text:
CHAPITRE 13
Amatanga so anzere na Nzapa pëpe
“Ala ngbâ ti bâ yâ ti aye nzoni ti hinga ye so anzere biani na lê ti Seigneur.”—A-ÉPHÉSIEN 5:10.
1. Mara ti azo wa la Jéhovah ayeke gboto ala na mbage ti lo? Ngbanga ti nyen la a lingbi lê ti ala akpengba?
JÉSUS atene: “Atâ zo ti vorongo Nzapa ayeke voro Babâ na yingo nga na tâ tënë, ndali ti so, biani, Babâ ni ayeke gi mara ti azo tongaso ti voro lo.” (Jean 4:23). Tongana Jéhovah awara mara ti azo tongaso, tongana ti so lo wara na mo lani, lo yeke gboto ala na mbage ti lo nga na Molenge ti lo (Jean 6:44). So tâ pendere ye! Ye oko, a lingbi azo so aye tâ tënë ti Bible “[a]ngbâ ti bâ yâ ti aye nzoni ti hinga ye so anzere biani na lê ti Seigneur”, ndali ti so Satan ayeke kota wahanda.—aÉphésien 5:10; Apocalypse 12:9.
2. Fa tongana nyen la Jéhovah abâ azo so atara ti bungbi tâ vorongo lo na vorongo nzapa ti wataka.
2 Bâ ye so asi lani nduru na Hoto ti Sinaï, tongana amolenge ti Israël ahunda na Aaron ti leke na ala mbeni nzapa. Aaron ayeda na tënë so na lo leke mbeni molenge ti bagara ti lor na lo tene: “Kekereke e yeke sara mbeni matanga ndali ti Jéhovah.” Na yâ ti tënë ti lo so, lo ye ti fa so kete bagara so aye ti tene Jéhovah. Jéhovah akanga lê lani na ndö ti so a bungbi tâ vorongo lo na vorongo nzapa ti wataka so? Ên-ën. Jéhovah amû yanga si a fâ lani azo 3 000 tongaso so avoro yanda so (Exode 32:1-6, 10, 28). Nyen la e manda na lege ti ye so? Tongana e ye ti ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa, a lingbi e “ndu pëpe mbeni ye so aga sioni awe” na e sara kue si mbeni ye aga abuba yâ ti tâ tënë pëpe.—Ésaïe 52:11; Ézéchiel 44:23; aGalate 5:9.
3, 4. Ngbanga ti nyen la a lingbi e bi bê ti e mingi na amama-ndia ti Bible na ngoi so e yeke bâ tënë na ndö ti angobo na amatanga so azo ayeke sara?
3 Ye ti mawa ni ayeke so na peko ti kuâ ti abazengele so ayeke kanga lani lege na azo ti kengo tâ tënë ti Nzapa, ala so atene gï na yanga so ala yeke aChrétien na so aye tâ tënë pëpe ato nda ti yeda na aye ti apaïen: angobo ti ala, amatanga ti ala nga na alango so apaïen abâ atene ayeke nzoni-kue, na ala tene ayeke ti aChrétien (2 aThessalonicien 2:7, 10). Na ngoi so e yeke bâ tënë ti ambeni matanga so, bâ tongana nyen la aye so ayeke si na ngoi ti amatanga so afa bibe ti Nzapa pëpe, me yingo ti dunia so. Mingi ni, amatanga ti dunia so angoro gï na terê ti aye so: nzara ti mitele, atënë ti vorongo nzapa ti wataka nga sarango yorö, aye so kue ayeke aye so a hinga na “Babylone, Ngangu gbata”. * (Apocalypse 18:2-4, 23). Nga, girisa ape so Jéhovah wani abâ ândö na lê ti lo asaleté sarango ye ti anzapa ti apaïen, so mingi ti angobo ti laso alondo na yâ ni. Kite ayeke dä ape so amatanga tongaso angbâ ti son bê ti Jéhovah laso. A yeke bango ndo ti lo la ayeke kota ye mingi na lê ti e ape?—2 Jean 6, 7.
4 Ndali ti so e yeke atâ Chrétien, e hinga so ambeni matanga anzere na bê ti Jéhovah ape. Me a lingbi e leke na bê ti e ti sara mbeni ye oko pëpe so andu amatanga so. Zia e bâ ngbanga ti nyen la Jéhovah ake amatanga so; ye so ayeke kpengba e ti ngbâ ti ke ye kue so alingbi ti kanga lege na e ti ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa.
MATANGA TI VORONGO LÂ AGA MATANGA TI NOËL
5. Ngbanga ti nyen la e lingbi biani ti tene so a dü Jésus na lango 25 ti décembre ape?
5 Mo yeke wara tënë ti sarango matanga ti dungo Jésus na yâ ti Bible ape. Ti tâ tënë ni, a hinga pëpe tâ lango so a dü na Jésus. Me ye so e hinga biani ayeke so a dü lo pëpe na lango 25 ti décembre, mbeni nze so dê ayeke mingi na yâ ti kodro so a dü lo ândö dä. * Mbeni ye so apusu e ti tene tongaso ayeke so Luc asû na mbeti atene na lango ti dungo Jésus, “aberger nga ayeke lango [lani] na gigi” na ala yeke bata anyama ti ala (Luc 2:8-11). Tongana aberger so ayeke lango lakue na gigi, ka a yeke gboto lê na ndö ni pëpe. Me, ndali ti so na nze ti décembre dê ayeke mingi na Bethléhem nga neige ayeke tï lakue, azo ayeke bata anyama ti ala na yâ ti da nga aberger ayeke “lango na gigi” pëpe. Nga, Joseph na Marie ague lani na Bethléhem ngbanga ti so César Auguste amû yanga ti tene azo ague na kodro so a dü ala dä ti zia iri ti ala na mbeti (Luc 2:1-7). So aJuif ayeke lani nduru ti ke komandema ti aRomain, a yeke duti ngangu na César ti hunda na ala ti tambela na ngoi ti sioni dê tongaso juska na kodro ti ala.
6, 7. (a) Mingi ti angobo ti matanga ti Noël alondo na ndo wa? (b) Kangbi wa la ayeke na popo ti lege so azo ayeke mû ye na mba na ngoi ti Noël na ti so aChrétien ayeke mû ye na amba ti ala?
6 Matanga ti Noël ayeke na yâ ti Bible ape, me a londo na amatanga so apaïen ayeke sara ândö, tongana Saturnales, mbeni matanga so aRomain asara ni ndali ti Saturne so a bâ lo tongana nzapa ti azo ti fango yaka. Legeoko nga, mbeni kota bakari (New Catholic Encyclopedia) atene so, ti lingbi na kode ti dikongo ngoi ti ala, azo so ayeke voro lani nzapa so a iri lo Mithra ayeke sara ka “matanga ti dungo lâ” na lango 25 ti décembre. Biani, “matanga ti Noël abâ gigi na ngoi so aRomain agbu lani tënë ti vorongo lâ ngangu mingi,” so ti tene ngu 300 tongaso na peko ti kuâ ti Christ.
Atâ Chrétien amû ye na zo na ndoye
7 Na ngoi ti amatanga ti ala, apaïen ayeke mû aye na mba nga ala yeke tö gï anzoni kobe; a ngbâ ti sara aye so na ngoi ti matanga ti Noël. Tongana ti so e bâ nga laso, mingi ni, bibe so apusu azo ni lani ti mû ye na amba ti ala na ngoi ti matanga ti Noël ague oko pëpe na tënë so a wara na 2 aCorinthien 9:7, so atene: “Zia zo oko oko asara tongana ti so lo leke na bê ti lo ti sara, na vundu na bê pëpe wala a gbu lo gbungo na ngangu pëpe, ndali ti so Nzapa andoye zo so amû ye na ngia.” A yeke ndoye la apusu atâ Chrétien ti mû ye na amba ti ala, na ala ku gï mbeni lango ti sara ni ape; nga ala yeke ku pëpe ti tene a kiri a mû ye na ala na pekoni. (Luc 14:12-14; diko Kusala 20:35.) Na mbage nga, terê ti atâ Chrétien anzere mingi so a zi ala na gbe ti matanga ti Noël, so na ngoi ni li ti zo kue ayeke gï na nduzu, nga so a zi ala na gbe ti nengo joug ti mungo abon so azo mingi ayeke mû ni na ngoi ni so.—Matthieu 11:28-30; Jean 8:32.
8. Azo ti gingo nda ti aye na lege ti atongoro amû lani amatabisi na Jésus ndali ti lango ti dungo lo? Ngbanga ti nyen mo tene tongaso?
8 Me ambeni zo alingbi ti tene: ‘Ka azo ti gingo nda ti aye na lege ti atongoro amû lani amatabisi na Jésus ndali ti lango ti dungo lo ape?’ Ên-ën. Amatabisi ni ayeke gï mbeni lege ti ne mbeni kota zo, nga a yeke mbeni ngobo ti ngoi ni kâ (1 aGbia 10:1, 2, 10, 13; Matthieu 2:2, 11). Ti tâ tënë ni, ala si lani pëpe tâ gï na bï so a dü na Jésus. Na ngoi so ala si, Jésus ayeke pëpe mbeni foroto so alango na mbeni ndo ti kobe ti anyama, me lo sara anze mingi awe nga lo yeke na yâ ti da.
YE SO BIBLE ATENE NA NDÖ TI AMATANGA TI DUNGO
9. Nyen la asi na ngoi ti amatanga ti dungo so Bible asara tënë ni?
9 Atâa so dungo mbeni molenge amû lakue ngia mingi na azo, Bible asara pëpe tënë ti mbeni wakua ti Nzapa so asara matanga ti dungo lo (Psaume 127:3). A girisa ti sara tënë ni girisango? Ên-ën, ndali ti so Bible asara tënë ti amatanga ti dungo use: oko ni, ti Pharaon ti Égypte; use ni, ti Hérode Antipas. (Diko Genèse 40:20-22; Marc 6:21-29.) Ye oko, Bible asara nzoni tënë ti amatanga use so pëpe, mbilimbili ti use matanga ni, ndali ti so a yeke na ngoi ni so la si a dë go ti Jean Baptiste.
10, 11. Bango ndo wa akozo Chrétien ayeke na ni lani na ndö ti amatanga ti dungo? Ngbanga ti nyen ala bâ ni tongaso?
10 Mbeni kota bakari (The World Book Encyclopedia) atene so “akozo Chrétien abâ ti ala lani sarango matanga ti dungo zo tongana mbeni ngobo ti apaïen.” Na tapande, azo ti Grèce ândö atene ti ala so zo oko oko ayeke na mbeni yingo so ayeke bata lo; yingo ni so ayeke dä na lango ti dungo zo ni, na lo yeke ngbâ ti bâ ndo na ndö ti zo ni juska na kuâ ti lo. Mbeni buku (The Lore of Birthdays) atene so “yingo ni so ayeke na songo ti ndima na nzapa so lango ti dungo zo ni atï na lango ti dungo lo.” Nga, a ninga awe la azo atingbi amatanga ti dungo na gingo nda ti ye na lege ti atongoro nga na horoscope.
11 A yeke pëpe gï ngbanga ti so angobo ti amatanga ti dungo alondo na aye ti apaïen na sarango yorö si awakua ti Nzapa ti ândö ake ni; ala ke ni nga ngbanga ti amama-ndia. E tene tongaso ngbanga ti nyen? Biani, ala yeke lani akoli na awali so abâ terê ti ala kete; tongaso, ala bâ pëpe so lango ti dungo ala ayeke tâ mbeni kota ye mingi so a lingbi a sara matanga ni * (Michée 6:8; Luc 9:48). Ti ala, ala mû gloire na Jéhovah na ala kiri singila na lo ndali ti kota matabisi ti fini so lo mû na ala. *—Psaume 8:3, 4; 36:9; Apocalypse 4:11.
12. Na lege wa la lango ti kuâ ti e ayeke nzoni ahon lango ti dungo e?
12 Awakua ti Jéhovah so akui be-ta-zo, Nzapa agirisa ala ape, na lo leke mbeni gigi ti kekereke ndali ti ala awe (Job 14:14, 15). Zo-ti-fa-tene 7:1 atene: “Nzoni iri ayeke nzoni ahon pendere mafuta; nga lango ti kuâ ti zo ayeke nzoni ahon lango ti dungo lo.” E yeke wara “nzoni iri” so na gbele Nzapa tongana e ngbâ be-ta-zo na lo. A yeke nzoni ti bâ so oko matanga so a hunda na aChrétien ti sara ni andu pëpe dungo zo me kuâ ti mbeni zo: kuâ ti Jésus, lo so na lege ti “iri” ti lo so ayeke nzoni mingi, e lingbi ti wara salut.—Luc 22:17-20; aHébreu 1:3, 4.
MATANGA TI FINI NGU AYEKE GÏ SENGE NGIA?
13, 14. Ngbanga ti nyen aChrétien ayeke sara matanga ti Fini Ngu ape?
13 Aye so azo ayeke sara na ngoi ti matanga ti Fini Ngu alondo na angobo ti apaïen. Mbeni kota bakari (The World Book Encyclopedia) atene: “A yeke na ngu 46 kozo na ngoi ti e si togbia ti Rome so iri ti lo ayeke Jules César atene so lango 1 ti nze ti janvier ayeke duti Kozo Lango ti Fini Ngu. A-Romain azia lango ni tongana lango ti Janus, so ayeke nzapa ti ayanga ti gbagba, ti ayanga-da nga na ti tongo nda ti aye. Iri ti janvier so a mû na nze ni alondo na iri ti Janus so lani ayeke na alê osio, use abâ ndo na devant, na use abâ ndo na peko.”
14 Lango ni nga na angobo so angoro matanga ti Fini Ngu ayeke legeoko pëpe na yâ ti akodro kue. Mbeni bakari (Standard Dictionary of Folklore, Mythology, and Legend) atene: “Na akodro mingi ti Europe, azo ayeke yamba lingo na yâ ti fini ngu na lege so ala yeke sara angia nde nde, ala yeke dodo, ala yeke nyon sämba mingi nga ala yeke sara apumba ti kirikiri.” Na yâ ti ambeni kodro so ayeke ti Europe ape, oko bakari ni atene so “a bâ lingo na yâ ti mbeni fini ngu tongana ngoi so azo ayeke gi ti duti gï na nzerengo terê.” Ye oko, aRomain 13:13 amû wango so: “Zia e tambela na lege ni tongana ti so zo ayeke tambela na kota lâ, e tambela pëpe na lege ti pumba ti kirikiri nga na nyongo sämba ahon ndö ni, wala na lege ti sarango lango-sioni nga na sarango sioni ye sân kamene, wala na yâ ti papa nga na sarango kota bê.”—1 Pierre 4:3, 4; aGalate 5:19-21.
MATANGA TI TOUSSAINT NA TI AKUÂ
15. Matanga ti Toussaint na ti akuâ asara si angobo wa so ayeke na yâ ti Bible pëpe angbâ lakue?
15 Matanga ti Toussaint ayeke mbeni matanga ti aCatholique so a yeke sara ni na lango 1 ti novembre na mbage ti Europe ndali ti azo so ala bâ ala tongana asaint. A hinga pëpe ngbanga ti nyen la a soro lango ni so. Mbeni kota bakari (New Catholic Encyclopedia) afa so lango ni so alondo na ngoi ti aCelte ti ândö, so ayeke mbeni mara ti apaïen so asara kodro na azoa ti Grande-Bretagne nga na mbeni mbage ti Europe. Bakari ni atene: “Ndali ti so lango 1 ti novembre ayeke . . . tongo nda ti ngoi ti dê na kodro ti aCelte, peut-être a yeke ndani la si a soro lango ni so ti sara na matanga ti Toussaint. Âmanke a yeke ndali ti so aDruide ayeke sara ti ala lani amatanga ti akuâ so a iri ni Samhain ni la aChrétien asara ti ala nga matanga ti Toussaint.” Âdu ti matanga ti akuâ so a yeke sara ni na lango 2 ti novembre, oko bakari ni atene so ândö “azo mingi amä na bê so âme ti akuâ so ayeke na yâ ti purgatoire alingbi ti sigi na lango ni so na lê ti azo so asara lani sioni na ala, ala sigi tongana atoro, azo ti likundu wala akongba.” Akobe so a yeke mû na sandaga, kpongo molongo ti guengo na cimetière nga ambeni ngobo ni so a yeke sara ni ândö angbâ juska laso. A yeke polele so matanga ti Toussaint asara si afango ye ti apaïen nga na angobo so ason bê ti Jéhovah, Nzapa ti tâ tënë, angbâ lakue.
BATA SI MATANGA TI MARIAGE TI MO AGA SIONI PËPE
16, 17. (a) Ngbanga ti nyen la a lingbi aita so aleke ti sara mariage agi ti bâ wala angobo ti mariage ti kodro ti ala ague oko na amama-ndia ti Bible? (b) Ti angobo tongana ti tukungo loso wala mbeni ye na ndö ti koli na wali ni so, nyen la a lingbi Chrétien abâ ni?
16 Na yâ ti ngoi kete, “a yeke kiri ande ti mä go ti koli so ayeke mû wali fini fini na ti wali so ayeke mû koli fini fini na yâ ti [Babylone, Ngangu gbata] mbeni pëpe”. (Apocalypse 18:23). Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so Babylone ayeke duti dä mbeni pëpe; mbeni raison so lo yeke duti dä ape ndali ni ayeke sarango yorö ti lo, so alingbi ti sara si mariage aga sioni ti londo gï na lango ti matanga ni.—Marc 10:6-9.
17 Angobo ti sarango matanga ti mariage ayeke nde nde na yâ ti akodro kue. Ambeni ngobo ni so zo alingbi ti bâ atene a yeke sioni pëpe alingbi ti londo na asarango ye ti Babylone so ndani ayeke ti sambela nzoni pasa wala “chance” na koli na wali ni so amû terê fini fini wala na azo so ala tisa ala (Ésaïe 65:11). Mbeni ngobo ni ayeke tukungo loso wala mbeni ye nde na ndö ti azo so amû terê ni. Ngobo so alingbi ti londo na tënë so a tene kobe ayeke dë bê ti asioni yingo si ala sara sioni pëpe na koli na wali ni so amû terê fini fini so. Nga, ngbene ye giriri azo atingbi tënë ti loso na tënë ti dungo amolenge mingi, tënë ti dutingo na ngia nga ti tengo gigi aninga. A yeke polele so azo kue so aye ti ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa ayeke ke asioni ngobo tongaso.—Diko 2 aCorinthien 6:14-18.
18. Fa amama-ndia ti Bible so alingbi ti mû maboko na ambeni ita so ayeke leke ti sara mariage nga na ala so a tisa ala na matanga ni.
18 Legeoko nga, awakua ti Jéhovah asara pëpe aye ti dunia so alingbi ti buba nengo ti mariage nga na ti matanga ni wala so alingbi ti sara sioni na conscience ti ambeni zo. Na tapande, ala yeke kpe ti tene atënë so sioni hengo ndo ayeke na yâ ni wala so andu tënë ti bungbingo koli na wali; ala yeke kpe nga ti sara ambeni ngia wala ambeni tënë so alingbi ti zia kamene na lê ti ala so asara mariage ni wala ambeni zo nde (aProverbe 26:18, 19; Luc 6:31; 10:27). Ala yeke kpe nga ti sara amatanga ti mariage so ye ni ahon ndö ni, so afa na gigi so zo ni asara terê ti lo kete ape, me so afa gï “sarango baba ti akungba so zo ayeke na ni”. (1 Jean 2:16). Tongana mo yeke leke ti sara mariage, girisa ape so Jéhovah aye si lango ti mariage ti mo aduti mbeni lango so tongana mo dabe ti mo na ni gbândä, mo yeke na vundu ape. *
PIKANGO VERRE: A YEKE GÏ SENGE YE?
19, 20. Mbeni mbeti atene nyen na ndö ti ngobo ti pikango verre? Ngbanga ti nyen aChrétien asara ni ape?
19 Mbeni ye so a bâ ni mingi na ngoi ti amariage wala na ngoi so azo awara terê ti sara ngia ayeke so ala yeke pika verre. Mbeni mbeti (International Handbook on Alcohol and Culture) ti ngu 1995 atene: “Ngobo ti pikango verre . . . alondo peut-être na asandaga so a yeke sara ni ândö so na ngoi ni a yeke tuku mbeni sämba na anzapa ni . . . ti tene ala mû na zo mbeni ye so bê ti lo aye; a sara ni na lege ti mbeni nduru sambela so atene ‘À la santé!’”
20 Tâ tënë, peut-être azo mingi ahinga pëpe so pikango verre alondo na yâ ti mbeni sarango ye ti anzapa ti wataka. Ye oko, a lingbi ti bâ ngobo ti yongo verre ti sämba na nduzu tongana mbeni sambela ti hundango mbeni ye na nzapa ti “yayu” ti tene lo iri tënë nzoni na ndö ti zo; me lege ti hundango ye ni so ague nde na ti so Bible afa.—Jean 14:6; 16:23. *
“ALA AZO SO AYE JÉHOVAH, ALA KE YE TI SIONI”
21. Amatanga wa so peut-être alondo na abungbi ti vorongo nzapa ti wataka pëpe aChrétien ayeke kpe ni? Ngbanga ti nyen?
21 Ambeni kodro ayeke mû anginza ti futa na ambeni matanga so a yeke sara ni ngu oko oko, so a hinga ni na lege ti adodo ti tuturu nga so même a yeke yâa na nduzu sarango ye ti azo so ayeke bungbi koli na koli wala wali na wali; aye so afa biani tongana nyen asarango ye ti azo ti dunia so akiri tâ na gbe ni mingi (maboko ti Babylone, Ngangu gbata la ayeke na peko ti asarango ye so). A yeke duti na lege ni ti tene zo so aye Jéhovah ague na amatanga tongaso wala même ti tene lo bâ ni? Tongana lo sara tongaso, lo yeke fa so lo ke biani ye so ayeke sioni? (Psaume 1:1, 2; 97:10). A yeke tâ ye ti nzoni ti duti na mara ti bibe ti wasungo psaume so asambela Jéhovah atene: “Zi lê ti mbi na terê ti ye so ayeke senge senge ye.”—Psaume 119:37.
22. Na ngoi wa la mbeni Chrétien alingbi ti mû desizion lo wani ti sara mbeni matanga wala pëpe?
22 Na alango ti amatanga ti dunia so, mbeni Chrétien ayeke sara hange si sarango ye ti lo afa na azo pëpe so lo kue lo yeke sara amatanga ni. Paul atene: “Wala ala yeke te ye, wala ala yeke nyon ye wala ala yeke sara mbeni ye nde, ala sara ye kue ndali ti gloire ti Nzapa.” (1 aCorinthien 10:31; bâ encadré “ Lege ti mû adesizion na lege ti ndara.”) Na mbage, tongana a yeke polele so mbeni ngobo wala mbeni matanga andu tënë ti abungbi ti vorongo nzapa ti wataka pëpe, wala a ndu aye ti poroso nga na atënë ti kodro pëpe nga a gue nde na amama-ndia ti Bible pëpe, a yeke na Chrétien oko oko ti mû desizion lo wani ti sara ni wala pëpe. Na oko ngoi ni, lo yeke bi bê ti lo na ye so amba ti lo alingbi ti tene si lo ga mbeni tênë ti pikango gere pëpe.
MÛ GLOIRE NA NZAPA NA LEGE TI ATËNË TI YANGA TI MO NA ASARANGO YE TI MO
23, 24. Tongana nyen la e lingbi ti fa tënë nzoni na ndö ti andia ti Jéhovah so ayeke mbilimbili?
23 Azo mingi abâ alango ti ambeni matanga tongana ngoi ti tene asewa nga na akamarade abungbi oko ti sara ngia. Tongaso, tongana mbeni zo abâ ti lo so sarango ye ti e so ague oko na Bible afa so e yeke na ndoye pëpe nga ti e ahon ndö ni awe, na nzoni bê, e lingbi ti fa na lo so e aTémoin ti Jéhovah e bâ na nene ni mingi angoi so asewa nga na akamarade awara terê ti sara anzoni ngia (aProverbe 11:25; Zo-ti-fa-tene 3:12, 13; 2 aCorinthien 9:7). E yeke soro ambeni lango nde ti wara terê na azo ti e so e ndoye ala. Ye oko, ndali ti so e ndoye Nzapa nga na amama-ndia ti lo so ayeke mbilimbili, e ye pëpe ti mû angobo so ayeke son bê ti Jéhovah ti buba na angoi ti ngia tongaso.—Bâ encadré “ Tâ bungbi ti vorongo Nzapa aga na zo kota ngia mingi.”
24 Ti kiri tënë na azo so na sioni bibe pëpe ahunda tënë na ambeni Témoin ti Jéhovah, ala fa na azo ni ambeni tënë ti yâ ti chapitre 16 ti buku Bible alinbi ti fa nyen na e? * na azo ni amä ala. Ye oko, ye so e zia na gbele e ayeke ti ndu bê ti azo ti ga na yâ ti tâ tënë, me pëpe ti hon ala na tënë ti yanga. Ni la, a lingbi mo fa so mo ne zo ni, mo sara ye na lo na ngangu pëpe nga “lakue tënë ti yanga ti [mo] aduti nzoni, [mo] zia ingo dä”.—aColossien 4:6.
25, 26. Tongana nyen la ababâ na amama alingbi ti mû maboko na amolenge ti ala ti kpengba mabe ti ala nga ti ye Jéhovah mingi?
25 Ti e so e yeke awakua ti Jéhovah, lo fa ye na e nzoni mingi. E hinga ngbanga ti nyen e mä na bê na ambeni ye nga e yeke sara ni, na e hinga nga ngbanga ti nyen la e yeke sara pëpe ambeni ye (aHébreu 5:14). Tongaso, ala ababâ na amama, ala fa na amolenge ti ala tongana nyen ti gbu li na ndö ti amama-ndia ti Bible. Na sarango tongaso, ala yeke kpengba mabe ti amolenge ni na ala yeke mû maboko na ala ti mû Bible ti kiri tënë na ahundango ndo so azo ayeke hunda na ala na ndö ti tënë ti mabe ti ala, nga ala fa na amolenge ni so Jéhovah aye ala mingi.—Ésaïe 48:17, 18; 1 Pierre 3:15.
26 Azo kue so ayeke voro Nzapa “na yingo nga na tâ tënë” ayeke kpe gï pëpe amatanga so ague nde na Bible, me ala yeke sara nga ngangu ti duti azo so ayeke sara ye lakue mbilimbili na yâ ti gigi ti ala (Jean 4:23). Laso, azo mingi abâ ti ala so sarango ye mbilimbili ayeke mbeni ye so tango ni ahon awe. Me tongana ti so e yeke bâ ande na yâ ti chapitre ti peko, andia ti Jéhovah ayeke lakue nzoni mingi.
^ par. 3 Bâ encadré “ A lingbi mbi kue mbi sara matanga ni?” A fa nga iri ti ambeni matanga na yâ ti Index des publications Watch Tower so aTémoin ti Jéhovah asigi na ni.
^ par. 5 Na lege ti kode ti dikongo ngoi na yâ ti Bible nga na ti mbaï ti azo, peut-être a dü Jésus na nze ti Éthanim ti ngu 2 kozo na ngoi ti e; nze ni so amû ndangba mbage ti nze ti septembre na kozo mbage ti octobre ti calendrier ti e laso.—Bâ buku Étude perspicace des Écritures, Volume 2, lembeti 21, so aTémoin ti Jéhovah asigi na ni.
^ par. 11 Bâ encadré “ Amatanga ti dungo nga na vorongo Satan.”
^ par. 11 Ndia ti Moïse ahunda lani na mbeni wali ti mû sandaga na Nzapa ndali ti siokpari na peko ti so lo dü (Lévitique 12:1-8). Ndia so afa mbilimbili na azo ti Israël so tongana azo adü, ala yeke mû siokpari na amolenge ti ala; nga ndia so amû maboko na azo ti Israël ti duti na bango ndo so ayeke na lege ni na ndö ti dungo molenge, na peut-être ye so akanga lege na ala ti mû peko ti angobo ti sarango matanga ti dungo so apaïen ayeke sara ni.—Psaume 51:5.
^ par. 18 Bâ a-article use na ndö ti tënë ti mariage na ti warango terê na ambeni ita ti sara ngia, na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti lango 1 ti novembre 2006, lembeti 12-21.
^ par. 20 Bâ Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti février 2007, lembeti 30 na 31, na Français.
^ par. 24 So aTémoin ti Jéhovah asigi na ni.


