bia.46 Nzapa ayeke ndo so e kpe dä ti bata terê ti e nga na ngangu ti e;+na ngoi ti vundu, a yeke ngangu pëpe ti kpe na mbage ti lo ti tene lo mû maboko na e.+2 Ndani la mbeto ayeke sara e pëpe même tongana sese achangé,wala tongana ahoto atuku alinda na gbe ti ngu-ingo;+3 même tongana ngu-ingo ni atoto ngangu nga asara mousse,+wala même tongana suango ni ayengi ahoto. (Sélah)4 Mbeni kota ngu ayeke dä so amaboko ni asara si gbata ti Nzapa ayeke na ngia,+tabernacle ti Lo so ayeke na nduzu na ndö ti aye kue, kota tabernacle so ayeke pendere nga nzoni-kue.5 Nzapa ayeke na yâ ti gbata ni,+ a lingbi ti kinda ni pëpe.Na kota ndapre,+ Nzapa ayeke ga ti mû maboko na ni.6 Amara alondo na wusuwusu, a kinda aroyaume;lo dekongo, na sese amû wâ aga tongana ngu.+7 Jéhovah ti aturugu ayeke na terê ti e;+Nzapa ti Jacob ayeke nzoni ndo ti batango terê ti e.* (Sélah)8 Ala ga abâ akusala so Jéhovah asara,Ala bâ tongana nyen lo sara na ndö ti sese aye so apika bê ti zo.9 Lo yeke sara si abira ahunzi na ndö ti sese kue.+Lo fâ yâ ti kokora, nga lo fâ yâ ti likongo kete kete;lo zö apuse ti mbarata ti sarango na bira.*10 Lo tene: “Zia si ala hinga so mbi yeke Nzapa.A yeke gonda kota ti mbi na popo ti amara,+a yeke gonda kota ti mbi na ndö ti sese.”+11 Jéhovah ti aturugu ayeke na terê ti e;+Nzapa ti Jacob ayeke nzoni ndo ti batango terê ti e.+ (Sélah)


text:
GA NDURU NA NZAPA
“Zo ti futango azo so ayeke gi lo ngangu”
A-effort so awakua ti Jéhovah ayeke sara ti nzere na lê ti lo, Jéhovah ayeke bâ ni na nene ni? Ambeni zo alingbi ti tene ên-ën, ala tene so Nzapa ayeke pensé na e azo ape. Me mara ti tënë tongaso ayeke kota mvene la ala yeke bi na ndo ti Nzapa. Bible, so ayeke Tënë ti yanga ti lo, afa tâ tënë na ndo ni. A tene na e so a-effort kue so awakua be-ta-zo ti Jéhovah ayeke sara anzere na lo mingi. Zia e bâ tënë so bazengele Paul atene na aHébreu 11:6.
Nyen la zo ayeke na bezoin ni ti nzere na lê ti Jéhovah? Bazengele Paul atene: “Tongana mabe ayeke dä pëpe zo alingbi ti nzere na lê ti Nzapa pëpe.” Bâ so Paul atene pëpe so sân mabe a yeke ngangu na zo ti nzere na lê ti Nzapa. Me lo tene sân mabe zo alingbi pëpe ti nzere na lê ti Nzapa. So aye ti fa so mabe la ayeke kota ye so ayeke sara si e nzere na lê ti Nzapa.
Mara ti mabe wa la anzere na Jéhovah? Ti mä na bê na Nzapa andu aye use. Kozo ni, a lingbi e “mä na bê so Nzapa ayeke dä”. Tongana e tene so Nzapa ayeke ti lo dä ape, e lingbi ti nzere na lê ti lo ni tongana nyen? Me tâ mabe angbâ gi ge ape, a ndu nga ambeni ye, teti so même asioni yingo amä na bê so Jéhovah ayeke dä (Jacques 2:19). Tongaso, so e mä na bê e tene Nzapa ayeke dä, a lingbi a pusu e ti sara akusala ni. So ti tene, a lingbi e sara aye so anzere na Nzapa.—Jacques 2:20, 26.
Use ni, a lingbi e mä na bê so Nzapa ayeke “zo ti futango azo”. Zo so ayeke na tâ mabe ahinga biani so a-effort so lo yeke sara ti nzere na lê ti Nzapa, Nzapa ayeke bâ ni (1 aCorinthien 15:58). Tongana e pensé so Nzapa ayeke na ngangu ape ti futa e wala lo yeke nga na nzara ni ape, e lingbi ti nzere na lê ti lo ni tongana nyen? (Jacques 1:17; 1 Pierre 5:7). Tongana mbeni zo atene so Nzapa ayeke pensé ka na zo ape, lo yeke gonda ka ye so zo asara ape nga lo yeke mû ka ye na zo ape, andâ lo hinga pëpe Nzapa so a sara tënë ti lo na yâ ti Bible.
Azo wa la Jéhovah ayeke futa ala? Paul atene a yeke “azo so ayeke gi lo ngangu.” Mbeni mbeti atene, tënë ti Grec so a kiri pekoni na “gi lo ngangu” aye ti sara tënë ti gingo lo gi tongaso ape wala ti manda gi ye na ndo ti lo awe ape. Me a ye mingi ti sara tënë ti effort so zo ni ayeke sara ti voro lo Nzapa ni. Mbeni mbeti ni nde afa so tënë ti Grec ni so aye ti sara tënë ti mbeni ye so zo ayeke sara na ngangu ti lo kue. Biani, Jéhovah ayeke futa azo so, na mabe, ayeke voro lo na bê ti ala kue nga na ngia—Matthieu 22:37.
Tongana e pensé so Nzapa ayeke na ngangu ape ti futa e wala lo yeke nga na nzara ni ape, e lingbi ti nzere na lê ti lo ni tongana nyen?
Jéhovah ayeke futa awakua be-ta-zo ti lo na lege wa? Lo mû zendo so ande lo yeke futa ala na mungo na ala mbeni kota matabisi so ayeke fini ti lakue lakue na yâ ti Paradis na ndo ti sese. Matabisi ni so afa so Nzapa aye ti sara gi nzoni na e azo nga lo ye e (Apocalypse 21:3, 4). Même laso, azo so ayeke gi Jéhovah ngangu ayeke wara gbâ ti anzoni ye. Grâce na yingo vulu ti Nzapa nga na awango ti ndara so ayeke na yâ ti Bible, azo ni ayeke wara anzoni ye nga na ngia na yâ ti gigi ti ala.—Psaume 144:15; Matthieu 5:3.
Biani, Jéhovah ayeke Nzapa so ayeke bâ na nene ni kua so awakua be-ta-zo ti lo ayeke sara. So mo hinga tongaso so, a pusu mo ti gi ti ga nduru na lo? Tongana a yeke ni, e wa mo ti manda ye so mo lingbi ti sara ti duti na mabe so Jéhovah ayeke futa ni nzoni, nga ti fa ni na lege ti akusala ni.
Versê ti dikongo ni na nze ti novembre


text:
I Akuru Kusayo Rogo Ziree Pambori
“Oni kúru yo du ri ni, gimi aboro.”
ABIA: 10, 45
1. Gini ndupai narengbe ka sa aboro i du na maabangirise ka kura tii gu zio nga ga Babera Du na Bakere Ome Ti Ni, na gini asanahe ani nika wisigoho?
ROGO gu kekeapai gere nangbefuo ho, ani awirikipai tipa wai ruru aKristano abitiyo tii gu zio nga ga aBabero. Ono tie, gu wene pangbanga naadu ho angia i anyenga anye kindi tii gu zio re te. Gu ga Mbori zinahe nga “Oni kúru yo du ri ni, gimi aboro” ka si adu nga na rogoyo ti ni te ka si adu nga boro ho rengbe ka kura tii gu maapai kurii nga ga gu bariwara ngbii nga ga ziree pambori re te. (Oni gedi Yugoti 18:4.) Ani na bakere nyemu ka ino gu regbo ga Mbori aboro dunduko akuru tii gu zio nga ga Babera! Ono ni bambatapai, si naida ani karaganga pai kuti agi asanahe re: Gini diaberã nibipa Babera Du na Bakere Ome Ti Ni aBawiriki Ziazia Kekeapai adihe mbata fu 1914? Wai du awirinarani adu zaaza rogo sunge tungusapai yo ti regbo gu Bambata Vura Nga ga Zegino? Ya mo ga Mbori aboro adu ni zizi yo Babera yo ti gu regbo re mbiko si aaida i rugu yo?
“TIGO BABERA”
2. Gini diaberã agu aBawiriki Ziazia Kekeapai naadu ti tonatonaha adihe nibipa ziree pambori ringbisihe kuti gupai i agirogoyo?
2 Rogo agu abawe agarã naandu kuti gu Bambata Vura Nga ga Zegino, Charles Taze Russell na abadiangbako abihe nga agu akanisa naya si nga ga aKristano aayugongo gu rengo nga ga Ziazia Kekeapai te. Mbiko agi apai re, i adiberã nga he ho si aida si kodiyo na ziree pambori te wa i agirogoyo. Rogo Ngbangba 1879, Zion’s Watch Tower ape gayo diaberã gbayaga mburuhe adu rii Ziazia Kekeapai ki ya: “Agu akanisa dunduko naya si nga ziazia ngasudee fu Kristo, ono si kidu ni kodikodihe na zegino (nyarinde) na si kini songodihe, si naida ani ya tipaha kanisa nga ga debäri a wa ziazia kekeapai apehe,” Gure nga i aafura tipa Babera Du na Bakere Ome Ti Ni.
3. Gini diaberã aBawiriki Ziazia Kekeapai adihe, nga gu nayugu gupai nga i aima giarogo gupai yo nga si aaida i kparatiyo ti ziree pambori? (Oni bi gu sura duti tonatonaha.)
