text:
KOTA MAMA-TENE NI | NZAPA AYEKE BI BÊ TI LO NGA NA MO LA?
Nzapa aye si mo ga nduru na lo
“Zo oko alingbi ti ga na mbi pëpe, gi tongana Babâ so atokua mbi si agboto lo aga na lo na mbage ti mbi.”
YE SO ASARA SI AMBENI ZO AYEKE NA KITE: Mingi ti azo so amä na bê na Nzapa apensé so lo yo na ala mingi. Christina, mbeni wali ti kodoro ti Irlande so ayeke gue ka lani yenga oko oko na eglize, atene: “Na mbi lani mbi bâ lo gi tongana Nzapa so asara aye kue, me mbi hinga lo ape nga lâ oko mbi bâ so mbi yeke nduru na lo ape.”
YE SO BIBLE ATENE: Tongana e bâ so e yo na Jéhovah, lo yeke gi lakue ti mû maboko na e. Jésus amû mbeni tapande ti fa tongana nyen la Nzapa ayeke bi bê ti lo na e, lo tene: “Tongana mbeni koli ayeke na angasangbaga ngbangbo oko, na oko ti ala agirisa, fade lo yeke zia atanga ni bale-gumbaya na gumbaya so na ndo ti ahoto ti gue ti gi oko so agirisa so pëpe?” Nyen la e lingbi ti manda dä? Jésus akiri atene: “Legeoko nga, a yeke nzoni pëpe na lê ti Babâ ti mbi so ayeke na yayu tongana mbeni oko ti akete zo so agirisa.”
Zo kue so ayeke “oko ti akete zo so agirisa” so, Nzapa ayeke bâ lo na nene ni mingi. Me tongana nyen la Nzapa ayeke “gi [lo] so agirisa so?” Tongana ti so a fa na Jean 6:44, Jéhovah ayeke gboto azo na mbage ti lo.
Zia e bâ tongana nyen la lani Nzapa amû li ni ti gboto na mbage ti lo azo oko oko so aye biani ti ga nduru na lo. Ândö na ngoi ti akozo Chrétien, Nzapa atokua lani Philippe ti gue na mbage ti mbeni kota zo ti Éthiopie ti fa na lo ye na ndo ti mbeni tënë ti prophétie ti Bible so lo ngbâ lani ti diko ni (Kusala 8:26-39). Na pekoni, Nzapa atene na bazengele Pierre ti gue na da ti mbeni turugu ti kota kamba ti Rome so a iri lo Corneille, so lo yeke sambela lani Nzapa nga lo yeke sara kue ti voro lo na lege ni (Kusala 10:1-48). Nzapa apusu lani nga bazengele Paul na amba ti lo so ayeke na tere ti lo ti gue na yanga ti ngu na gigi ti gbata ti Philippes. Kâ, ala tingbi na “mbeni wavorongo Nzapa” so iri ti lo ayeke Lydie, na “Jéhovah azi bê ti lo kota ti dengi mê”.
Na yâ ti aye so kue, Jéhovah asara kue si azo so ayeke gi lo lani awara lege ti hinga lo. Me laso, azo wa la ayeke gue na yanga-da ti azo nga na ando so gbâ ti azo ayeke dä ti fa tënë ti Nzapa na ala zo wa? Azo mingi ayeke tene: “A yeke aTémoin ti Jéhovah.” Hunda tere ti mo, mo tene, ‘Âmanke Nzapa la atokua ala ti ga ti fa tënë na mbi so ape?’ E wa mo ti sambela Nzapa ti tene lo mû maboko na mo ti yeda na ngangu so lo yeke sara ti gboto na mo na mbage ti lo. *
TI HINGA AMBENI TËNË
Ndani nyen ti manda Bible?
Bible ayeke mû maboko laso na azo kutu na kutu na yâ ti dunia kue ti wara akiringo tënë na angangu tënë so ala yeke hunda na yâ ti gigi ti ala. Mo nga kue mo ye ti duti na popo ti ala?
Mo lingbi ti sara nyen ti ga nduru na Nzapa?
Nzapa ayeke mä asambela kue? E yeke sambela lo tongana nyen? E lingbi ti sara nga nyen ti ga nduru na lo? Bâ atënë so a tene ge.


c: text/html

text:
MBAGE 6
Ye so asi na ngoi ti Noé afa nyen na e?
Nzapa afuti lani asioni zo me lo bata Noé na azo ti sewa ti lo. Genèse 7:11, 12, 23
Ngu apika lâ 40 na bï 40, nga ngu ni amû lê ti sese kue. Asioni zo akui kue.
A-ange so ake lani yanga ti Nzapa achangé tere ti ala ti zo na ala ga asioni yingo.
Azo so ayeke na yâ ti arche ni asö kuâ lani. Atâa so Noé na azo ti sewa ti lo akui fadeso awe, Nzapa ayeke zingo ala ande ti tene ala wara pasa ti ngbâ na fini teti lakue lakue.
Nzapa ayeke kiri ti futi asioni zo me lo yeke bata anzoni zo. Matthieu 24:37-39
Satan na asioni yingo ti lo angbâ ti handa azo laso.
Laso, azo ake yanga ti Jéhovah tongana ti ngoi ti Noé. Na yâ ti kete ngoi, fade Jéhovah afuti asioni zo kue. —2 Pierre 2:5, 6.
Ambeni zo ayeke tongana Noé. Ala mä yanga ti Nzapa na ala sara ye so lo hunda na ala. Azo ni so ayeke aTémoin ti Jéhovah.
TI HINGA AMBENI TËNË
Mo lingbi ti hinga tâ bungbi ti vorongo Nzapa tongana nyen?
Tâ bungbi ti vorongo Nzapa ayeke gi oko? Ti hinga ni, bâ aye oku so afa tënë na ndo ni.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ye ti manda 5
Ye so Nzapa aye ti sara teti sese ayeke nyen?
1. Ngbanga ti nyen Nzapa aleke sese?
Jéhovah amû sese na e azo ti ga ndo ti e. Tongaso, a leke kozo koli Adam na kozo wali Ève ti duti na yayu pëpe; Nzapa asara a-ange na yayu kâ awe (Job 38:4, 7). Nzapa azia kozo koli na yâ ti mbeni pendere paradis so iri ni ayeke yaka ti Éden (Genèse 2:15-17). Jéhovah amû na lo na amolenge so lo yeke dü ande beku ti fini ti lakue lakue na ndo ti sese.
Na tongo nda ni, gi yaka ti Éden la ayeke paradis. A yeke na Adam na Ève ti dü amolenge mingi ti mû ndo ti sese ni. Ala la ayeke komande ande na ndo ti sese kue na ala sara si sese ni aga paradis (Genèse 1:28). A yeke futi sese lâ oko pëpe. Azo ayeke ngbâ ti duti dä lakue.
2. Ngbanga ti nyen sese ayeke paradis laso pëpe?
Adam na Ève ake yanga ti Nzapa, ni la lo tomba ala na yâ ti yaka ni. Paradis ni agirisa, na zo oko alingbi ti kiri na ni na place ni pëpe. Bible atene: “A zia sese so na tïtî azo ti sioni.”—Job 9:24.
Jéhovah azia lege ti ye so lo ye lani ti sara teti azo na tongo nda ni so awe? Ên-ën! Lo yeke Nzapa ti Ngangu Ahon Kue. Ye ti karango lo ayeke pëpe (Ésaïe 45:18). Lo yeke sara si azo akiri aduti na ndo ti sese tongana ti so lo ye lani.
3. Sese ayeke kiri ti ga paradis tongana nyen?
Sese ayeke kiri ti ga paradis na ngoi ti komandema ti Jésus, Gbia ti Royaume ti Nzapa. Na yâ ti bira so iri ni ayeke Harmaguédon, Jésus ayeke duti ande na li ti a-ange ti Nzapa ti futi azo kue so asara kpengba-li na Nzapa. Na pekoni Jésus ayeke kanga Satan teti ngu 1000. Awakua ti Nzapa ayeke sö kuâ ndali ti so Jésus ayeke fa lege na ala nga lo yeke bata ala. Ala yeke duti ande na fini ti lakue lakue na yâ ti paradis na ndo ti sese.
4. Pasi ayeke hunzi ande lawa?
Lawa la Nzapa ayeke sara si sioni ahunzi na ndo ti sese? Jésus amû mbeni “fä” ti fa lawa la hunzingo ti aye aga nduru. Aye so ayeke si na yâ ti dunia laso ayeke sara sioni na fini ti azo na afa so e yeke fadeso na “ngoi so aye ti ngoi so ayeke gue ti hunzi”.
Na ngoi ti komandema ti ngu 1000 ti Jésus so na yayu kâ lo yeke komande na ndo ti sese, lo yeke hunzi apasi kue (Ésaïe 9:5, 6; 11:9). Na ndo ti so si Jésus ayeke sara kusala tongana Gbia, lo yeke sara nga kusala tongana Kota Prêtre nga lo yeke zi ande siokpari ti azo so aye Nzapa. Tongaso, na lege ti Jésus, Nzapa ayeke zi ande kobela, gango mbakoro nga na kuâ.
5. Zo wa la ayeke duti ande na yâ ti fini paradis so?
Azo so amä yanga ti Nzapa ayeke duti ande na yâ ti paradis (1 Jean 2:17). Jésus atokua lani adisciple ti lo ti gi azo ti tâ be-ti-molenge na ti fa na ala ye so ala lingbi ti sara ti nzere na lê ti Nzapa. Laso, Jéhovah ayeke leke azo kutu mingi ti wara fini na yâ ti paradis so ayeke ga na ndo ti sese (Sophonie 2:3). Na yâ ti aDa ti Royaume ti aTémoin ti Jéhovah, a yeke fa na azo tongana nyen ti duti nzoni koli wala nzoni babâ nga ti duti nzoni wali wala nzoni mama. Ababâ na amama na amolenge ti ala ayeke voro Nzapa legeoko nga ala yeke manda tongana nyen nzoni tënë so alingbi ti sara ye ti nzoni na yâ ti fini ti ala.


text:
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE | A-PROVERBE 12-16
Ndara ayeke nzoni mingi ahon lor
Ngbanga ti nyen la ndara ti Nzapa ayeke kota mingi? Ngbanga ti so a yeke zi azo so ayeke na ni na yâ ti aye ti sioni nga a yeke bata ala na fini. A yeke sara ye ti nzoni na ndo ti bibe ti ala, tënë ti yanga ti ala nga na asarango ye ti ala.
Ndara ayeke bata zo si lo kpe sarango ye na baba
16:18, 19
Mbeni zo ti ndara ahinga so Jéhovah la ayeke Lo so ndara kue alondo na lo
Mbilimbili ala so awara kota ndo wala so a mû na ala akua mingi ti sarango ni a lingbi ala kpe sarango ye na baba
Ndara apusu zo ti tene apendere tënë
16:21-24
Mbeni zo ti ndara ayeke gi ti bâ ye ti nzoni so ayeke na mbage ti ambeni zo nga lo yeke tene nzoni tënë na ndo ti ala
Atënë ti ndara ayeke pusu zo ti yeda na mbeni ye nga anzere tongana mafuta ti otoro, me ayeke son bê ti zo pëpe wala ayeke papa na zo pëpe


text:
CHAPITRE 94
A yeke kota ye ti sambela nga ti sara tere kete
TOLI TI WALI-MUA SO ANGBÂ LAKUE TI HUNDA YE
MBENI FARIZIEN NA ZO TI RONGO NGINZA TI IMPÔT
Jésus amû lani awe mbeni tapande na adisciple ti lo ti fa na ala nene ti ngbâ ti sambela (Luc 11:5-13). Fadeso encore, âmanke na ngoi so lo yeke na Samarie wala na Galilée, lo kiri lo fa nene ti ngbâ lakue ti sambela. Lo fa ni na lege ti mbeni tapande.
Lo tene: “Na yâ ti mbeni gbata, mbeni juge ayeke dä so akpe mbeto ti Nzapa pëpe, nga lo ne zo oko ape. Mbeni wali-mua ayeke nga na yâ ti gbata ni so, na lo yeke gue lakue na juge ni, na lo yeke tene na lo: ‘Fâ yâ ti ngbanga so ayeke na popo ti mbi na mba ti mbi so nzoni.’ Teti mbeni ngoi, juge ni aye pëpe, me na pekoni, lo tene na yâ ti bê ti lo, lo tene: ‘Atâa so mbi kpe mbeto ti Nzapa pëpe nga mbi ne zo oko ape, mbi yeke fâ yâ ti ngbanga ti wali-mua so, tongaso si lo zia ti ga lakue ti son li ti mbi.’”—Luc 18:2-5.
Ti fa ye so lo ye ti fa na lege ti tapande ni so, Jésus atene: “Atâa so juge so ayeke zo ti mbilimbili pëpe, ala mä tënë so lo tene so? Biani, Nzapa nga ayeke sara si a fâ ngbanga nzoni na ala so lo soro ala awe so ape? ala so ayeke toto na lo bï na lâ, atâa so lo yeke kanga bê na ala.” (Luc 18:6, 7). Nyen la Jésus aye ti fa na ndo ti Babâ ti lo?
Jésus aye pëpe ti fa so Jéhovah Nzapa ayeke tongana juge so ayeke mbilimbili pëpe so. Lo ye gi ti sara mbeni hakango ye. Lo ye ti fa so, asingana même juge so ayeke mbilimbili pëpe, si akiri tënë na adema so wali-mua so asara na lo fani mingi so, si Nzapa alingbi ti sara mara ni ape? Teti so lo yeke mbilimbili-kue nga lo yeke nzoni, Nzapa ayeke kiri ande tënë na asambela ti awakua ti lo tongana ala zia pëpe lege ti sara ni. E peut ti bâ pensé ni so na yâ ti atënë so Jésus akiri atene: “Mbi tene na ala: [Nzapa ayeke] sara si, hio, a fâ ngbanga nzoni na ala.”—Luc 18:8.
Mingi ni, a yeke sara ka ye na lege ni ape na mbage ti azo so ayeke na ye mingi ape nga na awayere, me na oko ngoi ni, a yeke sara ka ye nzoni na mbage ti azo so ayeke na mosoro. Me, ti Nzapa ayeke tongaso ape. Tongaso, tongana ngoi ni asi ande, lo yeke bâ si zo ti sioni awara ngbanga, me ala so ayeke awakua ti lo ayeke wara fini ti lakue lakue.
Zo wa la ayeke na mara ti mabe tongana ti wali-mua so zo wa? Zo oke la amä na bê biani so Nzapa ayeke “sara si, hio, a fâ ngbanga nzoni na ala”? Na peko ti so Jésus alondo ti fa nene ti ngbâ ti sambela, lo fa nga nene ti duti na mabe tongana e sambela. Lo hunda ndo, lo tene: “Tongana Molenge ti zo aga, lo yeke wara ande mara ti mabe so na ndo ti sese?” (Luc 18:8). Ye so aye ti fa so, na ngoi so Christ ayeke ga ande, a yeke duti ande azo kue la ayeke fa mara ti mabe ni so ape.
Ambeni zo so ayeke mä lani Jésus apensé so ala yeke biani na mabe. Ala pensé ti ala atene ala yeke mbilimbili, atâa so ala yeke bâ amba ti ala tongana ambumbuse zo. A yeke na mara ti azo ni so la Jésus amû mbeni tapande.
Lo tene: “Akoli use amonté na temple ti sambela, oko ayeke Farizien na oko ayeke zo ti rongo nginza ti impôt. Farizien ni aluti na lo to nda ti sambela tongaso na yâ ti bê ti lo: ‘Nzapa, mbi mû singila na mo so mbi yeke tongana tanga ti azo pëpe: azo ti mungo ye ti azo na likisi, azo so ayeke mbilimbili pëpe, azo so ayeke gi awali nde, wala même tongana zo ti rongo nginza ti impôt so. Mbi yeke mû jeûne fani use na yâ ti dimanche oko. Mbi yeke mû dîme ti aye kue so mbi wara.’”—Luc 18:10-12.
A hinga lani aFarizien tongana azo so aye ti fa na lê ti azo so ala la ayeke mbilimbili mingi. Ala sara ni tongaso ti pika na bê ti azo. Ala ye ka lani ti mû jeûne senge senge na alundi nga na ajeudi, so ayeke lani ambeni lango so azo asi yâ ti agara mingi, tongaso si azo mingi abâ ala. Nga, ala ye lani ti mû dîme ti akete kugbe ti kasa kue (Luc 11:42). Na ambeni nze so ahon lani, na yâ ti mbeni tënë ti ala, ala fa so atanga ti azo ayeke ambumbuse zo, ala tene: “Gbâ ti azo so, so ahinga Ndia ape [so ti tene afango ye ti ani aFarizien], ayeke azo so a deba ala awe.”—Jean 7:49.
Jésus akiri atene: “Me zo ti rongo nginza ti impôt ni aluti ti lo yongoro na lo ye même pëpe ti yô lê ti lo na nduzu, me lo yeke pika ndo ti kate ti lo, lo tene: ‘Nzapa, sara grâce na mbi, mbi so mbi yeke wasiokpari.’” Zo ti rongo nginza ti impôt so asara tere ti lo kete na lo yeda na afaute ti lo. Na nda ni, Jésus atene: “Mbi tene na ala: Tongana zo ti rongo nginza ti impôt so akiri na yanga-da ti lo, na lê ti Nzapa, lo yeke mbilimbili ahon Farizien so, ndali ti so zo kue so ayä iri ti lo, a yeke sara si lo ga kete, me zo so a sara tere ti lo kete, a yeke yä iri ti lo.”—Luc 18:13, 14.
Ni la, na lege ti tapande so Jésus afa nene ti sarango tere kete. A yeke lani mbeni pendere wango ndali ti adisciple ti lo, ndali ti so ala kono na ndo so aFarizien, so abâ tere ti ala mbilimbili, aluti mingi na ndo ti tënë ti kota ndo. Wango ni so ayeke nga mbeni pendere wango ndali ti zo kue so aye ti mû peko ti Jésus.