c: text/html

text:
12:17
Mustafa Özcan Güneşdoğdu - Esmaul Husna
12.366 izlenme - 3 yıl önce
Esmaul Husna - Mustafa Özcan Güneşdoğdu
Şarkı Sözleri:
Subhaneke ya Allâh tealeyte yâ Rahman ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Râhiym tealeyte yâ Kerim ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Hâmid tealeyte yâ Hâkim ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Mecid tealeyte yâ Melik ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Kuddüs tealeyte yâ Selâm ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Mü’min tealeyte yâ Müheymin ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ ahmân Subhaneke ya Âziz tealeyte yâ Cebbâr ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Mütekebbir tealeyte yâ Hâlık ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Evvel tealeyte yâ Âhir ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya zâhir tealeyte yâ Bâtın ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Bâri tealeyte yâ Musâvvir ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Tevvâb tealeyte yâ Vehhâb ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Bâis tealeyte yâ Vâris ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Kâdim tealeyte yâ Mukim ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Ferd tealeyte yâ Vitr ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Nur tealeyte yâ Settâr ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Celil tealeyte yâ Cemil ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Kâhir tealeyte yâ Kâdir ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Melik tealeyte yâ Muktedir ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Alim tealeyte yâ Âllâm ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Aziym tealeyte yâ Gâfur ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Hâlim tealeyte yâ Vedud ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Şehid tealeyte yâ Şâhid ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Kebir tealeyte yâ Müteâl ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Nur tealeyte yâ Lâtif ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Semi’ tealeyte yâ Kefil ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Kârib tealeyte yâ Bâsiyr ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Hâkk tealeyte yâ Mübin ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Râuf tealeyte yâ Râhiym ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Tâhir tealeyte yâ Müteâhhir ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Mücemmil tealeyte yâ Mufâddil ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Müzhır tealeyte yâ Mün’im ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Deyyân tealeyte yâ Sultân ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Hânnân tealeyte yâ Mennân ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Ehâd tealeyte yâ Sâmed ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Hâyy tealeyte yâ Kâyyum ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Adl tealeyte yâ Hâkem ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân Subhaneke ya Ferd tealeyte yâ Kuddûs ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân ecirnâ mine’n-nâr bi afvike yâ Rahmân

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Yamba ala na ngia
Azo wa la e yamba ala na ngia ni? Azo kue so aga na abungbi ti e: afini zo nga na azo so e hinga ala aninga (aRm 15:7; aHb 13:2). A lingbi ti duti mbeni ita ti e so alondo na mbeni kodro nde wala mbeni ita so aga na bungbi ti kozoni na peko ti so angu mingi lo ga ape. Tara ti bâ so tongana a yeke fade mo; tongana a bara mo na ngia a yeke nzere na mo mingi ape? (Mt 7:12). Tongaso, ngbanga ti nyen mo sara effort ahon ti kozo pëpe ti gue na Da ti Royaume ti bara azo kozo na bungbi nga na peko ni? Tongana e sara tongaso, a yeke sara si azo kue ayeke duti na ngia na ndoye ayeke duti na popo ti e nga a yeke mû gonda na Jéhovah (Mt 5:16). Biani, e lingbi pëpe ti sara tënë na azo kue so aga. Ye oko, terê ti azo kue ayeke nzere tongana e kue e sara part ti e. *
E yeke fa tâ yambango zo gï pëpe na ambeni ngoi tongana ti Dango bê na kuâ ti Jésus me na ngoi kue. Tongana afini zo abâ so e yeke na ndoye na popo ti e nga e fa ni na mbage ti ala, a lingbi ti pusu ala ti gonda Nzapa nga ti bungbi oko na e ti voro tâ Nzapa.—Jn 13:35.