3 Agu akumba na adee naagunde ti Mbori re aima ino gupai si aaida i amangihe. I aarengbanga ka maabangiriyo tipa ga Mbori amaku te ka si adu nga i aasongoda agu ariigbu kindi nga ga ziree pambori. Ni sangbanaha, badungu aBawiriki Ziazia Kekeapai akeke awaraga ku rogo gayo akanisa nga i nakura yo kusayo. Ti kura aregbo, i anaageda agu awaraga re fu aboro dunduko ti regbo agu adunguratise nga ga kanisa. Rogo agu akanisa i anaaidanga boro gedipai rogoho gbayaga ya, agu akurayo anaakeda agu awaraga re fu aboro gu kanisa re ni basasa dũ. I aaidanga he kodiyo berewe na ziree pambori te! Rogo agu agarã nasusi mbata fu gure, gu ngbatunga diaberã nga ga wingbaduse re aima rengba ka sa yo i zanga gayo raka. Ono rogo dungu aringara ti digido agu agarã nangia 1800, Agbia ngbii aima tona kaa mbu songoda kanisa. Aboro ngbatunga agu aringara re adu na ranirii ka saka agu apai nga ga pambori na ka tikango gbayaga na agu apambori i aima sigiraha, zanga gunde be gupai nga i nika fu mbusa fuyo.
4. Ti regbo gu Bambata Vura Nga ga Zegino, gini ngbanya naadu dagba ga Mbori aboro na Babera Du na Bakere Ome Ti Ni?
4 Agu aBawiriki Ziazia Kekeapai re agirogo gupai yo nga anga kina agumeyo, mbembedi abakureayo, gbiati aboro kanisa sa si aida i pepa gayo diaberã fuyo nibipa ziree pambori te. Si aaida zegino dunduko bi Babera Du na Bakere Ome Ti Ni ni gu pambori nga debäri! Mbiko gipai re, bangbanda Banduru rogo gu garã nangia 1917 na ti tonatona 1918, gu bete aBawiriki Ziazia Kekeapai naadu nga kutu akparaka gu trakte zaaza nga “The Fall of Babylon”
I AMANGISUNGE ZAAZA TI REGBO GU BAMBATA VURA NGA GA ZEGINO
5. Gini apai aboro napehe nayugo gupai nga awirina aatungusapai zaaza ti regbo gu Bambata Vura Nga ga Zegino?
5 Vuru agu agarã yo susi kusayo, ani aidi kuti gupai nga rago aangbanga ti Yekova na gako aboro te mbiko i aatungusanga pai zaaza ti regbo gu Bambata Vura Nga ga Zegino te. Ani ada kuti gupai nga mbiko gu ndupai re, Yekova ambu Babera Du Na Bakere Ome Ti Ni tipa si ziyo tipa bete regbo. Ono tie, gu ruru awirina namangisunge fu Mbori ti gu regbo nga 1914 kuti 1918 ayuguhe kusa ziazia nga ga Gbia aboro wa i adu ni badona aima manga ome kaa tungusapai atungusa kindi. Nyanyaki gopai kinaho nasongoda gupai i agumbaha re. Wene giarogopaiyo tipa gu pangbanga du tipa gaani riigbu ima sarani ani girogo gu kura apai wenengai du rogo Ziazia Kekeapai yo.
6, 7. (a) Gini akpakarapai si aaida aBawiriki Ziazia Kekeapai dibehe ti regbo gu Bambata Vura Nga ga Zegino? (b) Oni funga gu kpiapai nayugopa wai aBawiriki Ziazia Kekeapai adu zaaza.
6 Nirengo, agu aBawiriki Ziazia Kekeapai naadu ti regbo gu Bambata Vura Nga ga Zegino (1914-1918) aima manga bakere dezirepai ti gu regbo re. Badungu nduapai duho naasanga ha taata fuyo tipa i mangihe wo ya. Ani nika bi nduapai ue. Bambataha nga, gu bangua sunge i anaamangaha ti gu regbo re anaakoda kparaka agu awaraga du mburuhe rii Ziazia Kekeapai. Ho irangbii arugusi tungusapai ni na gu buku nga The Finished Mystery ti tonatona gu garã nangia 1918, si aima kpakara fu dungu awirina tipa i tungusipai. I ainongo wai ka tungusapai na kina Ziazia Kekeapai sa ti gu regbo re te, na i anaakido kuti gu buku re si “nifura” kubayo. Gu ue ndupai angia gu kere ririkaza nga Spanish Influenza namangi rogo 1918. Wai gu kere ririkaza re agbataka rogo arago asaha ni kpakarakpakaraha fu abatungusipai tipa i nita. Ono tie, wa aBawiriki Ziazia Kekeapai avura kaa gbiatiyo na agi akpakarapai re gbiati agu akuraha, i aamanga ome kindi wa i angia badona tipa gu sunge re naandu kumbatayo.
7 Rogo gu garã nangia 1914 nisaha, agu aBawiriki Ziazia Kekeapai naadu tooni gbua re ayugu gu sinima nangia “Photo-Drama of Creation” fu aboro bangeyo aima susa amirioni ribua (9,000,000). Gu Drama re, si adu na asura rogoho kodihe na fugo boro na ki yugupai tipa gu pangbanga nga ga aboro ho i akusi ahe ni ki dati digido Agarã Kutu Tii ga Yesu zogarago. Si angia bakere diabese ti gu regbo re. Oni berẽnga kurii gipai re. Bange agu aboro naabi gu sinima re rogo 1914 nisaha aima nge kisusi bange agu abatungusipa Kindo natungusapai areme zaaza! Kura atingidapai nayugoho berewe nga rogo 1916, bange aboro wa 809,393 aaye tipa adunguratise Amerika yo, na rogo 1918 gu bange aboro re asono berewe kuari kuti 949,444. Agu aBawiriki Ziazia Kekeapai re aima du zaaza!
8. Wai du awirina anaagbia gu riahe nga ga toro ti regbo gu bambata vura nga ga zegino?
8 Ti regbo gu bambata vura nga ga zegino, agu awirina naangbe kumbatayo amangi bakere ome kaa fu gu riahe nga ga toro gbiati ngarasaro fu agu aBawiriki Ziazia Kekeapai naadu ni gbandakagbandaka yo. Agu ariahe nga ga toro re afu ome fu awirina i nitungusipai atungusa kindi. Richard H. Barber, nga guko naatungusapai zaaza ti gu regbo re atingidi gupai nga: “Ani aima du na diabese nibanda ani bete agu ababiapai ninaata ata tipa i nindu kumbatayo na gayo sunge, na kaa kusa Ngbaõbambu Sinziri akusa kindi na kini kedihe ku Canada yo, yo irangbii aima rugusa mangasunge ni na ni. . . . Mi adu na gu momu a nga kaa keda rukutu gu buku nga The Finished Mystery fu agu awirina irangbii aima zio gayo. Wiriba Rutherford ape gupai furani nga ani mangi mbakadapai tipa ka manga bakere adunguratise rogo badungu agbata rogo gu papara Amerika du ku dioyo na ki kedi abagumbapai tipa i ndu ka ngarasa awirina.”
SI AAIDA I KPURUWA YO
9. (a) Tipagine du ga Mbori aboro aaida rugapai gbiati rugute ti ni bangbanda 1914 kuti 1919? (b) Pa idayo gu rugute re aayugongo ginipai te?
9 Anga agu apai dunduko aBawiriki Ziazia Kekeapai amangihe ti gu regbo naatona rogo 1914 kuti 1919 naadu na ngbaya na agu arengo du rogo Ziazia Kekeapai yo te. Wa vura duhe nga i angia airarengo, awirina aadunga ti aregbo dũ na ruru bipai tipa ranigose fu agbia ngbii te. (Rom. 13:1) Sidu tie, wa i angia badona, anga aregbo dunduko i akparatiyo kusayo ti gu tagbagapai nga ga zegino te nibipa gu vura re. Ni kpiapai, ho gu bazogo nga ga Amerika ko arũndiko ni nga ko sia Merekoko ti rameru 30, 1918, ni gu uru si aida aboro mangi kparakpee rogoho tipa zereda, gaani riigbu angarasi aBawiriki Ziazia Kekeapai nga i mangihe wo a. Gu kura awirina aafu marã fu irangbii tipa ka songoda vura na ni, na bete aguyo ki ima da ni abanzengere na ki ndu ku ba vura yo. Ono tie, si arunga ani aya aBawiriki Ziazia Kekeapai andu mbata kutii gu zio nga ga Babera Du na Bakere Ome Ti Ni mbiko i aaida rugapai gbiati rugute te. Kuba gure, i aima rugatiyo na gupai si aaidaha beyo nga i kparatiyo kusayo ti ziree pambori, na ti regbo gu Bambata Vura Nga ga Zegino, gu kparatise ti gu bariwara ngbii re aima mbeda ka nyasa.
10. Gini nyanyaki diaberã aBawiriki Ziazia Kekeapai adihe nibipa wai du raka boro ziazia?
10 Wa vura duhe nga aBawiriki Ziazia Kekeapai aaruganga tiyo nzunzu na pa wai si aida aKristano kparatiyo ti agu atagbagapai nga ga zegino wa gu ani narugu tirani na ni areme te, pai sa i aima inoho nga: Ziazia Kekeapai ima soga imo boro. Sidu, zavura gu bete awirina narogo abundu ki ndu ku ba vura yo, i aamanganga sunge na agu abundu re tipa ka imo kura aboro te. I akedi agu akurayo naka ka imo aboro kutingba vura yo na gu maabangirise nga i kpiki yo.
11. Wai du airangbii amangipai kuti gu diaberã nangia ga aBawiriki Ziazia Kekeapai nibipa sovura?
11 Si tie ziazia nga rago aima gberã ti Bakitingbanga na gu diaberã nangia ga awirina nibipa gu vura re, wa gu diaberã re avura du vurũ ni kpakpaha. Ni sangbanaha, ko asangi “irairapai ni rugapai.” (Tam. 94:20) Gu Barutiriivura nangia ga agu asekere nga ga Amerika yo nangia James Franklin Bell akusi gupai ho ko aafura ni na agu awirinarani nangia Rutherford gbiati Van Amburgh nga gu ga Amerika basunge nangerakurii pa sarangbanga aaida ka rũ gu vovo ndiko nga gu narengbe ka sa gupai nga i saringbanga gu boro kuti kpio ká ka sovura. Agu aboro ko aafura tipa yo nzunzu angia aBawiriki Ziazia Kekeapai. Gu Barutiriivura re ape gupai fu Wiriba Rutherford na bakere zinga nga: “I arũngo gu ndiko re te mbiko [gu Bazogo Nga ga Amerika ko nga] Wilson aima kaha; ono ani ima ino wai ka zio roni, na ani nika zio roni azio!”
12, 13. (a) Tipagine du i asaringbanga agu awirina muambe ti ni naangbe kumbatayo tipa dungu agarã ku bambukiso yo? (b) Ya mo pa maa yo ku bambukiso yo asayo i mbupa gayo diaberã ka giasangba Yekova? Oni sakingo rogoyo.
