text:
1A-ita, so Nzapa abaa mawa ti e ahon ndoni awe so, mbi hunda na ala mingi titene ala mu tere ti ala kue na Nzapa tongana sandaga so ayeke na fini, sandaga so ayeke nde, ayeke nzoni kue si anzere na lo. So mbirimbiri lege ti vorongo Nzapa laa. 2Ala mu lege ti dutingo ti azo ti dunia so pepe, me ala zia Nzapa asanze fini ti ala, lo mu na ala fini gbungo li. Tongaso, fade ala lingbi ti hinga ye so Nzapa aye: ye so ayeke nzoni, ye so anzere na be ti lo, ye so ayeke nzoni kue. 3Nzapa asara nzoni be na mbi. Ndani laa mbi tene na ala oko oko kue, mbi tene: ala baa tere ti ala wani tongana akota zo pepe; me ala baa tere ti ala tongana asenge zo, alingbi na mabe so Nzapa amu na zo oko oko. 4Biani, tere ti zo ayeke gi oko, me ambage ti tere ni ayeke mingi, kua ti ambage ti tere ti zo ayeke nde nde. 5E nga, ataa so e yeke mingi, e ga tere oko awe na lege ti gango so e ga oko na Christ; e kue e yeke bongbi na amba ti e na ya ti tere oko so, zo oko oko na ndo ti lo na ya ti tere ni. 6Nzapa amu na e amatabisi nde nde na lege ti nzoni be ti lo. Zo so ayeke na matabisi ti tenengo peko ti tënë ti yanga ti Nzapa, alingbi lo sara kua ni alingbi na mabe so lo yeke na ni. 7Zo so ayeke na matabisi ti sarango kua na amba ti lo, alingbi lo sara kua ni. Zo so ayeke na matabisi ti fango ye, alingbi lo fa ye. 8Zo so ayeke na matabisi ti mungo wango, alingbi lo mu wango. Zo so ayeke mu ye na azo, alingbi lo mu ni na vurungo be. Zo so ayeke na li ti bongbi, alingbi lo mu be ti lo kue na kua ni. Zo so ayeke mu maboko na azo ti mawa, alingbi lo sara ni na nzerengo be. 9Ala ye azo na be use pepe. Ala ke ye ti sioni na be ti ala oko, me ala mu tere ti ala kue na ye so ayeke nzoni. 10Ala ye tere na popo ti ala tongana ti so a-ita ayeke ye tere; zo oko oko agi lege ti ne mba ti lo kozoni. 11Ala sara sopo pepe, me ala mu ngangu ti ala kue ti sara na kua ti Kota Gbia; ala sara kua ni na be ti ala kue. 12Ala duti na ngia ngbanga ti ye so ala zia be ti ala ti ku; ala kanga be ti ala na ya ti aye ti pasi; ala zia lege ti sambela pepe. 13Ala mu maboko na azo ti Nzapa so ye atia ala, ala yamba agene nzoni. 14Ala sara tufa na ndö ti azo so ayeke sara ngangu na ala; ala sara tufa na ndö ti azo, me ala deba ala pepe. 15Ala sara ngia na azo so ayeke na ngia, ala toto na azo so ayeke toto. 16Ala ma tere na popo ti ala. Ala gi kota ndo pepe, me ala yeda ti sara asenge kua. Ala baa tere ti ala tongana azo ti ndara pepe. 17Tongana mbeni zo asara sioni na ala, ala kiri peko ni na lo pepe. Ala gi lege ti sara ye so ayeke nzoni na le ti azo kue. 18Tongana lege ayeke daa, tongana ala lingbi ti sara mbeni ye, ala duti na siriri na azo kue. 19A-ita ti mbi so mbi ye ala mingi, tongana zo asara sioni na ala, ala wani akiri peko ti sioni ni na zo ni pepe; me ala zia lege na ngonzo ti Nzapa ti sara ye na zo ni, ndali ti so na ya ti Mbeti ti Nzapa, Kota Gbia atene: “Mbi laa mbi yeke kiri peko ti sioni na zo so asara sioni, mbi laa mbi yeke kiri peko ti ye alingbi na sarango ye ti zo.” 20Mbeti ni akiri atene: “Tongana nzara asara wato ti mo, mu na lo kobe lo te; tongana nzara ti ngu asara lo, mu na lo ngu lo nyon. Tongana mo sara tongaso, ye ni ayeke tongana le ti wâ laa mo yeke zia na li ti lo.” 21Mo zia sioni ye ahon ndö ti mo pepe; me mo hon ndö ti sioni ye na lege ti sarango nzoni ye.