text:
MBETI TI BUNGBI—KUSALA TI E NGA NA GIGI TI E TI CHRETIEN MARS 2016
Akode ti fango na tënë
Kode ti fango Tour ti Ba Ndo nga ti kangbingo mbeti ti tisango azo na dango bê na kuâ ti Christ ti 2016. Sara kua na atapande so ti leke na kode ti mo wani.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Esther apensé gi na lo wani ape, me na Jéhovah nga na azo ti lo
Na mbeto pëpe, Esther azia fini ti lo na lê ti kuâ nga lo mû maboko na Mardochée ti sara mbeni fini ndia ti bata aJuif si a fâ ala kue pëpe. (Esther 6-
MAÏ AKODE TI FANGO TËNË TI MO
Maï akode ti fango tënë ti mo—Leke kode ti mo wani ti fa na périodique
Sara kua na atënë ti mo wani ti leke akode ti fango na Tour ti Ba Ndo nga na Réveillez-vous !
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Yamba azo so aga na Mémorial
Tongana nyen la e lingbi ti yamba azo so aga na Mémorial nga na ala so ayeke fa tene encore ape?
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Job angbâ be-ta-zo na yâ ti tara
Lo fa so Jéhovah ayeke zo so ayeke kota mingi na yâ ti fini ti lo. (Job 1-
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Job so ayeke be-ta-zo na Nzapa afa agingo bê ti lo
Extreme grief and discouragement affected Job’s perspective, but his love for Jehovah was constant. (Job 6-
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Job amä lani na bê na zingongo ti akuâ
Lo mä lani na bê na ngangu so Nzapa ayeke na ni ti kiri na lo na fini tongana ti mbeni keke so ahule si tongana gunda ni angba na yâ ti sese a lingbi ti sigigi. (Job 11-
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
A lingbi ti zingo azo na kuâ na lege ti sandaga ti Christ
Jéhovah amû matabisi si tënë ti zingongo ti akuâ aga tâ tënë. Ahon ti mû ngoi ti lu gi na kuâ, e yeke mû ande ngoi ni so ti yamba na azo so a zingo ala na kuâ.


text:
Jéhovah, Nzapa so ayeke sara tënë na azo
“Mo mä mbi, na fade mbi sara tënë.”—JOB 42:4.
ABIA: 113, 114
1-3. (a) Ngbanga ti nyen la apensé ti Nzapa nga na yanga ti kodoro ti lo ayeke nde mingi na ti azo? (b) Nyen la e yeke bâ na yâ ti article so?
JÉHOVAH NZAPA aleke a-ange nga na azo ti tene lo na ala asara kodoro nga ala duti na ngia (Ps. 36:10; 1 Tim. 1:11). Bazengele Jean airi kozo zo so Nzapa aleke lo “Tënë ni” nga “tongo nda ti aye so Nzapa asara”. (Jean 1:1; Apoc. 3:14). Jéhovah asara tënë na kozo Molenge ti lo so ti fa na lo apensé ti lo nga na aye so ayeke na bê ti lo (Jean 1:14, 17; aCol. 1:15). Bazengele Paul atene so a-ange nga ayeke sara tënë nga ala yeke na mbeni yanga ti kodoro so ayeke nde na ti azo.—1 aCor. 13:1.
2 Jéhovah ahinga ye kue na ndo ti a-ange nga na azo milliard mingi so lo sara. Na ambeni ngoi, gbâ ti azo alingbi ti sambela lo na ayanga ti kodoro mingi. Jéhovah ayeke mä asambela, me na oko ngoi ni lo yeke sara nga tënë na a-ange nga lo yeke fa lege na ala. Ti tene Jéhovah asara aye so kue, a lingbi apensé ti lo nga na yanga ti kodoro ti lo aduti nde mingi na ti azo. (Diko Ésaïe 55:8, 9.) Tongaso, na ngoi so Jéhovah ayeke sara tënë na azo, lo yeke woko yâ ti atënë ti lo ti tene ala mä yâ ni.
3 Na yâ ti article so, e yeke bâ tongana nyen la Nzapa so ayeke na ndara mingi ayeke sara tënë na awakua ti lo na lege so akpengba ape ngbene ye giriri ti ga na ni. E yeke bâ nga tongana nyen la Jéhovah achangé fason so lo yeke sara na tënë ti lingbi na aye so asi.
NZAPA ASARA TËNË NA AZO
4. (a) Yanga ti kodoro wa la Jéhovah asara na tënë na Moïse, Samuel nga na David? (b) Atënë ti nyen la ayeke na yâ ti Bible?
4 Na ngoi so Jéhovah asara tënë lani na Adam na yâ ti yaka ti Éden, peut-être lo sara tënë na lo lani na yanga ti Hébreu ti giriri. Na pekoni, Nzapa asara tënë na awasungo Bible so ayeke tene nga yanga ti Hébreu so, zo tongana Moïse, Samuel nga na David. Na ala sû atënë ni na mbeti na fason so ala yeke sara na tënë nga ala yeke sû na mbeti. Ala sara nga tënë na ndo ti lege so Nzapa asara ye na awakua ti lo. Na tapande, ala sara tënë ti mabe ti ala nga na ndoye so ala yeke na ni na mbage ti lo, afaute ti ala nga tongana nyen la ala duti be-ta-zo na Nzapa pëpe. A sû aye so kue na mbeti ndali ti nzoni ti e.—aRom. 15:4.
5. Fa tongana nyen la Jéhovah asara tënë na azo lani gi na yanga ti Hébreu ape.
5 Jéhovah asara tënë lani na awakua ti lo lakue gi na yanga ti Hébreu ape. Na ngoi so azo ti Israël alondo na Babylone akiri na kodoro ti ala, ambeni ayeke tene yanga ti Araméen lâ na lâ. Peut-être a yeke ndani la Jéhovah amû yingo ti lo na Daniel, Jérémie na Esdras ti sû ambeni mbage ti Bible na yanga ti Araméen. *
6. A mû lani Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu a kiri na pekoni na Grec ngbanga ti nyen?
6 Alexandre ti Kota amû gbâ ti akodoro na ngangu na Koinè aga yanga ti Grec so azo ayeke tene ni mingi na yâ ti akodoro mingi. Ajuif mingi akomanse ti tene yanga ti kodoro so, ye so asara si a mû Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu a kiri na pekoni na Grec. A iri Mbeti ti Nzapa so Septante. A yeke lani kozo Bible so a kiri na pekoni na mbeni yanga ti kodoro nde nga amû maboko na azo mingi. Awandara ti Bible atene atraducteur 72 la akiri na peko ti Bible so airi ni Septante. * Ambeni amû atënë ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu ala kiri na pekoni oko na oko, me ambeni asara ti ala tongaso ape. Ye so asara si fason so a kiri na peko ti atënë ni ayeke nde nde. Ye oko, aJuif so ayeke tene yanga ti Grec nga na aChrétien abâ lani Septante tongana Mbeti ti Nzapa.
7. Jésus asara lani kua na yanga ti kodoro wa ti fa ye na adisciple ti lo?
7 Na ngoi so kozo Molenge ti Nzapa aga lani na sese, kite ayeke dä ape so lo tene yanga ti Hébreu nga lo fa ye na azo na ni (Jean 19:20; 20:16; Kus. 26:14). Peut-être lo sara nga kua na ambeni tënë ti yanga ti Araméen so azo mingi ayeke tene ni lani na ngoi ni kâ. Ye oko, lo hinga lani atënë so Moïse na aprophète asû ni giriri na yanga ti Hébreu, so a yeke diko ni yenga oko oko na yâ ti asynagogue (Luc 4:17-19; 24:44, 45; Kus. 15:21). Na ndo ni, azo ti Israël ayeke tene lani Grec nga na Latin. Me Bible atene pëpe wala Jésus nga atene ayanga ti kodoro so.
8, 9. Ngbanga ti nyen a sû lani ambeni mbeti ti Bible na Grec? Ye so afa na e nyen na ndo ti Jéhovah?
8 Akozo disciple ti Jésus ayeke tene lani Hébreu, me na peko ti kuâ ti lo, ala tene ambeni yanga ti kodoro nde. (Diko Kusala 6:1.) Na ngoi so nzoni tënë amû ndo lani mingi, mingi ti aChrétien ayeke tene lani Grec ahon Hébreu. Tongaso, a kangbi lani na azo mingi Évangile ti Matthieu, ti Marc, ti Luc na ti Jean so a sû na yanga ti Grec, na yâ ti aÉvangile so a sara tënë ti aye so Jésus afa nga lo sara lani. * Bazengele Paul asû ambeti ti lo na yanga ti Grec, a sû nga ambeni mbeti ti Bible nde na yanga ti Grec.
9 A yeke kota ye mingi so aChrétien so asû mbage ti Bible so ayeke na Grec asara kua na ambeni tënë ti mbage ti Bible so a sû ni ândö na Hébreu, mingi ni a yeke atënë ti Septante la ala sara na kua. Na ambeni ngoi, atënë so ala sara na kua so ayeke nde kete na ati so a sû na Hébreu giriri. Tongaso, kua so atraducteur so siokpari ayeke na tere ti ala asara so aga mbage ti Bible so e yeke sara na kua laso. Ye so afa na e so na lê ti Jéhovah mbeni yanga ti kodoro wala ngobo ti sarango ye ayeke nzoni ahon mbeni ape.—Diko Kusala 10:34.
10. Nyen la e manda na ndo ti lege so Jéhovah ayeke sara na tënë na azo?
10 Ye so e manda afa na e so Jéhovah ayeke sara tënë na azo alingbi na aye so asi. Lo hunda pëpe ti tene e manda gi mbeni yanga ti kodoro oko tongaso si e lingbi ti hinga lo wala ti hinga aye so lo leke ti sara. (Diko Zacharie 8:23; Apocalypse 7:9, 10.) E manda nga so Jéhovah amû yingo ti lo na azo so asû Bible, me lo mû lege na ala ti sû apensé ti lo na lege ti atënë ti ala wani.
NZAPA ABATA TËNË TI LO
11. Ngbanga ti nyen la ayanga ti kodoro nde nde so azo ayeke tene akanga lege na Nzapa pëpe ti sara tënë na ala?
11 So azo ayeke tene ayanga ti kodoro nde nde wala so akete kangbi ayeke na yâ ti aBible so a kiri na pekoni akanga lege na Nzapa ti sara tënë na azo? Ên-ën. Na tapande, peut-être e hinga gi ambeni kete tënë so Jésus atene na yanga ti kodoro so lo sara na kua giriri (Mat. 27:46; Marc 5:41; 7:34; 14:36). Ye oko, Jéhovah asara si a kiri na peko ti atënë ti Jésus na yanga ti Grec nga na pekoni na ambeni yanga ti kodoro nde. Nga, teti so aJuif na aChrétien asû peko ti Mbeti ti Nzapa fani mingi, a sara si a bata tënë ti Nzapa. A kiri na peko ti Mbeti ti Nzapa so ala sû pekoni so na ayanga ti kodoro mingi. A sara ngu 400 tongaso na peko ti kuâ ti Christ, John Chrysostom atene so a kiri lani na peko ti afango ye ti Jésus na yanga ti Syrien, ti Égyptien, ti Indien, ti Perse, ti Éthiopien nga na ti ambeni gbâ ti yanga ti kodoro.
12. Tongana nyen la a kanga lege lani na kua ti kiringo na peko ti Bible?
12 Na yâ ti mbaï, azo asara lani aye mingi ti kanga lege na Bible nga na azo so ayeke kiri na pekoni na ayanga ti kodoro nga ayeke kangbi ni. Angu 300 tongaso na peko ti so adü Jésus, Dioclétien Empereur ti Rome amû yanga ti tene a zö aBible kue. Angu 1200 tongaso na pekoni, William Tyndale amû Bible so a sû ândö na Hébreu nga na Grec lo komanse ti kiri na pekoni na Anglais. Lo tene na mbeni koli so ahinga ndo mingi lo tene so tongana Nzapa angbâ ti bata ni na fini aninga, ni yeke sara si même mbeni molenge-koli ti fango yaka ayeke hinga Bible nzoni mingi ahon mbeni prêtre. Ndali ti so a kanga lege na Tyndale na Angleterre, a lingbi lo kpe lo gue na mbeni kodoro ti Europe tongaso si lo kiri na peko ti Bible ti lo nga lo imprimé ni. Atâa so akota zo ti eglize atene so ala yeke gbi na lê ti azo aBible kue so ala wara, a kangbi na azo mingi aBible so Tyndale akiri na pekoni. Na nda ni, a kanga go ti lo na ndo ti keke nga a gbi lo. Me Bible so lo kiri na pekoni angbâ. A yeke Bible so la a sara kua na ni ti kiri na peko ti Bible so a iri ni King James Version.—Diko 2 Timothée 2:9.
13. Nyen la gingo nda ti aye na ndo ti angbene mbeti ti yâ ti Bible afa?
13 A yeke tâ tënë so na yâ ti ambeni Bible so a sû giriri a yeke wara ambeni kete kete faute dä nga ambeni tënë ni ayeke nde kete na ti ambeni. Ye oko, awandara ti Bible amû gbâ ti angbene mbeti ti Bible, ambeni mbage ni nga na angbene Bible so a kiri na pekoni, ala haka ni nga ala gi ndani nzoni. Na nda ni, ala bâ so gi akete wungo ti aversê la atënë ni ayeke nde nde, so ayeke nga kota ye ape. Me atënë ti yâ ti Bible achangé ape. Gingo nda ti aye tongaso amû lege na atâ wamandango Bible ti hinga biani so atënë ti yâ ti Bible so ala yeke na ni laso alondo na Jéhovah.—És. 40:8. *
14. Nyen la asara si a yeke ngangu ape ti tene azo awara Bible laso?
14 Atâa so awato asara kue ti kanga lege na Bible, Jéhovah asara si a kiri na pekoni na ayanga ti kodoro mingi ahon tanga ti ambeti kue. Même atâa so azo mingi ayeke na mabe na Nzapa ape wala mabe ti ala ayeke gi kete, Bible angbâ lakue mbeti so a kangbi ni mingi nga a sigigi na ni na ayanga ti kodoro ahon 2800, atâa a yeke Bible ni kue wala gi mbage ni. Mbeni mbeti so a kangbi ni mingi na so azo ayeke wara ni hio tongana Bible ayeke dä ape. Ambeni Bible so a kiri na pekoni a yeke ngangu ti diko ambeni tënë so ayeke na yâ ni wala zo alingbi ti zia bê ti lo na ndo ni ape. Me, zo alingbi ti manda atënë ti beku nga na ti salut so ayeke na yâ ti mingi ti aBible so.
BEZOIN TI FINI BIBLE
15. (a) Ngbene ye na ngu 1919 ti ga na ni, nyen la achangé na yâ ti sigingo na ambeti ti e? (b) Ngbanga ti nyen a yeke sû ambeti ti e kozoni na Anglais?
15 Na ngu 1919, a soro mbeni kete wungo ti awamandango Bible ti ga “ngbâa be-ta-zo so ayeke sara ye na ndara”. Na ngoi ni so, mingi ni, ngbâa be-ta-zo ayeke fa ye na awakua ti Nzapa na Anglais (Mat. 24:45). “Ngbâa” so asara kue ti tene a sigigi na ambeti ti e na ayanga ti kodoro mingi; wungo ni ahon fadeso 700. Legeoko tongana ti so Koinè ayeke lani yanga ti kodoro so azo asara kua na ni mingi na ngoi ti akozo Chrétien, laso a sara kua na Anglais mingi na yâ ti dengo buze nga na ekole. Tongaso, a sû ambeti ti e na yanga ti Anglais kozo si a kiri na pekoni na ambeni yanga ti kodoro nde.
16, 17. (a) Nyen la awakua ti Nzapa ayeke lani na bezoin ni? (b) Tongana nyen la ala wara ye so ala bezoin ni so? (c) Nyen la Ita Knorr aye lani?
16 Atënë ti yâ ti ambeti ti e kue alondo na yâ ti Bible. Kozo, awakua ti Nzapa ayeke sara kua na Bible King James Version so a sigigi na ni na ngu 1611. Ye oko, atënë ti yâ ni ayeke angbene tënë na ayeke ngangu ti mä yâ ni. Nga iri ti Nzapa ayeke na yâ ni mingi ape atâa so na yâ ti angbene mbeti ti Bible so a sû ni giriri iri ti lo asigigi dä saki mingi. Na yâ ti Bible so a wara ambeni faute nga na ambeni versê so a wara ni pëpe na yâ ti angbene mbeti ti Bible so a sû ni giriri. Mara ti akpale ni so ayeke nga na yâ ti ambeni Bible so a kiri na pekoni na Anglais.
17 Awakua ti Nzapa ayeke lani na bezoin ti mbeni Bible so a kiri na pekoni na lege ni nga a yeke ngangu pëpe ti mä yâ ni. Tongaso, a zia na sese Komite so abâ tënë ti kiringo na peko ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia, na aita so ayeke na yâ ti komite ni asigigi na Bible ni na ambage omene ti londo na ngu 1950 ti si na ngu 1960. Na ngoi so a sigigi na kozo mbage ni na lango 2 ti août ti ngu 1950, Ita Nathan Homer Knorr atene na azo so aga na mbeni kota bungbi, lo tene: “E yeke na kota bezoin ti wara mbeni Bible so a kiri na pekoni alingbi na atënë so e yeke tene laso, so ague oko na tâ tënë, nga so afa nda ti atënë so a sû ni giriri na lege ni so alingbi ti mû maboko na e ti hinga tâ tënë nzoni. Mbeni Bible so azo so ayeke diko ni laso alingbi ti mä yâ ni tâ gi tongana ti so asenge zo, azo so asara tere ti ala kete, amä yâ ti atënë so adisciple ti Christ asû lani.” Ita Knorr aye lani mingi ti tene Mbeti ti Nzapa ti fini dunia amû maboko na azo million mingi ti hinga Jéhovah.
18. Nyen la amû maboko ti tene a kiri na peko ti Bible laso na ayanga ti kodoro mingi?
18 Na ngu 1963, ye so Ita Knorr aye aga tâ tënë na ngoi so a sigigi lani na Mbeti ti Nzapa ti fini dunia: Matthieu—Apocalypse na ayanga ti kodoro omene: Néerlandais, Français, Allemand, Italien, Portugais na Espagnol. Na ngu 1989, Bebungbi ti aTémoin ti Jéhovah azia na sese mbeni fini ndokua na kota ndokua ti e ti mû maboko na aita so ayeke kiri na peko ti Bible. Na ngu 2005, a mû lege na aita ti kiri na peko ti Bible na ayanga ti kodoro so a sigigi na a-Tour ti Ba Ndo dä. Ye ti pekoni ayeke so, a yeke wara Mbeti ti Nzapa ti fini dunia laso na ayanga ti kodoro ahon 130 atâa ayeke mbage ni wala Bible ni kue.
19. Kota ye wa la asi lani na ngu 2013? Nyen la e yeke sara tënë na ndo ni na yâ ti article ti peko?
19 Ngbene ye so a sigigi na Mbeti ti Nzapa ti fini dunia na Anglais, a bâ so fason so a yeke tene na Anglais achangé tongaso a lingbi a changé ambeni tënë ti yâ ni ti lingbi na Anglais so ayeke tene ni fadeso. Na lango 5 nga na 6 ti octobre ti ngu 2013, azo 1413676 so ayeke na yâ ti akodoro 31 aga na bungbi ti ngu oko oko ti fani 129 ti société Watch Tower wala ala bâ ni na vidéo. Tere ti ala anzere ti mä mbeni membre ti Bebungbi so afa tënë ti sigingo ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia na Anglais so a kiri a leke atënë ti yâ ni. Ala mingi atoto na ngoi so a mû na ala fini Bible ni. Na ngoi so a yeke diko aversê ti yâ ti fini Bible ni, azo so aga abâ so a yeke ngangu ape ti diko ni nga ti mä yâ ni. Na yâ ti article ti peko, e yeke sara ande tënë na ndo ti fini Bible so nga kiringo na pekoni na ambeni yanga ti kodoro nde.
^ par. 5 Na ngoi so a sû Bible lani, a sû aversê so na yanga ti Araméen: Esdras 4:8; 7:12; Jérémie 10:11 nga na Daniel 2:4.
^ par. 6 Septante aye ti tene “Bale-mbasambala.” A tene so a komanse ti kiri na peko ti Septante na Égypte na ngu 300 tongaso kozo na Christ na a hunzi ni na ngu 150 kozo na Christ. So a kiri na peko ni na Septante so, a yeke kota ye mingi laso ndali ti so asara si awandara amä yâ ti ambeni tënë nga na ambeni versê so a sû na yanga ti Hébreu so ayeke lani ngangu ti mä yâ ni.
^ par. 8 Ambeni zo abâ atene Matthieu asû lani Évangile ti lo na Hébreu awe si a kiri na pekoni na Grec, peut-être Matthieu wani la akiri na pekoni.
^ par. 13 Bâ brochure Un livre pour tous l. 7-9, na li ti tënë: “Un survivant de l’Histoire”.