12 Agu airangbii re aima mangapai kuti gu serekpohe re. I azi agu Awirina nangia Rutherford, Van Amburgh, na gu kura aboro sita nga aguyo naangbe kumbatayo rogo riigbu. Ho basapungbanga aasarangbanga yo ni, gu basapungbanga re aya: “Gu ziree takapandepai agi akumba re amangaha ima igirã kisusi gu riivura nga ga Germani. . . . Anga kina agu abanyaki nga ga Irangbii yo sa gbiati aboro bitimo i nabisirapa yo te ono i bisirapa agu abamangisunge fu Mbori dunduko nga ga kura akanisa. Si naida i fu kere mbusa fuyo.” (gu buku nga Faith on the March, be A. H. Macmillan, kpe. 99) Kinawo si amangi. I asaringbanga agu aBawiriki Ziazia Kekeapai re tipa dungu agarã ku rogo gu bambukiso naadu Atlanta, Georgia yo. Ono tie, ho gu vura re nyasi ni, i akusi yo bambukiso na ki mbu agu asoapai i asoi he kutiyo re.
13 Zavura ho agu akumba naadu muambe re adu ni bambukiso yo, i akakuti Ziazia Kekeapai kina wai i agirogoyo. I akepai fu gu bazogo nga ga Amerika ko tipa ko kusi yo bambukiso yo nga: “Gupai nga ga Gbia a wa duhe rogo Ziazia Kekeapai yo nga, ‘Ka mo imingo boro ya,’ na sidu tie, gu boro nga papara gu riigbu [nga ga aBawiriki Ziazia Kekeapai Rogo Zegino Dunduko] nga guni kpara ti ni fu Gbia ono ki ta inoaino kini basasangba ko, Mbori aidanga na ni te na ko nika gbarasa ni agbarasa. Sidu, i arengbanga kita inoaino kini imi boro te.” Gure angia afugo wingbaduse! Si tie ziazia nga, agu awirina re aaberãnga pa mbu manga rurupai te!
I AGBIA RANIRII NIYANGARAHA!
14. Ringbisihe kuti Ziazia Kekeapai, oni sakingo gupai naamangi rogo 1914 kuti 1919.
14 Maraki 3:1-3 fura tipa gu regbo naatona ti 1914 kuti tonatona 1919 nga gu regbo si adu nga i nika girisa mbedimbedi “awiri Revi.” (Oni gedihe.) Ti gu regbo re, Yekova Mbori nga “Gbia” gbiati Yesu Kristo du nga “gu bandusunge nga ga mokido ko,” aye ku rogo gu yekaru nga ga toro tipa ka wisigo agu aboro naamangasunge yo. Tingbafuo i gbia gu rugute i aaidaha, ga Yekova gigiri aboro aima du regerege tipa ka manga kura asunge ko afuhe fuyo. Rogo 1919, i asia “kangara moyambu . . . du na tatamana” tipa i nifu riahe nga ga toro fu ga Mbori aborokporo. (Mt. 24:45) Ga Mbori aboro aima kura awere tii gu maapai kurii nga ga Babera Du na Bakere Ome Ti Ni. Naatona ti gu regbo re, mbiko ga Yekova weneringise arẽnga aboro tipaha ya, gako aboro nasona kina kumbatayo na inohe tipa gupai Mbori aidaha beyo na rogo gayo nyemuse yo tipa gu Bayo du ngbangbaturũ yo. Nairiwo gu tambuahe du yo na ni tipa gako maku! [1]
15. Wai du rengbe ani ka yugoho nga ani na tambuahe tipa ka kura kusayo tii Babera Du na Bakere Ome Ti Ni?
15 Nairiwo gu bakere ngbarago nangiaha re ka kura be gu zio nga ga Babera Du na Bakere Ome Ti Ni! Gu ome Satana amangihe ka nyasariipa gu ndikidi pambori nga ga aKristano aadunga na diabese te. Ono tie, ka bangirani gonga ti gu ndupai Yekova nafu gi ranirii re furani ti ni ya. (2 Kor. 6:1) Bakere rimbasa aboro nga aguyo du na wene ngbaduyo yo kindi tii gu zio nga ga ziree pambori. Si naida i yugu gene fuyo i kuru yo. Ani rengbe arengba ka yugo gene fuyo. Sidu tie, ka kina ginipai vura manga vurũ, ani wirikinga agu awirinarani awirika naadu rogo agu akama agarã nasusi kusayo, ni manga ani ome ka undo yo i gbia ranirii be ziree pambori!
^ [1] (genewaraga 14) badungu awiratise duho bangbanda gu zio nga ga aYudo tipa agarã 70 ku Babera yo na gupai naamangi aKristano fuo kura asamungu kuti ndikidi pambori. Ono tie, gu zio nangia ga aYudo aangianga ngbatunga gupai duwa sangbanebi tipa gupai naamangi aKristano te. Bambatapai nga, agu agarã agu azio re adihe, si ni bakiakia dũ. Sidu, ka ani bingo agu apai naamangi nibipa gu zio nga ga aYudo ni gu sangbanebi nadigisi tihe kuti agu apai naamangi mbedimbedi aKristano rogo agu agarã yo naandu kuti 1919 ya.


text: 7 Nzoni iri* ayeke nzoni ahon pendere mafuta;+ nga lango ti kuâ ti zo ayeke nzoni ahon lango ti dungo lo.2 A yeke nzoni ti gue na da so a toto kuâ dä ahon ti gue na da so matanga ayeke dä,+ ndali ti so fini ti azo kue ayeke hunzi na kuâ, na a yeke nzoni azo so ayeke na fini agbu li nzoni na ndö ni.3 Vundu ayeke nzoni ahon hengo ngia,+ ndali ti so vundu ti zo asara si bê ti lo awara ngangu.+4 Bê ti azo ti ndara ayeke na yâ ti da so a toto kuâ dä, me bê ti azo ti buba ayeke na yâ ti da ti sarango ngia.+5 A yeke nzoni ti mä zo ti ndara so ayeke suku na mo+ ahon ti mä bia ti azo ti buba.6 Ngia ti azo ti buba atoto tongana akeke ti sisi so a tingo na wâ na gbe ti tawa;+ so kue ayeke senge senge.7 Me ye ti ngangu so a sara na zo ti ndara alingbi ti pusu lo ti sara ye tongana zo ti fou, na goro ayeke buba bê ti zo.+8 Hunzingo ti ye ayeke nzoni ahon tongo nda ni. Ti kanga bê ti ku ayeke nzoni ahon ti sara ye na fandara.+9 Zia si bê ti mo ason hio hio pëpe,+ ndali ti so azo ti buba la bê ti ala ayeke son hio hio.*+10 Tene pëpe: “Nyen la si ngoi ti ândö ayeke nzoni ahon ti laso so?” ndali ti so a yeke na lege ti ndara pëpe ti hunda ndo tongaso.+11 Ndara legeoko na héritage ayeke nzoni ye, nga a yeke ga na nzoni ye na azo so abâ lumière ti kota lâ.*12 Ndara ayeke bata zo+ tongana ti so nginza ayeke bata zo.+ Me nzoni ti hingango ye ayeke so: Ndara ayeke bata fini ti wa ti lo.+13 Gbu li na ndö ti kusala ti tâ Nzapa, ndali ti so ye so lo sara si aba awe, zo wa la apeut ti sara si a kiri droit?+14 Na lango so aye ayeke nzoni, wara ngia dä,+ me na lango ti ngangu kpale,* hinga so Nzapa la asara lango so ayeke nzoni nga na lango ti ngangu kpale,+ tongaso si azo alingbi pëpe ti hinga biani ye so ayeke si ande na ala kekereke.+15 Na yâ ti gigi ti mbi so asi singo na asenge senge ye,+ mbi bâ mara ti aye nde nde kue: mbi bâ zo ti mbilimbili so akui atâa so lo yeke zo ti mbilimbili,+ nga mbi bâ zo ti sioni so ate gigi atâa sioni so lo sara.+16 Ga pëpe zo so ayeke mbilimbili ahon ndö ni,+ nga bâ terê ti mo pëpe so mo yeke na ndara ahon ndö ni.+ Ndani nyen ti ga na futingo na ndö ti mo wani?+17 Ga pëpe zo so ayeke sioni ahon ndö ni, nga duti zo ti buba+ pëpe. Ndani nyen ti tene mo kui kozoni na ngoi ti mo?+18 A yeke nzoni mingi ti mä mbeni gbotongo mê sân ti zia mbeni ahon,+ ndali ti so zo so akpe mbeto ti Nzapa ayeke sara ye alingbi na ni use kue.19 Ndara asara si zo ti ndara oko ayeke ngangu ahon awangangu bale-oko so ayeke na yâ ti mbeni gbata.+20 Na ndö ti sese so, mbeni zo ti mbilimbili so asara ye lakue gï nzoni si lo sara siokpari lâ oko pëpe ayeke dä pëpe.+21 Nga, zia bê ti mo pëpe na ndö ti tënë kue so azo ayeke tene;+ tongaso pëpe, mo lingbi ti mä zo ti kua ti mo na iringo sioni* na ndö ti mo.22 Mo wani mo hinga na yâ ti bê ti mo so, fani mingi, mo kue mo iri sioni na ndö ti azo.+23 Mbi tara aye so kue na lege ti ndara, na mbi tene: “Mbi yeke ga zo ti ndara.” Me ye ni ahon ngangu ti mbi.24 Ye so asi so ahon gbungo li ti zo nga alï mingi. Zo wa la apeut ti mä yâ ni zo wa?+25 Mbi mû bê ti mbi ti gi ti hinga ye, ti gi ndara nga ti gi ti hinga ndani so aye ayeke si, ndani so sarango ye ti buba ayeke sioni nga ndani so sarango ye ti fou ayeke ye ti buba.+26 Na pekoni, ye so mbi hinga ayeke so: Mbeni wali ayeke dä so ayeke sioni ahon kuâ; lo yeke tongana gbanda ti zo ti gingo nyama, bê ti lo ayeke tongana agbanda ti gbungo na asusu nga maboko ti lo ayeke tongana achaîne ti da ti kanga. Zo so anzere na lê ti tâ Nzapa la ayeke kpe na yâ ti maboko ti wali so,+ me lo yeke gbu wasiokpari.+27 Zo ti bungbingo azo+ atene: “Bâ ye so mbi ga ti hinga ni la. Mbi gi nda ti aye nde nde ngbii, si mbi fa ye so mbi hinga ni,28 me ye so mbi yeke* gi ni lakue, mbi wara ni pëpe. Na popo ti azo saki oko, mbi wara koli oko,* me na popo ti ala, mbi wara mbeni wali oko pëpe.29 Oko ye so mbi wara ayeke so: Tâ Nzapa asara azo mbilimbili,+ me ala la agi ti sara gbâ ti aye ti mayele.”+