text:
A fa so mbeni mato ti handango zo ayeke mvene (21-28)
“Tënë kue so mbi tene, ye ni ayeke si, a yeke ku kungo ape” (28)
12 Jéhovah akiri asara tënë na mbi, atene:2 “Molenge ti zo, mo yeke sara kodro na popo ti azo so li ti ala akpengba. Ala yeke na lê me ala yeke bâ ndo pëpe, ala yeke na mê me ala mä ndo na ni pëpe,+ biani ala yeke azo ti kpengba-li.+3 Âdu ti mo, molenge ti zo, mo kanga kungba ti mo mo bâ mo tene a forcé mo ti gue na mbeni kodro nde. Na pekoni, na kota lâ, na lê ti azo ni mo gue na mbeni ndo nde. Na lê ti ala, mo zia da ti mo, mo gue na mbeni ndo nde. Peut-être ala yeke gbu nda ti ye so mo yeke sara so, atâa so ala yeke azo ti kpengba-li.4 Na kota lâ na lê ti ala, mo sigi na kungba ti mo ni so mo kanga ni fade mo bâ mo tene a forcé mo ti gue na mbeni kodro nde so. Na lakui, na lê ti ala mo hon tongana mbeni zo so a forcé lo ti gue na mbeni kodro nde.+5 “Na ngoi so ala yeke bâ mo, mo kôro mbeni dû na yâ ti mur na mo yôro akungba ti mo na lê ni asigi.+6 So ala yeke bâ mo so, mo yô kungba ti mo na ndö ti go ti mo mo sigi na yâ ti vukongo ndo mo hon. Mo bi mbeni ye na li ti mo si mo bâ sese ni pëpe, mbi yeke sara si mo ga tongana mbeni tapande ndali ti azo ti Israël.”+7 Tongaso, mbi sara gï tongana ti so a tene na mbi. Na kota lâ, mbi mû akungba ti mbi mo bâ mo tene a forcé mbi ti gue na mbeni kodro nde. A si na lakui, mbi kôro mbeni dû na yâ ti mur na maboko ti mbi. Tongana ndo avuko, mbi sigi na akungba ti mbi na lê ti dû ni na mbi yô ni na ndö ti go ti mbi na lê ti ala.8 Na ndapre, Jéhovah akiri asara tënë na mbi, atene:9 “Molenge ti zo, azo ti Israël, azo ti kpengba-li so, ahunda mo fade pëpe, atene, ‘Nyen la mo yeke sara so?’10 Mo tene na ala: ‘Bâ tënë so Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, atene la: “Tënë so abâ mokonzi+ so ayeke na Jérusalem nga azo ti Israël kue so ayeke na yâ ti gbata ni.”’11 “Mo tene na ala: ‘Mbi yeke ga tongana mbeni tapande ndali ti ala.+ Mara ti ye so mbi sara so, ni la ayeke ga ande na ndö ti ala. A yeke gbu ala ande ti gue na ala na kanga na mbeni kodro nde.+12 Mokonzi so ayeke na popo ti ala, lo yeke yô ande kungba ti lo na ndö ti go ti lo na lo yeke hon na yâ ti vukongo ndo. Lo yeke kôro ande dû na yâ ti mur si lo yôro akungba ti lo ti tene asigi na lê ti dû ni.+ Lo yeke bi ye na li ti lo si lo bâ sese ni pëpe.’13 Mbi yeke bi gbanda ti mbi na ndö ti lo na a yeke gbu lo.+ Na pekoni mbi yeke gue na lo na Babylone, na kodro ti azo ti Chaldée, me lo yeke bâ kodro ni pëpe. Lo yeke kui kâ.+14 Azo kue so angoro lo, azo so amû maboko na lo nga na aturugu ti lo, mbi yeke kangbi ala kirikiri.+ Mbi yeke gboto ande épée ti tomba peko ti ala.+15 Na ngoi so mbi yeke kangbi ala kirikiri na popo ti amara nga na yâ ti akodro ni, ala yeke hinga so mbi yeke Jéhovah.16 Me mbi yeke zia ande si mbeni kete mbage ti ala angbâ, ala yeke kui pëpe kuâ ti épée, ti kota nzara nga na ti sioni kobela so amû ndo, tongaso si ala fa na amba ti ala peko ti aye ti sioni so asi na ala na popo ti amara so a gue na ala na popo ti ala na ala yeke hinga so mbi yeke Jéhovah.”17 Jéhovah akiri asara tënë na mbi, lo tene:18 “Molenge ti zo, mo yeke dö na mbeto na ngoi so mo te kobe ti mo, mo yeke duti kpô pëpe nga mo yeke gi bê ti mo na ngoi so mo yeke nyon ngu ti mo.+19 Mo tene na azo ti kodro ni: ‘Bâ tënë so Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, atene na azo ti Jérusalem na sese ti Israël la: “Ala yeke gi bê ti ala na ngoi so ala yeke te kobe ti ala, nga a yeke na yâ ti kota mbeto si ala yeke nyon ngu ti ala, ngbanga ti so sese ti ala ayeke buba ande kue+ ndali ti aye ti ngangu so azo so alango na yâ ti kodro ni ayeke sara na amba ti ala.+20 Agbata so azo alango na yâ ni so a yeke futi ni ande kue,+ na sese ni ayeke ngbâ senge. Ala yeke hinga so mbi yeke Jéhovah.”’”+21 Jéhovah akiri asara tënë na mbi, atene:22 “Molenge ti zo, azo ayeke tene mato so na Israël, ala tene: ‘Alango ayeke hon, me avision kue ayeke ga tâ tënë pëpe.’ So mato ti nyen la?+23 Tongaso, mo tene na ala: ‘Bâ tënë so Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, atene la: “Mbi yeke sara ande si tënë ti mato ni so akaï na yanga ti ala, na zo ayeke tene mato so na Israël mbeni pëpe.”’ Mo tene na ala: ‘Alango ni ayeke pusu nduru+ so avision kue ayeke ga tâ tënë.’24 Vision ti mvene nga na mbadi so a sara ni gï ti nzere* na azo ayeke duti ande na popo ti azo ti Israël mbeni pëpe.+25 “Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, atene: ‘Mbi, Jéhovah, mbi yeke sara tënë ande. Tënë kue so mbi tene, ye ni ayeke si, a yeke ku kungo pëpe.+ Ala azo ti kpengba-li so, a yeke na ngoi ti ala+ la si mbi yeke sara mbeni tënë, na mbi yeke sara ye alingbi na ni.’”26 Jéhovah akiri asara tënë na mbi, atene:27 “Molenge ti zo, azo* ti Israël ayeke tene: ‘Vision so lo bâ so ayeke si fafadeso pëpe. Lo yeke fa tënë ti mbeni prophétie so angbâ ayo mingi.’+28 Tongaso mo tene na ala: ‘Bâ tënë so Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, atene la: “Tënë kue so mbi tene, ye ni ayeke si, a yeke ku kungo pëpe. Tënë ti yanga ti mbi kue ayeke ga tâ tënë.” So tënë ti yanga ti Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, la.’”


text: 18 Mbeni lâ, na yâ ti ota ngu+ ti kota buru ni, Jéhovah atene na Élie, lo tene: “Gue mo fa terê ti mo na Achab, na mbi yeke sara si ngu-nzapa apika.”+2 Tongaso, Élie ague ti fa terê ti lo na Achab; na ngoi ni so, kota nzara ayeke ngangu mingi+ na Samarie.3 Âdu ti Achab, lo iri Abdias, so ayeke bâ ndo na ndö ti azo ti da ti gbia. (Abdias akpe mbeto ti Jéhovah ngangu,4 ni la na ngoi so Jézabel+ ayeke fâ lani aprophète ti Jéhovah, Abdias amû aprophète 100, lo kangbi yâ ti ala use. Lo mû ambeni 50 lo honde ala na yâ ti mbeni dû ti tênë nga lo mû ambeni 50 lo honde ala na yâ ti mbeni, na lo mû mapa na ngu na ala.)5 Na pekoni Achab atene na Abdias: “E tambela na yâ ti kodro ni e bâ angu kue so ayeke sua nga na apopo-hoto* kue. Peut-être e yeke wara ando so pere ayeke kamême dä ti mû na ambarata nga na avuko kororo ti tene ala ngbâ na fini si anyama ti e kue akui pëpe.”6 Tongaso, ala kangbi yâ ti kodro ni na popo ti ala. Achab ahon ti lo lo oko na mbeni lege, Abdias ahon nga ti lo lo oko na mbeni lege.7 Na ngoi so Abdias ayeke hon lo oko, mo ye ti bâ, lo tingbi na Élie. Hio lo hinga lê ti Élie, na lo kuku, lo kpo li ti lo na sese. Lo tene: “Seigneur ti mbi Élie,+ mo la?”8 Lo tene: “En, mbi la. Gue mo tene na seigneur ti mo, mo tene: ‘Élie ayeke ge.’”9 Me Abdias atene: “Sioni ti nyen la mbi sara si mo ye ti zia mbi wakua ti mo na maboko ti Achab ti tene lo fâ mbi so?10 Ti tâ tënë ni, so Jéhovah Nzapa ti mo ayeke na fini, seigneur ti mbi atokua azo na yâ ti akodro nga na aroyaume kue ti gi mo. Me tongana azo ti kodro ni wala ti royaume ni atene: ‘Lo yeke ge pëpe’, lo hunda ala ti deba yanga so ala wara mo pëpe.+11 Fadeso mo tene na mbi, mo tene: ‘Gue mo tene na seigneur ti mo, mo tene: “Élie ayeke ge.”’12 Na ngoi so mbi zia mo ti hon, yingo ti Jéhovah ayeke mû mo ti gue na mo na mbeni ndo+ so mbi yeke hinga ni pëpe, na tongana mbi tene na Achab si lo ga lo wara mo pëpe, lo yeke fâ mbi ande. Me mbi wakua ti mo mbi kpe mbeto ti Jéhovah ngbene ye so mbi de maseka.13 Seigneur ti mbi, mbi pensé mo mä tënë ti ye so mbi sara na ngoi so Jézabel ayeke fâ aprophète ti Jéhovah: Mbi mû aprophète ti Jéhovah 100 mbi kangbi yâ ti ala use. Mbi mû ambeni 50 mbi honde ala na yâ ti mbeni dû ti tênë nga mbi mû ambeni 50 mbi honde ala na yâ ti mbeni, na mbi yeke mû mapa na ngu lakue na ala.+14 Me fadeso mo tene na mbi, mo tene: ‘Gue mo tene na seigneur ti mo, mo tene: “Élie ayeke ge.”’ Nyen na nyen, lo yeke fâ mbi.”15 Me Élie atene na lo: “Ti tâ tënë ni, so Jéhovah ti aturugu so mbi yeke sara na lo* ayeke na fini, laso mbi yeke fa terê ti mbi na lo.”16 Tongaso, Abdias ague atingbi na Achab, na lo sara tënë ni na lo. Achab ague ti wara Élie.17 Gï so Achab abâ Élie, lo hunda lo, lo tene: “Mo so mo ga na ngangu kpale na ndö ti azo ti Israël* so, mo la?”18 Élie atene na lo: “Mbi ga na kpale na ndö ti azo ti Israël pëpe, me a yeke mo na ahale ti babâ ti mo la aga na kpale na ndö ti azo ni tongana ala dö acommandement ti Jéhovah azia, na ala mû peko ti aBaal.+19 Fadeso, iri azo ti Israël kue ti ga ti wara mbi na ndö ti Hoto ti Carmel.+ Iri nga aprophète ti Baal 450 na aprophète 400 ti ndo so yongoro yanda*+ ayeke dä, ala kue so ayeke te ye na table ti Jézabel.”20 Tongaso, Achab atokua ndo a iri azo ti Israël kue, nga a bungbi aprophète ni ndo oko na ndö ti Hoto ti Carmel.21 Na pekoni, Élie aga nduru na azo ni kue, na lo tene: “Juska lawa la bê ti ala ayeke duti use use?*+ Tongana Jéhovah la ayeke tâ Nzapa, ala mû peko ti lo;+ me tongana a yeke Baal, ala mû peko ti lo.” Me azo ni azi yanga na lo pëpe.22 Élie atene na ala: “Mbi la mbi yeke oko prophète ti Jéhovah so angbâ,+ me aprophète ti Baal ayeke 450.23 Zia a ga na e akoli-bagara use so akono awe. Zia aprophète ti Baal amû ti ala mbeni bagara ni, ala fâ yâ ni kete kete ala zia na ndö ti keke ti wâ, me ala zia wâ na terê ti keke ni pëpe. Mbi nga kue mbi yeke fâ oko ti bagara ni, mbi yeke leke lo mbi zia lo na ndö ti keke ti wâ, me mbi yeke zia wâ dä pëpe.24 Na pekoni, ala iri ndo na nzapa ti ala,+ me mbi, mbi yeke iri ndo na Jéhovah. Nzapa so ayeke bi ande wâ na terê ni la ayeke fa so lo yeke tâ Nzapa.”+ Azo ni kue atene: “En, nzoni.”25 Élie atene na aprophète ti Baal, atene: “Ala soro ti ala kozoni kete bagara ni oko ala leke lo, ndali ti so ala la ayeke mingi. Na pekoni, ala iri ndo na nzapa ti ala, me ala doit ti zia wâ na terê ni pëpe.”26 Tongaso, ala mû kete bagara so a mû ni na ala, ala leke ni na ala toto na iri ti Baal a londo na ndapre juska na midi, ala tene: “Baal, kiri tënë na e!” Me ala mä mbeni go pëpe, nga zo oko akiri tënë na ala pëpe.+ Ala huru, ala dodo, ala ngoro na terê ti gbalaka so ala sara.27 Na midi tongaso, Élie akomanse ti he ala, lo tene: “Ala dekongo ngangu! Lo yeke nzapa ape?+ Hinga ape, lo ngbâ ti gbu li ti lo ngangu, wala lo gue na kabinë.* Wala peut-être lo yeke lango, na a hunda ti tene mbeni zo azingo lo.”28 Ala ngbâ ti dekongo ngangu, nga, na lege ti ngobo ti sarango ye ti ala, ala suru terê ti ala na azembe nga na alikongo juska mênë amû terê ti ala kue.29 Midi ahon, me ala ngbâ ti sara ye kirikiri* juska ngoi ti mungo sandaga ti lê ti kobe ti lakui alingbi. Me a mä go ti mbeni zo pëpe nga zo oko akiri tënë na ala pëpe; mbeni zo ti mango ala ayeke dä pëpe.+30 Élie aku ngbii, na pekoni lo iri azo ni kue, lo tene: “Ala ga na terê ti mbi ge.” Tongaso ala kue aga na terê ti lo. Na pekoni, lo leke gbalaka ti Jéhovah so a kungbi ni lani na sese.+31 Élie amû atênë 12, a lingbi na wungo ti amara so abâ gigi na lege ti amolenge ti Jacob, so Jéhovah atene na lo lani, atene: “Iri ti mo ayeke ga Israël.”+32 Lo mû atênë so, lo leke na gbalaka+ na iri ti Jéhovah. Na pekoni, lo zi dû angoro gbalaka ni kue. Lê ti ndo so lo zi dû ni dä so, a lingbi ti mû séa* use ti ngongoa ti mbeni kobe a lu dä.33 Lo leke keke ti wâ na ndö ti gbalaka ni, lo fâ yâ ti kete bagara ni nga lo leke ni na ndö ti keke ni.+ Lo tene: “Ala tö ngu na yâ ti akota ta osio asi, ala tuku ni na terê ti nyama ti zongo na sandaga ni nga na terê ti akeke ni.”34 Lo tene: “Ala kiri atö asi ala tuku dä.” Tongaso ala kiri asara ni. Lo kiri lo tene: “Ala sara ni ti fani ota ni.” Ala sara ni ti fani ota ni.35 Ngu ni asua amû terê ti gbalaka ni kue, nga lo tuku ngu na yâ ti dû ni asi.36 Nduru na ngoi so a yeke mû sandaga ti lê ti kobe ti lakui,+ prophète Élie aga na devant ti azo ni na lo sambela, lo tene: “Jéhovah, Nzapa ti Abraham,+ ti Isaac+ na ti Israël, laso zia si azo ahinga so mo la mo yeke Nzapa na Israël, nga so mbi yeke wakua ti mo, na mo la mo mû yanga na mbi si mbi sara aye so kue.+37 Jéhovah, kiri tënë na mbi! Kiri tënë na mbi si azo so ahinga so mo Jéhovah mo yeke tâ Nzapa, na so mo la mo yeke sara si ala kiri na mbage ti mo.”+38 Tâ gï na peko ti sambela ni, wâ ti Jéhovah alondo na nduzu aga agbi nyama ti sandaga ni,+ akeke ti wâ ni, atênë ni nga na fuku ti sese. A sara nga si ngu so ayeke na yâ ti dû ni so ahule.+39 Tongana azo ni abâ ni, hio ala kuku, ala kpo li ti ala na sese, na ala tene: “Jéhovah ayeke tâ Nzapa! Jéhovah ayeke tâ Nzapa!”40 Élie atene na azo ni, lo tene: “Ala gbu aprophète ti Baal! Ala zia zo oko akpe pëpe!” Hio ala gbu ala, na Élie ague na ala na yanga ti ngu* ti Kishon,+ na lo fâ ala kâ.+41 Na pekoni, Élie atene na Achab: “Monté mo gue, mo te ye na mo nyon ye, ndali ti so mbi mä toto ti kota ngu-nzapa.”+42 Tongaso, Achab ague ti te ye na ti nyon ye, me Élie amonté na ndö ti Hoto ti Carmel lo kuku, lo kpo li ti lo na sese, na lê ti lo ayeke na popo ti genou ti lo.+43 Na pekoni lo tene na wakua ti lo, lo tene: “Pardon, monté mo gue mo bâ ndo na mbage ti ngu-ingo.” Lo monté lo bâ ndo na lo tene: “Ye oko ayeke dä pëpe.” Élie atokua lo fani mbasambala, lo tene: “Kiri mo gue mo bâ ndo.”44 Ti fani mbasambala ni, wakua ni atene: “Mbi bâ mbeni kete mbinda so akono tongana maboko ti zo, a londo na lê ti ngu-ingo ni ayeke monté.” Élie atene: “Gue mo tene na Achab, mo tene: ‘Kanga puse na terê ti ambarata. Descend hio, si ngu-nzapa akanga lege na mo pëpe!’”45 Na ngoi so wakua ni ayeke gue na tokua ni, lê ti nduzu avuko, pupu aya ngangu, na kota ngu-nzapa apika.+ Achab angbâ ti kpe na puse ti lo juska lo si na gbata ti Jizréel.+46 Me Jéhovah azia maboko ti lo na ndö ti Élie, na Élie amû yongoro bongo ti lo, lo kanga na gbe ti yâ ti lo na lo mû loro na devant ti Achab juska na Jizréel.