text:
Centrafrika ayeké Centrafrika
Na ti Peuple souverain
1
I voté Presidant ti I na 14 février 2016. Presidant Faustin Archange Touadera
ayeké kota zo ti bé ti I i voté Lo.
I mu na lo puvoir.
Barthélémy Boganda a mu na I kwé puvoir ti a baba na ti a mama ti I.
Centrafrika ayeké Centrafrika souverain.
Éduquer, loger, nourrir, soigner, nous vêtir nous-mêmes.
I gilisa tené ti Boganda pépé.
Centrafrika mo yé na bé ti mo Respect, Unité, Dignité, Travail?
Oui Centrafrika Ala fa Boganda ngbanga ti gné?
2
Résistance! Na 2013 na 2014 na 2015, résistance na 2016 résistance
depuis 1851 résistance na Partage de l’Afrique à Berlin, résistance
na 2851 ti a molengué ti I résistance Centrafrika oko, na ngungu ti sésé
ti I.
Na 2013 a Séléka a londo na Tchad na Soudan.
Ala mu Kodoro ti centrafrika na maboko ti a kolis. Résistance ti I
Ala nzi lé ti Centrafrika kwé.
3
Na 12 mars 2016 Presidant a gwé na Paris France.
Ala Wara lo ala wara I na Respect kwé pépé.
Ala téné na I: la France continuera d’être le relai des préoccupations de la Centrafrique
sur la scène internationale.
Centrafrika ayeké état souverain, membre de l’ONU.
Centrafrika ayeké kodoro ti Liberté na ti résistance.
4
Na 1851 na Berlin na la so na Centrafrika na Afrika na 2016
La oko yanga ti ala a dé? : Pardon vuku zo I fa a baba ti ala na a mama na a mo
lengues ti ala I . I bi ala na kwa ti travo forcés, na a bira ti guerre mondiale
ti partager sésé so.
I nzi kodoro ti ala I bi ala na ya ti pasi .
I kanga légué ti kwa ti ala.
Na 2016 a frances ti modern express ti nzi a fa kéké (3000 tonnes) ti Kamerun, ti
Gabon, ti Kongo, ti Centafrika. Depuis 1925, ala tuku mené ti a forêt ti I.
Na Conférence ti environnement na Paris ala tené, ala signé gui sengué.
Colonialisne ayeké immoral. Ala respecter a zo, ala respecter kodoro ti a zo pépé.
Depuis 1851, depuis ala fa téré ti Afrika na a lis ti kodoro ti I.
Centrafrika! Mo ba ! mo ayeké Libre, Souverain na gbé ti Nzapa!
Mo yéké réserve ti yanga ti a zo ndé pépé.
Na USA na Canada na Grande-Bretagne, na kodoro
Ti a baba ti I I voté. Gouvernemant élu ayeké nzoni
Ti sala kwa.
Bamboté Makombo
Écrivain
15 mars 2016


text:
1
Mo fa damba ti ngunde ti mo
Mo nguru! Pasi ti mo
Mo doroko azo kwe
Mo dorokp kodoro ti ala kwe
2
A zo ayeké ngba! Mo ba ala
Na ya ti tatara ti mo pepe
Na legue ti Brazzaville
Na legue ti Ndjamena
Ita ti i ayeké ngba ti processus
3
Damba ti ngunda ti mo !
Wala damba ti bemba ti mo
I li na gbé ti ngbako
I li na gbé ti ngu ti nduzu
Kwa ti I ayeké sake bale osio
4
Na maboko ti mo
Na maboko ti a Seleka
Ala mu ngombe na Faca pepe
Ala mu ngombe na Anti-Balaka pepe
Ala mu a ngombe na a Séléka
5
Kolonialism a yéké pasi ti i
A ngunda ti damba ti lo
Na a tatara ti lo lo ba
A Bali na a Chari ti mené
Ti Kodoro so ala tuku na
Sesé ti a Baba ti I kwé
6
I gboto a legué ti a kamion
I gboto a legué ti a turugu
Na lé ti a Yanga ti Sangho
Na a travo forcé
Mbanga ti gné?
7
Barthélémy Boganda lo ga Lo kwi
Na peko ti lo a molengué ti Lo
A Anti-Balaka ala mu Kodoro na nduzu
I mu Cantrafrika na nduzu
Na a Faca na a ngumbé ti ala
Na a Gula na a Yulu na a Runga na bé oko
Centrafrika Oko I mu mo na nduzu
8
Damba ti colonialism a nguru
Damba ti ngunde ti gné
Damba ti bemba ti gné!
Processus ti ala ayeké sesé
Ti kodoro ti I Sesé ti ala
Ayeké na ndo wa?
A Europa lé ti ala a za!
A chinois pouvoir de nuisances
Na ndo ti sesé ti mo
Kolonialism ayeké Nzi
9
Processus ti damba ti lo
A du a kété président ti nzi
Na Brazzaville na Djamena
Ala bi a ita kwé na Kanga
Na Afrika kwé i yeké ngba
I yeké na da ti kanga
10
I ayeké a zo ti fango ala
Ngbanga ti bata Kodoro ti i
I bata Sésé so ti sala ayaka ti I kwé
11
Na gbé ti a ngunda ti Centrafrika
Na gbé ti ngu ti nduzu
Na gbé ti la ti wan
A ndeké a é bia na ya ti yaka
A kobé ti Kodoro so a si
A molengue ti Centrafrika ala du
12
Ala pika i gba , ala fa i gba
Ala nzi i gba ala tené tené kirikiri
Na du ti mé ti i gba
I si guigui na ngunda awé
I ma i awé Anti-Balaka
I ma a patriotes Faca awé
I ma a tené Oku ti Boganda awé
I ma Li ti Ata na a Baba ti
Sarango kwa ti sesé
I gbu sesé na ngangu
Guigui ayeké nzoni pepe
Makombo Bamboté
14 juillet 2014


text:
David na Goliath: Eskê ye ni so asi biani?
Ambeni zo ayeke hunda tere ti ala wala mbaï ti David na Goliath ayeke tâ mbaï wala gi tënë ti tere. Mara ti kite ni so aga na li ti mo na ngoi so mo yeke diko fade mbage so ahon so? Tongana a yeke tongaso, e wa mo ti gbu li na ndo ti ahunda ota so ge.
1 | Mbeni zo alingbi biani ti yo mètre 2,9 tongaso?
Bible atene so Goliath ayo “coudée omene na empan oko.” (1 Samuel 17:4). Coudée oko alingbi na centimètre 44,5; empan oko alingbi na centimètre 22,2. So ti tene tongana a bungbi yongo ti lo ni, a yeke sara mètre 2,9. Ambeni zo atene so Goliath apeut ti yo tongaso ape, me bâ tënë so: Na ngoi ti e, ambeni mbeti afa so, yongoro koli so ayo ahon tanga ti azo kue ayo mètre 2,7. Tongaso, eskê Goliath apeut ti yo ahon koli so centimètre 20 ape? wala lo peut ti yo tongaso ape? Goliath ayeke lani zo ti mara ti Rapha, so a hinga ala tongana azo so ayo ka ngangu mingi. Mbeni mbeti ti Egypte, so a sû ni na yâ ti angu 1200, afa so ambeni ngangu zo ti bira so azo ayeke kpe ka ala mingi, so ayeke na yâ ti Canaan, ayo ka mètre 2,4. Même si a yeke bâ ka ni mingi ape, Goliath alingbi ti yo ti si mètre 2,9.
2 | David ayeke tâ zo so ayeke lani dä?
Na mbeni ngoi lani, awandara atara ti zia mbaï ti Gbia David na popo ti atere, me a ga ngangu na ala ti sara ni. Ambeni zo ti gingo nda ti ye na gbe ti sese awara mbeni tênë so a sû mbeni tënë na ndo ni giriri a tene, “da ti David.” Na ndo ni, Jésus Christ asara tënë na ndo ti David tongana tâ zo so ayeke lani dä (Matthieu 12:3; 22:43-45). Ambaï use so na yâ ni a fa molongo ti akotara ti Jésus, so ayeke Messie, afa so lo ga na yâ ti ahale ti Gbia David (Matthieu 1:6-16; Luc 3:23-31). Biani, David ayeke tâ zo so ayeke lani dä.
3 | Eskê aye so a tene na yâ ti mbaï ni so asi na mbeni tâ ndo biani?
Bible atene so a tiri tiri ni na yâ ti Popo-hoto ti Térébinthe (Élah). Me a kiri a fa ni polele mingi na tenengo so aPhilistin asara camp ti ala na tere ti mbeni hoto so ayeke na popo ti agbata use: Soco na Azéka. Azo ti Israël aluti ti ala na tere ti hoto so ayeke na mbage ni kâ, na popo-hoto la akangbi milieu ti ala. Ando ni so ayeke lani mbeni tâ ndo biani?
Bâ ye so mbeni koli, so ague ti bâ ando ni so ade ti ninga ape, atene: “Zo so ayeke fa lege lani na e ahinga tënë ti Nzapa mingi ape. Lo mû e lo gue na e na Popo-hoto ti Élah. E mû mbeni lege so ague na e na li ti mbeni hoto. Na ngoi so e bâ popo-hoto ni, lo diko na e 1 Samuel 17:1-3. Na pekoni, lo fa na e popo-hoto ni na lo tene: ‘Kâ, na mbage ti wali, a yeke gbata ti Soco so abuba awe.’ Lo ngbâ lo tourné na lo tene: ‘Ti mbage ti koli, a yeke gbata ti Azéka, so a buba awe. A-Philistin asara lani camp ti ala na popo ti agbata use so, na tere ti hoto so ayeke na devant ti ala so. Tongaso, peut-être ndo so e ngbâ ti luti dä so ayeke ndo so azo ti Israël asara camp ti ala dä.’ Mbi pensé Saül na David aluti lani tâ gi na place so mbi ngbâ ti luti dä so. Na pekoni, e descend, na e fâ mbeni ngu so ahule mingi awe nga so gbâ ti atênë ayeke na yâ ni, so ayeke na yâ ti popo-hoto ni. Mbi pensé David aluti lani ge ti mû alê ti tênë oku, so na popo ni oko afâ lani Goliath.” A pika bê ti koli ni, nga na ambeni zo nde, ti bâ so anzene nzene tënë ti Bible ayeke tâ tënë.
Mbeni tënë tongaso so gere ni aluti, so afa atene mbaï ni so ayeke tâ tënë ape, ayeke dä ape. Mbaï ni asara tënë ti azo nga na ando so ayeke lani dä biani. Kota ye ni ahon kue ayeke so, mbaï ni ayeke na yâ ti Bible, so ti tene alondo na Nzapa ti tâ tënë, lo so “alingbi ti tene mvene pëpe”.—Tite 1:2; 2 Timothée 3:16.