Copyright
Learn More


c: text/html

text:
1Paul abaa ndo na le ti azo ti Kota Bongbi ti Fango Ngbanga ni mbirimbiri si lo tene: “A-ita, na ngoi so mbi mu peko ti Nzapa ngbii asi laso, na be ti mbi, mbi baa mbeni sioni ye ayeke na li ti mbi oko pepe.” 2Me kota wayango-sandaga Ananias amu yanga na azo so ayeke sara kua na tere ti lo ti pika yanga ti Paul. 3Tongaso Paul atene na lo: “Mo, so mo yeke tongana dere ti da so a sara mbamba daa so, fade Nzapa ayeke pika mo! Mo duti ti fâ ngbanga ti mbi na lege ti ndia, me mo zia ndia ni awe si mo mu yanga titene a pika mbi!” 4Azo so aduti na ya ti ngbanga ni atene na Paul: “Mo yeke zonga kota wayango-sandaga ti Nzapa!” 5Paul akiri tënë, atene: “A-ita, mbi hinga fade pepe, mbi tene, lo yeke kota wayango-sandaga. Biani, Mbeti ti Nzapa atene: ‘Mo tene sioni tënë na tere ti makonzi ti mara ti mo pepe.’ ” 6So Paul ahinga atene, ambeni zo ni ayeke asadusien si ambeni ayeke afarizien, lo dekongo na azo ti Kota Bongbi ti Fango Ngbanga ni, lo tene: “A-ita, mbi yeke farizien, mbi yeke molenge ti afarizien. Ndali ti so mbi yeke zia be ti mbi ti ku zingongo ti akuâ si a ga na mbi na gbe ti ngbanga so.” 7So lo de ti hunzi tënë ti lo ni pepe, papa alondo na popo ti afarizien na asadusien si popo ti ala akangbi. 8Asadusien atënë ti ala atene zingongo ti akuâ ayeke daa pepe, ange wala yingo ayeke nga daa pepe. Ti afarizien ala tene aye so kue ayeke daa. 9Dekongo ni ahon ndoni si ambeni wafango-ndia so ayeke na ya ti bongbi ti afarizien alondo si ala tene na kuru go, atene: “E wara mbeni tënë ti sioni na li ti koli so pepe. Mbeni yingo wala mbeni ange laa atene tënë na lo? E hinga so pepe.” 10So papa ni aga ngangu, mbeto asara kota komanda ti aturugu ni ngbanga ti ala suru ya ti Paul. Tongaso lo mu yanga na aturugu ti mu Paul na popo ti azo ni ti sigigi na lo ti gue na lo na ya ti gbagba ti aturugu. 11Na bi ni, Kota Gbia aluti na tere ti Paul si lo tene na lo: “Gbu ngangu! Mo fa awe peko ti ye so mo hinga na ndö ti mbi na Jérusalem. Alingbi mo sara nga tongaso na Rome.” 12So ndo ahan awe, ambeni zuife abongbi tere si ala leke tënë: ala deba yanga ti ala, atene, ala yeke te kobe wala ala yeke nyon nga ngu pepe ngbii ala fâ Paul si. 13Li ti azo so kue abongbi si aleke tënë so ahon baleosio. 14Ala gue abaa akota wayango-sandaga na akangba si ala tene: “E deba yanga ti e na le ti azo kue titene e te kobe wala e nyon nga ngu pepe ngbii e fâ Paul si. 15Tongaso, ayeke nzoni ala na azo ti Kota Bongbi ti Fango Ngbanga, ala tokua na kota komanda ti aturugu ti Rome titene a mu Paul, a ga na lo. Ala tene, ala ye ti hinga ambeni tënë na ndö ti lo nzoni. Ti e, e yeke leke tere ti fâ lo kozoni si lo si.” 16Me molenge-koli ti ita ti Paul ti wali ama tënë ti ye so ala yeke leke so si lo gue na ya ti gbagba ti aturugu, lo tene tënë ni na Paul. 17Tongaso Paul airi mbeni