text: Maskil.* Psaume ti Asaph.+78 Azo ti mbi, ala dengi mê ti ala ti mä ndia* ti mbi;ala dengi mê ti ala ti mä tënë ti yanga ti mbi.2 Mbi yeke zi yanga ti mbi ti tene mbeni mato.Mbi yeke tene aparabole ti ândö giriri.+3 Aye so e mä na e hinga,so ababâ ti e afa peko ni na e,+4 e yeke honde ni na amolenge ti ala pëpe;e yeke fa na azo so a yeke dü ala laso+akusala ti Jéhovah so alingbi na gonda nga na tënë ti ngangu ti lo,+aye ti dongo bê so lo sara.+5 Lo mû mbeni commandement na amolenge ti Jacob tongana ye ti dango bê,lo lu ndia na Israël;lo mû yanga na akotara ti eti fa aye so na amolenge ti ala,+6 si azo so ayeke ga ande,amolenge so a yeke dü ande ala, alingbi ti hinga ni.+Na pekoni, ala nga ayeke fa peko ni na amolenge ti ala.+7 Tongaso, amolenge ni ayeke zia bê ti ala kue na ndö ti Nzapa.Ala yeke girisa akusala ti Nzapa pëpe,+me ala yeke bata acommandement ti lo.+8 Tongaso, ala yeke sara ye tongana akotara ti ala pëpe,so ala yeke lani azo ti kpengba-li so aye ti mä ndo pëpe,+azo so bê ti ala ayeke use use*+nga so ala yeke be-ta-zo na Nzapa pëpe na yâ ti bê ti ala.9 Azo ti mara ti Éphraïm ayeke na kokora ti tiri na bira,me na ngoi ti bira, ala kpe.10 Ala bata mbele ti Nzapa pëpe,+nga ala ke ti sara ye alingbi na ndia ti lo.+11 Ala girisa nga aye so lo sara,+akusala ti lo so adö bê so lo fa ni na ala.+12 Lo sara akpengba ye na lê ti akotara ti ala+na kodro ti Égypte, na sese ti Zoan.+13 Lo kangbi yâ ti ngu-ingo si ala hon dä,lo sara si ngu ni aluti mbage na mbage tongana barrage.*+14 Na kota lâ, lo fa lege na ala na lege ti mbeni mbinda;na bï ni kue, lo fa lege na ala na lege ti lumière ti mbeni wâ.+15 Na yâ ti benyama, lo suru yâ ti akota tênë,lo mû lege na ala ti nyon ngu alingbi na ala, mo bâ mo tene ngu ni ayeke kota ngu.+16 Lo sara si ngu so asua asigi na yâ ti kota tênëna lo sara si ngu asua tongana akota ngu.+17 Me ala ngbâ ti sara siokpari na terê ti lona lege so, na yâ ti désert, ala sara kpengba-li na Lo so ayeke na nduzu na ndö ti aye kue;+18 ala tara Nzapa na yâ ti bê ti ala+na lege so ala hunda mbeni kobe so agbu bê ti ala ngangu.*19 Tongaso ala diko tënë na terê ti Nzapa,ala tene: “Nzapa alingbi ti leke table na devant ti e na yâ ti benyama so?”+20 Ge, lo pika kota tênësi ngu asigi na asua gbani.+Ala tene: “Lo peut nga ti mû na e mapa?Wala lo peut ti mû nyama na azo ti lo si ala te?”+21 Na ngoi so Jéhovah amä ala, ngonzo asara lo ngangu;+wâ+ aga na terê ti amolenge ti Jacob,nga ngonzo ti lo alondo ngangu na terê ti Israël.+22 So ala yeke na mabe na Nzapa pëpe;+ala zia bê ti ala pëpe na ndö ti ngangu ti lo ti sö ala.23 Ni la lo mû yanga na lê ti nduzu so ane na mbinda,nga lo zi ayanga ti yayu.24 Lo sara si manne angbâ ti tuku tongana ngu-nzapa si ala te;lo mû na ala lê ti kobe ti yayu.+25 Azo ate kobe ti awangangu;*+lo mû ni na ala alingbi na nzara ti ala.+26 Lo sara si pupu ti mbage ti est aya na lê ti nduzunga na lege ti ngangu ti lo, lo sara si pupu ti mbage ti sud aya.+27 Lo sara si anyama ti tengo ni atuku na ndö ti ala tongana poussière,andeke tongana mbutu na yanga ti ngu-ingo.28 Lo sara si ala tï na yâ ti camp ti lo,a ngoro terê ti atente ti lo kue.29 Ala te ni ngbii ahon ndö ti ala;lo mû na ala ye so ala sara nzara ni.+30 Me kozo si ala te ye ni alingbi na ti bê ti ala,na ngoi so kobe angbâ na yanga ti ala,31 ngonzo ti Nzapa alondo ngangu na terê ti ala.+Lo fâ akoli so ayeke na ngangu mingi na popo ti ala;+lo kinda amaseka-koli ti Israël.32 Atâa so kue, ala kiri ala sara siokpari mingi+nga ala mä na bê pëpe na akusala ti lo so adö bê.+33 Tongaso, lo sara si lango ti ala ahunzi hio tongana pupu so zo awu,+lo sara si angu ti ala ahunzi na lege ti aye ti mbeto so awara ala gï hio tongaso.34 Me lakue tongana Nzapa afâ ambeni, ala yeke gi lo,+ala yeke kiri na mbage ti lo na ala yeke gi lo.35 Ala dabe ti ala so Nzapa ayeke Kota tênë ti ala,+nga so Nzapa so ayeke na nduzu na ndö ti aye kue ayeke Zo so azi ala.*+36 Me ala tara ti handa lo na tënë ti yanga ti ala,nga ala tene mvene na lo.37 Ala mû bê ti ala kue na lo pëpe;+nga ala yeke be-ta-zo na mbele ti lo pëpe.+38 Me lo sara nzoni bê na ala;+lo pardonné afaute ti ala nga lo futi ala pëpe.+Fani mingi, lo kanga ngonzo ti lo+ahon ti tene lo sigi na kota ngonzo ti lo kue,39 ndali ti so lo dabe ti lo so ala yeke asenge zo,+ala yeke pupu so aya ahon na akiri pëpe.*40 Fani mingi, ala sara kpengba-li na lo na yâ ti benyama;+na yâ ti désert, ala sara si bê ti lo ason.+41 Fani mingi, ala tara Nzapa,+ala zia vundu na bê* ti Nzapa ti Israël so ayeke nzoni-kue.42 Ala dabe ti ala pëpe na ngangu* ti lo,Ala dabe ti ala pëpe na lango so lo zi ala na tïtî wato.+43 Ala dabe ti ala pëpe na afä so lo sara na Égypte,+amiracle ti lo na sese ti Zoan44 nga tongana nyen lo sara si angu ti Nil so ahon na yâ ti acanal aga mênë,+si ala lingbi ti nyon angu ti ala pëpe.45 Lo tokua gbâ ti akota ngungu ti tengo zo ti hunzi ala,+nga na adale ti futi ala.+46 Lo mû akobe ti yaka ti ala na agbadora so ayeke te aye ti lê ti yaka kue,lo mû lengo ti ngangu kua ti ala na gbâ ti agbadora.+47 Lo futi avigne ti ala na lege ti akota glason so atï+nga akeke ti sycomore ti ala na lege ti akota glason.48 Lo zia anyama ti yongo kungba ti ala ti tene akota glason afâ ala,+nga lo zia anyama ti ala ti tene wâ ti bekpa* afâ ala.49 Lo tuku na ndö ti ala ngonzo ti lo so alondo tongana wâ,kota ngonzo, songo bê nga na aye ti vundu;agroupe ti a-ange aga na aye ti ngangu na ndö ti ala.50 Lo zi aye kue na lege, ti tene ngonzo ti lo aga.Lo zi ala* na lê ti kuâ pëpe;lo zia ala* ti tene asioni kobela afâ ala.51 Ti hunzi na ni, lo fâ akozo molenge kue ti Égypte;+lo fâ na yâ ti atente ti Cham ala so ayeke tongo nda ti ngangu ti ala ti dungo molenge.52 Na pekoni, lo sigi na azo ti lo tongana ti so a yeke sigi na ataba,+nga lo fa lege na ala tongana ti so a yeke fa lege na anyama na yâ ti benyama.53 Lo fa lege na ala, na sioni awara ala pëpe,nga mbeto asara ala oko pëpe;+ngu-ingo amene awato ti ala.+54 Lo gue na ala na sese ti lo so ayeke nzoni-kue,+ndo so ahoto ayeke dä so lo wara ni na lege ti maboko ti lo ti koli.+55 Lo tomba amara na gbele ala,+lo mû kamba lo mû na mesure ti sese ni, lo kangbi ni na ala ti ga héritage ti ala;+lo zia amara ti Israël ti duti na yâ ti ada ti ala.+56 Me ala ngbâ gï ti tara Nzapa so ayeke na nduzu na ndö ti aye kue nga ti sara kpengba-li na lo;+ala dengi mê na awango ti lo pëpe.+57 Nga ala tourné peko na lo, na ala sara ye na handa tongana akotara ti ala.+Ala yeke tongana kokora so kamba ni awoko, so zo alingbi ti zia bê na ndö ni pëpe.+58 Ala ngbâ ti son bê ti lo na lege ti ando ti ala so ala leke na nduzu,+nga na lege ti ayanda ti ala so a leke ni na kode, ala sara si lo sara ngonzo ngangu.*+59 Nzapa amä ni, na ngonzo agbu lo ngangu,+ni la lo ke Israël na bê ti lo oko.60 Tongaso, lo ke tabernacle so ayeke na Shilo,+tente so lo duti dä na popo ti azo.+61 Lo zia si wato ti lo amû ye so afa ngangu ti lo ahon na ni;lo zia gloire ti lo na maboko ti wato.+62 Lo zia si a fâ azo ti lo na épée,+lo sara ngonzo ngangu na terê ti héritage ti lo.63 Wâ agbi amaseka ti lo ti koli,na a he abia ti mariage pëpe na amaseka ti lo so ade ti hinga koli pëpe.*64 A fâ aprêtre ti lo na épée,+na awali ti ala so aga awali-mua atoto pëpe.+65 Na pekoni, Jéhovah azingo tongana ti so zo azingo na lango,+tongana ngangu zo+ so azingo na lango na peko ti so lo nyon gbâ ti vin.66 Lo tomba awato ti lo si ala kiri na peko,+lo sara si ala ga ye ti kamene lakue.67 Lo ke tente ti Joseph;lo ke ti soro mara ti Éphraïm.68 Me lo soro mara ti Juda,+Hoto ti Sion, so lo ye ni mingi.+69 Lo sara si ndo ti lo so ayeke nzoni-kue angbâ aninga tongana yayu,*+nga tongana sese so lo leke ni ti tene angbâ lakue lakue.+70 Lo soro wakua ti lo David,+lo mû lo na yâ ti gbagba ti ataba,+71 na terê ti amama ti taba so amolenge ti ala angbâ ti nyon me so lo yeke bâ lege ti ala,na lo sara si lo ga berger na ndö ti Jacob, na ndö ti azo ti lo,+na ndö ti Israël, héritage ti lo.+72 Lo bâ lege ti ala na bê ti lo kue,+lo fa lege na ala nzoni, tongana ti zo so ahinga kua ti lo.+


text:
Mbi ye ti diko mbeti so na yanga ti kodoro so%%
Bible na ndo ti Internet | MBETI TI NZAPA TI FINI DUNIA
A7-A Akpengba ye so asi na yâ ti gigi ti Jésus na sese: Aye so asi kozo na kusala ti Jésus
Molongo so aye ni asi na ni na yâ ti aÉvangile osio
A-encadré so ge ague oko na acarte so asara tënë ti atambela ti Jésus ti fa tënë. Aye so ayeke tongana alege na ndö ti acarte ni so aye ti fa pëpe mbilimbili lege so Jésus amû lani ti si na mbeni ndo. Me a ye gï ti fa so lo londo na ndo tongaso lo si na mbeni ndo tongaso. Tongana mo bâ “t.” a ye ti tene “tongaso.”
Aye so asi kozo na kusala ti Jésus
NGOI NI
NDO NI
YE SO ASI
MATTHIEU
MARC
LUC
JEAN
NGU 3 K.N.E
Jérusalem, na temple
Ange Gabriel afa na Zacharie tënë ti dungo Jean Baptiste
1:5-25
Ngu 2 t. K.N.E
Nazareth; Judée
Ange Gabriel afa na Marie tënë ti dungo Jésus; Marie ague ti bâ fami ti lo Élisabeth
1:26-56
Ngu 2 K.N.E
Ando ti Judée na li ti ahoto
A dü Jean Baptiste nga a mû na lo iri; Zacharie atene prophétie; Jean ayeke duti na yâ ti désert
1:57-80
Ngu 2 K.N.E, lango 1 t. ti oct.
Bethléhem
A dü Jésus; “Tënë ni aga zo na yâ ti mitele” 1:1-25
1:1-25
2:1-7
1:1-5, 9-14
Nduru na Bethléhem; na Bethléhem
Ange aga na nzoni tënë na aberger; a-ange asepela Nzapa; aberger ague abâ bébé ni
2:8-20
Bethléhem; Jérusalem
A fâ Jésus na ganza (na lango 8 ni); babâ na mama ti lo ague na lo na temple (na peko ti lango 40 ni)
2:21-38
Ngu 1 K.N.E wala 1 N.E
Jérusalem; Bethléhem; Égypte; Nazareth
Azo ti gingo nda ti ye na lege ti atongoro aga; sewa ni akpe ague na Égypte; Hérode afâ akete molenge-koli; sewa ni alondo na Égypte akiri ala sara kodro na Nazareth
2:1-23
2:39, 40
Ngu 12 N.E, Pâque
Jérusalem
Jésus so ayeke na ngu 12 ague na temple, lo hunda atënë na amaître
2:41-50
Nazareth
Jésus akiri na Nazareth; lo ngbâ ti woko terê na gbe ti babâ na mama ti lo; lo manda kua ti charpentier; Marie akiri adü amolenge-koli osio nga na amolenge-wali (
Mt 13:55, 56; Mc 6:3)
2:51, 52
Ngu 29, mars-avril
Benyama, Ngu ti Jourdain
Jean Baptiste akomanse kua ti lo
3:1-12
1:1-8
3:1-18
1:6-8, 15-28
IMPRIMÉ
Kangbi ni
Kangbi ni
MBETI TI NZAPA TI FINI DUNIA
Sango
Akpengba ye so asi na yâ ti gigi ti Jésus na sese: Aye so asi kozo na kusala ti Jésus


text:
Agu Asanahe Ziazia Kekepai Akaragapai Kutini
Ginihe nga Uru Sapangbanga?
Ti gu regbo i ake Ziazia Kekeapai ti ni, Mbori amangisunge na abasapungbanga tipa i batasi gako aboro be iraira mangaapai. (Abasapungbanga 2:18) Ziazia Kekeapai nasakapai tipa gu Uru Sapangbanga du ku mbatayo ya si nga wene regboho, mbiko Yekova nga Basapungbanga zegino dunduko nika batasa aboro be iraira mangapai.—Mo gedi Atambuahe 96:12, 13; Yesaya 26:9.
Yekova ima sia Yesu tipa ko ye na ruru sarangbanga fu unga aboro na kpikpiyo. (Amokedi 10:42; 17:31) Dungu aboro aima kpiko zanga i inipai tipa Mbori. Ti regbo Uru Sapangbanga, Yesu nika zingisa ngbatunga agu aboro re be kpio tipa wa ka i ini ndikidi Mbori na ki kpinyemuko.—Mo gedi Amokedi 24:15.
Tipagine Uru Sapangbanga nika dia agarã kutu ti ni?
I nika zingisa aboro be kpio vuru gu regbo nika ngia agarã kutu re. (Yugoti 20:4, 12) Si nika ida i wirikipai tipa ga Mbori agene na kini gisangbako. Gi yugopai re adunga wa gu bipai du aboro na ni te, Ziazia Kekeapai nayugo gupai nga i nika sapangbanga agu aboro re ringbisihe kuti gupai i nika mangaha fuo i zingisi yo be kpio.—Mo gedi ARomo 6:7.
Ziazia Kekeapai nafura a tipa gu uru sapangbanga nga gu nika manga wa ikpirogumba mbata fu agarã kutu tona. I nayamba gi uru re a nga digido zegino, a wa duhe ti kpoto gi magazini re. Rogo gu uru re, Mbori nika nyasariipa azangasinombori, na gbegberẽ aboro dunduko kusayo. (2 Petero 3:7) Sidu tie, si naida ani yugu gaani nyemuse tipa Mbori.—Mo gedi 2 Petero 3:9, 13.