text:
KOTA MAMA-TENE NI | BIRA SO ACHANGÉ DUNIA KUE
Tâ zo so ayeke na peko ti bira na pasi
Na lango 11 ti novembre 1918, Kozo Bira so Amû Sese Kue ahunzi. A kanga andokua ti dengo buze, nga azo adodo na ndo ti alege. Me, nzerengo tere ni so aninga ape. Mbeni ye ayeke hara ala, ye ni so ayeke sioni même ahon angombe, na ye ni so asi gi hio tongaso na peko ti kozo bira ni.
Mbeni sioni kobela so a iri ni grippe espagnole amû aturugu na France na nze ti juin ngu 1918. Makongo ti grippe ni so ayeke tâ lani sioni mingi. Na tapande, gi na yâ ti kete nze, grippe ni afâ aturugu ti États-Unis, so ayeke lani na France, sioni ahon ti so awato afâ ala na ngoi ti bira ni. Na hunzingo ti bira ni, aturugu ni akiri na kodoro ti ala, na ala mû grippe ni ague na ni kâ. Gi hio tongaso grippe ni amû ndo ti sese kue.
Na yâ ti angu so aga na peko ti bira ni, kota nzara nga na yere asara pasi na azo mingi. Na ngu 1918, na hunzingo ti bira ni, nzara afâ azo mingi na Poto. Na ngu 1923, nginza ti Allemagne atï na gbe ni. Ngu omene na pekoni, konomi ti dunia mobimba akiri na peko mingi. Na nda ni, na ngu 1939, use bira ni atï. A kpa mo bâ mo tene kozo bira ni so la angbâ gi ti gue. Nyen la ayeke na peko ti akpale ni so aga gi na peko ti tere so?
FÄ TI LÂ TI NDA NI
Na yâ ti Bible, e yeke wara aprophétie so amû lege na e ti hinga ye so ayeke na peko ti aye so asi na yâ ti mbaï ti azo, mbilimbili ye so ayeke na peko ti Kozo Bira so Amû Sese Kue. Jésus Christ afa kozoni awe so “fade mara ayeke londo na bira na tere ti mbeni mara” nga kota nzara na asioni kobela ayeke mû ndo ti sese kue (Matthieu 24:3, 7; Luc 21:10, 11). Lo tene na adisciple ti lo so aye ni so ayeke fä ti lâ ti nda ni. Mbeti ti Apocalypse afa anzene nzene tënë na ndo ni; aye ni so afa kamba so ayeke na popo ti vundu so ayeke na ndo ti sese na bira so asi lani na yayu kâ.—Bâ encadré so atene “Bira na ndo ti sese ge nga bira na yayu.”
Na yâ ti mbeti ti Apocalypse ni, a sara tënë ti azo ti kpengo na ambarata osio. Ota na popo ti azo ti kpengo na ambarata ni ayeke fä ti aye so Jésus asara tënë ni kozo awe, so ti tene bira, kota nzara nga na asioni kobela. (Bâ encadré so atene “Azo ti kpengo na ambarata osio so ayeke kpe loro laso biani?”) Tongana ti so e bâ awe, a yeke na ngoi ti kozo bira so amû sese kue la si akota kpale ti azo ato nda ni nga aga gi ngangu ngangu. Bible afa so Satan la ayeke na peko ti akpale so kue (1 Jean 5:19). Ngangu ti lo ni so ayeke hunzi lâ oko ape?
Mbeti ti Apocalypse adë bê ti e nga atene Satan ayeke “na ngoi mingi pëpe.” (Apocalypse 12:12). Ndali ni la lo yeke na ngonzo mingi nga lo ga na aye ti vundu mingi na ndo ti sese. Me aye ni so aye nga ti fa na e atene ngoi ti Satan ni aga tâ nduru ti hunzi awe.
A YEKE FUTI AKUSALA TI ZABOLO
Ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue ayeke lani mbeni ngangu ngoi mingi na yâ ti mbaï ti azo. Ngoi ni so aga gi na bira, a sara si na ando nde nde azo ayeke ke yanga ti azo ti komande ti ala nga ala yeke na confiance na ala mbeni ape. Bira ni afa nga polele so a tomba Satan na yayu kâ awe (Apocalypse 12:9). Sioni zo ti komande ni so, so zo ayeke bâ lo pëpe so, asara ye tongana ti mbeni sioni zo so ayeke komande gi na ngangu ngangu ngbanga ti so lo hinga lo tene ngoi ti lo angbâ mingi encore ape. Tongana lango ti Satan ni alingbi awe, akpale kue so Kozo Bira so Amû Sese Kue aga na ni ayeke hunzi.
Na dikongo aprophétie ti Bible, mo hinga mo tene Jésus Christ, Gbia ti e ti yayu, aga nduru awe ti “futi akusala ti Zabolo.” (1 Jean 3:8). Azo kutu mingi ayeke sambela ti tene Royaume ti Nzapa aga. Mo nga kue? Grâce na Royaume ni so, atâ wakua ti Nzapa ayeke bâ ande biani so a yeke sara ye so bê ti Nzapa aye na sese ge, me pëpe ye so bê ti Satan aye (Matthieu 6:9, 10). Ande na gbe ti Royaume ti Nzapa, e yeke mä encore ape tënë ti mbeni bira so amû sese kue, wala ti ambeni bira nde (Psaume 46:10). Manda ye na ndo ti Royaume ni, nga ku ti bâ ngoi so siriri ayeke mû ande ndo ti sese kue!—Ésaïe 9:5, 6.
^ par. 20 Bâ chapitre 8 ti buku Bible afa nyen biani?, so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni.


text:
1Tongana mbi tene ayanga ti kodro ti azo na ayanga ti a-ange si mbi ye amba ti mbi pepe, andaa mbi yeke tongana gbagba ngo so ayeke toto wala mbeni wen so ayeke toto mingi. 2Tongana mbi yeke na matabisi ti tenengo peko ti tënë ti yanga ti Nzapa, tongana mbi hinga nda ti aye so kue angba na hondengo ni, tongana mbi hinga ye kue, tongana mbi yeke na mabe ti sara si ahoto alondo ahon si mbi ye amba ti mbi pepe, mbi yeke ye oko pepe. 3Tongana mbi kangbi aye ti mbi kue na azo ti mawa, tongana mbi mu tere ti mbi titene azo agbi ni na wâ si mbi ye amba ti mbi pepe, mbi yeke wara ye oko na pekoni pepe. 4Ndoye ayeke kanga be ti lo, lo yeke sara nzoni, lo yeke sara kota be pepe, lo yeke pika kate ti lo pepe, lo yeke sara baba pepe; 5lo yeke sara ye ti kamene pepe, lo yeke gi gi nzoni ti lo wani pepe, lo yeke sara ngonzo hio hio pepe, lo yeke bata zo na be pepe; 6lo wara ngia na lege ti ye ti sioni pepe, me lo wara ngia na lege ti taa-tënë. 7Ndoye ayeke kanga be ti lo na ndö ti asioni kue, lo yeke bata mabe ti lo na ya ti aye kue, lo yeke zia be ti lo kue ti ku na ya ti aye kue, lo yeke kanga be ti lo na ya ti aye kue. 8Ndoye ayeke hunzi laoko pepe. Fade tenengo peko ti tënë ti yanga ti Nzapa ayeke hunzi, matabisi ti tenengo tënë na ayanga nde ayeke hunzi, hingango ye ayeke hunzi. 9Biani, mbage ti hingango ye ti e atia, mbage ti atënë ti peko ti yanga ti Nzapa so e yeke tene atia; 10me tongana ye so ayeke nzoni kue ayeke si ande, ye so mbage ni atia ayeke hunzi. 11Na ndembe so mbi de molenge, mbi yeke tene tënë tongana molenge, gbungo li ti mbi ayeke tongana ti molenge, tënë ti be ti mbi ayeke tongana ti molenge. Na ndembe so mbi ga koli awe, mbi zia lege ti sarango ye ti molenge. 12Ti fadeso, ye so e yeke baa ayeke tongana ye so zo ayeke baa na ya ti tatara; e yeke baa ye ni nzoni kue pepe. Me gbanda, e yeke baa Nzapa le na le. Ti fadeso, mbage ti hingango ye ti mbi atia; me gbanda, mbi yeke hinga ye kue tongana ti so Nzapa ahinga na mbi so. 13Fadeso, aye ota so ayeke ngba: mabe, ziango be ti ku ye na ndoye; me ndoye ayeke kota ahon atanga ni kue.
Copyright
Learn More