kapita ti aturugu oko si lo tene na lo: “Gue na molenge-koli so na kota komanda ti aturugu, lo yeke na mbeni tënë ti tene na lo.” 18Kapita ti aturugu amu molenge-koli ni, ague na lo na kota komanda si lo tene: “Paul, zo ti kanga airi mbi si lo hunda mbi ti ga na molenge-koli so na mo, ngbanga ti so lo yeke na mbeni tënë ti tene na mo.” 19Kota komanda ni agbu maboko ti molenge ni, lo gue na lo yongoro kete si lo hunda lo, lo tene: “Tënë ti nyen laa mo ye ti tene na mbi?” 20Lo kiri tënë, lo tene: “Amakonzi ti azuife ama tere ti hunda mo ti mu Paul ti gue na lo na gbe ti azo ti Kota Bongbi ti Fango Ngbanga kekereke. Ala ye ti handa mo atene, bongbi ti azo ni aye ti hinga ambeni tënë na ndö ti lo nzoni. 21Me mo yeda na tënë ti ala pepe, ngbanga ti so ambeni koli, li ti ala ahon baleosio, ayeke honde ande tere ti ala ti ku lo. Ala deba yanga ti ala atene, ala yeke te kobe wala ala yeke nyon nga ngu pepe, ngbii ala fâ Paul si. Ala leke tere ti ala awe si ala yeke ku gi tënë ti yanga ti mo.” 22Kota komanda ti aturugu ni atene: “Tënë so mo tene na mbi so, mo tene tënë ni na mbeni zo pepe.” Na pekoni, lo zia molenge-koli ni ague. 23Na pekoni, kota komanda ti aturugu ni airi akapita ti aturugu ti lo use si lo tene na ala: “Ala leke aturugu ngbangbo use ti gue na Sezare, ala na aturugu ti kpengo na mbarata balembarambara na aturugu ngbangbo use so ayeke tiri na likongo. Ala leke tere ti ala ti londo na ngbonga gumbaya ti bi so. 24Ala leke nga ambeni mbarata titene ayo Paul ague na lo na nzoni tere na govoronere Félix. 25Kota komanda ti aturugu asara mbeti; na ya ni lo tene: 26“Mbi Claude Lisias, mbi tokua mbeti so na govoronere Félix. Mbi bara mo, gbia. 27Azuife agbu koli so si ala ye ti fâ lo. Mbi ma atene, lo yeke zo ti Rome; mbi gue na aturugu ti mbi, e zi lo na maboko ti ala. 28So mbi ye ti hinga tënë so ala yeke bi na li ti lo, mbi gue na lo na gbe ti azo ti Kota Bongbi ti Fango Ngbanga ti ala. 29Mbi baa so lo sara nga mbeni ye so alingbi na kuâ wala na kanga pepe. Tënë so ala yeke bi na li ti lo ayeke gi na ndö ti tënë ti ndia ti ala wani. 30Me so mbi ma atene, ambeni zuife ayeke leke tënë ti fâ lo, mbi tokua lo na mo. Mbi hunda na azo ti bingo tënë na li ti lo ti gue na tënë ti lo na gbe ti mo.” 31Aturugu ni asara ye alingbi na yanga so a mu na ala: ala mu Paul na bi ague na lo ngbii asi na Antipatris. 32Na ndade ni, ala zia aturugu ti kpengo na mbarata ti gue na lo si tanga ti aturugu ni akiri ti ala. 33So ala si na Sezare awe, aturugu ti kpengo na mbarata amu mbeti ni na govoronere si ala fa nga Paul na lo. 34Govoronere adiko mbeti ni si lo hunda Paul atene, lo yeke zo ti sese wa? So lo hinga atene, Paul ayeke zo ti Silisii, 35lo tene: “Fade mbi yeke ma tënë ti yanga ti mo tongana azo so abi tënë na li ti mo aga si.” Na pekoni, lo mu yanga titene a bata Paul na yangbo ti Herode.