text: 13 Na pekoni, Abram azia Égypte ti monté ti gue na Négueb,+ lo, wali ti lo na aye kue so lo wara ni; Lot nga ague na lo.2 Abram ayeke na gbâ ti anyama, gbâ ti argent na gbâ ti lor.+3 Lo londo na Négueb, lo hon lo si na mbeni ndo, lo sara kodro, lo hon lo si na mbeni ndo, lo sara kodro, juska lo si na Béthel, na ndo so tente ti lo ayeke ândö dä na popo ti Béthel na Aï,+4 ndo so lo sara lani gbalaka dä kozo awe. Abram asepela iri ti Jéhovah kâ.5 Lot, so ayeke mû peko ti Abram, ayeke nga na ataba, abagara na atente.6 Tongaso, sese ni alingbi pëpe ti tene ala kue asara kodro ndo oko; aye ti ala aga gbani, na ala lingbi pëpe ti sara kodro ndo oko.7 Tongaso, papa alondo na popo ti azo ti batango anyama ti Abram na azo ti batango anyama ti Lot. (Na ngoi ni so, azo ti Canaan na azo ti Périzzi ayeke sara kodro na sese ni.)+8 Ni la Abram atene na Lot:+ “Pardon, a yeke nzoni tënë aduti na popo ti mbi na mo pëpe, nga na popo ti azo ti batango anyama ti mbi na azo ti batango anyama ti mo pëpe, teti e yeke aita.9 Sese ni kue la na gbele mo so ape? Pardon, e kangbi. Tongana mo gue na mbage ti wali, mbi yeke gue na mbage ti koli; me tongana mo gue na mbage ti koli, mbi yeke gue na mbage ti wali.”10 Tongaso, Lot ayô lê ti lo na nduzu, lo bâ sese kue so ayeke na terê ti Ngu ti Jourdain+ juska na Zoar.+ Lo bâ so na ndo ni kue, ngu ayeke dä nzoni (kozo si Jéhovah afuti Sodome na Gomorrhe); ndo ni ayeke tongana yaka ti Jéhovah,+ tongana sese ti Égypte.11 Lot asoro ndo kue so ayeke na terê ti Ngu ti Jourdain; lo na azo ti lo alondo ala gue ala sara kodro na mbage ti est. Tongaso, ala kangbi.12 Abram asara kodro na sese ti Canaan, me Lot asara ti lo kodro na terê ti agbata so ayeke na ndo ni.+ Lo gue ngbii, lo leke tente ti lo nduru na Sodome.13 Azo ti Sodome ayeke sioni mingi nga ala yeke akota zo ti sarango siokpari na terê ti Jéhovah.+14 Jéhovah asara tënë na Abram na peko ti so lo na Lot akangbi, lo tene: “Pardon, yô lê ti mo na nduzu na bâ ndo na mbage ti nord, na mbage ti sud, na mbage ti est nga na mbage ti ouest,15 ndali ti so sese ni kue so mo yeke bâ so, mbi yeke mû ni na mo nga na ahale* ti mo biani biani.+16 Mbi yeke sara si ahale* ti mo aga tongana alê ti mbutu, si, tongana zo alingbi ti diko alê ti mbutu, andâ lo lingbi ti diko wungo ti ahale* ti mo.+17 Londo mo tambela na yâ ti kodro ni ti hinga yongo ni nga na konongo ti lê ni, ndali ti so mbi yeke mû ande ni na mo.”18 Tongaso, Abram angbâ gï ti lango na yâ ti atente. Na pekoni, lo gue lo sara kodro na popo ti akota keke ti Mamré,+ so ayeke na Hébron;+ lo leke mbeni gbalaka teti Jéhovah+ kâ.


text:
Ke apensé ti dunia so
“Ala sara hange si mbeni zo agbu ala na kûkû pëpe na lege ti senda-ndara na senge senge tënë ti handa . . . ti dunia so.”—ACOL. 2:8.
ABIA: 60, 26
1. Wango wa la bazengele Paul amû lani na aChrétien ti Colosses na ngoi so lo tokua lettre na ala? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article so.)
NA BANGO ni, bazengele Paul asû lettre ti lo na aChrétien ti Colosses na ngoi so a kanga lo na Rome na popo ti ngu 60 ti si na ngu 61 tongaso. Lo fa na ala so a yeke kota ye ti tene ala duti na “gbungo nda ti ye kue na lege ti yingo”. (aCol. 1:9). Na ndö ni, Paul atene: “Mbi tene tongaso si mbeni zo ahanda ala pëpe na atënë so ague na zo ti ye peko ti mbeni ye. Ala sara hange si mbeni zo agbu ala na kûkû pëpe na lege ti senda-ndara na senge senge tënë ti handa so alondo na ngobo ti azo, so ague oko na aye ti dunia so, so ayeke tongana aye ti amolenge, me a gue oko na Christ pëpe.” (aCol. 2:4, 8). Na pekoni, lo fa na ala ndani so ambeni pensé ti dunia so ayeke na lege ni ape me azo mingi aye ni. Na tapande, mbeni pensé ni so alingbi ti sara si mbeni zo abâ so lo yeke na ndara mingi nga lo yeke nzoni lo hon amba ti lo. Nda ti lettre ti lo ni ayeke lani ti mû maboko na aita ti ke apensé ti dunia nga ti kpe asioni sarango ye.—aCol. 2:16, 17, 23.
2. Ngbanga ti nyen la e yeke sara tënë na ndö ti atapande ti apensé ti dunia so?
2 Azo so ayeke na apensé ti dunia so ahinga amama-ndia ti Jéhovah ape, na tongana e sara hange ape apensé ti ala alingbi ti woko mabe ti e. Laso, e kue e lingbi ti tingbi na apensé ti dunia so. A yeke fa ni na télé, na ndö ti Internet, na place ti kua wala na ekole. Na yâ ti article so, e yeke bâ tongana nyen la e lingbi ti kanga lege na apensé ti dunia so ti sara ngangu na ndö ti apensé ti e. E yeke bâ apensé oku ti dunia so nga tongana nyen la e lingbi ti ke ni.
E BEZOIN TI MÄ NA BÊ NA NZAPA?
3. Pensé wa la anzere na azo mingi? Ngbanga ti nyen?
3 “Mbi lingbi ti duti nzoni zo sân ti mä na bê na Nzapa.” Na yâ ti akodro mingi, azo ayeke tene so ala mä na bê na Nzapa ape; ala yeke na yâ ti mbeni bungbi ti vorongo Nzapa ape. Peut-être ala gbu li ti ala nzoni pëpe ti hinga wala Nzapa ayeke dä, me ala ye ti duti na liberté ti sara ye so anzere na ala. (Diko Psaume 10:4.) Ambeni alingbi ti pensé so ala hinga ndo mingi tongana ala tene: “Mbi lingbi ti duti na anzoni sarango ye sân ti mä na bê na Nzapa.”
4. E lingbi ti tene nyen ti mû maboko na mbeni zo so atene Nzapa la acréé aye ape?
4 A yeke na lege ni ti tene so Nzapa la acréé aye ape? Li ti zo ayeke ga kirikiri tongana lo bâ ndo na mbage ti awandara ti gi ti hinga wala a créé aye crééngo. Me ti tâ tënë ni, kiringo tënë ni akpengba ape. Mbeni da alingbi ti sigi gï na bê ti lo ape, tongaso Nzapa la acréé aye so ayeke na fini. Ti tâ tënë ni, a yeke ngangu ti hinga atënë kue na ndö ti acellule so ayeke na ndö ti sese me a yeke ngangu ape ti hinga tënë na ndö ti ada. Acellule ayeke na ngangu ti dü gï mara ti ala wani. Acellule awara ngangu ni so na ndo wa? Bible atene: “Da oko oko kue, mbeni zo la asara ni, me zo so asara aye kue ayeke Nzapa.”—aHéb. 3:4.
5. E lingbi ti tene nyen na ndö ti pensé so atene zo alingbi ti hinga ye so ayeke nzoni sân ti mä na bê na Nzapa?
5 E lingbi ti tene nyen na ndö ti pensé so atene zo alingbi ti hinga ye so ayeke nzoni sân ti mä na bê na Nzapa? Bible atene so ambeni zo so amä na bê na Nzapa ape alingbi ti duti na ambeni nzoni sarango ye (aRom. 2:14, 15). Na tapande, mbeni zo alingbi ti ne babâ na mama ti lo nga lo ye ala. Me tongana lo sara ye alingbi na andia ti Nzapa ape, lo lingbi ti mû asioni desizion (És. 33:22). Azo mingi so ahinga ndo ayeda so aye so aga kirikiri na ndö ti sese afa so zo ayeke na bezoin ti mungo maboko ti Nzapa. (Diko Jérémie 10:23.) Tongaso, a lingbi e tene lâ oko ape so e lingbi ti hinga ye so ayeke nzoni sân ti mä na bê na Nzapa nga ti bata andia ti lo.—Ps. 146:3.
E BEZOIN MBENI BUNGBI TI VORONGO NZAPA?
6. Bango ndo wa la azo mingi ayeke na ni na ndö ti bungbi ti vorongo?
6 “Mo lingbi ti duti na ngia sân bungbi ti vorongo Nzapa.” Pensé so anzere na azo mingi ndali ti so ala bâ bungbi ti vorongo tongana mbeni ye so ayeke fatigué zo nga ayeke kota ye ape. Nga, abungbi ti vorongo mingi ague na azo yongoro na Nzapa na lege so a yeke fa na ala tënë ti enfer, tënë ti dîme wala tënë ti poroso. A dö bê ti e ape so azo mingi abâ so ala lingbi ti duti na ngia sân ti duti na yâ ti mbeni bungbi ti vorongo. Mara ti azo tongaso alingbi ti tene: “Mbi ye tënë ti aye ti yingo, me mbi ye ti duti na yâ ti mbeni bungbi ti vorongo ape.”