text:
CHAPITRE 79
Ngbanga ti nyen futingo ayeke ku lani aJuif so amä na bê ape?
JÉSUS ASIGI NA MBENI YE TI MANDA NA YÂ TI AMBENI YE TI VUNDU USE SO ASI LANI
NA LÂ TI SABBAT, A SAVA MBENI WALI SO AYEKE NA MBENI NGANGU KOBELA
Jésus atara ti sara tënë na ndo ti aye nde nde ti mû lege na azo ti gbu li ti ala na ndo ti songo so ala yeke na ni na Nzapa. Lo kiri lo wara lege ti sara ni, na peko ti lisoro so lo sara na azo na gigi ti da ti mbeni Farizien.
Ambeni zo aga asara tënë ti mbeni ye ti vundu so apassé. Ala sara tënë ti “ambeni zo ti Galilée so [Gouverneur ti Rome Ponce] Pilate afâ ala na ngoi so ala yeke mû asandaga.” (Luc 13:1). Nyen la ayeke na gbe ti tënë ti azo ni so?
Peut-être a fâ azo ti Galilée so na ngoi so gbâ ti aJuif alondo ti dö sese lani na Pilate ndali ti so lo mû nginza ti temple ti leke na mbeni lege so apeut ti ga na ngu na Jérusalem. Peut-être a yeke amokonzi so ayeke na temple la ayeda si Pilate amû nginza ni so. Azo so afa peko ti ye ti vundu ni so na Jésus adoit ti pensé so azo ti Galilée ni so akui ngbanga ti so ala sara ambeni siokpari. Me, Jésus ake mara ti bango ndo ni so.
Lo hunda ala, lo tene: “Ala pensé so ye ti sioni so asi na azo ti Galilée so ndali ti so siokpari ti ala ahon ti tanga ti azo ti Galilée kue?” Kiringo tënë ni ayeke Ên-ën. Jésus angbâ asara kua na ye ti vundu so asi so ti gboto mê ti aJuif ni, lo tene: “Me tongana ala changé bê ti ala ape, a yeke futi ala kue tongaso nga.” (Luc 13:2, 3). Na pekoni, Jésus asara tënë ti mbeni ye so âmanke asi lani ade ti ninga ape, na so peut-être asi na ngoi so a ngbâ lani ti leke lege ti gango na ngu ni so. Lo hunda ala, lo tene:
“Azo 18 so tour ti Siloam atuku na ndo ti ala si a fâ ala, ala pensé so siokpari ti ala ahon ti azo kue so ayeke na Jérusalem?” (Luc 13:4). Azo ni adoit ti pensé so azo ni so akui ndali ti so ala kue asara ambeni siokpari. Ge encore, Jésus ake tënë ni so. Jésus ahinga so “lâ na pasa” la asi na azo ni so, na ni la asara si ye ti vundu so asi na ala so (Zo-ti-fa-tene 9:11). Me, azo so ayeke mä lani Jésus apeut ti manda mbeni ye na lege ti ye ti vundu so asi so. Jésus atene: “Tongana ala changé bê ti ala ape, a yeke futi ala kue tongaso nga.” (Luc 13:5). Me, ngbanga ti nyen la Jésus aluti na ndo ti tënë ni so fadeso?
A ngbâ na lo ngoi mingi ape ti tene kua ti lo ti fango tënë ahunzi. Ti sara si tënë ni asigi polele, lo mû tapande, lo tene: “Mbeni koli ayeke na mbeni keke ti figue so a lu ni na yâ ti yaka ti vigne ti lo. Lo gue ti bâ wala a lë, me lo wara lengo ni oko dä ape. Tongaso lo tene na zo ti sarango kua ti vigne ni: ‘A sara ngu ota awe la mbi yeke ga ti gi lengo ni, me mbi wara mbeni ape. Mo dë ni na sese! A yeke kanga sese ni senge senge ngbanga ti nyen?’ Lo tene na wa ti yaka ni: ‘Kota zo, zia ni a ngbâ kamême ngu oko; mbi yeke zi dû na gere ni ti tuku puru ti nyama dä. Tongana a lë na yâ ti angoi so ayeke ga, so nzoni. Me tongana a lë ape, mo dë ni na sese.’”—Luc 13:6-9.
A hon même ngu ota tongaso awe la Jésus atara ti lu lengo ti mabe na bê ti aJuif so. Ye oko, a yeke gi kete wungo ti azo la aga adisciple ti lo na a yeke gi ala la apeut ti bâ ala tongana alengo ti peko ti ngangu kua so lo sara. Fadeso, na yâ ti osio ngu ti kusala ti lo, Jésus akiri asara kua ahon ti kozo. So lo yeke fa tënë na Judée nga na Pérée ayeke mo bâ mo tene lo yeke zi dû na lo yeke tuku puru ti nyama na tere ti keke ti figue so aduti fä ti aJuif. Ye ti pekoni ayeke so wa? Gi kete wungo ti aJuif la ayeda ti mä lo. Na ndo ni, mara ni ake ti changé bê ti ala na fadeso ala yeke gue na futingo.
Kete na pekoni, na ngoi ti lâ ti Sabbat, ambeni azo ni akiri afa sioni bê ti ala na gigi. A yeke na ngoi so Jésus angbâ ti fa tënë na yâ ti mbeni synagogue. Lo bâ mbeni wali so peko ti lo aba mingi teti ngu 18, ndali ti so mbeni sioni yingo ayeke sara lo pasi. Na nzoni bê Jésus atene na lo atene: “Wali, a zi mo awe na yâ ti ye so ayeke woko mo so.” (Luc 13:12). Jésus azia maboko na ndo ti wali ni, na gi na lê ni lê ni, wali ni agboto yâ ti tere ti lo na lo komanse ti mû gonda na Nzapa.
Ye so ason tâ yâ ti bê ti mokonzi ti synagogue ni, na lo tene: “Alango ayeke omene so zo alingbi ti sara kua dä. Ala ga na alango ni so si a sava ala, me na lâ ti Sabbat pëpe.” (Luc 13:14). Mokonzi ni so ake ape so Jésus ayeke na ngangu ti sava azo. Me, lo yeke suku na azo ni so, ndali ti so ala ga na lâ ti Sabbat ti tene a sava ala. Jésus akiri tënë na lo na fango na lo mbeni tâ tënë, lo tene: “Ala azo ti handango lê ti zo, na lâ ti Sabbat, ala oko oko kue ayeke zi bagara ti ala wala kororo ti ala na yâ ti da ti lo ti gue na lo ti nyon ngu ape? Wali so ayeke molenge ti Abraham, nga Satan akanga lo ngu 18! A yeke na lege ni ape ti zi lo na yâ ti kanga so na lâ ti Sabbat?”—Luc 13:15, 16.
Kamene agbu awato ti Jésus, me ti mingi ti azo, a nzere na ala ti bâ Jésus na sarango aye ti kpene tongaso. Na pekoni, ge na Judée, Jésus atene ambeni toli use na ndo ti Royaume, atoli so lo sara tënë ni lani awe na ngoi so lo yeke na yâ ti mbeni ngö na lê ti Kota ngu ti Galilée.—Matthieu 13:31-33; Luc 13:18-21.


text:
Mû kua na akoli so ayeke be-ta-zo
“Aye so mo mä ni . . . , mo zia ni na maboko ti azo so ayeke be-ta-zo, so ala nga na pekoni alingbi ande ti fa ni na ambeni zo.”
ABIA: 123, 53
1, 2. Azo mingi abâ kua ti ala tongana nyen?
MINGI ni, azo ayeke fa terê ti ala na amba ti ala na lege ti kua so ala yeke sara. Ti azo mingi, kua so ala yeke sara afa so ala yeke kota zo wala pëpe. Na ambeni kodro, tongana mo ye ti hinga mbeni zo, mbeni kozo hundango ndo so mo yeke hunda na lo ayeke: “Kua ti nyen lo mo yeke sara?”
2 Na ambeni ngoi, Bible ayeke fa azo na lege ti kua ti ala. A sara tënë ti “Matthieu, zo ti rongo nginza ti impôt;” “Simon, mbeni zo ti sarango kua ti poro ti anyama” nga na “Luc, docteur so e ndoye lo mingi”. (Mat. 10:3; Kus. 10:6; aCol. 4:14). A yeke hinga nga azo na lege ti akua so ala sara na Jéhovah. Pensé na Gbia David, prophète Élisée nga na bazengele Paul. Akoli so abâ lani na nene ni mingi kua so Nzapa amû na ala. Tongana e yeke na pasa ti sara mbeni kua so Jéhovah amû na e, e nga kue a lingbi e bâ ni na nene ni.
3. Ngbanga ti nyen a lingbi aita-koli so ayeke ambakoro afa akua na aita-koli so angbâ ngangu? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article so.)
3 E ye mingi kua so e yeke sara na Jéhovah nga e ye ti ngbâ ti sara ni lakue lakue. Mawa ni ayeke so ngbene ye na ngoi ti Adam ti ga na ni, azo ti ngoi oko oko so a dü ala ayeke ga mbakoro na ambeni ayeke mû place ti ala (Zo-ti. 1:4). Na yâ ti angoi so ahon ade ti ninga ape, ye so aga na ambeni changement so mara ni ade asi lâ oko pëpe na atâ Chrétien. Laso, kua ti fango tënë ague na li ni mingi, nga bungbi ti Jéhovah asara kua na aye so awandara asigi na ni ti fa nzoni tënë na azo mingi. Me na ambeni ngoi, a lingbi ti duti ngangu na ambeni mbakoro ti manda afini kode ti sarango kua (Luc 5:39). Même tongana a yeke ni ape, azo so ade ti ga mbakoro pëpe ayeke na ngangu ahon ambakoro (aProv. 20:29). Ni la, a yeke sarango ye na ndoye nga a yeke ga na anzoni ye na ambakoro tongana ala leke aita-koli so angbâ ngangu ti sara akua mingi.
4. Ngbanga ti nyen a yeke ngangu na ambeni ita ti mû kua ti ala na ambeni ita? (Bâ encadré: “ Ndani so ambeni ita amû kua ti ala na aita pëpe.”)
4 A lingbi ti duti ngangu na mbeni ita so a yeke mû li ni ti mû kua so lo yeke sara na aita-koli so angbâ ngangu. Ambeni asara mbeto ti tene mbeni zo amû place ti ala so ala ye ni mingi. Ambeni agi bê ti ala ti tene ala la ayeke bâ ndo encore ape na ndö ti kua ni, na aita-koli so amû place ti ala alingbi ti sara kua ni nzoni pëpe. Ambeni alingbi ti tene so ala yeke na ngoi pëpe ti fa kua na mbeni zo. Na mbage, a lingbi bê ti aita so angbâ ngangu ason hio pëpe tongana a mû na ala pëpe akua mingi ti sara ni.
5. Article so ayeke kiri tënë na ahundango ndo wa?
5 Zia e bâ tënë ti fango kua so na alege use. Kozoni, ambakoro alingbi ti mû maboko tongana nyen na aita so angbâ ngangu ti sara akua? (2 Tim. 2:2). Use ni, ngbanga ti nyen la a yeke kota ye ti tene aita so angbâ ngangu aduti na nzoni bango ndo na ngoi so ala yeke mû maboko na aita so ahinga kua nzoni nga ti manda ye na mbage ti ala? Ti komanse, zia e bâ tongana nyen la David aleke molenge ti lo ti koli ti sara mbeni kpengba kua.
DAVID ALEKE SALOMON NGA LO MÛ MABOKO NA LO
6. Nyen la David aye lani ti sara? Jéhovah atene ti lo lani nyen?
6 Na peko ti so David akpe alango na ando nde nde teti angu mingi, lo ga gbia na lo lango na yâ ti mbeni nzoni da. Vundu asara lo so a leke mbeni “da”, wala temple ti voro Jéhovah dä ape, na lo ye ti leke ni. Tongaso, lo tene na prophète Nathan, lo tene: “Mbi yeke lango na yâ ti da so a leke na keke ti cèdre, me sanduku ti mbele ti Jéhovah ayeke na yâ ti tente.” Nathan atene na lo: “Mo sara ye kue so mo leke na bê ti mo ti sara, ndali ti so tâ Nzapa ayeke na mo.” Ye oko, Jéhovah afa ti lo mbeni ye nde. Lo tene na Nathan ti tene na David: “Mo la mo yeke sara da na mbi ti tene mbi lango dä pëpe.” Atâa so na ndoye Jéhovah adë bê ti David so lo yeke ngbâ ti sara tufa na ndö ti lo, Nzapa afa so Salomon, molenge ti David ti koli, la ayeke leke temple ni. David asara lani ye tongana nyen?
7. David asara ye tongana nyen na ngoi so Jéhovah afa ye so a doit ti sara?
7 David aye lani ti tene gi lo la lo leke temple ti Jéhovah, tongaso vundu alingbi fade ti sara lo ngangu. Me lo ngbâ ti mû maboko na kua ti lekengo temple ni so molenge ti lo Salomon ayeke bâ lege ni. A leke lani temple ni, na a hinga ni na temple ti Salomon me ti David pëpe. Atâa so vundu asara peut-être David ndali ti so lo sara pëpe ye so bê ti lo aye ti sara, lo mû maboko na kua ni na bê ti lo kue. Lo zia azo na yâ ti agroupe nde nde ti sara kua ni, lo bungbi wen, cuivre, argent, lor nga na akeke ti cèdre. Na ndö ni, lo mû wango na Salomon, lo tene: “Ti fadeso, molenge ti mbi, zia Jéhovah aduti na mo, nga zia mo leke da ti Jéhovah Nzapa ti mo juska ahunzi nzoni, tâ gï tongana ti so lo tene mo la mo yeke sara ni.”
8. Ngbanga ti nyen la David alingbi fade ti tene so Salomon alingbi lani pëpe ti sara kua ti temple ni? Me nyen la David asara?
8 Diko 1 Chronique 22:5. David alingbi fade ti tene so Salomon alingbi pëpe ti bâ lege ti mara ti kota kua tongaso, ndali ti so a lingbi a leke temple ni na “mbeni lege so ayeke tâ pendere mingi” nga na ngoi ni so Salomon “ade maseka nga ade lo hinga ndo mingi pëpe.” Ye oko, David ahinga lani so Jéhovah ayeke leke Salomon ti sara kua so a mû na lo. Tongaso, David asara ye so lo lingbi ti sara ti mû maboko na kua ni na lege so lo leke aye ti kua ni gbani.
WARA NGIA NA FANGO KUA NA AZO
9. Mû mbeni tapande ti fa tongana nyen la aita so ayeke ambakoro alingbi ti duti na ngia ti mû akua ti ala na ambeni ita.
9 A lingbi bê ti aita so ayeke ambakoro anze pëpe tongana a lingbi ala mû akua ti ala na aita-koli so angbâ ngangu. Me tongana a fa kua na aita-koli so angbâ ngangu, akua ayeke tambela nzoni mingi. A yeke nzoni terê ti aita so amû li ni anzere tongana aita-koli so ala yeke fa ye na ala alingbi ti sara akua ni. Zia e mû mbeni tapande. Gbu li ti mo na ndö ti mbeni babâ so ayeke fa kua ti menuisier na molenge ti lo ti koli. Na ngoi so molenge ni ade kete lo yeke bâ babâ ti lo na sarango kua ni. Na ngoi so molenge ni akono, babâ ni afa na lo tongana nyen ti sara kua ni. Na pekoni, molenge ni nga akomanse ti sara kua ni, na babâ ni angbâ ti fa na lo ambeni ye na ndö ni. Na ambeni ngoi lo na babâ ni la ayeke sara kua ni, me a si na mbeni ngoi molenge ni la ayeke sara kua ni mingi ahon babâ ni. Terê ti babâ so asara ye na ndara so ayeke nzere mingi ndali ti so molenge ni asara kua na place ti lo nga so lo bâ pëpe so lo doit gï ti bâ ndo na ndö ti kua ni. Legeoko nga, terê ti aita so ayeke ambakoro anzere tongana ala fa akua na aita so angbâ ngangu si ala sara akua na yâ ti bungbi.
10. Moïse abâ lani tënë ti gloire na komandema tongana nyen?
10 A lingbi aita so ayeke ambakoro asara kota bê pëpe. Bâ sarango ye ti Moïse na ngoi so ambeni zo na yâ ti camp ti azo ti Israël akomanse ti sara ye tongana aprophète. (Diko Nombre 11:24-29.) Josué, so ayeke mû maboko na Moïse, aye ti kanga lege na ala. Lo pensé lani so azo ni so ayeke mû place ti Moïse. Me Moïse atene: “Mo sara mbanda ndali ti mbi? Sara mbanda pëpe, mbi ye ti tene azo ti Jéhovah kue aga aprophète na Jéhovah azia yingo ti lo na ndö ti ala.” Moïse abâ maboko ti Jéhovah na yâ ti kua ni. Moïse aye ti tene a gonda gï lo pëpe, lo ye si awakua ti Jéhovah kue awara matabisi ti yingo so lo yeke na ni. Legeoko tongana Moïse, terê ti e ayeke nzere tongana amba ti e awara akua na yâ ti bungbi?
11. Mbeni ita-koli atene nyen na ndö ti ziango kua ti lo na ambeni ita?
11 Laso, e yeke na atapande ti aita-koli mingi so asara kua ngangu teti angu mingi na so afa ye na aita-koli ti sara akua mingi. Na tapande, mbeni ita so iri ti lo ayeke Peter asara kua ahon ngu 74 na yâ ti kua ti ngoi kue, na yâ ni lo sara ngu 35 na yâ ti mbeni filiale na Europe. Ade ti ninga ape, lo yeke lani surveillant ti bureau ti service. Fadeso Paul, mbeni ita so angbâ ngangu so asara lani kua na terê ti Peter teti angu mingi la ayeke sara kua ni na place ti lo. Na ngoi so a hunda Peter na ndö ti kua ti lo so achangé, lo tene: “A nzere na mbi mingi so aita so a fa kua na ala ayeda ti sara kua ni na ala sara ni nzoni.”
E NE AMBAKORO
12. Nyen la e lingbi ti manda na lege ti mbaï ti Roboam so Bible asara tënë ni?
12 Na peko ti so Salomon akui, molenge ti lo Roboam aga gbia. Na ngoi so Roboam abezoin wango ti sara akua ti lo, lo hunda kozoni ambakoro-koli. Lo ke wango ti ala ni. Me lo yeda na wango ti amaseka-koli so lo na ala akono oko so ayeke sara kua na lo fadeso. Ye ti peko ni ayeke lani gï vundu (2 Chron. 10:6-11, 19). Nyen la e manda na lege ti ye so? A yeke na lege ti ndara ti sara ye alingbi na wango so ambakoro so ahinga ye ahon e amû na e. Atâa so aita so angbâ ngangu alingbi ti changé ambeni fason ti sarango ye, a lingbi ala ke hio pëpe wango ti ambakoro.
13. A lingbi aita so angbâ ngangu asara kua maboko na maboko na aita-koli so ayeke ambakoro tongana nyen?
13 Ambeni ita so angbâ ngangu alingbi ti duti coordinateur ti bungbi ti a-ancien so ambakoro ayeke na yâ ni. Atâa so kua ti aita so achangé, a yeke nzoni ala hunda wango na ambakoro so ahinga ye ahon ala kozo si ala mû adesizion. Paul so e sara tënë ti lo fade, so ayeke sara kua ti surveillant na place ti Peter na yâ ti mbeni ndokua na Béthel, atene: “Mbi yeke mû ngoi ti hunda wango na Peter, nga mbi wa amba ti mbi so ayeke na yâ ti ndokua ni ti sara nga tongaso.”
14. Nyen la e manda na lege ti sarango kua maboko na maboko ti bazengele Paul na Timothée?
14 Timothée, mbeni maseka-koli, asara lani kua na terê ti bazengele Paul teti angu mingi. (Diko aPhilippien 2:20-22.) Paul asû mbeti na azo ti Corinthe, lo tene: “Mbi yeke tokua Timothée na ala, ndali ti so lo yeke molenge ti mbi so mbi ndoye lo mingi nga so lo yeke be-ta-zo na yâ ti Seigneur. Lo yeke kiri ande ti dabe ti ala na akode ti mbi na ndö ti tënë ti Christ Jésus, a-oko kode so mbi yeke fa na ye na ndo kue na yâ ti acongrégation oko oko kue.” (1 aCor. 4:17). Nduru tënë so afa so Paul na Timothée asara lani kua maboko na maboko mingi. Paul amû lani ngoi ti fa “akode ti [lo] na ndö ti tënë ti Christ Jésus” na Timothée. Timothée amanda lani ye nzoni na Paul aye lo mingi, nga Paul ayeke na confiance so lo yeke bâ lege ti aita ti Corinthe nzoni mingi. So ayeke mbeni nzoni tapande so a-ancien alingbi ti mû peko ni laso na ngoi so ala yeke leke aita-koli ti mû li ni na yâ ti congrégation.
E KUE E YEKE NA KUA TI SARA
15. Wango so Paul amû na aChrétien ti Rome alingbi ti mû maboko na e tongana nyen na ngoi so mbeni ye achangé na yâ ti gigi ti e?
15 Ngoi ti e ayeke tâ pendere mingi. Mbage ti bungbi ti Jéhovah so ayeke na sese ayeke gue na li ni na alege mingi, me guengo na li ni so ahunda achangement. Na ngoi so ye achangé na yâ ti gigi ti e wani, a yeke nzoni e sara terê ti e kete, e zia lê ti e na ndö ti ye so anzere na Jéhovah me ye so anzere na e wani pëpe. Ti sara tongaso ayeke sara si e duti beoko. Paul asû mbeti na aChrétien ti Rome, lo tene: “Mbi tene na zo oko oko kue na popo ti ala ti bâ terê ti lo wani ahon ti so a lingbi zo abâ terê ti lo na ni pëpe, me ti bâ terê ti lo si lo duti na li so ayeke nzoni, zo oko oko alingbi na konongo ti mabe so Nzapa amû na lo. Ni la, tongana ti so e yeke na amembre mingi na yâ ti terê oko, me amembre ni so, ala kue asara gï oko kua pëpe, e nga, atâa so e yeke mingi, e yeke gï terê oko so ayeke beoko na Christ.”
16. Nyen la ambakoro, ala so angbâ ngangu nga na awali so asara mariage awe alingbi ti sara ti ngbâ ti bata siriri na beoko na yâ ti bungbi ti Jéhovah?
16 Atâa dutingo ti e ayeke so wa, zia e kue e sara kue ti maï aye ti Royaume ti Jéhovah. Ala ambakoro, ala fa kua so ala yeke sara na aita-koli so angbâ ngangu. Ala so angbâ ngangu, ala yeda na akua so a mû na ala, ala sara terê ti ala kete nga ala ngbâ ti ne ambakoro. Ala awali so asara amariage awe, ala mû tapande ti Priscille, wali ti Aquila, so amû maboko na Aquila na bê ti lo kue na ngoi so aye achangé na yâ ti gigi ti ala.
17. Confiance wa la Jésus ayeke na ni na adisciple ti lo? Kua wa la lo leke ala ti sara?
17 Na ndö ti tënë ti fango na azo ti sara akua mingi, mbeni tapande ti hon ti Jésus ayeke dä ape. Lo hinga lani so lo yeke ngbâ ande ti fa tënë na sese pëpe na ambeni zo la ayeke sara ande kua ni na peko ti lo. Atâa so adisciple ti lo ayeke mbilimbili-kue pëpe, lo yeke na confiance na ala na lo tene na ala so ala yeke sara ande akua so ayeke kota ahon ti so lo sara (Jean 14:12). Lo fa lani ye na ala nzoni, na ala fa nzoni tënë na yâ ti akodro nde nde so ayeke na yâ ti dunia.
18. Kua wa la ayeke ku e? Nyen la e lingbi ti sara fadeso?
18 Na peko ti kuâ ti Jésus, Jéhovah azingo lo ti wara fini na yayu, kâ lo mû na lo gbâ ti akua ti sara nga na komandema “na ndö ti gouvernement kue, komandema kue, ngangu kue [nga] na ndö ti ala kue so akomande”. (aÉph. 1:19-21). Tongana e kui be-ta-zo kozo na Harmaguédon, a yeke zingo e ti duti na fini na yâ ti mbeni fini dunia so ayeke mbilimbili, so apendere kua ayeke duti ande dä mingi ti sarango ni. Ye oko, ti fadeso, mbeni kota kua ayeke dä so e kue e lingbi ti sara ni: kua ti fango nzoni tënë nga na sarango adisciple. Zia e kue, maseka wala mbakoro, e ngbâ ti ‘duti na ye mingi ti sara na yâ ti kusala ti Seigneur’.