Copyright
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
17: Esaü na Jacob
AMOLENGE-KOLI use so mo bâ na lê ti foto so akpa tere pëpe. Mo hinga iri ti ala? Lo ti gingo nyama ayeke Esaü, na lo so abata angasangbaga ayeke Jacob.
Esaü na Jacob ayeke amolenge ti ngbo ti Isaac na Rebecca. Isaac aye Esaü ndali ti anyama so lo yeke ga na ni. Me Rebecca aye Jacob ngbanga ti so lo yeke kpô.
Abraham, kotara ti ala, ade lani na fini. Jacob aye lani ti mä lo tongana lo yeke sara tënë ti Jéhovah. Abraham akui tongana lo wara ngu 175, na angbo ni ayeke lani na ngu 15.
Tongana Esaü awara ngu 40, lo mû wali use ti sese ti Canaan. Ye so azia vundu mingi na bê ti Isaac nga na ti Rebecca, ngbanga ti so awali so avoro Jéhovah pëpe.
Mbeni lâ, mbeni ye asi so asara si ngonzo agbu Esaü ngangu na tere ti ita ti lo Jacob. Ngoi asi awe ti tene Isaac airi tënë nzoni na ndo ti kozo molenge ti lo. Ndali ti so Esaü ayeke kota zo ti Jacob, lo ku ti tene a iri tënë nzoni na li ti lo. Me lo kä lani awe na Jacob ndo ti lo ti kozo molenge so alingbi fade ti mû na lo lege ti tene Isaac airi tënë nzoni na li ti lo. Nga, lani so a dü ala, Nzapa atene so tënë nzoni ayeke duti ande na li ti Jacob. A yeke ye so asi la. Isaac airi tënë nzoni na li ti molenge ti lo Jacob.
Na pekoni, tongana Esaü amä ye so asi, ngonzo agbu lo na tere ti Jacob. Ngonzo asara lo mingi si lo tene ni yeke fâ Jacob. Tongana Rebecca amä tënë so, lo gi bê ti lo mingi. Lo tene na koli ti lo Isaac, lo tene: ‘Tongana Jacob nga amû awali ti Canaan so, a yeke duti ande sioni mingi.’
Tongaso, Isaac airi molenge ti lo Jacob na lo tene na lo: ‘Mû mbeni wali ti Canaan tongana wali ti mo pëpe. Me gue na Haran, kodoro ti kotara ti mo Bethuel, na mû mbeni molenge-wali ti Laban, molenge ti Bethuel ti koli, ti ga wali ti mo.’
Jacob amä yanga ti babâ ti lo, na lo gue na yongoro kodoro ti afami ti lo na Haran.
Genèse 25:5-11, 20-34; 26:34, 35; 27:1-46; 28:1-5; aHébreu 12:16, 17.
Ahundango tënë
- Esaü na Jacob ayeke azo wa? Na lege wa sarango ye ti ala akpa tere pëpe?
- Ngu ti Esaü na Jacob ayeke oke na lâ ni so âta ti ala Abraham akui?
- Esaü asara nyen so abi vundu na bê ti babâ na mama ti lo mingi?
- Ngbanga ti nyen Esaü asara ngonzo mingi na tere ti ita ti lo Jacob?
- Isaac ahunda na molenge ti lo Jacob ti sara nyen?
Ambeni hundango tënë
- Diko Genèse 25:5-11, 20-34.