7. Tongana nyen la tâ bungbi ti vorongo Nzapa alingbi ti sara si mo duti na ngia?
7 A yeke tâ tënë so zo alingbi ti duti na ngia sân ti duti na yâ ti bungbi ti vorongo Nzapa? Tâ tënë, zo alingbi ti duti na ngia sân bungbi ti vorongo ti wataka. Me zo alingbi ti duti na tâ ngia gï tongana lo yeke na nzoni songo na Jéhovah, so ayeke “Nzapa so ayeke na ngia”. (1 Tim. 1:11). Aye kue so Nzapa asara ayeke ndali ti nzoni ti acréature ti lo. Awakua ti lo ayeke na ngia ndali ti so ala zia li ti ala gï na ndö ti mungo maboko na amba ti ala (Kus. 20:35). Na tapande, gbu li ti mo na ndö ti fason so tâ bungbi ti vorongo Nzapa ayeke mû maboko na sewa ti duti na ngia. Tâ bungbi ti vorongo Nzapa afa na e ti ne koli wala wali ti e, ti bâ zendo ti mariage tongana mbeni ye so ayeke nzoni-kue, ti gi koli wala wali nde pëpe, ti fa na amolenge ti e ti ne azo nga ti ye azo ti sewa ti e. Tâ bungbi ti vorongo Nzapa amû maboko na awakua ti Jéhovah na yâ ti dunia kue ti sara kua maboko na maboko nga ti ye aita ti congrégation.—Diko Ésaïe 65:13, 14.
8. Tongana nyen la Matthieu 5:3 amû maboko na e ti hinga biani ye so ayeke sara si azo aduti na ngia?”
8 Tongaso, zo alingbi ti duti biani na ngia sân ti sara na Nzapa? Gbu li ti mo na ndö ti hundango ndo so: Nyen la ayeke sara si azo aduti na ngia? A nzere na ambeni zo ti sara kua, ti sara sport wala ti sara ambeni ngia. Ti ambeni zo, a nzere na ala ti bâ lege ti azo ti sewa ti ala wala akamarade ti ala. Aye so kue alingbi ti ga na zo ngia, me mbeni ye ayeke dä so zo alingbi ti sara na yâ ti fini ti lo so yeke ga na lo ngia so aninga. E yeke nde na anyama, tongaso e lingbi ti hinga Lo so acréé e nga ti sara na lo be-ta-zo. Lo créé e ti tene e wara ngia tongana e yeke sara na lo. (Diko Matthieu 5:3.) Na tapande, e atâ wavorongo Nzapa e yeke na ngia nga e yeke kpengba mba na ngoi so e bungbi oko ti voro Jéhovah (Ps. 133:1). E yeke nga na ngia ndali ti so e yeke na yâ ti bungbi ti aita so ayeke na yâ ti dunia kue, e yeke na anzoni sarango ye nga e yeke na mbeni pendere beku.
E BEZOIN ANDIA TI NZONI SARANGO YE?
9. (a) Bango ndo wa la azo mingi ayeke na ni na ndö ti bungbingo koli na wali? (b) Ngbanga ti nyen la Bible ake bungbingo koli na wali sân mariage?
9 “Ndani nyen ti fâ ngbanga na ndö ti bungbingo koli na wali sân mariage?” Azo alingbi ti tene na e, atene: “Zo adoit ti sara ngia na yâ ti gigi ti lo. Ndani nyen ti fâ ngbanga na ndö ti bungbingo koli na wali sân mariage?” A yeke na lege ni ape ti tene mbeni Chrétien akanga lê na ndö ti lango-sioni. Ngbanga ti nyen? Bible ake lango-sioni. * (Diko 1 aThessalonicien 4:3-8.) Jéhovah ayeke na droit ti lu ndia na e ndali ti so lo la lo sara e. Lo tene gï koli na wali so asara mariage la alingbi ti bungbi. Nzapa amû na e andia so ndali ti so lo ye e. Lo hinga so tongana e sara ye alingbi na andia so, gigi ti e ayeke duti nzoni mingi. Asewa so asara ye alingbi na andia so ayeke ye terê mingi nga ayeke ne mba nga ala yeke nzoni. Nzapa ayeke fâ ngbanga na ndö ti azo so ake na mbana ti sara ye alingbi na ndia ti lo.—aHéb. 13:4.
10. Tongana nyen la mbeni Chrétien alingbi ti kpe yongoro na lango-sioni?
10 Bible afa na e tongana nyen ti kpe lango-sioni. Mbeni kpengba ye so e lingbi ti sara ayeke ti zi lê ti e nzoni na ndö ti ye so e yeke bâ. Jésus atene: “Zo kue so angbâ ti bâ mbeni wali si lo sara nzara ti wali ni so, andâ lo gi lo na wali na yâ ti bê ti lo awe. Ni la, tongana lê ti mo ti mbage ti koli ayeke sara ti tene mo pika gere ti mo, gboto ni mo bi ni yongoro na mo.” (Mat. 5:28, 29). Tongaso, a lingbi Chrétien abâ pëpe porno wala lo mä pëpe abia so a sara tënë ti lango-sioni na yâ ni. Bazengele Paul atene: “Ala sara si amembre ti terê ti ala so ayeke na sese so akui tongana a ndu lango-sioni.” (aCol. 3:5). Na ndö ni, a yeke nzoni e zi lê ti e nzoni na ndö ti aye so e yeke gbu li ti e na ndö ni nga na aye so e yeke sara lisoro na ndö ni.—aÉph. 5:3-5.
A LINGBI E ZIA LI TI E GÏ NA NDÖ TI MBENI NZONI KUA TI NGINZA?
11. Ngbanga ti nyen la e lingbi ti ye ti sara mbeni nzoni kua?
11 “Mbeni nzoni kua ti nginza ayeke sara si mo duti na ngia.” Azo mingi ayeke wa e ti leke na bê ti e ti sara mbeni nzoni kua na yâ ti gigi ti e. Mara ti kua tongaso alingbi ti sara si iri ti e awu, e wara komandema wala e ga zo ti mosoro. Ndali ti so kpengba ye so azo mingi ayeke gi ti sara na yâ ti fini ti ala ayeke mbeni nzoni kua, ye so alingbi ti sara si mbeni Chrétien awara mara ti pensé ni so.
12. Eskê mbeni nzoni kua ti nginza ayeke sara si mo duti biani na ngia?
12 Eskê a yeke tâ tënë so mbeni kua so asara si mo wara komandema wala iri ti mo awu ayeke sara si mo duti biani na ngia? Ên-ën. Girisa ape so Satan aye ti komande na ndö ti azo nga lo ye ti tene iri ti lo awu. Atâa so kue, lo yeke na ngonzo me lo yeke na ngia ape (Mat. 4:8, 9; Apoc. 12:12). Gbu li ti mo na ndö ti ngia so e wara na mungo maboko na azo ti wara ndara ti Nzapa, tongaso si ala lingbi ti wara fini ti lakue lakue. Mbeni kua na yâ ti dunia so alingbi ti ga na e mara ti ngia so ape. Na ndö ni, ti wara mbeni nzoni kua, mingi ni, azo ayeke sara mandako na amba ti ala, ala yeke sara sioni na amba ti ala wala ala yeke sara kota bê na terê ti amba ti ala. Me so kue alingbi ala ape. Bible atene so ala yeke ‘tomba peko ti pupu senge.’—Zo-ti. 4:4.
13. (a) A lingbi e bâ kua ti nginza tongana nyen? (b) Ti gue oko na mbeti so Paul atokua na aThessalonicien, nyen la asara si lo yeke lani na ngia mingi?
13 Biani, a lingbi e sara kua, na a yeke sioni ape ti sara mbeni kua ti nginza so e ye ni. Me a lingbi kua ni aduti pëpe ye so ayeke kota mingi na yâ ti fini ti e. Jésus atene: “Zo alingbi pëpe ti sara kua ti ngbâa na azo use, ndali ti so lo yeke ke mbeni oko na lo yeke ye mbeni. Wala lo yeke ngbâ na mbeni oko na lo ke mbeni. Ala lingbi pëpe ti sara kua ti ngbâa na Nzapa nga na Mosoro.” (Mat. 6:24). Tongana e zia li ti e kozoni kue gï na ndö ti kua ti Jéhovah nga e fa tënë ti lo na azo, e yeke wara ngia so mara ni ayeke dä ape. Bazengele Paul awara lani mara ti ngia ni so. Na ngoi so lo de lani maseka, lo zia lani li ti lo gï na ndö ti mbeni nzoni kua ti nginza. Me ambeni ngoi na pekoni, lo wara tâ ngia na ngoi so lo bâ tongana nyen la Bible achangé fini ti azo so lo fa tënë na ala. (Diko 1 aThessalonicien 2:13, 19, 20.) Mbeni kua nde so alingbi ti mû ngia na zo tongana ti so ayeke dä ape.
E AZO E LINGBI TI LEKE AKPALE TI E WANI?
14. Ngbanga ti nyen la pensé so atene zo alingbi ti leke akpale ti lo wani anzere na ambeni zo?
14 “Azo alingbi ti leke akpale ti ala.” Tënë so anzere na azo mingi. Ngbanga ti nyen? Tongana fade tënë ni so ayeke tâ tënë, a ye ti tene so zo ayeke na bezoin ti tene Nzapa afa lege na lo ape nga so zo alingbi ti sara ye kue so bê ti lo aye. Nga, ambeni zo alingbi ti yeda na pensé so atene zo alingbi ti leke akpale ti lo wani ndali ti so mbeni gingo nda ti ye atene so bira, sarango sioni, kobela nga na yere ayeke kiri kiringo na gbe ni. Mbeni tondo atene: “Raison so ndali ni gigi ti azo ayeke ga gï nzoni ayeke so azo aye ti sara si dunia aduti pendere mingi.” Mara ti tënë tongaso afa so zo ahinga fadeso awe tongana nyen la lo lingbi ti leke akpale so azo ayeke na yâ ni ngbene ye giriri so? Ti kiri tënë na hunda so, zia e gbu li ti e nzoni na ndö ti akpale ni so.