text: 3 Ti hunzi na ni, aita ti mbi, ALA ngbâ ti duti na ngia na yâ ti Seigneur. Ti mbi, ti kiri ti sû mbeti na ndo ti a-oko tënë so ason mbi pëpe, me a yeke ti bata ALA nzoni.2 ALA sara hange na ambo, ALA sara hange na azo so ayeke sara sioni na amba ti ala, ALA sara hange na ala so afâ zo na ganza.3 Teti e yeke azo so afâ tâ ganza ni, na so ayeke sara kusala so ayeke nzoni-kue na Nzapa na lege ti yingo ti lo, na e pika kate na ndo ti Christ Jésus nga e zia bê ti e kue na ndo ti aye ti mitele pëpe,4 atâa so mbi yeke na araison ahon tanga ti azo kue ti zia bê ti mbi kue na ndo ti aye ti mitele.Tongana mbeni zo abâ ti lo so lo yeke na araison ti zia bê ti lo kue na ndo ti aye ti mitele, mbi yeke na ni ahon lo:5 A fâ mbi na ganza lango miombe na peko ti dungo mbi, mbi yeke zo ti mara ti Israël, ti kete mara ti Benjamin, mbi yeke Hébreu na babâ na mama ti mbi kue ayeke aHébreu; âdu ti tënë ti ndia, mbi yeke Farizien;6 âdu ti sarango ye na yapungo tere, mbi sara ngangu na congrégation; âdu ti gango zo ti mbilimbili na lege ti kpengo ndia, mbi yeke mbeni zo so a wara tënë na li ti lo oko pëpe.7 Me ti aye so lani mbi yeke bâ nzoni dä, na bê ti mbi wani mbi dö ni mbi zia ndali ti Christ.8 Biani, ndali ti hingango ye na ndo ti Christ Jésus Seigneur ti mbi so mbeni ye ti hon ni ayeke dä pëpe, mbi dö aye kue mbi zia. Ndali ti lo, mbi dö aye kue mbi zia, na mbi bâ aye ni tongana gbâ ti azende si mbi lingbi ti wara Christ9 na a bâ so mbi yeke beoko na lo; so mbi yeke beoko na lo so, a yeke ndali ti mbilimbili ti mbi wani pëpe, mbilimbili so aga na lege ti ndia, me a yeke ndali ti mbilimbili so aga na lege ti mabe na Christ, mbilimbili so alondo na Nzapa ngbanga ti mabe,10 si mbi hinga Christ nga na ngangu ti zingongo ti lo na kuâ, ti bâ pasi tongana lo, ti kui mara ti kuâ ti lo,11 ti bâ wala mbi lingbi ti wara lege ti zingo na zingongo ti akuâ so ayeke duti ti lo hio.12 Mbi tene pëpe so mbi wara futa ni awe wala mbi ga ti mbi zo so alingbi kue awe, me mbi yeke tomba pekoni ti bâ wala mbi lingbi nga ti gbu ye so Christ Jésus kue agbu mbi ndali ni.13 Aita, mbi bâ ti mbi so mbi de ti gbu ye ni pëpe; me ye oko so mbi hinga ayeke so: Mbi yeke girisa aye kue so ayeke na peko ti mbi na mbi yôro go ti mbi na mbage ti aye so ayeke na dawa,14 mbi ngbâ ti kpe loro ni ti wara ye so ayeke na gbele mbi so ayeke futa ti iringo ndo ti gue na yayu, iringo ndo so Nzapa airi na lege ti Christ Jésus.15 Tongaso, e kue so e kpengba awe, zia e duti na mara ti bango ndo tongaso, na tongana ALA yeke na mbeni bibe nde na ndo ti mbeni tënë, Nzapa ayeke fa ande na ALA bango ndo ni so e sara tënë ni fade.16 Atâa nyen la asi, ndo so e maï ngbii si e si dä awe so, zia e ngbâ ti tambela mbilimbili na ndo ti oko lege ni so.17 Aita, ALA kue ALA ga azo so asara ye tongana mbi, na ALA zia lê ti ALA na ndo ti azo so ayeke tambela alingbi na tapande so ALA bâ na mbage ti e.18 Teti azo mingi ayeke dä (mbi yeke sara ka tënë ti ala lani, me fadeso mbi yeke sara tënë ti ala nga na ngu ti lê) so ayeke tambela tongana awato ti keke ti pasi ti Christ,19 na ala yeke gue gi ti tene a futi ala, nzapa ti azo so ayeke yâ ti ala, na ala sara baba na ndo ti aye so alingbi fade ti zia kamene na lê ti ala, na ala bi bê ti ala na ndo ti aye ti sese.20 Âdu ti e, kodoro ti e ayeke na yayu, na a yeke kâ si mbeni sauveur ayeke londo ti ga, Seigneur Jésus Christ so lê ti e ayeke na lege ti ku lo;21 lo si fade lo yeke kiri ti leke tere ti e ti kamene so ti kpa tere ti lo so ayeke na gloire a lingbi na ngangu so lo yeke na ni ti sara na kua, même ti zia aye kue na gbe ti lo.


text: 9 “Azo ti Israël, laso ala yeke fâ Ngu ti Jourdain+ ti gue ti mû sese ti amara so ayeke kota nga ayeke ngangu ahon ala,+ ti mû agbata so ayeke kota mingi nga so agbagba ni ayo juska na yayu;*+2 azo ni akono nga ala yo, amolenge ti Anak,+ ala so mo mä tënë ti ala, atene: ‘Zo wa la akpa ti luti na gbele amolenge ti Anak zo wa?’3 Tongaso, a yeke nzoni mo hinga laso so Jéhovah Nzapa ti mo ayeke fâ ngu kozo na mo.+ Lo yeke tongana mbeni wâ so ayeke gbi ye kue kue kue,+ na lo yeke hunzi ala kue. Lo yeke kinda ala na lê ti mo, tongaso si mo lingbi ti tomba* ala hio nga ti futi ala, gï tongana ti so Jéhovah amû zendo ni na mo.+4 “Tongana Jéhovah Nzapa ti mo atomba ala na gbele mo awe, tene pëpe na yâ ti bê ti mo, mo tene: ‘Mbilimbili ti mbi la asara si Jéhovah aga na mbi ge ti mû sese so.’+ Me a yeke ndali ti sioni sarango ye ti amara so+ la Jéhovah atomba ala na gbele mo.5 A yeke pëpe ndali ti so mo yeke mbilimbili wala bê ti mo avuru la mo yeke gue ande ti mû sese ti ala. Me a yeke ndali ti sioni sarango ye ti amara so la Jéhovah Nzapa ti mo ayeke tomba ala na gbele mo,+ nga ti sara ye alingbi na bä so lo dë na akotara ti mo Abraham,+ Isaac+ na Jacob.+6 A yeke nzoni mo hinga so a yeke pëpe ndali ti mbilimbili ti mo la Jéhovah Nzapa ti mo ayeke mû na mo pendere sese so ti ga ti mo, teti mo yeke mbeni mara so li ti azo ni akpengba mingi.*+7 “Ala girisa lâ oko pëpe tongana nyen la ala son bê ti Jéhovah Nzapa ti ala na yâ ti benyama.+ Ngbene ye na ngoi so ala sigi na Égypte juska ala si na ndo so, ala yeke sara kpengba-li na Jéhovah.+8 Même na Horeb, ala son bê ti Jéhovah, na ngonzo agbu Jéhovah ngangu na terê ti ala na lo ye ti hunzi ala kue.+9 Na ngoi so mbi monté na ndö ti hoto ni ti wara akete tableau ti tênë,+ akete tableau ti mbele so Jéhovah ate na ala,+ mbi ngbâ na ndö ti hoto ni lâ 40 na bï 40,+ mbi te kobe pëpe nga mbi nyon ngu pëpe.10 Na pekoni, Jéhovah amû na mbi akete tableau use ti tênë so li ti maboko ti lo Nzapa la asû mbeti na ndö ni. Na lê ti akete tableau so, a yeke wara atënë kue so Jéhovah atene na ala na ndö ti hoto na yâ ti wâ na ngoi so azo* ni abungbi lani.+11 Tongana lâ 40 na bï 40 so ahunzi awe, Jéhovah amû na mbi atableau use ti tênë so, atableau ti mbele ni,12 na Jéhovah atene na mbi, atene: ‘Londo, mo descend hio si, ndali ti so azo ti mo so mo sigi na ala na Égypte so asara mbeni ye so ayeke sioni mingi.+ Gï hio tongaso, ala zia lege so mbi fa na ala ti tambela dä so awe. Ala leke yanda ti wen* ndali ti ala wani.’+13 Jéhovah atene na mbi, atene: ‘Mbi bâ azo so, na mbi bâ so li ti ala akpengba mingi.*+14 Mo zia mbi, mbi yeke hunzi ala na mbi yeke zi iri ti ala na ndö ti sese; na zia mbi sara si mo ga mbeni mara so ayeke ngangu ahon ala nga so azo ti yâ ni ayeke gbani ahon ala.’+15 “Na pekoni, mbi londo na ndö ti hoto ni mbi descend, na ngoi so hoto ni ayeke gï wâ;+ akete tableau use ti mbele ayeke na yâ ti maboko ti mbi use kue.+16 Mbi bâ ndo na mbi bâ so ala sara siokpari na terê ti Jéhovah Nzapa ti ala. Ala mû wen* ala sara na yanda ti molenge ti bagara ndali ti ala wani. Gï hio tongaso, ala zia lege so Jéhovah afa na ala ti tambela dä so.+17 Tongaso, mbi gbu akete tableau use so, mbi bo yâ ni na sese, na yâ ni afâ kete kete na lê ti ala.+18 Na mbi kuku na sese na gbe ti Jéhovah lâ 40 na bï 40, tongana ti so mbi sara kozo. Mbi te kobe pëpe na mbi nyon ngu pëpe,+ ndali ti siokpari kue so ala sara tongana ala sara ye so ayeke sioni mingi na lê ti Jéhovah nga ala son bê ti lo.19 Mbeto ahon ndö ti mbi ndali ti kota ngonzo so agbu Jéhovah na terê ti ala+ si lo ye ti hunzi ala hunzingo so. Me Jéhovah amä mbi na ngoi ni so nga.+20 “Jéhovah asara ngonzo ngangu na terê ti Aaron si lo ye ti futi lo;+ me na ngoi ni so, mbi voro terê ti mbi na Nzapa ndali ti Aaron nga.21 Mbi mû ye ti siokpari ni, molenge ti bagara+ so ala sara so, mbi gbi ni; mbi neka ni ngbii a ga fuku, na mbi tuku fuku ni na yâ ti ngu so alondo na yâ ti hoto ni si ayeke sua so.+22 “Na Tabérah,+ na Massah+ nga na Kibroth-Hattaavah+ ala kiri ala sara si bê ti Jéhovah ason mingi.23 Na ngoi so Jéhovah ahunda na ala ti zia Cadès-Barnéa+ ti hon, nga lo tene: ‘Ala gue ala mû kodro so mbi yeke mû na ala’, ala kiri ala sara kpengba-li na Jéhovah Nzapa ti ala;+ ala mä na bê na lo pëpe+ nga ala mä yanga ti lo pëpe.24 Ngbene ye so mbi hinga ala, ala yeke sara gï kpengba-li na Jéhovah.25 “Tongaso, mbi ngbâ ti kuku na sese na gbe ti Jéhovah lâ 40 na bï 40;+ mbi sara tongaso ngbanga ti so Jéhovah atene lo ye ti hunzi ala.26 Mbi voro terê ti mbi na Jéhovah, mbi tene: ‘Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, mo futi azo ti mo pëpe. Ala yeke ye ti mo wani.*+ Grâce na kota ti mo nga na ngangu maboko ti mo, mo zi ala, na mo sigi na ala na Égypte.+27 Mo dabe ti mo na awakua ti mo Abraham, Isaac na Jacob.+ Mo bâ gï kpengbango li ti azo so, sioni ti ala nga na siokpari ti ala pëpe.+28 Tongaso pëpe, azo ti kodro so mo sigi na e dä ayeke tene: “Jéhovah alingbi pëpe ti gue na azo so na kodro so lo mû zendo ti mû ni na ala, nga teti so lo ke ala, lo sigi na ala ti fâ ala na yâ ti benyama.”+29 Ala yeke azo ti mo, ye ti mo wani*+ so mo sigi na ni na lege ti kota ngangu ti mo nga na maboko ti mo so mo yôro ni.’+