text:
1So Jésus atene tënë so kue awe, lo tene na adisiple ti lo: 2“Ala hinga kue, na ya ti lango use, fade matanga ti Pake ayeke duti daa. Fade a yeke mu Molenge ti Zo titene a fâ lo na ndö ti keke ti kroa.” 3Tongaso akota wayango-sandaga na akangba ti azuife abongbi tere na ya ti gbagba ti kota wayango-sandaga so iri ti lo Kaife. 4Ala leke tënë ti gbu Jésus na lege ti mbeni mayere titene ala fâ lo. 5Me ala tene: “Alingbi e gbu lo na lango ti matanga pepe, ngbanga ti azo atomboka.” 6So Jésus ayeke na Betanii, na ya ti da ti Simon, zo ti buruma, 7mbeni wali aga nduru na tere ti lo na mbeni ngbenda ti yombo so ngere ni ayeke ngangu mingi; a sara ngbenda ni na mbeni têne so iri ni albatre. Lo tuku yombo ni na li ti Jésus, na ndembe so Jésus ayeke te kobe. 8So adisiple abaa ye ni tongaso, be ti ala aso si ala tene: “Ngbanga ti nyen si lo yeke buba yombo so tongaso? 9A lingbi fade ti ka ni na ngangu ngere si amu nginza ni na azo ti mawa pepe?” 10Jésus ahinga tënë so adisiple ni ayeke tene si lo tene: “Ngbanga ti nyen si ala yeke so li ti wali so tongaso? Ye so lo sara na mbi so ayeke ye ti nzoni. 11Biani, azo ti mawa ayeke duti lakue na popo ti ala, me ti mbi, mbi yeke duti lakue na popo ti ala pepe. 12Lo tuku yombo so na tere ti mbi ti leke mbi ti ku na ndembe so a yeke lu ande kuâ ti mbi. 13Mbi tene na ala taa-tënë: na ndo so kue a yeke fa ande Nzoni Tënë so daa, na ndö ti dunia kue, azo ayeke fa tënë ti ye so wali so asara si azo ayeke dabe ti ala na lo.” 14Tongaso, mbeni disiple oko na popo ti adisiple baleoko na use, so iri ti lo Judas Iskariote ague na ndo ti akota wayango-sandaga; 15lo tene na ala: “Tongana mbi ka Jésus na ala, fade ala yeke mu na mbi nyen?” Akota wayango-sandaga ni adiko ale ti nginza baleota si ala mu na lo. 16Ti londo na ndembe ni so, Judas ato nda ti gi nzoni lege ti ka Jésus na ala. 17Na kozo lango ti matanga ti Mapa so a sara na mama ni pepe, adisiple aga na tere ti Jésus si ala hunda lo, atene: “Mo ye e leke na mo kobe ti Pake na ndo wa?” 18Jésus atene na ala: “Ala gue na ya ti gbata ni na ndo ti pakara tongaso; ala tene na lo: ‘Wafango-ye atene: Ngbonga ti mbi aga nduru awe; mbi na adisiple ti mbi, e yeke sara ande matanga ti Pake na ndo ti mo.’ ” 19Adisiple asara ye ni gi tongana ti so Jésus amu yanga na ala si ala leke kobe ti Pake ni. 20Na lakui ni, Jésus na adisiple baleoko na use aduti ti te kobe. 21So ala yeke te kobe ni, Jésus atene na ala: “Mbi tene na ala taa-tënë: mbeni oko na popo ti ala ayeke ka mbi.” 22Vundu agbu be ti adisiple mingi si ala oko oko ato nda ti hunda lo, atene: “Kota Gbia, ayeke mbi?” 23Jésus akiri tënë na ala: “Zo so mbi na lo e yeke yoro maboko oko na ya ti sembe, lo laa lo yeke ka mbi. 24Fade Molenge ti Zo ayeke kui gi tongana ti so Mbeti ti Nzapa atene tënë ni na ndö ti lo; me mawa na zo so ayeke ka ande Molenge ti Zo ni so! Ti zo ni so, tongana a du lo fade pepe, ka ayeke nzoni mingi!” 25Judas, zo ti kango Jésus amu tënë si lo tene: “Wafango-ye, ayeke mbi?” Jésus akiri tënë na lo, atene: “Tënë ni laa mo tene awe so.” 26So ala yeke te kobe, Jésus amu mapa, lo mu singila na Nzapa; na pekoni lo fâ ya ni, lo mu na adisiple si lo tene: “Ala mu ni ate, so ayeke tere ti mbi.” 27Na pekoni, lo mu kopo ti vin, lo mu singila na Nzapa si lo mu ni na ala, lo tene: “Ala kue anyon ni, 28ngbanga ti so ayeke mene ti mbi, mene so abongbi azo na Nzapa na ya ti mbuki; mene so atuku ndali ti gba ti azo titene azi siokpari ti ala. 29Mbi tene na ala: fade mbi yeke kiri ti nyon ngu ti le ti vinye pepe, ngbii asi na lango so fade mbi na ala, e yeke nyon fini vin na ya ti Kodro-gbia ti Nzapa, Babâ ti mbi.” 30Na peko ti so ala he bia ti gondango Nzapa awe, ala mu lege ti gue na hoto ti a-olive. 31Tongaso, Jésus atene na adisiple ti lo: “Gi na bi so, fade ala kue ayeke zia mbi ti hon, ngbanga ti so Mbeti ti Nzapa atene: ‘Fade mbi yeke fâ wabatango-taba si ataba ni ayeke kangbi kirikiri.’ 32Me tongana mbi zingo ande na kuâ, mbi yeke hon kozo ti ala na Galile.” 33Pierre atene na lo: “Tongana azo kue azia mo ahon, fade mbi yeke zia mo oko pepe.” 34Jésus akiri tënë na lo: “Mbi tene na mo taa-tënë: gi na bi so, kozo titene koli-kondo atoto, fade mo yeke bere tënë ti mbi fani ota.” 35Pierre atene na lo: “Tongana ayeke titene mbi na mo e kui, mbi yeke bere tënë ti mo oko pepe!” Adisiple ni kue atene gi oko tënë so. 36Jésus na adisiple ti lo asi na mbeni ndo so iri ni Getsemane si lo tene na ala: “Ala duti na ndo so, mbi yeke gue kâ ti sambela.” 37Lo mu Pierre na amolenge ti Zebede use na tere ti lo si lo na ala ague. Vundu ato nda ti gbu lo si mbeto asara lo ahon ndoni. 38Tongaso lo tene na ala: “Be ti mbi ayeke na vundu mingi, mo baa mo tene, mbi ye ti kui kuingo; ala ngba na ndo so, mbi na ala, e lango pepe!” 39Lo hon yongoro kete, lo ti, lo kpo li ti lo na sese, lo sambela, lo tene: “Babâ ti mbi, tongana lege ayeke daa, ayeke nzoni kopo ti pasi so ahon yongoro na tere ti mbi. Me mbi ye pepe titene mo sara ye so be ti mbi aye, me mo sara gi ye so be ti mo aye.” 40Na pekoni, lo kiri lo ga na mbage ti adisiple si lo wara ala na lango. Lo tene na Pierre: “Ala lingbi ti ngba na le ti ala tongaso ndali ti mbi na ya ti ngbonga oko pepe? 41Ala lango pepe! Ala sambela si ala ti na ya ti ye ti tarango be pepe. Yingo ti zo ayeke na nzara ti sarango nzoni ye, me zo ni ayeke na ngangu pepe.” 42Lo kiri lo gue yongoro ti fani use ni si lo sambela, lo tene: “Babâ ti mbi, tongana kopo so alingbi ti hon yongoro na tere ti mbi pepe si mo ye mbi nyon ni, ayeke nzoni mo sara gi ye so be ti mo aye!” 43Lo kiri lo ga na mbage ti adisiple ni si lo wara ala na lango, ngbanga ti so lango ahon ndö ti ala. 44Jésus azia ala, lo kiri lo gue yongoro si lo sambela ti fani ota ni, lo tene gi oko tënë so lo tene kozoni so. 45Lo kiri lo ga na mbage ti adisiple si lo tene na ala: “Ala ngba ti lango? Ala ngba ti wu tere ti ala? Ngbonga ni aga nduru awe; a yeke mu Molenge ti Zo ti zia lo na maboko ti azo ti siokpari. 46Ala londo e gue! Baa, zo ti kango mbi asi awe!” 47So Jésus angba ti tene tënë, Judas, mbeni oko ti adisiple baleoko na use asi; lo ga na azo gbani gbani na tere ti lo. Azo ni kue amu ayongoro zeme na akeke na maboko ti ala. Akota wayango-sandaga na akangba ti azuife laa atokua ala. 48Judas, zo ti kango Jésus, afa na azo ni ye so fade lo yeke sara; lo tene: “Zo so mbi yeke su ande ngbangba ti lo, andaa lo laa. Ala gbu lo.” 49Gi hio tongaso, Judas aga nduru na tere ti Jésus si lo tene na lo: “Wafango-ye, mbi bara mo!” Na pekoni, lo su ngbangba ti lo. 50Jésus atene na lo: “Ita, mo sara ye so mo ga ngbanga ni so!” Azo so amu peko ti Judas aga, ala zia maboko na ndö ti Jésus si ala gbu lo. 51Mbeni disiple oko ti Jésus agboto yongoro zeme ti lo, lo de mbeni zo ti kua ti kota wayango-sandaga si lo fâ mê ti lo. 52Jésus atene na lo: “Kiri yongoro zeme ti mo na plase ni, ngbanga ti so azo so kue afâ zo na yongoro zeme, fade ala yeke kui kuâ ti yongoro zeme. 53Mo baa mo tene, mbi lingbi ti hunda na Babâ ti mbi ti mu na mbi maboko pepe? Lo lingbi ti tokua na mbi fafadeso a-ange so wungo ti ala ahon wungo ti aturugu na ya ti akota bongbi baleoko na use. 54Tongana mbi iri a-ange ni, fade tënë ti Mbeti ti Nzapa ayeke ga taa-tënë tongana nyen? Mbeti ti Nzapa atene, fade ye ni ayeke duti tongaso.” 55Na pekoni, Jésus atene na gba ti azo ni, atene: “Ala ga na ayongoro zeme na akeke ti gbu mbi, mo baa mo tene, mbi yeke zo ti nzi! Lakue mbi yeke duti na ya ti kota da ti Nzapa ti fa ye, me ala gbu mbi pepe! 56Me ye so kue asi tongaso si tënë ti yanga ti awayanga-Nzapa so a su na mbeti ando so aga taa-tënë.” Tongaso adisiple kue azia lo si ala kpe ahon. 57Azo so agbu Jésus so ague na lo na Kaife, kota wayango-sandaga. Andaa awafango-ndia na akangba abongbi tere ti ala kâ awe. 58Pierre ague na peko ti Jésus, me lo yeke gue nduru nduru pepe; lo gue ngbii lo si na ya ti gbagba ti kota wayango-sandaga. Lo li si lo na azo ti kua ayeke duti na sese na ndo oko, lo yeke ku ti baa wala ye ni ayeke hunzi ande tongana nyen. 59Akota wayango-sandaga na azo kue ti Kota Bongbi ti Fango Ngbanga ayeke gi lege ti wara mbeni tënë ti mvene ti bi na li ti Jésus, ti fâ ngbanga ti kuâ na li ti lo; 60me ala wara ni pepe, ataa so azo mingi aga na atënë ti mvene ti bi na li ti lo. Ti hunzi na ni, ambeni koli use aga aluti 61si ala tene: “Koli so atene lani, atene: ‘Mbi lingbi ti kungbi kota da ti Nzapa si mbi yeke kiri ti leke ni na ya ti lango ota.’ ” 62Kota wayango-sandaga alondo si lo tene na Jésus: “Mo yeke na tënë ti kiri na ni pepe? Tënë ti nyen laa azo so ayeke tene na iri ti mo so?” 63Me Jésus azi yanga oko pepe. Kota wayango-sandaga atene na lo: “Mbi hunda na mo ti deba yanga ti mo, na iri ti Nzapa so ayeke na fini, mo tene na e: Mo yeke Mesii, Molenge ti Nzapa?” 64Jésus akiri tënë na lo: “Gi tënë ni laa mo tene awe so. Me mbi tene na ala so fade ala yeke baa Molenge ti Zo aduti na tere ti Nzapa so ngangu ti lo ahon angangu kue; lo yeke duti na mbage ti maboko ti lo ti koli. Lo yeke londo na yayu, lo duti na ndö ti ambinda ti ga.” 65Tongaso kota wayango-sandaga ni asuru ya ti bongo ti lo si lo tene: “Lo zonga Nzapa awe! E ye ti kiri ti hunda mbeni zo na tënë ngbanga ti nyen? Ala ma zonga so lo zonga na Nzapa so awe! 66Ti be ti ala, ala tene nyen?” Azo ni akiri tënë na lo: “Lo lingbi na kuâ!” 67Na pekoni, ala tuku ngu ti yanga ti ala na le ti lo si ala kpo lo na gobo, ambeni apika ngbangba ti lo, 68ala tene: “Mo so mo yeke Mesii so, sara tongana wayanga-Nzapa: fa na e, zo wa laa apika mo?” 69Pierre ayeke duti na gigi na ya ti gbagba ni. Mbeni wali so ayeke sara kua kâ aga nduru na tere ti lo si atene na lo: “Mo nga, mo yeke mu peko ti Jésus, zo ti Galile so!” 70Me Pierre abere na le ti azo kue, lo tene: “Mbi hinga tënë so mo ye ti tene so pepe!” 71So Pierre amu lege ti gue na yanga ti gbagba, mbeni wali nde so ayeke sara kua kâ abaa lo si atene na azo so ayeke kâ, atene: “Koli so ayeke mu nga peko ti Jésus, zo ti Nazaret!” 72Pierre akiri abere; lo deba yanga ti lo, lo tene: “Mbi hinga koli so oko pepe!” 73Kete na pekoni, azo so ayeke kâ aga nduru na Pierre si ala tene na lo: “Taa-tënë, mo nga, mo yeke mbeni zo ti Jésus! Sarango tënë ti mo aka mo awe.” 74Pierre ato nda ti deba yanga ti lo, atene: “Ayeke nzoni Nzapa afâ ngbanga na li ti mbi tongana mbi tene mvene! Mbi hinga koli so oko pepe!” Gi na pekoni, koli-kondo atoto. 75Pierre adabe ti lo na tënë so Jésus atene lani na lo, atene: “Kozo titene koli-kondo atoto, fade mo yeke bere tënë ti mbi fani ota.” Lo sigigi si lo toto ngangu mingi.
Copyright
Learn More