15. Aye wa la afa so akpale ti azo ayeke ngangu mingi?
15 Abira: Abira use so amû ndö ti sese kue afâ azo ahon kutu 60. Ngbene ye na hunzingo ti Use bira so amû sese kue, ade azo ahinga nzoni tongana nyen ti kanga lege na bira ape. Ti si na ngu 2015, azo kutu 65 akpe ndo ti ala ndali ti bira wala ndali ti so a sara aye ti ngangu na ala. Gï na yâ ti ngu 2015, azo kutu 12 tongaso akpe ndo ti ala. Sarango sioni: Atâa so mara ti ambeni sarango sioni akiri na peko na ambeni ndo, sarango aye so ake ndia na lege ti Internet, aye ti ngangu so azo ti sewa asara na popo ti ala nga na kpale ti aterroriste ague na li ni mingi. Na ndö ni, azo mingi ayeda so tënë ti goro ahon ndö ni na yâ ti dunia. Zo ayeke na ngangu ti zi sarango sioni ape. Kobela: Azo awara lege ti kanga lege na ambeni kobela. Me mbeni tondo so a fa ni na ngu 2013 afa so ngu oko oko, azo kutu gumbaya so ngu ti ala ayeke na gbe ti ngu 60 akui na kobela ti bê, kobela so asara si mbage ti terê ti zo abuba, cancer, kobela ti wungo nga na kobela ti diabète. Yere: Banque mondiale atene so gï na Afrika, wungo ti azo so ayeke na yâ ti kota yere ague na li ni mingi, a londo na kutu 280 na ngu 1990 a si na kutu 330 na ngu 2012.
16. (a) Ngbanga ti nyen la gï Royaume ti Nzapa oko la alingbi ti leke akpale ti azo? (b) Anzoni ye wa so Royaume ayeke ga ande na ni Ésaïe na mbeni zo ti sungo psaume asara tënë ni?
16 Azo so ayeke gi gï nzoni ti ala wani la ayeke na ndö ti abungbi ti dengo buze nga na abungbi ti poroso ti laso. A yeke polele, azo tongaso alingbi pëpe ti zi bira, sarango sioni, kobela nga na yere, gï Royaume ti Nzapa la alingbi ti zi ni. Gbu li ti mo na ndö ti ye so Jéhovah ayeke sara ande ndali ti azo. Bira: Royaume ti Nzapa ayeke zi ande aye kue so ayeke na gunda ti bira, aye tongana gingo gï nzoni ti zo wani, goro, yengo kodro ahon ndö ni, vorongo ti wataka nga na Satan lo wani (Ps. 46:8, 9). Sarango sioni: Royaume ti Nzapa ayeke zi ande sarango sioni. Même laso, Royaume ni ayeke fa na azo kutu mingi ti ye terê nga ti sara confiance na mba. Mbeni gouvernement ti azo alingbi ti sara tongaso ape (És. 11:9). Kobela: Jéhovah ayeke sara ande si azo ti lo aduti na nzoni seni (És. 35:5, 6). Yere: Jéhovah ayeke zi ande yere nga lo yeke sara si azo ti lo aduti na ngia nga na kpengba songo na lo, ye so ayeke kota mingi ahon amosoro kue.—Ps. 72:12, 13.
“ALA HINGA TONGANA NYEN LA A LINGBI ALA KIRI TËNË”
17. Tongana nyen la mo lingbi ti ke apensé ti dunia so?
17 Tongana mo mä mbeni pensé ti dunia so, so alingbi ti zia mabe ti mo na yâ ti tara, gi ti hinga ye so Bible atene na ndö ti tënë ni nga sara lisoro na ndö ni na mbeni ita so ayeke biazo. Gbu li ti mo na ndö ti ndani so tënë ni so anzere na azo, ngbanga ti nyen la pensé ni so ayeke na lege ni ape nga tongana nyen la mo lingbi ti ke ni. Biani, e kue e lingbi ti bata terê ti e na apensé ti dunia so tongana e sara ye alingbi na wango so Paul amû lani na congrégation ti Colosses, lo tene: “Ala ngbâ lakue ti sara ye na ndara na mbage ti azo so ayeke na gigi. . . si ala hinga tongana nyen la a lingbi ala kiri tënë na zo oko oko.”—aCol. 4:5, 6.
^ par. 9 Azo mingi ahinga ape so versê ti Jean 7:53–8:11 so ayeke na yâ ti ambeni Bible ayeke lani pëpe na yâ ti angbene mbeti so a sû na gbe ti yingo ti Nzapa. Versê so asara si ambeni zo atene so a yeke gï azo so asara siokpari ape la alingbi ti fâ ngbanga na ndö ti zo so agi koli wala wali nde. Me ndia so Nzapa amû lani na azo ti Israël atene: “Tongana a wara mbeni koli na ngoi so lo yeke lango na wali ti mba ti lo, a lingbi ala use kue akui, koli ni na wali ni.”—Deut. 22:22.


text:
CHAPITRE BALE-OKO NA MBASAMBALA
E yeke na pasa ti sambela Nzapa
1, 2. Ngbanga ti nyen la mo pensé so sambela ayeke mbeni cadeau so ayeke tâ nde? Ngbanga ti nyen la a lingbi e hinga ye so Bible afa na ndö ti sambela?
TONGANA a haka sese na tanga ti aye so ayeke na yâ ti dunia, sese ayeke tâ kete mingi. Tongana Jéhovah abâ ndo na sese, azo ti amara kue ayeke tongana kete goutte oko ti ngu na yâ ti mbeni sceau (Psaume 115:15; Ésaïe 40:15). Atâa so e yeke kete mingi tongana a haka e na tanga ti aye so ayeke na yâ ti dunia, Psaume 145:18, 19 atene: “Jéhovah ayeke nduru na azo kue so ayeke iri lo, azo kue so ayeke iri lo na bê ti ala kue. Lo mû na azo so akpe mbeto ti lo aye so ala sara nzara ni; lo mä toto so ala toto na lo ti mû maboko na ala, na lo zi ala.” So tâ kota pasa si e yeke na ni! Jéhovah, so ayeke Zo so asara aye kue so ngangu ti lo ahon angangu kue, aye ti duti nduru na e nga lo ye ti mä asambela ti e. Sambela ayeke mbeni pasa, mbeni matabisi so ayeke nde so Jéhovah amû na e oko oko kue.
2 Me Jéhovah ayeke mä sambela ti e gï tongana e sambela lo na lege so anzere na lo. E lingbi ti sara ni tongana nyen? Zia e bâ tënë so Bible atene na ndö ti sambela.
NGBANGA TI NYEN TI SAMBELA JÉHOVAH?
3. A lingbi mo sambela Jéhovah ngbanga ti nyen?
3 Jéhovah aye ti tene mo sambela lo, wala mo sara tënë na lo. E hinga ni tongana nyen? Diko aPhilippien 4:6, 7. Gbu li ti mo na ndö ti tisango ndo so. Gbia ti dunia kue ayeke pensé mingi na mo na lo ye ti tene mo fa na lo atënë ti bê ti mo nga na akpale ti mo.
4. Ti sambela Jéhovah lakue ayeke kpengba songo ti mo na lo tongana nyen?
4 Sambela ayeke mû maboko na e ti lë kpengba songo na Jéhovah. Tongana akamarade ayeke sara lisoro lakue na mba na ndö ti apensé ti ala, agingo bê ti ala nga na atënë ti bê ti ala, songo ti ala ayeke kpengba mingi. Ti sambela Jéhovah ayeke nga tongaso. Na lege ti Bible, lo fa na mo apensé ti lo na atënë ti bê ti lo, nga lo fa na mo ye so lo yeke sara ande na yâ ti ngoi so ayeke ga. Mo lingbi ti fa na lo atënë ti gbe ti bê ti mo tongana mo yeke sara tënë na lo lakue. Tongana mo sara ni, songo ti mo na Jéhovah ayeke kpengba mingi ahon ti kozo.—Jacques 4:8.
NYEN LA A LINGBI E SARA TI TENE NZAPA AMÄ ASAMBELA TI E?
5. E hinga tongana nyen so Jéhovah ayeke mä asambela kue ape?
5 Jéhovah ayeke mä asambela kue? Ên-ën. Na ngoi ti prophète Ésaïe, Jéhovah atene na azo ti Israël, lo tene: “Même tongana ala sambela gbani, mbi yeke mä pëpe; maboko ti ala asi singo na mênë.” (Ésaïe 1:15). Tongaso, tongana e sara hange pëpe, e lingbi ti sara mbeni ye so ayeke gue na e yongoro na Jéhovah, na a yeke sara si lo mä asambela ti e pëpe.
6. Ngbanga ti nyen la mabe ayeke kota ye? Tongana nyen la mo yeke fa so mo yeke na mabe?
6 Tongana e ye ti tene Nzapa amä sambela ti e, a lingbi e mä na bê na lo (Marc 11:24). Bazengele Paul atene: “Tongana mabe ayeke dä pëpe zo alingbi ti nzere na lê ti Nzapa pëpe, ndali ti so zo so aga nduru na Nzapa a lingbi lo mä na bê so Nzapa ayeke dä nga so Nzapa ayeke zo so ayeke futa azo so ayeke gi lo ngangu.” (aHébreu 11:6). Gï ti tene so e mä na bê awe alingbi pëpe. A lingbi e fa mabe ti e ni polele na mango yanga ti Jéhovah lâ na lâ.—Diko Jacques 2:26.
7. (a) Ngbanga ti nyen la a lingbi e sara terê ti e kete nga e ne Jéhovah na ngoi so e yeke sambela lo? (b) Tongana nyen la e lingbi ti fa so atënë so e tene na Jéhovah na yâ ti sambela alondo na bê ti e?
7 Na ngoi so e yeke sambela Jéhovah, a lingbi e sara terê ti e kete nga e ne lo. Ngbanga ti nyen? Tongana e ye ti sara tënë na mbeni gbia wala mbeni président, e yeke sara ni na mbeni lege so ane zo. Jéhovah ayeke Nzapa so ngangu ti lo ahon angangu kue, tongaso, a lingbi e ne lo mingi nga e sara terê ti e kete na ngoi so e yeke sara tënë na lo (Genèse 17:1; Psaume 138:6). A lingbi nga e fa so atënë so e yeke tene na lo alondo tâ na bê ti e, me e yeke kiri gï pëpe na ndö ti a-oko tënë fani mingi.—Matthieu 6:7, 8.