text:
KAPITA UE
Ziazia Kekeapai Nga gu Kitabu Naye be Mbori
Rogo gini agene du Ziazia Kekeapai kia ti kura akitabu dunduko?
Wai rengbe Ziazia Kekeapai ka undoro mo mangipai sa agu apai nafuda ro?
Tipagine si aida mo kido ti ni kuti agu asangbaanebi du ni kekehe rogo Ziazia Kekeapai?
1, 2. Rogo gini agene du Ziazia Kekeapai ni bawene gamahe be Mbori?
MO RENGBE ka tingidapa gu regbo mo agbia bawene gamahe be bawene bakureamo? Si nawira gupai nga si aima fu bakere ngbarago foro. Kurigure, gu gamahe bakurea boro afuhe funi, si nayugo gupai funi nga gu bakureani re nabi gayo pabakure na nyanyakipaha. Zanga kapa, mo aima yugo tambuahe tipa gu gamahe bakureamo aberẽ paro ka fuhe foro re.
2 Ziazia Kekeapai nga bawene gamahe be Mbori nga gu si aida ani du na tambuahe tipaha. Gi kitabu du kia ti kura akitabu re, si nayugo agu apai ani arengbanga ka gbiaha rogo gu kura akitabu ya. Ni kpiapai, si nayugopai furani tipa kusa ngbangbaturũ du na akerekuru rogoho, na kpotosende, na bambata kumba na dee. Ziazia Kekeapai na arugute rogoho nga gu naundo rani ani sovura kuti kpakaraapai nga ga raka. Si nayugo wai Mbori nika digiso gako ringbisapai na ki ye na wene raka ku auru kpotosende. Nairiwo gu bawene gamahe nga Ziazia Kekeapai re!
3. Ginipai pa fu Yekova Ziazia Kekeapai furani ayugoho foro tipa ko, na tipagine si afu ngbarago ti ni?
3 Ziazia Kekeapai nayugopai furani tipa Yekova Mbori nga gu boro nafu gu kitabu re. Pa fu ko gu kitabu re nga wene gopai nga ko naida ani iniko wenengai. Nirengo, Ziazia Kekeapai rengbe arengba ka undoro mo mbedi na Yekova.
4. Ginipai iriwo tiro nibipa kusa Ziazia Kekeapai?
4 Ka singia mo na Ziazia Kekeapai bero, anga kina ro sa du na ni te. I ima kusa Ziazia Kekeapai watadu apaparaha rogo afugo susi 2,600, na 95 rii kama nga ga bange agu aboro du rogo zegino rengbe arengba ka gbiaha. Bange agu aZiazia Kekeapai i akusaha rogo poso sa ima susa mirioni sa! I ima kusa abirioni aZiazia Kekeapai watadu apaparaha. Nirengo, kitabu ho duwa Ziazia Kekeapai te.
5. Rogo gini gene Ziazia Kekeapai “aye be ga Mbori Toro”?
5 Kurigure, Ziazia Kekeapai “aye be ga Mbori Toro.” (Mo gedi 2 Timoteo 3:16.) Rogo gini gene? Ziazia Kekeapai nitihe nakaragapai niya: “Aboro agumba pai be Mbori, wa Ziazia Toro aruguyo.” (2 Petero 1:21) Ani bingo kpiapai: Baramu rengbe ka ya fu gani bakeapai ní ke gani waraga. Gu waraga re na agu apai rogoho nga ga gu baramu re. Sidu, gu waraga re nga gako nzunzu, angianga ga bakeapai ya. Wakina gure a, Ziazia Kekeapai na agu apai rogoho nga ga Mbori, angianga ga agu aboro nakekehe ya. Sidu, Ziazia Kekeapai naabaha nirengo nga “ga Mbori pai.”
SANGBA ZIAZIA KEKEAPAI AVUNDONGO TIHE TE NA SI NIRURUHE
6, 7. Tipagine iriwo gupai ti ni nga agu apai du rogo Ziazia Kekeapai avundongo tihe te?
6 I ake Ziazia Kekeapai vuru agarã susi 1,600. Abake Ziazia Kekeapai araki ti aregbo ni bakiakia na gayo asunge aduku ni bakiakia. Aguyo angia abasopobino, abazi-atĩo, na ababanda akandoro. Akurayo angia anebi, abasapungbanga, na abakindo. Gu bake Kitabu Wene Pangbanga nangia Ruka angia munganga. Wa si avura du nga apai adu tipa abakeke Ziazia Kekeapai ni bakiakia, agu apai i akekehe avundongo tihe te, tona ti tonatonaha dati digidoho.
7 Gu bambata kitabu nga ga Ziazia Kekeapai nayugo wai furani apai akuru sa aboro. Ono gu yangara kitabu tigaha nayugo wai Mbori nika sa kpotosende dunduko ni paradizo. Agu apangbanga du rogo Ziazia Kekeapai nafura tipa agu apai namangi vuru akutu agarã, na si dunduko naundo rani ani rugu tirani na pa ga Mbori ringbisapai na wai ko nika digisoho. Gupai du tipa Ziazia Kekeapai nga si avundongo tihe te, si ima iriwo, na si nga gupai si aida si du tipa gu kitabu naye be Mbori.
8. Mo funga kpiapai nga gu nayugo gupai nga Ziazia Kekeapai nagumba agu apai agumba nga ga sayanisi ni ruruhe.
8 Ho Ziazia Kekeapai afura ni tipa agu apai nga ga birĩ-inohe, watadu sayanisi, sangbaha ni kina ruruhe. Si nagumba agu apai agumba aboro naye ka inoho kusa. Ni kpiapai, gu kitabu nga Pa Amotumo, si na arugute rogoho i afuhe fu agu aYisaraere naadu mbata. Agu arugute re adu tipa girisotise gbiati kpara gu boro kusayo ti akurani du na riri-kaza tiní. Agu arikaaboro naadu patiyo ti agu aregbo re aainongo agu apai re tigayo te. Ti agu aregbo aboro aainongo gupai nga kpotosende ni wiriwirihe ya, Ziazia Kekeapai aima ya wẽ si ni wiriwirihe. (Yesaya 40:22) Ziazia Kekeapai aima gumbaha ziazia nga kpotosende ‘ni asi asihe gbua zanga he’ nga gu nasongodaha. (Eyobo 26:7) Anga Ziazia Kekeapai nga kitabu nga ga sayanisi te. Ono ho si afura ni tipa agu apai nga ga sayanisi, si nagumbaha ni kina ruruhe. Si nga gupai si aida si du tipa gu kitabu ye be Mbori.
9. (a) Wai ani aino ya agu apangbanga du rogo Ziazia Kekeapai nga ndikidi apai namangi amanga nga gu si aida aida ani idi kutini? (b) Padu agu aboro nake Ziazia Kekeapai ni airarengo nasa ro mo nibi Ziazia Kekeapai wai?
9 Agu apangbanga du rogo Ziazia Kekeapai nga ndikidi apai namangi amanga si aida aida ani idi kutini. Si nafura tipa apai zukazuka. Si nafura tipa rimo kura aboro na rimo atitayo. * Abake Ziazia Kekeapai afura ziazia tipa agu apai naadu tipa gayo aboro na kini fura a tipa gu irairaapai i amangihe. Ono anga wo si nidu tipa abakeke kuru apangbanga te, nga agu aboro naokapa agu avura aoka nasiri beyo. Ni kpiapai, kina boro Moize nakepa gu kere ingahe ko amangihe Mbori ki fu mbusa fuko tipaha ni kerehe. (Pa Geda Aboro 20:2-12) Ngenga ngbatunga gu gumba rengo re rogo kuru apangbanga te, ono rogo Ziazia Kekeapai ngehe ni bambiko si nga gu kitabu naye be Mbori.
GU KITABU NAFU TATAMANA FU BORO
10. Tipagine du Ziazia Kekeapai ti ni ni gu kitabu nafu undo?
10 Wa duhe nga Ziazia Kekeapai aye be Mbori, si ima ‘rengba tipa yugopai, tipa zapai, tipa ruga aboro, na tipa raba aboro rogo rurupai.’ (2 Timoteo 3:16) Ziazia Kekeapai nga gu kitabu naundo boro aundo. Yekova gu kitabu re aye beko ima rugatiko wenengai na agu apai du tipa aboro, bambiko ko nakusiyo! Ko ima ino gaani berãpai susi wai ini ani he. Kurigure, Yekova ima ino gupai rengbe ka fu ngbarago furani. Ko ima ino agu apai si aida ani nehe a.
11, 12. (a) Gini apai Yesu afura tipaha rogo gu gako yugopai naadu rii bagangara yo? (b) Gini kura apai Ziazia Kekeapai afura tipaha, na tipagine rengbe ani arengba ka gbia undo ti ni areme ti agu arugute du rogo Ziazia Kekeapai?
11 Mo bingo gu yugopai Yesu amangihe rii bagangara yo, nga gu du ni kekehe rogo Matayo kapita 5, 6, na 7. Rogo gu bawene yugopai nga ga Yesu re, ko afura tipa dungu apai, kodihe na pa wai ka gbia ndikidi ngbarago, wai ka mbakada gu tagbagapai du dagba boro na kurani, wai ka kpara fu Mbori, na wai ka he kpinyemu aũzegino kisusi. Agu apai Yesu ayuguhe re rengbe ka undo rani areme kina wai si arengbe ka undo aboro a ti gu regbo ko agumbaha.
12 Gu kura arugute nga ga Ziazia Kekeapai nafura tipa ramukporo, mangasunge, gbiati du na wene pagume na aboro. Agu arugute du rogo Ziazia Kekeapai, si rẽarẽ na aboro dunduko, na agu aboro nairisaha, i nagbia undo agbia. Yekova apepa gu tatamana boro agbiaha mbiko Sangbako nga Ziazia Kekeapai ki ya: “Mi nga Yekova ga Mbori, nayugo pai foro sa u,” watadu tipa mo gbia undo.
ZIAZIA KEKEAPAI NA ASANGBAANEBI ROGOHO
13. Gini apai Yekova asa gu nebi nangia Yesaya ko kehe nibipa Babera?
13 Ziazia Kekeapai na badungu asangbaanebi rogoho, na badunguhe naaima digo. Ani bingo sangbanebi sa nga gu naaima digo. Yekova afura rogo gu nebi yo nangia Yesaya ki ya i nika gbarasa gu bakporo agbarasa nangia Babera. (Yesaya 13:19; 14:22, 23) Yekova aima gumbapa wai nzunzu i nika zio gu bakporo re. Si adu nga aborovura nika sa gu di naafu rogo gu bakporo re si ugudi i ki ndu ki zihe zanga sovura aso. Yesaya aima yamba rimo gu bakindo a si adu nga ko nika ndu ka zio Babera, nga Kurese.
14, 15. Wai bete agu apai i agumbaha tipa Babera adigi?
14 Rogo gu garã nangia 539 Mbata fu Batikayo Kristo, agarã naima manga wa 200 fuo ke Yesaya agu apai re, abanzengere aye yuru ki zi bataya mbembedi na Babera. Gupai re amangi rogo Tanvuo ti rameru bisue. Da naye na agu abanzengere re? Gu bakindo aParaso nangia Kurese. Gure nga regbo aima da tipa bakere sangbanebi digi. Ono ya mo Kurese andu ki zi Babera zanga sovura aso?
15 ABabero adu na pumbo ni gu yuru re, na i kini bi tiyo nga pai ho rengbe ka mangayo te bambiko bakere ndugu naadu pati gu bakporo re. Ono tie, Kurese aima digo nige gene-ime tipa gu di naafu Babera yo fu kusayo ku rogo bakere gbuduru. Gu ime re augudi ki nye ni kpasakpasaha Kurese ki si na gako abanzengere. Ono wai i arengbe ka rimo ti agu andugu re? Gupai namangi nga, angbadimo gu bakporo re adu ni kina zakizakihe yuru, na ani ainongo gupai i ambuhe wo ti ni te!
16. (a) Ginipai Yesaya agumbaha nibipa gupai si adu nga si nika manga tipa Babera? (b) Wai gu sangbanebi naadu tipa gbarasa Babera adigi?
16 Yekova ape gupai rogo nebi yo tipa Babera nga: “Si adu nga ni kporo wa sa te; boro araka nga yo tona ti gu rika aboro dati gu rika aboro nikadu a te; aboro Araba adua nga gayo bamburoko yo te, ababanda akandoro aida nga fu gayo rimbasa anya ami piki yo a te.” (Yesaya 13:20) Gi sangbanebi re apepa tigo Babera gbiati gupai nga si nika du ni gbarasigbarasihe nyeanye kindi. Bate Babera gudu pati gu bagbata nga Bagadada. Boro ho naraka rogo gu rago re areme te. Gipai re nayugo gupai nga kina rengo du Yekova apehe rogo Yesaya yo ki ya: “Mi awega ha ni wirã gbarasahe.”
17. Wai pa digo agu asangbaanebi nga ga Ziazia Kekeapai anyakasa gaani idapase?
17 Pa ino ani gupai nga Ziazia Kekeapai na agu asangbaanebi rogoho rengbe boro arengba ka kido kutini nanyakasa gaani idapase anyakasa. Na ka si du nga Yekova aima digiso gako akidohe mbata kusayo, si naida ani du na gu kido nga, ko nika yeaye na gu paradizo ko nagumbapaha. (Mo gedi Pa Geda Aboro 23:19.) Nirengo, ani ‘namaabangirani tipa nyenye unga, nga gu Mbori, arengbanga na re ziree ya, akidopaha mbata rago nika enga.’
“GU PAI NGA GA MBORI DU NA UNGA”
18. Gini iiriwopai gu mokedi nangia Pauro agumbaha tipa “gu pai nga ga Mbori”?
18 Agu apai ani nabihe rogo gi kapita re yugu gupai furani nga, Ziazia Kekeapai nga gu kitabu du kia. Ani bi gupai nga sangba Ziazia Kekeapai avundongo tihe te, si nagumba agu apai nga ga sayanisi, watadu birĩ-inohe ni kina ruruhe, agu apangbanga du rogoho ni kina ruruhe, si nafu tatamana fu boro, na si na agu asangbaanebi rogoho nadaada ti rengo. Ono gu kurapai kinaho berewe tipa Ziazia Kekeapai. Gu mokedi nangia Pauro agumbaha ki ya: “Gu pai nga ga Mbori du na unga, ki du na tandu, ki du ni títí he susi abasape dunduko du na rindihe ue, si narú boro dati kparaka mbisimo na toro, na ngbazunga na nzeme meme, si ki ipi ka ina agu aberã nga ga ngbaduse na gaha nyemuhe.”
19, 20. (a) Wai rengbe Ziazia Kekeapai ka undoro mo wisigi gamo raka? (b) Wai rengbe mo ka yugo gamo tambuahe tipa gu ga Mbori gamahe nga Ziazia Kekeapai?
19 Ka ani ageda “gu pai nga ga Mbori,” watadu sangba Mbori na aˈuru dunduko, si rengbe arengba ka aria gaani raka. Si rengbe ka sa rani ani wisigi gaani raka susi gu niidu mbata. Boro rengbe ka ya wẽ ní nakpinyemu Mbori akpi, ono gupai ní amangaha ho ní ageda sangba Mbori ni, si nayugo gupai nzunzu du ngbaduniyo.
20 Ziazia Kekeapai nzunzu nga gu kitabu naye be Mbori. Si nga gu kitabu si aida ani gedihe, kini wisigihe, na kini kpinyemuhe. Mo niwisigi agu apai du rogoho kindi. Ka mo amangaha wo, gure nga mo nayugo gamo tambuahe tipa gu gamahe naye be Mbori re. Mo nika rugatiro aruga wenengai na pa ga Mbori ringbisapai tipa aboro. Rogo gu kapita ngbefuo gere, mo nika wirikapai tipa ga Mbori ringbisapai na wai si nika digo.
^ genewaraga 9 Ni kpiapai, mo bingo wai tangarayo pa atita Yesu rogo Ruka 3:23-38.
^ genewaraga 17 Pa gbarasa Babera nga sangbanebi gbua sa dagba gu dungu asangbaanebi nga ga Ziazia Kekeapai nadigi. Gu kura asangbaanebi nadigi nga gu naadu tipa Tura na Nineve. (Yezekere 26:1-5; Zefania 2:13-15) Na berewe, ga Daniere sangbanebi agumbapa agu aringara si adu nga si nika dia ome tingbafuo tigo Babera. Bete agu aringara re nangia ga Amadaio na aParaso gbiati ga aGiriki. (Daniere 8:5-7, 20-22) Mo bi kpewaraga 230-231, tipa ka ino gu badungu asangbaanebi i agumbaha tipa Masiya si ki digi kuti Yesu Kristo nirengo.