text:
Mo yeke zia si Kota zo ti lekengo e aleke mo?
“Bâ, legeoko tongana ndô ayeke na maboko ti wasongota, i yeke tongaso na tïtî Mbi.”
BIA: 60, 22
1, 2. Ngbanga ti nyen Nzapa abâ Daniel lani tongana mbeni zo so “a ndoye [lo] mingi”? Tongana nyen la e lingbi ti mä yanga tongana Daniel?
NA NGOI so aJuif so ague na ala na ngbâa asi na Babylone, ala bâ mbeni gbata so gbâ ti ayanda ayeke na yâ ni nga ala bâ so ambeni zo ti yâ ni ayeke voro asioni yingo. Ye oko, aJuif so ayeke be-ta-zo, tongana Daniel na amba ti lo ota, ake lani ti zia si sarango ye ti azo ti Babylone achangé ala (Dan. 1:6, 8, 12; 3:16-18). Daniel na amba ti lo ota so aleke na bê ti ala ti voro gi Jéhovah lo oko tongana Zo ti lekengo ala. A yeke ye so ala sara lani. Daniel asara kodoro lani na Babylone nduru na fini ti lo kue; me, ange ti Nzapa atene so lo yeke lani mbeni zo so “a ndoye [lo] mingi”.—Dan. 10:11, 19.
2 Giriri, mbeni zo ti lekengo tâ ayeke pete sese ti sarango na ta ni na yâ ti mbeni moule tongaso si a ga ye so lo ye ti sara. Laso, atâ wavorongo Jéhovah abâ lo tongana Kota Gbia ti dunia, zo so ayeke na ngangu ti leke azo nga na amara tongana mbeni zo ti lekengo ta. (Diko Jérémie 18:6.) Nzapa ayeke nga na ngangu ti leke e oko oko. Me, lo hinga so e yeke na liberté ti e na lo ye ti tene e woko tere na gbe ti lo na bê ti e wani. Zia e bâ fadeso tongana nyen la e lingbi ti ngbâ ti duti na yâ ti maboko ti Jéhovah tongana mbeni sese ti sarango na ta so awoko, na ngoi so e yeke bâ aye ota so: (1) Tongana nyen la e lingbi ti kpe aye so alingbi ti kpengba bê ti e si e yeda pëpe na awango ti Jéhovah? (2) Tongana nyen la e lingbi ti maï asarango ye so ayeke mû maboko na e ti ngbâ ti duti tongana sese ti sarango na ta so awoko nga ti woko tere ti e? (3) Tongana nyen la ababâ na amama so ayeke aChrétien alingbi ti woko tere na gbe ti Nzapa na ngoi so ala yeke leke amolenge ti ala?
KPE AYE SO ALINGBI TI SARA SI BÊ TI MO AKPENGBA
3. Aye wa la a lingbi ti sara si bê ti e akpengba? Mû mbeni tapande.
3 A-Proverbe 4:23 atene: “Bata bê ti mo ahon mbeni ye ti mo kue so mo bata, teti lege ti fini kue alondo dä.” Aye wa la a lingbi e bata bê ti e ndali ni? Aye tongana baba so ayeke na lege ni ape, ti ngbâ na yâ ti siokpari nga na bê so mabe atia ni. Aye so alingbi ti sara si e ke ti mä yanga nga e ga zo ti kpengba li (Dan. 5:1, 20; aHéb. 3:13, 18, 19). Gbia Ozias atï lani na yâ ti baba. (Diko 2 Chronique 26:3-5, 16-21.) Na tongo nda ni, lo sara “ye so ayeke mbilimbili na lê ti L’Éternel” nga lo zia “bê ti lo ti gi Nzapa.” Me “tongana lo ga ngangu, bê ti lo aga kota”, atâa so ngangu ti lo ni alondo na Nzapa. Lo gue même ti zö yombo na temple, mbeni kua so a mû gi na aprêtre so ayeke ti hale ti Aaron. Na ngoi so aprêtre ni atene na lo so lo sara ye na lege ni ape, sioni ngonzo agbu lo. Nyen la apassé na pekoni? Nzapa asara si lo “tï” tingo ti kamene ndali ti baba ti lo nga lo kui na kobela ti buruma.—aProv. 16:18.
4, 5. Nyen la alingbi ti si tongana e kpe baba ape? Mû mbeni tapande.
4 Tongana e kpe baba ape, e kue e lingbi ti komanse “ti bâ tere ti [e] wani ahon ti so a lingbi zo abâ tere ti lo na ni”, peut-être juska ti ke awango so a mû na e na lege ti Bible (aRom. 12:3; aProv. 29:1). Bâ ye so asi na Jim, mbeni ita so ayeke ancien. Na ngoi ti mbeni bungbi ti a-ancien, lo ke ti yeda na amba ti lo na ndo ti mbeni tënë so abâ congrégation. Jim atene: “Mbi tene na aita ni so ala yeke sara ye na ndoye ape, na mbi zia bungbi ni mbi hon.” Nze omene na pekoni, lo kiri na yâ ti mbeni congrégation so ayeke nduru na ti lo ni, me a kiri na lo na kua ti ancien kâ ape. Lo tene: “Bê ti mbi ason ngangu. Mbi bâ so gi mbi la mbi yeke na raison, tongaso mbi zia bungbi.” A sara ngu bale-oko Jim aga na bungbi ape na lo fa tënë ape. Lo wani lo tene: “Bê ti mbi ason na baba, mbi komanse ti bi tënë na li ti Jéhovah ndali ti ye so apassé lani. Tongana angu ayeke hon, aita aga ti bâ mbi nga ti mû maboko na mbi, me mbi ke.”
5 Ye so asi na Jim so afa tongana nyen la baba alingbi ti sara si e sigigi na araison ti kanga na lê ti asioni ye so e sara. Ye so alingbi ti sara si a yeke duti ngangu ti tene a leke e (Jér. 17:9). Jim atene: “Mbi zia lani pëpe ti pensé na aye so, na bango ndo ti mbi, amba ti mbi ni la ayeke na faute.” Bê ti mo ason lâ oko awe ndali ti ye so mbeni ita asara na mo wala ndali ti akua so a zi na maboko ti mo na yâ ti bungbi? Tongana mo yeda, mo sara ye lani tongana nyen? Mo sara ye na baba? Wala kota ye so agbu bê ti mo lani ayeke ti duti na siriri na aita ti mo nga ti ngbâ be-ta-zo na Jéhovah?—Diko Psaume 119:165; aColossien 3:13.
6. Nyen la alingbi ti si tongana e ngbâ na yâ ti mbeni siokpari?
6 Tongana mbeni zo angbâ na yâ ti mbeni siokpari, wala peut-être lo yeke sara même asiokpari na hondengo ni, a lingbi nga ti sara si lo yeke yeda pëpe na awango ti Nzapa. Tongaso, a lingbi ti duti ngangu na lo ape ti sara siokpari. Mbeni ita-koli atene so a si na mbeni ngoi, sioni ye so lo yeke sara lani asara lo vundu oko ape (Zo-ti. 8:11). Mbeni ita-koli nde, so ândö ayeke bâ ka porno lakue, atene: “Mbi bâ so mbi yeke nduru ti kasa a-ancien.” Sarango ye ti lo so abuba songo ti lo na Jéhovah. Na nda ni, ye so lo sara na hondengo ni so asigigi, na a-ancien amû maboko na lo. Tâ tënë, e kue e yeke na siokpari na tere ti e. Me, tongana e komanse ti kasa ndo wala ti gi araison ti kanga na ndo ti mbeni sioni ye so e sara, ahon ti hunda na Nzapa ti pardonné e nga ti mû maboko na e, peut-être bê ti e akpengba awe la.
7, 8. (a) Tongana nyen la tapande ti azo ti Israël afa so tongana zo ayeke na mabe ape, bê ti lo alingbi ti kpengba? (b) Nyen la e manda dä?
7 Ye so asi na azo ti Israël na ngoi so Jéhovah azi ala na ngbâa na Égypte, afa na e tongana nyen la tongana zo ayeke na mabe ape, bê ti lo alingbi ti kpengba. Mara ni abâ gbâ ti amiracle so Nzapa asara ndali ti ala, ambeni adö bê biani. Ye oko, na ngoi so ala si nduru na Sese ti Zendo, ala fa so mabe ti ala awoko. Ala sara mbeto nga ala diko tënë na tere ti Moïse ahon ti tene ala zia bê ti ala na ndo ti Jéhovah. Ala ye même ti kiri na Égypte, ndo so ala sara ngbâa dä kozo so. Bê ti Jéhovah ason ngangu, lo tene: “Lawa si fade azo so azia ti ke Mbi?” (Nom. 14:1-4, 11; Ps. 78:40, 41). Ndali ti so bê ti ala akpengba nga mabe ti ala awoko, ala kui na yando.
8 So laso e ga nduru mingi awe na fini dunia, mabe ti e nga ayeke na yâ ti tara. A yeke nzoni e gi ti bâ wala mabe ti e ayeke tongana nyen. Na tapande, a lingbi e gbu li na ndo ti bango ndo ti e na ndo ti tënë ti Jésus so ayeke na Matthieu 6:33. Hunda tere ti mo: ‘Aye so mbi zia na kozo place na yâ ti fini ti mbi nga na adesizion ti mbi afa so mbi mä na bê biani na tënë ti Jésus so?’ Mbi yeke yeda ande ti manke abungbi wala fango tënë tongaso si mbi gi ti wara gbâ ti nginza? Nyen la mbi yeke sara ande tongana kua ti mbi ahunda lakue ngoi nga na ngangu mingi? Mbi yeke zia lege na dunia so ti leke mbi, na peut-être ti sara si mbi zia même lege ti vorongo Jéhovah?
9. Ngbanga ti nyen a lingbi e “ngbâ ti bâ” wala e yeke na mabe? Tongana nyen la e lingbi ti sara ni?
9 Gbu nga li na ndo ti mbeni wakua ti Jéhovah so na ambeni ngoi ayeke sara ye ague oko pëpe na ye so Bible atene, peut-être na ndo ti akamarade, azo so bungbi abi ala na gigi wala angia. Hunda tere ti mo: ‘Peut-être a si na mbi kue tongaso?’ Tongana e bâ so mbeni bibe ti kpengba li tongaso ayeke maï na bê ti e, a lingbi e gi ti bâ mabe ti e hio. Bible awa e, atene: “Ala ngbâ ti bâ tere ti ala ti bâ wala ala yeke na yâ ti mabe, ala ngbâ ti bâ tere ti ala ti bâ wala ala wani ala yeke tongana nyen.” (2 aCor. 13:5). Ti gi nzoni ti hinga ye so ayeke na yâ ti bê ti e wani na lege ti Bible, a yeke ye so a lingbi e sara ni lâ na lâ.
NGBÂ TI DUTI TONGANA MBENI NZONI SESE TI SARANGO NA TA
10. Nyen la a lingbi ti mû maboko na e ti duti na yâ ti maboko ti Jéhovah tongana sese ti sarango na ta so awoko?
10 Ambeni ye so Nzapa amû na e ti sara si e ngbâ tongana sese ti sarango na ta so awoko, a yeke Bible, congrégation nga na fango tënë. Tongana ti so ngu ayeke woko yâ ti sese, ti diko Bible lâ na lâ nga ti gbu li na ndo ni alingbi ti mû maboko na e ti duti tongana sese so awoko na yâ ti maboko ti Jéhovah. Jéhovah ahunda na agbia ti Israël kue ti sara copie ti Ndia ti Nzapa ndali ti ala wani nga ti diko ni lâ na lâ (Deut. 17:18, 19). Abazengele abâ so a yeke lani kota ye mingi ti diko Mbeti ti Nzapa nga ti gbu li na ndo ni lâ na lâ ndali ti kua ti ala ti fango tënë. Na ngoi so ala yeke sû ambeti ti ala lani, ala kiri fani mingi na ndo ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so alondo na Genèse ti si na Malachie. Nga, ala wa azo so ala fa tënë na ala ti sara kua na Mbeti ti Nzapa (Kus. 17:11). Laso, e nga kue e bâ so a yeke kota ye mingi ti diko Mbeti ti Nzapa nga ti gbu li na ndo ni lâ na lâ (1 Tim. 4:15). Tongana e sara tongaso, e yeke ngbâ lakue ti sara tere ti e kete nga e yeke duti tongana sese so awoko na yâ ti maboko ti Jéhovah.
11, 12. Tongana nyen la Jéhovah alingbi ti leke e na lege ti congrégation alingbi na bezoin ti e oko oko kue? Mû mbeni tapande.
11 Jéhovah alingbi ti leke e alingbi na bezoin ti e oko oko na lege ti congrégation. Jim so e sara tënë ti lo fade akomanse ti changé bango ndo ti lo lani na ngoi so mbeni ancien abi bê na ndo ti lo. Jim atene: “Lâ oko lo bi tënë na li ti mbi wala lo kasa mbi ape ndali ti ye so mbi sara. Me lo ngbâ lakue ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti mbi nga lo fa so lo ye biani ti mû maboko na mbi. “ Nduru na nze ota na pekoni, ancien ni atisa Jim na mbeni bungbi. Jim atene: “Aita ayamba mbi na ngia nga ndoye ti ala na mbage ti mbi apusu mbi ti changé. Mbi komanse ti bâ so atënë ti bê ti mbi la ayeke kota mingi ape. Mungo maboko ti aita nga na ti wali ti mbi so mbi ye lo mingi, so akiri na peko na lege ti yingo lâ oko ape, asara si yeke yeke mbi kiri mbi komanse ti voro Jéhovah. A-article ‘Tënë ayeke na li ti Jéhovah pëpe’ nga ‘E sara na Jéhovah be-ta-zo’ so ayeke na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti lango 1 ti avril 1993 amû nga maboko na mbi mingi.”
12 A si na mbeni ngoi, a kiri na Jim na kua ti ancien. Ngbene ye na ngoi ni so, lo mû maboko na ambeni ita ti hon ndo ti akpale tongaso nga ti kiri ti kpengba songo ti ala na Jéhovah. Na nda ni, lo tene: “Mbi pensé lani mbi tene mbi yeke na nzoni songo na Jéhovah me ti tâ tënë ni a yeke tongaso ape. Vundu asara mbi ndali ti so mbi zia ândö si baba akanga lê ti mbi na ndo ti aye so ayeke kota mingi nga asara si mbi bâ gi afaute ti ambeni zo.”—1 aCor. 10:12.
13. Fango tënë alingbi ti mû maboko na e ti lë ambage nde nde ti lengo ti yingo wa? Aye ti nzoni wa la aga na pekoni?
13 Tongana nyen la fango tënë alingbi ti leke e ndali ti nzoni ti e? Tongana e yeke fa nzoni tënë na azo, a lingbi ti mû maboko na e ti sara tere ti e kete nga ti lë ambage nde nde ti lengo ti yingo ti Nzapa (aGal. 5:22, 23). Gbu li na ndo ti anzoni sarango ye so mo lë na ngoi ti fango tënë. Kota ye ni mingi ayeke so, tongana e yeke sara ye tongana Christ e yeke sara pendere ti tënë so e yeke fa, so alingbi ti changé bango ndo ti ambeni zo. Na tapande, aTémoin use na Australie agi ti fa tënë na mbeni wali na yanga-da ti lo, me ngonzo asara lo ngangu nga lo ne ala ape. Me, aTémoin ni amä lo na nengo zo. Na pekoni, vundu asara wali ni ndali ti ye so lo sara so na lo sara mbeti na filiale. Mbeni mbage ti tënë so lo tene na yâ ni ayeke so: “Mbi ye ti hunda pardon na azo use so akanga bê na mbi nga ala kiri na tere ti ala kete so. Mbi sara ye mo bâ mo tene mbi yeke nzoni mingi nga mbi hinga ndo mingi. Buba la asara mbi si mbi diko tënë na azo ti fango Tënë ti Nzapa nga mbi tomba ala so.” Tongana awafango tënë ni asara mbeni ye lani ti fa ngonzo ti ala, ka wali ni ayeke sara mbeti so? Oko ape. Biani, kua ti fango tënë aga na ye ti nzoni mingi na e wani nga na ambeni zo.
WOKO TERE NA GBE TI NZAPA NA NGOI SO MO YEKE LEKE AMOLENGE TI MO
14. Nyen la a lingbi ababâ na amama asara tongana ala ye biani ti leke amolenge ti ala nzoni?
14 Akete molenge aye mingi ti manda ye nga ti sara tere ti ala kete (Mat. 18:1-4). Tongaso, ababâ na amama so ayeke na ndara alingbi ti sara kue ti yôro tâ tënë nga na ndoye ni na yâ ti bibe nga na bê ti akete molenge ti ala (2 Tim. 3:14, 15). Biani, ti sara ni, a lingbi ababâ na amama ayôro tâ tënë na yâ ti bê ti ala wani kozo si, na sarango ye alingbi na afango ye ti Bible na yâ ti gigi ti ala. Tongana ababâ na amama asara tongaso, amolenge ti ala ayeke ye tâ tënë. Na ndo ni, amolenge ni ayeke bâ sengo ndo ti ababâ na amama ti ala tongana fä ti ndoye ti ababâ na amama ti ala nga tongana fä ti ndoye ti Jéhovah na mbage ti ala.
15, 16. Tongana nyen la a lingbi ababâ na amama afa so ala zia bê ti ala na Nzapa tongana a bi molenge ti ala na gigi ti bungbi?
15 Me atâa so ambeni ababâ na amama afa tâ tënë na amolenge ti ala, a si na mbeni ngoi amolenge ni azia tâ tënë wala a bi ala na gigi, asara si vundu ahon ndo ti ababâ na amama ni mingi. Mbeni ita-wali na Afrika ti Mbongo atene: “Na ngoi so a bi ita ti mbi ti koli na gigi ti bungbi, a yeke mo bâ mo tene lo kui lani. Vundu asara e mingi.” Ita-wali ni na babâ na mama ti lo asara ye lani tongana nyen? Ala sara ye alingbi na ye so Bible afa. (Diko 1 aCorinthien 5:11, 13.) Babâ na mama ni atene: “E leke na bê ti e ti sara ye so Bible atene. E hinga so ti sara ye ague oko na ye so Nzapa aye ayeke ga na aye ti nzoni mingi. E bâ bingo lo na gigi ni tongana sengo ndo ti Jéhovah na e hinga biani so lo yeke se zo na ndoye nga alingbi na ni. Tongaso, e yeke bâ molenge ti e ni lani gi tongana e ye ti leke mbeni kota tënë na sewa.”
16 Tënë ti bê ti molenge ti ala ti koli ni ayeke so wa? Mbeni lâ, lo tene: “Mbi hinga lani so sewa ti mbi ake mbi ape, me ala mä yanga ti Jéhovah na bungbi ti lo.” Lo kiri lo tene: “Na ngoi so mo toto na Jéhovah ti hunda pardon nga ti mû maboko na mo, mo bâ tongana nyen la mo yeke na bezoin ti lo mingi.” Tara ti bâ ngia ti fami ni na ngoi so a kiri na maseka-koli ni na bungbi. Biani, tongana e zia bê ti e na ndo ti Nzapa na yâ ti aye kue so e yeke sara, e lingbi ti wara ngia na pekoni mingi.—aProv. 3:5, 6; 28:26.
17. Ngbanga ti nyen a lingbi e woko tere na gbe ti Jéhovah na yâ ti gigi ti e kue? Tongana nyen la ayeke ga na ye ti nzoni na e?
17 Prophète Ésaïe atene kozo awe so aJuif so ayeke na Babylone ayeke changé bê ti ala, lo tene: “O L’Éternel, Mo yeke Babâ ti e; e yeke ndô, na Mo yeke Wasongota so aleke e; e kue e yeke ye so tïtî Mo asara.” Na pekoni, ala voro nga yanga, ala tene “O L’Éternel, na Mo dabe Mo na sioye lakue pëpe. Bâ, e voro Mo, e kue e yeke azo ti Mo.” (És. 64:7, 8). Tongana e sara tere ti e lakue kete nga e mä yanga ti Jéhovah, e yeke ga mbeni pendere ye na lê ti Jéhovah tongana prophète Daniel lani. Na ndo ni, Jéhovah ayeke ngbâ lakue ti leke e na lege ti Bible, yingo vulu nga bungbi ti lo tongaso si na yâ ti ngoi so ayeke ga, e lingbi ti ga ande “amolenge ti Nzapa” so ayeke nzoni-kue.—aRom. 8:21.