8. Tongana e sambela ndali ti mbeni ye, nyen la a lingbi e sara nga?
8 Na nda ni, tongana e sambela ndali ti mbeni ye, a lingbi e sara kue ti wara ye so e sambela ndali ni. Na tapande, tongana e sambela Jéhovah ndali ti aye so e bezoin ni lâ oko oko, a lingbi e kanga maboko ti e pëpe e ku ti tene Jéhovah amû na e ye kue atâa so e lingbi ti sara kua ti wara ni. A lingbi e sara kua ngangu nga e yeda ti sara kua kue so e lingbi ti sara (Matthieu 6:11; 2 aThessalonicien 3:10). Wala tongana e sambela Jéhovah ti mû maboko na e ti zia lege ti sarango mbeni ye ti sioni, a lingbi e kpe ye kue so alingbi ti sara si e tï na yâ ni (aColossien 3:5). Zia e bâ ambeni tënë so azo ayeke hunda ka na ndö ti sambela.
ATËNË SO AZO AYEKE HUNDA KA NA NDÖ TI SAMBELA
9. A lingbi e sambela zo wa? Jean 14:6 afa na e nyen na ndö ti sambela?
9 A lingbi e sambela zo wa? Jésus afa lani na adisciple ti lo ti sambela “Babâ ti e so [a]yeke na yayu”. (Matthieu 6:9). Lo tene nga: “Mbi yeke lege ni, tâ tënë na fini. Zo oko alingbi ti ga na Babâ na mbeni lege nde pëpe, gï na lege ti mbi.” (Jean 14:6). Tongaso, a lingbi e sambela Jéhovah na lege ti Jésus. Ti sambela na lege ti Jésus aye ti tene nyen? Ti tene Jéhovah amä asambela ti e, a lingbi e fa so e bâ na nene ni kua so ayeke nde so Jéhovah amû na Jésus. Tongana ti so e manda awe, Jésus aga lani na sese ti zi e na gbe ti siokpari na kuâ (Jean 3:16; aRomain 5:12). Jéhovah azia nga Jésus Kota Prêtre nga na Juge.—Jean 5:22; aHébreu 6:20.
10. Na ngoi so e yeke sambela, mbeni mbilimbili fason ti dutingo ni ayeke dä? Ngbanga ti nyen?
10 Na ngoi so e yeke sambela, mbeni mbilimbili fason ti dutingo ni ayeke dä? Ên-ën, Jéhovah ahunda na e pëpe ti sara agenou, ti duti wala ti luti na nduzu na ngoi so e yeke sambela. Bible afa so tongana e duti na mbeni fason so ane Jéhovah, e lingbi ti sara tënë na lo (1 Chronique 17:16; Néhémie 8:6; Daniel 6:10; Marc 11:25). Ye so ayeke kota mingi na lê ti Jéhovah ayeke pëpe fason so e duti na ni, me ti duti na nzoni bango ndo na ngoi so e yeke sambela lo. E lingbi ti sambela na kota go wala na yâ ti bê ti e na ndo kue so e yeke dä nga na ngoi kue na bï wala na kota lâ. Tongana e sambela Jéhovah, e yeke na confiance so lo yeke mä e même tongana mbeni zo amä e pëpe.—Néhémie 2:1-6.
11. Ambeni ye wa la e lingbi ti sara tënë ni na Jéhovah?
11 E lingbi ti sambela ndali ti aye wa? E lingbi ti sambela Jéhovah ndali ti ye kue so anzere na lo. Bible atene: “Atâa ye wa la e hunda, tongana a gue oko na ye so bê ti lo aye, lo yeke mä e.” (1 Jean 5:14). E lingbi ti sambela ndali ti aye so abâ e wani? En. A yeke nzoni sambela so e tene na Jéhovah aduti tongana lisoro so e yeke sara na mbeni kamarade ti e so e ye lo mingi. E lingbi ti tene na Jéhovah atënë kue so ayeke na yâ ti li ti e nga na bê ti e (Psaume 62:8). E lingbi ti sambela lo ti mû na e yingo vulu ti lo so ayeke ngangu mingi ti mû maboko na e ti sara ye so ayeke nzoni (Luc 11:13). E lingbi nga ti hunda Jéhovah ti mû na e ndara ti mû anzoni desizion, nga e lingbi ti sambela ti wara ngangu ti hon ndö ti akpale (Jacques 1:5). A yeke nzoni e hunda na Jéhovah ti pardonné asiokpari ti e (aÉphésien 1:3, 7). A yeke nzoni e sambela nga ndali ti ambeni zo, na tapande sewa ti e nga na aita ti congrégation.—Kusala 12:5; aColossien 4:12.
12. Nyen la a lingbi aduti kota ye na yâ ti asambela ti e?
12 Nyen la a lingbi aduti kota ye na yâ ti asambela ti e? Jéhovah nga na ye so bê ti lo aye. A yeke nzoni e kiri singila na lo na bê ti e kue ndali ti aye kue so lo sara ndali ti e (1 Chronique 29:10-13). E hinga ni ndali ti so na ngoi so Jésus ayeke lani na sese, lo fa na adisciple tongana nyen ti sambela. (Diko Matthieu 6:9-13.) Lo tene na ala so a yeke nzoni ala sambela kozoni kue ti tene iri ti Nzapa aga nzoni-kue. Na pekoni, Jésus afa so a yeke nzoni e sambela ti tene Royaume ti Nzapa aga nga ti tene a sara na ndö ti sese kue ye so bê ti Nzapa aye. Jésus atene so a yeke gï tongana e sambela ndali ti akota ye so awe si na pekoni e lingbi ti sambela ndali ti abezoin ti e wani. Tongana e zia Jéhovah nga na ye so bê ti lo aye kozo na yâ ti asambela ti e, e yeke fa ye so ayeke kota na lê ti e.
13. A yeke nzoni asambela ti e ayo tongana nyen?
13 A yeke nzoni asambela ti e ayo tongana nyen? Bible afa ni pëpe. Asambela ti e alingbi ti duti nduru wala ayo alingbi na ye so e sambela ndali ni. Na tapande, e lingbi ti tene mbeni nduru sambela kozo ti te ye me e lingbi ti sambela ayo na ngoi so e yeke kiri singila na Jéhovah wala e yeke fa na lo agingo bê ti e (1 Samuel 1:12, 15). E bezoin ti tene yongoro sambela gï ti pika bê ti amba ti e pëpe, tongana ti so ambeni zo ayeke sara lani na ngoi ti Jésus (Luc 20:46, 47). Asambela tongaso ayeke pika ti lo bê ti Jéhovah pëpe. Ye so ayeke kota na lê ti Jéhovah ayeke sambela so alondo na bê ti e.
14. A lingbi e sambela fani oke? Ye so afa na e nyen na ndö ti Jéhovah?
14 A lingbi e sambela fani oke? Jéhovah ahunda na e ti sara tënë na lo lakue. Bible atene so a yeke nzoni e “ngbâ ti sambela lakue”. (Matthieu 26:41; aRomain 12:12; 1 aThessalonicien 5:17). Jéhovah ayeke lakue nduru ti mä e. E lingbi ti kiri singila na lo lâ na lâ ndali ti ndoye ti lo nga ndali ti aye so lo mû na e. E lingbi ti hunda lo ti fa lege na e, ti mû ngangu na e nga ti dë bê ti e. Tongana e bâ biani na nene ni pasa so e yeke na ni ti sambela Jéhovah, e yeke sara tënë na lo na ngoi kue so lege azi na e.
15. A lingbi e tene “amen” na hunzingo ti sambela ngbanga ti nyen?
15 A lingbi e tene “amen” na hunzingo ti sambela ngbanga ti nyen? Tënë “amen” aye ti tene “biani” wala “zia a duti tongaso.” A yeke mbeni fason ti tene so tënë so e tene na yâ ti sambela ti e alondo na bê ti e (Psaume 41:13). Bible afa na e so a yeke nga nzoni ti tene “amen,” atâa na kota go wala na yâ ti bê ti e, na hunzingo ti sambela so a tene na devant ti gbâ ti azo ti fa so e yeda na tënë so a tene.—1 Chronique 16:36; 1 aCorinthien 14:16.
NZAPA AYEKE KIRI TËNË NA ASAMBELA TI E TONGANA NYEN?
16. Jéhovah ayeke kiri tënë biani na asambela ti e? Nyen la afa ni?
16 Jéhovah ayeke kiri tënë biani na asambela ti e? En, lo yeke sara ni. Bible atene lo yeke ‘lo so ayeke mä sambela’. (Psaume 65:2). Jéhovah ayeke mä asambela so azo kutu mingi ayeke tene na bê ti ala kue na lo nga lo yeke kiri tënë na ni, na lo yeke sara ni na alege nde nde.
17. Tongana nyen la Jéhovah ayeke sara kua na a-ange nga na awakua ti lo ti kiri tënë na asambela ti e?
17 Jéhovah ayeke sara kua na a-ange nga na awakua ti lo na ndö ti sese ti kiri tënë na asambela ti e (aHébreu 1:13, 14). E yeke na atapande ti azo mingi so asambela ti tene a mû maboko na ala ti mä yâ ti Bible, ngoi kete na pekoni mbeni Témoin ti Jéhovah aga na ndo ti ala. Bible afa so a-ange ayeke mû mbage na kua ti fango “nzoni tënë” na ndö ti sese kue. (Diko Apocalypse 14:6.) Nga, mingi ti e asambela Jéhovah ndali ti mbeni mbilimbili kpale wala mbeni mbilimbili bezoin, na pekoni e wara mungo maboko so e yeke fade na bezoin ni na mbage ti mbeni ita.—aProverbe 12:25; Jacques 2:16.
18. Tongana nyen la Jéhovah ayeke sara kua na yingo ti lo nga na Bible ti kiri tënë na asambela?
18 Jéhovah ayeke sara kua na yingo ti lo ti kiri tënë na asambela ti e. Tongana e sambela ti wara mungo maboko ti hon ndö ti mbeni kpale, lo lingbi ti sara kua na yingo vulu ti lo ti fa lege na e nga ti kpengba e (2 aCorinthien 4:7). Jéhovah ayeke sara nga kua na Bible ti kiri tënë na asambela ti e nga ti mû maboko na e ti mû anzoni desizion. Na ngoi so e diko Bible, e lingbi ti wara mbeni versê so ayeke mû maboko na e. Jéhovah alingbi ti pusu mbeni ita ti mû commentaire so e yeke na bezoin ni na ngoi ti bungbi wala lo lingbi ti pusu mbeni ancien ti fa na e mbeni ye na yâ ti Bible.—aGalate 6:1.