text:
Utilisateur:Pineapple fez
Nzoni gango!/Welcome to my userpage!
Sängö[fa na mbi | modifier le wikicode]
Mbï yeke Ostralïi.
Âkusâla na âfângbi tî lêndo sô alîngbi tî fa Sängö alîngbi na sêndâyâgâ pepe. Kandâa, âla yê gï tî mû mambôko na âwaboso tî lêndo nî ngâ na âgene tî lo tî hînga yê kêtê na ndö tî pendere kötä yângâ tî ködörö Sängö.
Atâa sô kûê, âzo sô amû bê tî âla na âmändä sô ë yeke fa alîngbi tî sû ngâ na tî dîko Sängö na lêgë nî. Töngasô sï âzo sô abâa atene Sängö ayeke mbênî mbumbuse yângâ tî ködörö angbîan sîônî kodë sô, sï âla mû terê tî âla tî manda Sängö, ndâli tî sô dütïngö wabêfrîka ôko alîngbi mû lêgë na zo tî hînga Sängö mbîrîmbîrî pepe. Alîngbi lo manda nî sï. Âwandê sô ayê tî manda Sängö ngâ, alîngbi wara ngîâ ge.
Anglëe[fa na mbi | modifier le wikicode]
Hi! I am Pineapple fez and I'm from Sydney, Australia. My Sango is limited but I can still edit and write small articles. If you wish to contact me please use English (if you can). My main account is on the English Wikipedia under the same username.


text:
ÉFAS 7
Zambe a vaa bone be Israël éto belo
Yéhova a lôme bibubua si ya Égypte, a Moïse a tebele bone be Israël asu na be kôlô nlame te. Zambe a ve bone be Israël metiñe a zene ya be Moïse
BONE be Israël be nga nyiñe si ya Égypte abui mimbu, akekui be nga fôé a bi akum abui. Ve jame da, mfefé Pharaon ô nga nyoñ éjôé. Njôô ate a nji be a yeme Joseph. Amu bone be Israël be nga fôé abui, nde ñyôyo’ njô bôte te ô nga ko woñ. Ane a nga futi be éto belo a ve atiñe na nge mone fam a bialé, be ke wua nye Ôsôé ya Nil. Ve nkange minga ô nga ba’ale mone wé; a nga futi nye ékat été a ke suu ékate te ôsoé akôé a mon ase. Nde ngone Pharaon é nga some nkeñelé mon ôte, a yôlé wô na Moïse. Ane a nga yalé nye nda bôte Pharaon été.
Éyoñe Moïse a biya mimbu 40, a nga tôbane minjuk amu a nga yi na a kaman ôlô wua ya Israël mo me mone Égyptien. Ane Moïse nga tube nlam ôfe, vôm a nga ke tabe ane nneñ. Éyoñe Moïse a biya mimbu 80, nde Yéhova a nga jô nye na a bulane si ya Égypte asu na a ke kate Pharaon na a suu ayoñe Zambe a nga top.
Pharaon a nga ben a ngul ése. Zambe a nga belane bibubua awôm na a fonosô Égypte. Pharaon a nga biasé Moïse a Zambe wé Yéhova éyoñ ése Moïse a nga tebe nye mise na a ve nye fane ya sa’ale ébubua évok. Ébubua awômô j’asu’ulan é nga wôé mintôle mi bone mise ya Égypte—fo’o ve mi ya Israël mi nji wu amu be nga bo Yéhova mewôk a du’u metyi me ntômba mimbé menda miap. Éngele Zambe a nga zu bo jamete a nga to a dañe mimbé mise mi ne nwo’ane metyi. Bone ya Israël be nga bo be simesa’ane jamete éyoñe jia mbu, be mbe be loene de na Pâque.
Éyoñe ntôle mone Pharaon ô wuya, ane a nga titane Moïse a bone be Israël si ya Égypte. Été été ane be nga bo ngômôtô ése na jama bôte ya Israël ase a kôlô Égypte nsamba. Ve Pharaon a nga jôban amu jé a nga suu bone be Israël na be ke. Ane a nga nyoñe nkane bita wé ôse a tôñe be. Éyoñ Évele Mañ é nto bone be Israël ôsu, nde Pharaon a nga kui be mvus ne bup. Nde be nga buni na be a zu bili. Ve Yéhova a nga kandé Évele Mañ ngap ébaé. Éyoñe te bone be Israël be nga lôte nkôte nselek, e zañe mimfine mendime mibaé! Éyoñe Pharaon a nkane bita wé be nga bumekan a toñe be. Ane Zambe a nga bu’u mimfine mendim, nde bese be nga mane jañe mendime si.
Mvuse ya été, ane bone be Israël be nga lame menda bindélé Nkôle Sinaï. Nde Yéhova a nga bo élat a be vôm ate. Zambe nga belane Moïse ane nkoñ ékalane mam, asu na a ve ayoñ Israël metiñ. Metiñ mete me nga liti be mame b’ayiane bo. Me nga ba’ale fe be mezene mese ya ényiñe jap. Yéhova a nga tabe fo’o a ayoñ Israël, a noo be bibotan a dañe meyoñe mese mevok, nté ôse be nga kañese na be awulu ane metiñe me Zambe me né.
Akusa bo mame mese Yéhova a nga bo asu dap, bone be Israël abui be nga bo melo a liti na be nji buni nkobô wé. Ane Yéhova a nga bo na miaé bôt ôte ôse ô mane wu nkôte si tañe mimbu 40. Ajô te ôsusua na a wu, Moïse a nga tobe zôsôa môt a to jôé na Josué a nyoñ éto jé. Mvuse ya été, ayoñ Israël é mbe é nto nkômesane na be a nyine si Zambe a nga ka’ale émvame jap Abraham.
—Nkañete ôte wo so kalate Nkôlan; Lévitique; Nlañane bôt; Deutéronome; Besam 136:10-15; Mam minlôman 7:17-36.


text:
TOUR TI BA NDO Avril 2015 | Mo ye ti manda Bible?
Azo kutu mingi na ndo ti dunia mobimba awara nzoni na lege ti kapa ti mandango Bible so aTémoin ti Jéhovah azia na sese. Bâ tongana nyen la mo nga kue mo lingbi ti bâ nzoni na lege ti mandango ye ni so.
KOTA MAMA-TENE NI
Ngbanga ti nyen a yeke nzoni ti manda Bible?
Lâ oko mo tene mara ti atënë so ge so awe? “Mbi yeke na kua mingi.” “Mbi hinga ti mbi aye ni nzoni ape.”
Mbeni kapa ti mandango Bible ndali ti azo kue
Bâ akiringo tënë na ahunda ti azo na ndo ti kapa ti e ti mandango Bible na azo.
BIBLE ACHANGÉ FINI TI AZO
Ahundango ndo ota achangé lani gigi ti mbi
Doris Eldred awara kiringo tënë na ahundango ndo so lo yeke na ni na ndo ti fini na ngoi so mbeni élève ti lo aga wafango ye na lo.
Mbeni mosoro so a wara ni na yâ ti gbâ ti asaleté
Kete kugbe-mbeti so a wara ni lani so ayeke biani mbeni mbage ti ngbene kugbe-mbeti ti Mbeti ti Nzapa so ngu ni ahon ti atanga ni kue so a sû ândö na yanga ti Grec.
LISORO NA MBENI ZO
Ngbanga ti nyen a yeke nzoni ti dabe na kuâ ti Jésus?
Azo mingi ayeke sara ka matanga ti dungo Jésus, na ngoi ti Noël, nga na matanga ti zingongo ti lo na ngoi ti Pâques. Me ngbanga ti nyen aTémoin ti Jéhovah la ayeke sara ti ala matanga ti dango bê na kuâ ti Jésus?
Mo hinga?
Kua ti mbeni turugu ti kota kamba na yâ ti kua ti turugu na Rome ayeke lani so wa? Atatara ti ândö ayeke nde na ala ti laso tongana nyen?
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Eskê mbeni lâ azo kue ayeke ye tere na popo ti ala la?
Ti diko nga
Eskê Bible ayeke biani tënë ti Nzapa?
Ngbanga ti nyen la gbâ ti azo so asû Bible afa so ye so ala sû alondo na Nzapa?


text:
Tingo ti Égypte, keke ti cèdre so ayo na nduzu (1-18)
31 Na kozo lango ti ota nze ti ngu 11 ni, Jéhovah asara tënë na mbi, atene:2 “Molenge ti zo, tene na Pharaon, gbia ti Égypte nga na gbâ ti azo ti lo, mo tene:+‘Na lege ti kota ti mo ni so, mo kpa zo wa?3 Mbeni zo ti Assyrie ayeke dä, mbeni keke ti cèdre ti Liban,amaboko ni ayeke pendere, a kpa gbâ ti akeke so ayeke na ndo oko na so asara gbe ti dê, keke ni so ayo na nduzu mingi.Li ni ayeke na yâ ti ambinda.4 Angu asara si keke ni aga kota, angu so alï mingi asara si lo yo na nduzu.Ndo so a lu lo dä, kota ngu angoro ni kue;nga angu ti canal so ayeke na terê ni asua juska na akeke ti ngonda kue.5 Ndani la si lo kono lo yo mingi lo hon atanga ti akeke ti ngonda kue.“‘Akota maboko ti keke ni aga gbani, akete maboko ti keke ni ayo,ndali ti so gbâ ti angu asua na terê ni.6 Andeke kue ti nduzu aleke ada ti ala na yâ ti akota maboko ti keke ni,anyama ti ngonda kue adü na gbe ti akete maboko ni,nga akota mara kue aga asara kodro na gbe ti dê ni.7 Lo ga kota ndali ti pendere ti lo nga ndali ti akete maboko ti lo so ayo,ndali ti so agunda ti lo alï sese na ague juska na terê ti gbâ ti angu.8 Mbeni keke ti cèdre ti yâ ti yaka ti Nzapa+ ti haka na lo ayeke dä pëpe.Mbeni keke ti genévrier so akota maboko ni ayeke tongana ti lo ayeke dä pëpe,nga mbeni keke ti platane* ti lingbi na akete maboko ti lo ayeke dä pëpe.Mbeni keke so ayeke na yâ ti yaka ti Nzapa ti lingbi na pendere ti lo ayeke dä pëpe.9 Mbi sara lani si lo ga pendere, akugbe ti lo adü gbani,na atanga ti keke kue ti Éden, yaka ti tâ Nzapa, asara kota bê ti pendere ti lo.’10 “Tongaso, bâ tënë so Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, atene la: ‘Ndali ti so lo yo na nduzu mingi, si li ti lo ayeke na yâ ti ambinda nga baba alï bê ti lo ndali ti yongo ti lo so,11 mbi yeke zia lo ande na maboko ti ngangu gbia ti amara.+ Gbia ni so ayeke sara ande sioni na lo na mbi yeke ke lo ande ndali ti sioni ti lo.12 Awande, ala so ayeke sioni mingi na popo ti amara, ayeke dë lo na sese ande, ala yeke zia lo ngbâ na li ti ahoto, akugbe ti lo ayeke tuku na yâ ti apopo-hoto kue, akete maboko ti lo ayeke fâ ti tï na sese na terê ti angu kue so ayeke sua na yâ ti kodro ni.+ Azo kue ti sese ayeke zia gbe ti dê ti lo ti hon.13 Andeke kue ti nduzu ayeke lango ande na ndö ti keke ni so atï na sese awe so nga anyama ti ngonda kue ayeke lango na ndö ti akete maboko ni.+14 Ye ni asi tongaso ti tene mbeni keke so ayeke na terê ti ngu ayo na nduzu mingi tongaso pëpe, na li ti lo asi na yâ ti ambinda pëpe, nga keke so ngu asua na terê ni nzoni alingbi ti yo ti lingbi na ala pëpe. A yeke fâ ande ala kue, ala yeke gue na ndo so ayeke na gbe ti sese, legeoko na amolenge ti azo so ayeke descend na yâ ti dû.’*15 “Bâ tënë so Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, atene la: ‘Na lango so lo yeke descend na yâ ti Dû ti kuâ,* mbi yeke sara ande si azo aduti na vundu. Tongaso, mbi yeke kanga ndö ti angu so alï mingi nga mbi yeke gbanzi angu ti lo so ayeke sua tongaso si gbâ ti angu angbâ place oko. Ndali ti ye so, mbi yeke sara si ndo avuko na Liban nga akeke ti ngonda kue ayeke hule.16 Na mango totongo ti tingo ti lo, mbi yeke sara si amara adö na mbeto na ngoi so mbi yeke sara si lo descend na yâ ti Dû ti kuâ legeoko na ala so ayeke gue na yâ ni, nga akeke kue ti Éden,+ akeke so ayeke pendere mingi so ayeke ti Liban, akeke kue so ngu asua na terê ti ala nzoni, ande na gbe ti sese kâ bê ti ala ayeke dë.17 Ala descend na Dû ti kuâ* legeoko na lo, legeoko na ala so a fâ ala na épée,+ ala so amû maboko na lo na so aduti lani na gbe ti dë ti lo na popo ti amara.’+18 “‘Keke wa na popo ti akeke ti Éden alingbi lani na gloire ti mo nga na kota ti mo?+ Me a yeke dë mo ande na sese legeoko na akeke ti Éden si ala gue na ndo so ayeke na gbe ti sese. Mo yeke lango ande na popo ti azo so afâ ganza pëpe, ala so a fâ ala na épée. Bâ ye so ayeke si ande na Pharaon nga na gbâ ti azo ti lo la,’ tënë ti yanga ti Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, la.”
Kete tënë
^ A yeke mbeni mara ti keke so amaboko ni akpe ayo na so poro ti peko ti keke ni ayeke zi na bê ti lo wani.