text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) JUILLET 2014
Na yâ ti Tour ti Ba Ndo so mo yeke wara aye ti manda ti yenga ti 1 septembre ti si na yenga ti 28 septembre 2014.
Ala mû tere ti ala wani ti sara ye: na Micronésie
Fani mingi, aita so alondo na ambeni kodoro nde so afa tënë na yâ ti azoa ti Pacifique so ayeke wara akpale ota so asi na ala kue. Awafango tënë ti Royaume so ahon ndo ti akpale so tongana nyen?
“Jéhovah ahinga ala so ayeke ti lo”
Tongana nyen “gere ti ye” nga na “tënë so a sû” so a sara tënë ni na 2 Timothée 2:19 amû maboko na e ti hinga azo so ayeke ti Jéhovah?
Awakua ti Jéhovah “adö lege ti ye so ayeke mbilimbili pëpe azia”
Tongana nyen la tënë ‘dö lege ti ye so ayeke mbilimbili pëpe ti zia’ ague oko na aye so asi na ngoi ti Moïse? Aye so asi na ngoi ti Moïse afa na e nyen?
Babâ ti mbi akui, me mbi wara mbeni Babâ
Diko ye na ndo ti gigi ti Gerrit Lösch, mbeni membre ti Bebungbi.
“I yeke atémoin ti Mbi”
So e yeke aTémoin ti Jéhovah a hunda na e ti sara nyen?
“Fade ala yeke duti atémoin ti mbi”
Ngbanga ti nyen Jésus atene: “Fade ala yeke duti atémoin ti mbi” me lo tene pëpe ti Jéhovah? Tongana nyen la e lingbi ti ngbâ ti fa tënë na bê ti e kue


text:
Yenga ti 1-
7 février
NÉHÉMIE 1-4
Bia 126 na sambela
Atënë ti tongo nda ni (ahon pn. 3 pëpe)
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
“Néhémie aye lani tâ vorongo”: (pn. 10)
[Zia vidéo so li ni ayeke Nduru tënë ti mbeti ti Néhémie.]
Né 1:11–2:3—Ye so amû ngia na Néhémie ayeke maïngo ti tâ vorongo (w06 1/2 9 par. 7)
Né 4:14—Néhémie ahon ndo ti kangango lege so lo wara ndali ti tâ vorongo na ziango lê ti lo gi na ndo ti Jéhovah (w06 1/2 10 par. 3)
-
Gi anzoni ye so ayeke na yâ ti Bible: (pn. 8)
Né 1:1; 2:1—Ngbanga ti nyen la e lingbi ti tene na nda ni so “ngu bale-use ni” so a sara tënë ni na mbeti ti Néhémie 1:1 nga na 2:1 aye ti fa so kode so a diko na ngu ni use kue ayeke gi oko? (w06 1/2 8 par. 5)
Né 4:17, 18—Tongana nyen la mbeni zo alingbi ti sara kusala ti gbagba ni gi na maboko oko? (w06 1/2 9 par. 1)
Nyen la dikongo Bible ti yenga so afa na mbi na ndo ti Jéhovah?
Aye wa la ayeke na yâ ti dikongo Bible ti yenga so, so mbi lingbi ti sara kua na ni na fango tënë?
-
Dikongo Bible: Né 3:1-14 (ahon pn. 4 pëpe)
MAÏ AKODE TI FANGO TËNË TI MO
Leke akode ti fango na tënë ti nze so: (pn. 15) Lisoro. Zia vidéo ti kode ti fango na tënë oko oko, na pekoni sara lisoro na ndo ti akota tënë ni. Fa tongana nyen la mbeni wafango tënë azia mbeni tënë ndali ti vizite ti peko. Wa aita ti leke akode ti fango na tënë ti ala wani.
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Bia 103
Mo leke tere ti mo awe ti mû kua ti pionnier auxiliaire na mars wala avril?: (pn. 15) Lisoro. Bâ ambage “Sara si ngoi ti Mémorial so aduti mbeni ngoi ti ngia!” (km 2/14 2) Gboto lê na ndo ti nene ti lekengo tere kozo (aPr 21:5). Hunda tënë na ambeni ita use so amû kua ti pionnier auxiliaire na yâ ti anze so ahon. Akpale wa la ala hon ndo ni? Aye ti nzoni wa la ala wara dä?
Mandango Bible ti Congrégation: ia chap. 8 par. 1-16 (pn. 30)
Kiri kete na ndo ti ye so ala manda nga fa ye so ala yeke bâ na yenga ti peko (pn. 3)
Bia 135 na sambela


text:
KOTA MAMA-TENE NI | TONGANA NYEN TI HON NDO TI GINGO BÊ
Gingo bê na ndo ti sewa
Janet atene: “Kete na peko ti so babâ ti mbi akui, koli ti mbi atene na mbi so ni ngbâ ti gue na peko ti mbeni wali. Kete na pekoni, sân ti tene na e, lo ro abongo ti lo kue, lo hon, lo zia mbi na amolenge use.” Janet awara mbeni kua, me nginza ti kua ni akono ti bâ na lege ti sewa ni ape. Na ndo ti kpale ti nginza ni, lo wara nga ambeni kpale nde. Lo tene: “Gingo bê ndali ti akota kua so lo zia na mbi, mbi oko, awoko mbi kue. A sara mbi nzoni ape so mbi lingbi pëpe ti bâ lege ti amolenge ti mbi nzoni, tongana tanga ti ababâ na amama. Na même fadeso, mbi yeke na gingo bê na ndo ti fason so azo ayeke bâ na mbi na amolenge ti mbi. Wala ala yeke pensé atene mbi la mbi sara si mariage ti e ayeke na yâ ti kpale so?”
Sambela la amû maboko na Janet ti hon ndo ti gingo bê ti lo nga ti lë kpengba songo na Nzapa. Lo tene: “A yeke ka ngangu mingi na mbi na bï, teti so ndo adë kpô, na mbi yeke pensé ahon ndo ni. Sambela nga na dikongo Bible la ayeke mû maboko na mbi ti lango. Versê so mbi ye ni mingi ayeke aPhilippien 4:6, 7, so a tene: ‘Ala gi bê ti ala na ndo ti mbeni ye pëpe, me na yâ ti aye kue, na lege ti sambela, na lege ti vorongo tere na Nzapa nga na sambela ti kiringo singila, ala hunda na Nzapa aye so agbu bê ti ala, na fade siriri ti Nzapa so ahon ndo ti bibe kue ayeke bata bê ti ala nga na lege ti hingango ndo ti ala.’ Mbi sambela ka na bï mingi, na mbi bâ biani so siriri ti Nzapa amû ngangu na mbi.”
Atënë ti dengo bê so Jésus atene na ndo ti sambela andu nga mara ti agingo bê kue. Lo tene: “Nzapa, Babâ ti ala, ahinga aye so ala yeke na bezoin ni kozoni si ala hunda ni na lo.” (Matthieu 6:8). Me, a lingbi e hunda ni na lo. Sambela ayeke kozo ye so a lingbi e sara ti “ga nduru na Nzapa,” na tongana e sara tongaso, ‘fade lo yeke ga nduru na e.’—Jacques 4:8.
Biani, tongana e fa agingo bê ti e na yâ ti sambela, e yeke duti nzoni na pekoni, me a ngbâ gi ge pëpe. Jéhovah, so ayeke “mä sambela”, ayeke sara ye ndali ti azo kue so agi lo na mabe (Psaume 65:3). Ndani la si Jésus afa na adisciple ti lo ti tene “ala sambela lakue na ala zia lege ni pëpe”. (Luc 18:1). A lingbi e ngbâ lakue ti hunda Nzapa ti fa lege na e nga ti mû maboko na e, nga zia e hinga so lo yeke futa mabe ti e. A lingbi e pensé lâ oko ape so Nzapa aye ti aidé e ape wala lo peut ti aidé e ape. Tongana e “ngbâ ti sambela lakue”, a fa so e yeke na tâ mabe na lo.—1 aThessalonicien 5:17.
TI DUTI NA MABE AYE MBILIMBILI TI TENE NYEN?
Ti duti na mabe aye ti tene nyen? A ye ti tene “ti hinga” Nzapa, so ti tene ti hinga so lo yeke dä (Jean 17:3). E yeke hinga Nzapa na lege ti mandango Bible, so atënë ti bê ti lo ayeke na yâ ni. E yeke hinga so lo yeke bâ e oko oko kue nga so lo ye ti mû maboko na e. Me, tâ mabe aye gi ti tene ti hinga Nzapa awe ape. A ye nga ti tene ti lë mbeni kpengba songo ti kamarade na lo. Legeoko tongana ti sarango kamarade na mba ti e zo, e yeke lë kpengba songo ni gi gbagburu tongaso ape. Mabe ti e “ayeke kono” tongana e yeke manda ye mingi na ndo ti Nzapa, e “yeke sara lakue aye so anzere na bê ti lo” nga tongana e yeke bâ so lo yeke mû maboko na e (2 aCorinthien 10:15; Jean 8:29). A yeke mara ti mabe ni so la amû maboko na Janet ti hon ndo ti agingo bê ti lo.
Janet atene: “Vrai ye so akpengba mabe ti mbi ayeke maboko ti Jéhovah so mbi bâ na yâ ti aye ni oko oko kue. Fani mingi, e tingbi na ambeni kpale, so na bango ni, a yeke ngangu ti hon ndo ni. Me so mbi yeke sambela mingi, lakue Jéhovah ayeke sara si e sigigi na yâ ti kpale ni na mbeni lege so, tongana a ngbâ fade gi mbi, e lingbi ti sigigi dä ape. Na ngoi so mbi kiri singila na lo, mbi yeke dabe ti mbi na gbâ ti anzoni ye so lo sara ndali ti mbi. Lakue, lo mû maboko na mbilimbili ngoi ni, mingi ni tâ na ngoi so e yeke na bezoin ni. Lo mû nga na mbi atâ kamarade ti koli na ti wali, so ala yeke atâ Chrétien. Ala yeke lakue na tere ti mbi, nga ala yeke anzoni tapande ndali ti amolenge ti mbi.” *
“Mbi hinga ngbanga ti nyen la Jéhovah atene na Malachie 2:16, lo tene: “Mbi ke ziango wali”, wala divorce. Ti mo so mo la mo sara faute ni ape so, a yeke tâ kota ye ti kamene. Koli ti mbi ahon a ninga awe, me na ambeni ngoi, mbi bâ tere ti mbi so mbeni ye amanke mbi nga so mbi yeke ye oko ape. Mbi yeke gi ka ti mû maboko na ambeni zo; sarango tongaso ayeke mû nga maboko na mbi lakue.” So Janet asara ye alingbi na wango ti Bible so ahunda na zo ti kpe ti duti gi lo oko, a sara si lo gi bê ti lo mingi encore ape. *—aProverbe 18:1.
“Nzapa ayeke Babâ ti amolenge so babâ ti ala ayeke pëpe, na Juge ti awomua.”—Psaume 68:6
Janet atene: “So mbi ga ti hinga so ‘Nzapa ayeke Babâ ti amolenge so babâ ti ala ayeke pëpe, na Juge ti awomua’, a mû ngangu na mbi mingi. Lo yeke dö e lâ oko ti zia ape, tongana ti so koli ti mbi asara so.” (Psaume 68:6). Janet ahinga so Nzapa alingbi ti tara lo na “aye ti sioni” ape. Me, Nzapa ayeke mû ndara “na azo kue” nga lo yeke mû na e “ngangu so ahon ti so zo ayeke na ni” si e hon ndo ti agingo bê ti e.—Jacques 1:5, 13; 2 aCorinthien 4:7.
Me ka tongana gingo bê ti e ni ayeke ndali ti so fini ti e ayeke na yâ ti kpale, e yeke sara tongana nyen?
^ par. 10 Ti hinga ambeni ye so mo lingbi ti sara ti hon ndo ti agingo bê ti mo, bâ Réveillez-vous ! ti nze ti juillet, ngu 2015. A yeke na ndo ti site www.jw.org.


text:
1So e si na nzoni tere, e ma atene, iri ti zoa ni ayeke Malte. 2Azo ti zoa ni ayamba e nzoni mingi. Ala sara mbeni kota wâ si ala iri e kue na tere ni, ngbanga ti so ngu ato nda ti pikango ni si de ayeke sara. 3Paul aro gba ti aholengo keke ti tuku na le ti wâ ni, me mbeni sioni ngbo asigigi na ya ni, ngbanga ti so wâ azö lo; lo te maboko ti Paul si lo ngba na tere ni. 4So azo ti zoa ni abaa ngbo ni na tere ti maboko ti Paul, ala tene na popo ti ala: “Koli so ayeke mbeni zo ti fango zo biani. Ataa so lo soo kuâ na le ti ngu, nzapa ti mbirimbiri aye titene lo ngba na fini pepe.” 5Paul ayingi maboko ti lo si ngbo ni ati na le ti wâ ni, me mbeni ye oko asara lo pepe. 6Azo ni abaa ti ala atene, tere ti lo ayeke suku wala lo yeke ti ti kui. So ala ku gbaa si ala baa mbeni sioni ye asi na lo pepe, tënë ti yanga ti ala akiri aga nde si ala tene: “Lo yeke mbeni nzapa!” 7Mbeni kota yaka ayeke nduru na ndo so e yeke daa, yaka ni ayeke ti Publius, makonzi ti zoa ni. Lo yamba e nzoni si e sara lango ota na ndo ti lo. 8Babâ ti Publius ayeke na gbogbo; lo yeke na kobela ti wâ ti tere si lo yeke sasa na mene. Paul ague abaa lo, lo zia maboko na ndö ti lo, lo sambela si kobela ti lo akai. 9Na pekoni, ambeni zo ti kobela so ayeke lango na ya ti zoa ni aga abaa lo si lo kai nga kobela na tere ti ala. 10Azo ti zoa ni ane e tongana akota zo. Na ngoi so e yeke mu mangboko ti hon, ala mu na e aye ndali ti lege. 11E sara nze ota na ya ti zoa ni. Na pekoni, e mu mbeni mangboko so alondo na Aleksandrii, iri ni ayeke “Anzapa so a du ala angbo”; mangboko ni aluti lani na tere ti zoa ni ti ku ngoi ti de ahon si. 12E si na gbata ti Sirakus si e sara lango ota na ndo so. 13E londo na ndo so, e mu gi yanga ti ngu ni si e si na Rezio. Lango oko na pekoni, pupu ti Mbongo alondo si ayeke ya; lango use na pekoni, e si na Puzole. 14Na ya ti gbata so, e wara ambeni ita, azo ti Christ, so ahunda na e ti sara yenga oko na ala. Lege so e gue e si na Rome laa. 15A-ita, azo ti Christ ti Rome ama tënë ti e, ala ga na lege ti e ngbii asi na Gara-ti-Apius nga na Ada-Ota-ti-Agene. So Paul abaa ala, lo mu singila na Nzapa si be ti lo akiri awara ngangu. 16So e si na Rome, a mu lege na Paul ti lango na ya ti mbeni senge da nde; a zia mbeni turugu oko na tere ti lo ti bata lo. 17Lango ota na pekoni, Paul airi amakonzi ti azuife ti Rome ti ga na ndo ti lo. So ala bongbi tere ti ala awe, lo tene na ala: “A-ita, ataa so mbi sara mbeni sioni ye na azo wala mbi ke nga lege ti aye ti akotara ti e pepe, a gbu mbi na Jérusalem si a zia mbi na maboko ti azo ti Rome. 18So azo ti Rome ama tënë ti yanga ti mbi awe, ala ye ti zi mbi, ngbanga ti so ala wara mbeni tënë ti fango ngbanga ti kuâ na li ti mbi ndali ni pepe. 19Me azuife ake, nilaa mbi baa gbaa si mbi hunda ti baa kota gbia ti Rome. Andaa mbi yeke na tënë oko ti bi na li ti azo ti mara ti mbi pepe. 20Ndani laa mbi hunda ti baa ala ti tene tënë na ala, ngbanga ti so mbi ga zo ti kanga ndali ti ye so azo ti Israel azia be ti ala ti ku.” 21Ala kiri tënë na lo, atene: “E wara mbeni mbeti oko so alondo na Judée si afa na e tënë na ndö ti mo pepe. Mbeni ita ti e oko alondo kâ aga atene tënë wala afa na e mbeni sioni tënë na iri ti mo pepe. 22Me e ye ti ma na yanga ti mo wani ye so ayeke na be ti mo, ngbanga ti so e hinga e tene, na ndo kue azo ayeke ke tënë ti bongbi so mo yeke na ya ni.” 23Ala na Paul afa mbeni lango si na lango ni so, ala ga mingi awara lo na ndo so lo yeke lango daa. Ti londo na ndaperere ngbii asi na lakui, Paul afa tënë: lo fa ye so lo hinga na ndö ti Kodro-gbia ti Nzapa si lo yeke gi lege kue titene ala yeda na tënë ti Jésus. Lo mu Ndia ti Moïse na ambeti ti awayanga-Nzapa si lo yeke fa na tënë ni. 24Ambeni ayeda na tënë ni, me ambeni ake ti ma na be. 25Azo ni ama tere na popo ti ala na ndö ti tënë ni pepe. So ala londo ti gue, Paul atene na ala gi mbeni tënë oko, lo tene: “Tënë so ando Yingo-Vuru atene na akotara ti ala na lege ti wayanga-Nzapa Ésaïe so ayeke taa-tënë! Yingo-Vuru atene: 26‘Mo gue na tere ti azo so, mo tene na ala, mo tene: Fade ala yeke ma ndo nzoni, me ala yeke ma ya ti tënë oko pepe; ala yeke baa ndo nzoni, me ala yeke baa ye oko pepe. 27Biani, be ti azo so akpengba, ala kanga mê ti ala, ala kanga le ti ala titene ala baa ndo pepe si ala ma ndo pepe. Nilaa ala ma ya ti atënë pepe si ala zia ngbene lege ti sarango ye ti ala pepe, tongaso si mbi kai kobela ti ala pepe.’ ” 28Paul akiri atene: “Ayeke nzoni ala hinga atene, Nzapa atokua tënë ti songo zo na kuâ na azo ti amara nde. Ti azo ni so, fade ala yeke ma tënë ni!” [ 29Na peko ti tënë so Paul atene, azuife apapa ngangu na popo ti ala si ala gue.] 30Paul asara ngu use na ya ti da so lo yeke futa na nginza ti lo wani. Lo yeke wara azo so kue ayeke ga ti baa lo. 31Lo yeke fa tënë ti Kodro-gbia ti Nzapa si lo yeke fa tënë ti Kota Gbia Jésus Christ na mbeto pepe, mbeni zo akanga lege na lo pepe.
Copyright
Learn More