19. Ngbanga ti nyen la na ambeni ngoi e bâ so Jéhovah akiri tënë na asambela ti e ape?
19 Na ambeni ngoi, e lingbi ti hunda terê ti e: ‘Ngbanga ti nyen la ade Jéhovah akiri tënë na ambeni sambela ti mbi pëpe?’ Girisa ape so lo hinga lawa nga tongana nyen la lo lingbi ti kiri tënë na asambela ti e. Lo hinga bezoin ti e. Peut-être a lingbi e ngbâ ti sambela teti mbeni ngoi ti fa so ye so e hunda na lo agbu bê ti e mingi nga ti fa na lo so e yeke biani na mabe na lo (Luc 11:5-10). Na ambeni ngoi Jéhovah ayeke kiri tënë na asambela ti e na mbeni lege so e ku terê ti e na ni pëpe. Na tapande, e lingbi ti sambela ndali ti mbeni ye so ayeke ngangu, me ahon ti tene lo zi kpale ni, lo lingbi ti mû na e ngangu ti gbu ngangu na yâ ti kpale ni.—Diko aPhilippien 4:13.
20. Ngbanga ti nyen la a lingbi e sambela Jéhovah fani mingi?
20 E bâ na nene ni mingi pasa so e yeke na ni ti sambela Jéhovah. E yeke na confiance so lo yeke mä e (Psaume 145:18). Tongana e sambela Jéhovah na bê ti e kue fani mingi, songo ti e na lo ayeke kpengba mingi.


text: 13 Lo* ngbâ lo luti na ndö ti mbutu ti ngu-ingo.Na mbi bâ mbeni nyama ti ngonda,+ lo londo na yâ ti ngu-ingo ni+ lo yeke sigi. Lo yeke na adidi bale-oko na ali mbasambala. Akpoto ti gbia ayeke na ndö ti adidi ti lo ni oko oko si akpoto ni kue ayeke bale-oko; me na ndö ti ali ti lo ni, airi so azonga Nzapa ayeke dä.2 Nyama ti ngonda so mbi bâ akpa zen, me agere ti lo ayeke tongana agere ti nyama so a iri lo ours nga yanga ti lo akpa yanga ti bamara. Sioni nyama so akpa ngbo+ so amû ngangu ti lo, trône ti lo na kota komandema+ na nyama ti ngonda so.3 Mbi bâ mbeni oko ti ali ti nyama ni, mo bâ mo tene a dë ni dengo si kä ni akpa ti tene lo kui fade na ni, me kä ni amü.+ Na sese kue amû peko ti nyama ti ngonda so na gondango lo.4 Ala voro sioni nyama so akpa ngbo so ngbanga ti so lo mû komandema na nyama ti ngonda ni, nga ala voro nyama ti ngonda ni, ala tene: “Zo wa si ayeke tongana nyama ti ngonda so? Zo wa si alingbi ti tiri na lo?”5 A mû na nyama so mbeni yanga so atene akota tënë na atënë ti zongango ndo, nga a mû na lo komandema ti sara ye na yâ ti nze 42.+6 Lo zi yanga ti lo ti zonga Nzapa,+ ti zonga iri ti lo nga na ndo so lo duti dä, même azo so ayeke na yayu.+7 A mû lege na lo ti sara bira na azo ti be-vulu nga ti sö benda na ndö ti ala;+ a mû na lo komandema na ndö ti akete mara kue, azo ti kodro kue, azo ti yanga ti kodro kue nga na amara kue.8 Azo kue so asara kodro na ndö ti sese ayeke voro ande nyama ti ngonda so. Ti londo na ngoi so a zia gere ti dunia, a sû iri ti zo oko pëpe na popo ti ala na yâ ti rouleau ti fini+ so ayeke ti Kete taba so a fâ lo ândö.+9 Tongana mbeni zo ayeke na mê, zia lo mä.+10 Tongana a leke ti tene a gue na mbeni zo na ngbâa, lo yeke gue gï na ngbâa ni. Tongana a si so mbeni zo afâ zo na épée,* a lingbi a fâ lo na épée.+ Ge la si a hunda na azo ti be-vulu+ ti gbu ngangu+ nga ti duti na mabe.+11 Na pekoni, mbi bâ mbeni nyama ti ngonda ni nde so alondo na yâ ti sese ayeke monté, lo yeke na adidi use tongana ti molenge ti taba, me lo komanse ti sara tënë tongana mbeni sioni nyama so akpa ngbo.+12 Lo sara kusala na komandema kue ti kozo nyama ti ngonda ni,+ na lo sara ni na gbele lo. Lo sara si sese nga na azo so asara kodro na ndö ni avoro kozo nyama ti ngonda ni, so ayeke na kä so akpa ti tene lo kui fade na ni, me si kä ni amü so.+13 Lo sara akota fä, juska lo sara si wâ alondo na yayu adescend na sese na lê ti azo kue.14 Lo handa azo so asara kodro na sese, ndali ti afä so a mû lege na lo ti sara na lê ti nyama ti ngonda ni; na oko ngoi ni, lo tene na azo so asara kodro na sese ti leke mbeni statue+ ndali ti nyama ti ngonda so a dë lo na épée me lo kiri lo zingo so.+15 A mû na lo lege ti tokua pupu na yâ ti statue ti nyama ti ngonda ni, tongaso si statue ni asara tënë nga asara si a fâ ala kue so ake ti voro statue ti nyama ti ngonda ni.16 Lo gbu azo kue na ngangu, akete zo na akota zo, azo ti mosoro na awayere, azo so ayeke ngbâa pëpe na angbâa, ti tene a zia mbeni marque na ndö ti maboko ti ala ti koli wala na ndö ti lê ti ala,+17 nga ti tene mbeni zo awara lege ti vo ye wala ti kä ye pëpe, me gï zo so ayeke na marque ni, so ti tene iri+ ti nyama ti ngonda ni wala numero ti iri ti lo ni.+18 Ge la si a hunda ti duti na ndara: Zia zo so ahinga ti bâ yâ ti aye nzoni adiko numero ti nyama ti ngonda ni, ndali ti so a yeke numero ti zo, na numero ni ayeke 666.+


text:
Asandaga ayeke pëpe kozo ye so agbu bê ti Nzapa (6)
“A nzere na mbi mingi ti sara ye so bê ti mo aye!” (8)
Na mokonzi ti azo ti pikango mozoko. Psaume ti David. Bia.40 Mbi zia bê ti mbi kue ti ku* Jéhovah,na lo dengi mê ti lo,* lo mä toto ti mbi ti wara mungo maboko.+2 Lo sigi na mbi na yâ ti dû so a yeke mä bruit ti ye so ayeke toto ngangu dä,na yâ ti popoto so alï lingo.Lo zia gere ti mbi na ndö ti kota tênë;lo sara si gere ti mbi aluti nzoni.3 Na pekoni, lo zia fini bia na yanga ti mbi,+bia ti gonda na Nzapa ti e.Azo mingi ayeke bâ ye so, bê ti ala ayeke pika,na ala yeke zia bê ti ala na ndö ti Jéhovah.4 Ngia ayeke na zo so azia bê ti lo na ndö ti Jéhovah,na lo zia bê ti lo pëpe na ndö ti azo ti kpengba-li wala azo ti mvene.5 Jéhovah, Nzapa ti mbi,aye so mo sara ayeke mingi,akusala ti mo so adö bê nga na abibe ti mo na mbage ti e ayeke mingi.+Zo oko ti lingbi na mo ayeke dä pëpe;+tongana mbi gi ti sara tënë ti akusala ti mo nga ti fa peko ni,mbi peut ti diko ni kue pëpe, ndali ti so a yeke mingi mingi.+6 Mo ye* sandaga ti anyama wala ambeni sandaga nde pëpe;+me mo zi mê ti mbi ti tene mbi mä tënë.+Mo hunda pëpe asandaga so a zö ni agbi kue wala asandaga ndali ti siokpari.+7 Tongaso mbi tene: “Bâ, mbi ga awe!A sû tënë na ndö ti mbi na yâ ti rouleau.*+8 Nzapa ti mbi, a nzere na mbi mingi* ti sara ye so bê ti mo aye!+Ndia ti mo ayeke na yâ ti bê ti mbi kâ.+9 Mbi fa nzoni tënë ti mbilimbili ti mo na yâ ti kota congrégation.+Jéhovah, tongana ti so mo hinga,mbi gbanzi terê ti mbi pëpe ti sara tënë.+10 Mbi honde mbilimbili ti mo na yâ ti bê ti mbi pëpe.Mbi fa na azo so mo yeke be-ta-zo nga mo sö zo.Tongana mbi yeke na yâ ti kota congrégation, mbi honde tâ ndoye ti mo nga na tâ tënë ti mo pëpe.”+11 Jéhovah, gbanzi mbi na nzoni bê ti mo pëpe.Zia si tâ ndoye ti mo nga na tâ tënë ti mo abata mbi lakue.+12 Aye ti ngangu so angoro mbi ayeke mingi, na zo apeut ti diko ni pëpe;+afaute ti mbi ahon ndö ti mbi, a sara si mbi lingbi pëpe ti bâ lege so mbi yeke mû;+a yeke mingi ahon kuä ti li ti mbi,na bê ti mbi anze kue.13 Pardon Jéhovah, duti nduru ti sö mbi.+Jéhovah, ga hio mo mû maboko na mbi.+14 Azo kue so agi ti zi fini* ti mbi so,zia si kamene agbu ala nga a bi nengo ti ala na sese.Zia si azo so terê ti ala anzere ndali ti ye ti ngangu so awara mbiazi terê ti ala ala hon na kamene na lê.15 Azo so ayeke tene na mbi, atene: “A lingbi mo!”zia si li ti ala ane ndali ti kamene so asara ala.16 Me zia si azo so agi mo +asara ngia nga aduti na ngia ndali ti mo.+Zia si azo so andoye aye so mo sara ti sö zo atene lakue:“Zia a gonda kota ti Jéhovah!”+17 Me zo ti mungo maboko na mbi ayeke dä pëpe nga mbi yeke wayere;zia si Jéhovah abi bê ti lo na mbi.Mo yeke zo ti mungo maboko na mbi nga zo ti sö mbi.+Nzapa ti mbi, mo ku pëpe.+