Tënë wa Jéhovah atene na ndo ti amolenge ti Rébecca use kue? (Gen. 25:23).
Jacob abâ ti lo lani ndo ti kozo molenge tongana nyen? Ka Esaü? (Gen. 25:31-34).
- Diko Genèse 26:34, 35; 27:1-46 na 28:1-5.
Tongana nyen a sigigi polele so Esaü abâ lani aye ti yingo na nene ni pëpe? (Gen. 26:34, 35; 27:46).
Ti tene Jacob awara tënë nzoni ti Nzapa, Isaac atene na lo ti sara nyen? (Gen. 28:1-4).
- Diko aHébreu 12:16, 17.
Tapande ti Esaü afa nyen na ndo ti ye so ayeke si na azo so abâ aye ti yingo na nene ni pëpe?


text:
1“Ala fâ ngbanga na li ti azo pepe si Nzapa afâ nga ngbanga na li ti ala pepe. 2Biani, Nzapa ayeke fâ ande ngbanga na li ti ala gi tongana ti so ala yeke fâ ngbanga na li ti azo. Ye so ala mu ti haka na ye na azo, ni laa Nzapa ayeke mu ni ti haka na ye na ala. 3Ngbanga ti nyen si mo yeke baa gi kete pere so ayeke na le ti ita ti mo si mo yeke baa kota keke so ayeke na le ti mo so pepe? 4Tongana na nyen si mo lingbi ti tene na ita ti mo, mo tene: ‘Zia mbi zi pere so ayeke na le ti mo’ si kota keke so ayeke na le ti mo so mo yeke baa ni pepe? 5Mo so tënë ti yanga ti mo ayeke nde na sarango ye ti mo so, ayeke nzoni mo zi kota keke so ayeke na le ti mo so kozoni si. Na pekoni mo baa ndo nzoni ti zi pere so ayeke na le ti ita ti mo! 6“Ye so a zia ni nde ndali ti Nzapa, ala bi ni na ambo pepe, ngbanga ti fade ambo ni ayeke kiri na tere ti ala ti te ala. Ala tuku alenge ti ala na anguru pepe, ngbanga ti fade anguru ni ayeke do ni na gere ti ala.” 7“Ala hunda ye si fade a mu na ala; ala gi ye si fade ala wara; ala pika yanga ti da si fade a zi na ala. 8Zo so ahunda ye, fade a yeke mu na lo; zo so agi ye, fade lo yeke wara; zo so apika yanga ti da, fade a yeke zi na lo. 9Zo wa na popo ti ala si ayeke mu têne na molenge ti lo tongana molenge ni ahunda na lo kobe? 10Wala tongana molenge ni ahunda na lo susu, fade lo mu na lo ngbo? 11Ala so ayeke asioni zo, ala hinga ti mu anzoni ye na amolenge ti ala. Babâ ti ala so ayeke na yayu alingbi biani ti mu anzoni ye na azo so ahunda ni na lo! 12“Ye so kue ala ye titene azo asara na ala, ala wani asara nga ye ni na azo. So ayeke kota tënë ti ya ti Ndia ti Moïse na ti ambeti ti awayanga-Nzapa.” 13“Ala li na kete yanga ti da! Biani, zo ali na kota yanga ti da, andaa lo mu lege ti kuâ. Lege ti kuâ ayeke kota si azo mingi ayeke mu ni. 14Yanga ti da so zo alingbi ti li daa si lo ngba na fini ayeke kete, lege ni ayeke kete; azo ti warango lege ni so ayeke mingi pepe.” 15“Ala sara hange na awayanga-Nzapa ti mvene! Awayanga-Nzapa ni ayeke yu poro ti tere ti taba si ayeke ga na popo ti ala. Andaa ala yeke taa asioni mbo ti ngonda. 