text:
Ala mû tere ti ala wani ti sara ye: na Afrika ti Do
PASCAL akono na Côte d’Ivoire na yâ ti mbeni quartier so azo ni ayeke awayere, me lo yeke na nzara ti wara aye mingi na yâ ti gigi ti lo. Na ngoi so lo bi tere ti lo mingi na yâ ti boxe, lo hunda tere ti lo, lo tene: ‘Na ndo wa la mbi lingbi ti wara lege ti ga mbeni kota wanguru na ti ga mbeni zo ti mosoro?’ Na ngoi so lo wara ngu 25 tongaso, lo pensé lo tene Europe la ayeke nzoni ndo ni. Me lo yeke pëpe na ambeti so amû lege na lo ti gue kâ, na lo ye ti gue na mbeni lege so ndia ake ni.
Na ngu 1998, na ngoi so Pascal ayeke na ngu 27, lo hon na voyage ni. Lo fâ frontière ti Ghana, lo hon na yâ ti Togo lo si na Bénin na nda ni lo si na Birni Nkonni, mbeni gbata ti Niger. Voyage ni aga fadeso ngangu na lo awe. Ti gue na mbage ti banga, lo ye lani ti mû mbeni oto ti fâ yâ ti yando ti Sahara. Na pekoni tongana lo si na Ngu-ingo ti Méditerranée awe, lo yeke mû bateau ti gue na Europe. A yeke ye so lo leke lani la. Me ambeni ye use asi na lo na Niger, na lo zia lege ti voyage ni.
Kozoni, lo yeke na nginza mbeni ape. Use ni, lo tingbi na Noé, mbeni pionnier so akomanse ti manda Bible na lo. Aye so lo manda agbu bê ti lo mingi na a sara si lo changé bango ndo so lo yeke na ni lani na ndo ti gigi. Aye ti yingo amû place ti aye ti sese so lo zia lani na gbele lo. Pascal awara batême na décembre, ngu 1999. Ti fa singila ti lo na Jéhovah, na ngu 2001 lo mû kua ti pionnier na Niger, na yâ ti gbata so lo manda tâ tënë dä. Lo bâ kusala ti lo tongana nyen? Lo tene: “Ye so mbi sara na yâ ti gigi ti mbi anzere na mbi mingi!”
ALA WARA AYE TI NZONI MINGI: NA AFRIKA
Legeoko tongana Pascal, azo mingi awara aye ti nzoni mingi na ngoi so ala gi ti si na aye ti yingo so ala zia na gbele ala. Ti si na aye ti yingo so, ambeni ita alondo na Europe ala gue na Afrika ti fa tënë na ando so bezoin ayeke dä mingi. Ambeni ita 65 tongaso, so ngu ti ala ayeke na popo ti ngu 17 ti si na ngu 70, alondo na Europe ague na ando so bezoin ayeke dä mingi na Afrika ti Do. Ando tongana Bénin, Burkina Faso, Niger nga na Togo. * Nyen la apusu ala ti sara mara ti yongoro voyage so? Aye ti nzoni wa la ala wara dä?
Anne-Rakel so alondo na Danemark atene: “Babâ na mama ti mbi asara lani kua tongana amissionnaire na Sénégal. Lakue ala yeke sara nzoni tënë ti kua ti missionnaire, a sara si mbi nga mbi sara nzara ti kua ni.” Na ngoi so Anne-Rakel awara lani ngu bale-use na ndo ni, lo gue na Togo, kâ lo sara kusala na yâ ti mbeni congrégation ti awambongi. Lo sara kusala na Togo asara ngu 15 tongaso awe. Ye so lo sara so amû maboko na ambeni ita tongana nyen? Lo tene: “A ninga kete na pekoni, ngambe ti mbi ti wali nga na ti koli aga na peko ti mbi na Togo.”
Aurele, mbeni ita koli so ayeke na ngu 70, so asara mariage awe na so alondo na France, atene: “Ahon ngu oku awe, na ngoi so lani mbi gue na retraite, a lingbi mbi soro: ti duti kpô na France nga ti ku Paradis wala ti sara ambeni ye ti fa tënë mingi ahon ti kozo.” Aurele asoro ti sara ambeni ye ti fa tënë mingi. Aurele na wali ti lo Albert-Fayette ague na Bénin a sara ngu ota tongaso awe. Aurele atene: “So e mû tere ti e ti sara na Jéhovah ge, a yeke tâ nzoni ye so e sara na yâ ti fini ti e.” Lo kiri lo tene na ngia na yanga: “Na ndani e wara aye ti nzoni mingi, territoire ti e so ayeke na tere ti ngu ayeke pendere tongana Paradis.”
Clodomir na wali ti lo Lysiane, alondo na France ague na Bénin asara ngu 16 awe. Na tongo nda ni nzara ti afami ti ala nga na akamarade ti ala na France asara ala mingi, na ala yeke lani na mbeto ala bâ atene ala lingbi pëpe ti sara ye alingbi na fini dutingo ti ala. Me, ala sara lani mbeto senge. Ala wara lani ngia mingi. Clodomir atene: “Na yâ ti angu 16 so, ngu oko oko e wara lege ti mû maboko na mbeni zo oko ti yeda na tâ tënë.”
Sébastien na wali ti lo Johanna, alondo na France ague na Bénin na ngu 2010. Sébastien atene: “Aye mingi ti sarango ni ayeke na yâ ti congrégation. Sarango kua ge ayeke mo bâ mo tene e gue na ekole ti aChrétien so afa na e gbâ ti aye na yâ ti kete ngoi.” Azo asara ye tongana nyen na ngoi so ala fa tënë na ala? Johanna atene: “Azo aye mingi ti manda tâ tënë. Même na ngoi so e fa tënë ape, azo ayeke aretêe e na lege ti hunda na e atënë na ndo ti Bible nga ti hunda ambeti.” So Sébastien na Johanna ague na Bénin ti fa tënë, a sara nyen na ndo ti mariage ti ala? Sébastien atene: “A kpengba songo ti e ti mariage. A nzere na mbi mingi ti fa tënë legeoko na wali ti mbi na yâ ti lango ni kue.”
Eric na wali ti lo Katy asara kua tongana apionnier na banga ti Bénin, na mbeni ndo so azo ayeke mingi dä ape. A sara ngu bale-oko tongaso na ngoi so ala ngbâ na France, ala diko ambeni article na ndo ti kusala ti fango tënë na ando so bezoin ayeke dä mingi na ala sara lisoro na aita so ayeke na yâ ti kusala ti ngoi kue. Ye so asara si ala sara nzara ti gue na kodoro wande na ala gue lani na ngu 2005. Wungo ti aTémoin so ague na li ni lani apika bê mingi. Eric atene: “Groupe ti e lani na gbata ti Tanguiéta ayeke na awafango tënë 9; ngu use na pekoni laso, wungo ti e ayeke 30. Na dimanche, azo 50 ti si na 80 tongaso ayeke ga na bungbi. Anzere na e mingi ti bâ guengo na li ni so.”
HINGA AKPALE NI NA GI TI HON NDO NI
Akpale wa la ambeni ita so ague na ando so bezoin ti awafango tënë ayeke dä mingi atingbi na ni? Benjamin ayeke na ngu 33, lo yeke ita ti Anne-Rakel. Na ngu 2000 na Danemark lo wara tere na mbeni missionnaire so lani asara kua na Togo. Benjamin atene: “Na ngoi so mbi tene na missionnaire ni so mbi ye ti ga pionnier, lo tene na mbi lo tene: ‘Mo hinga, mo peut ti sara kua ti pionnier na Togo.’” Benjamin agbu li ti lo na ndo ti tënë so. Lo tene: “Na ngoi ni so ade mbi wara même ngu 20 ape, me ayaya ti mbi ti wali use asara lani kua ti fango tënë na Togo. Ye so asara si a yeke ngangu na mbi pëpe ti gue kâ.” Tongaso lo gue. Ti sara kodoro kâ ayeke mbeni kpale. Benjamin atene: “Mbi hinga yanga ti Français kete ape. Akozo nze omene so mbi sara kâ ayeke ngangu na mbi ndali ti so mbi peut ti sara lisoro na azo ape.” Me asi na mbeni ngoi, lo gue na li ni. Benjamin ayeke sara kua fadeso na Béthel ti Bénin, lo yeke sara kua na place so ayeke tokua ambeti na yâ ti acongrégation nga lo yeke mû maboko na ndokua so ayeke bâ lege ti a-ordinateur.
Eric na Katy so e sara tënë ti ala fade ayeke fa tënë lani na yâ ti mbeni territoire so azo ni ayeke tene mbeni yanga ti kodoro nde na France kozo ti tene ala gue na Bénin. Nyen la ayeke nde na Afrika ti Do? Katy atene: “Warango nzoni ndo ti lango ayeke ngangu. Teti anze mingi e lango na yâ ti da so wâ ti courant nga na ngu ti tuyau ayeke dä ape.” Eric atene nga atene: “Azo ti yâ ti quartier ayeke zi go ti bia na radio ti ala atoto ngangu juska l’heure ahon na bï. A lingbi mo kanga bê nga mo gi ti hon ndo ti aye ni so.” Eric na Katy atene: “Ngia so zo ayeke wara na fango tënë na yâ ti territoire so a de ti fa tënë dä lâ oko ape, a yeke kota ye mingi atâa akpale kue so lo lingbi ti wara.”
Michel na wali ti lo Marie-Agnès aga nduru ti wara ngu 60 awe. Ala londo na France ala gue na Bénin asara ngu oku tongaso awe. Na tongo nda ni ala gi bê ti ala lani mingi. Michel atene: “Ambeni zo ahaka guengo ti e na mbeni zo so ayeke pusu brouette na ndo ti kamba na e la e yeke na yâ ti brouette ni. Mo lingbi ti gi bê ti mo tongana mo hinga ape so Jéhovah la ayeke zo ti pusungo brouette ni. Tongaso, e gue ti sara na Jéhovah na lo mû maboko na e.”
TONGANA NYEN LA MO LINGBI TI LEKE TERE TI MO?
Azo so ague afa tënë na ando so bezoin ayeke dä mingi abâ so, a yeke kota ye ti tene zo aleke tere ti lo kozo na sarango aye so: Lo gi ti zia ambeni ye na gbele lo. Lo manda ti hon ndo ti akpale. Lo vo gi aye so lo leke kozo awe ti vo ni. Lo zia bê ti lo kue na ndo ti Jéhovah.—Luc 14:28-30.
Sébastien, so e sara tënë ti lo fade, atene: “Kozo ti tene mbi na Johanna e hon, e bata nginza teti ngu use e gi ti buba ni kirikiri pëpe na tere ti aye ti ngia nga e gi pëpe ti wara aye so e yeke na bezoin ni ape.” Ti mû lege na ala ti ngbâ ti fa tënë na kodoro wande, ala yeke sara kua na Europe teti ambeni nze na yâ ti ngu oko oko, ye so amû lege na ala ti sara kua ti pionnier na Bénin na yâ ti tanga ti anze ni.
Marie-Thérèse ayeke na popo ti aita-wali kumbamba 20 so alondo na kodoro wande na so ayeke fa tënë na ando so ayeke na bezoin ti awafango tënë mingi dä na Afrika ti Do. Lo yeke chauffeur ti bus na France, me na ngu 2006 lo zia kua ti lo ngu oko ti sara kua ti pionnier na Niger. Kete na pekoni, lo bâ so a yeke ye so lo ye biani ti sara na fini ti lo la. Marie-Thérèse atene: “Na ngoi so mbi kiri na France, mbi tene na patron ti mbi so mbi ye ti changé yâ ti kapa ti kua ti mbi, na lo yeda. Fadeso, ti londo na nze ti mai ti si na nze ti août, mbi yeke sara kua ti chauffeur ti bus na France, nga ti londo na nze ti septembre ti si na avril, mbi yeke sara kua ti pionnier na Niger.”
Ala so ‘angbâ ti gi royaume ti Nzapa kozoni’ ahinga na bê ti ala kue so Jéhovah ayeke mû na ala ‘aye kue so ala yeke na bezoin ni.’ (Mat. 6:33). Na tapande: Bâ ye so asi na Saphira, mbeni ita-wali kumbamba so aga nduru ti wara ngu 30 awe, so alondo na France na so ayeke sara kua ti pionnier na Bénin. Na ngu 2011 lo sara lani ngu oku awe na yâ ti kua ti lo ti pionnier na Afrika. Na ngu 2011 ni, lo kiri na France ti gi nginza ti tene lo bâ na lege ti bezoin ti lo ndali ti mbeni fini ngu ti kua ti pionnier na Afrika. Saphira atene: “A yeke lani na vendredi tanga ti lango ti kua ti mbi, me mbi yeke na bezoin ti sara kua lango bale-oko na ndo ni si mbi wara nginza so alingbi ndali ti kua ti mbi ti pionnier ti ngu ti peko. Angbâ na mbi gi yenga use ti tene mbi zia France. Mbi fa na Jéhovah akpale ti mbi na yâ ti sambela. Kete na pekoni, mbeni zo ti mbeni ndokua airi mbi na lo hunda mbi ti bâ wala mbi lingbi ti sara kua na place ti mbeni zo ti kua ni teti ayenga use.” Na lundi Saphira ague na place ti kua ni na zo so lo yeke sara ande kua na place ti lo so afa kua ni na lo. Lo tene: “A dö bê ti mbi mingi ti hinga so zo so mbi ga ti sara kua na place ti lo, a yeke mbeni ita-wali so ayeke na bezoin ti sara kua ape lango bale-oko ti tene lo gue na Ekole ti apionnier! Patron ti lo ayeke yeda ti tene lo gue na ekole ni gi tongana lo wara mbeni zo so alingbi ti sara kua na place ti lo. Lo zia tënë ni na maboko ti Jéhovah gi tongana ti so mbi sara.”
MBENI YE SO AGA NA ZO TÂ NGIA
Ambeni ita afa tënë na Afrika ti Do teti angu mingi na ala bâ kodoro ni tongana kodoro ti ala. Ambeni afa tënë teti ambeni ngu na ala kiri na kodoro ti ala. Me ambeni so afa tënë lani na akodoro so ayeke na bezoin ti awafango tënë dä mingi angbâ même laso ti wara ye ti nzoni ndali ni. Ala bâ so zo alingbi ti wara tâ ngia na yâ ti fini ti lo gi tongana lo sara kua ti Jéhovah.
^ par. 6 Filiale ti Bénin la ayeke bâ lege ti kusala ti fango tënë na yâ ti ando so osio kue, so a yeke tene yanga ti français dä.
TI HINGA AMBENI TËNË
A-ekole wa la a sigigi na ni ndali ti apionnier?
A-ekole wa la a sigigi na ni ndali ti azo so amû ngoi ti ala kue teti kua ti fango tënë ti Royaume?