16Ala yeke hinga ande azo ni so na lege ti sarango ye ti ala. Zo ayeke ko ale ti vinye na tere ti akamba ti ki pepe, wala zo ayeke ko nga afige na tere ti akeke ti ki pepe. 17Keke so ayeke nzoni ayeke le nzoni lengo ni; keke so abuba ayeke le sioni lengo ni. 18Keke so ayeke nzoni alingbi pepe ti le sioni lengo ni; keke so abuba alingbi pepe ti le nzoni lengo ni. 19Keke so kue ale nzoni pepe, fade a yeke de ni si a tuku ni na le ti wâ. 20Tongaso, ala yeke hinga ande awayanga-Nzapa ti mvene na lege ti asarango ye ti ala.” 21“Azo so kue ayeke iri mbi, atene: ‘Kota Gbia, Kota Gbia’, ala laa ayeke li ande na ya ti Kodro-gbia ti yayu pepe; me gi ala so asara ye so be ti Babâ ti mbi so ayeke na yayu aye. 22Na lango ti fango ngbanga, fade azo mingi ayeke tene na mbi: ‘Kota Gbia, Kota Gbia, e tene peko ti tënë ti yanga ti mo, e tumba asioni yingo si e sara aye ti kpene mingi na iri ti mo pepe?’ 23Fade mbi yeke tene na ala: ‘Mbi hinga ala oko pepe. Ala hon yongoro na tere ti mbi, ala azo ti sarango sioni!’ ” 24“Tongaso, zo so kue ama atënë so mbi tene si asara ye alingbi na ni, lo yeke tongana koli so ayeke na ndara si asara da ti lo na ndö ti kota têne. 25Ngu-Nzapa apika, ngu asuku amu ndo kue, pupu aya ngangu na ndö ti da ni, me da ni akungbi pepe, ngbanga ti so gere ni ayeke na ndö ti kota têne. 26Me zo so kue ama atënë so mbi tene si asara ye alingbi na ni pepe, lo yeke tongana buba koli so asara da ti lo na ndö ti mbutu. 27Ngu-Nzapa apika, ngu asuku amu ndo kue, pupu aya ngangu na ndö ti da ni si da ni akungbi ati gburrr!” 28So Jésus atene tënë so awe, li ti azo so abongbi kâ akpe ndali ti fango ye ti lo. 29Biani, lo fa ye ni tongana awafango-ndia ti azuife pepe, me lo fa ni tongana zo ti komandema.
Copyright
Learn More


text:
Na alege wa la Jéhovah andoye e?
“Bâ mara ti ndoye so Babâ ni afa na mbage ti e.”—1 JEAN 3:1.
ABIA: 91, 13
1. Nyen la bazengele Jean awa aChrétien ti gbu li na ndo ni? Ngbanga ti nyen?
BAZENGELE Jean awa e na 1 Jean 3:1 ti gbu li ti e nzoni na ndo ti kota ndoye so Jéhovah afa na mbage ti e. Lo tene: “Bâ mara ti ndoye so Babâ ni afa na mbage ti e.” Tongana e gbu li ti e na ndo ti mara ti ndoye so Jéhovah afa na mbage ti e nga tongana nyen la lo fa ni, e yeke ga nduru mingi na lo nga e yeke ye lo mingi ahon ti kozo.
2. Ngbanga ti nyen a yeke ngangu na ambeni zo ti yeda so Nzapa andoye ala?
2 Ye oko, ti ambeni zo, tënë so atene Nzapa andoye azo ayeke fini ye na ala. Na ala, a lingbi zo akpe mbeto ti Nzapa nga lo mä yanga ti lo. Peut-être ndali ti afango ye ti wataka so a fa na ala, ala pensé so Nzapa alingbi ti ndoye azo ape nga azo alingbi ti ndoye lo ape. Na mbage, ambeni zo apensé ti ala so Nzapa andoye azo kue atâa nyen la ala sara. Na ngoi so a manda Bible na mo, mo manda so na popo ti asarango ye ti Jéhovah ndoye la ayeke kota ahon atanga ni kue. A yeke ndoye la apusu lo ti mû Molenge ti lo tongana ngere so a futa ti zi na e (Jean 3:16; 1 Jean 4:8). Ye oko, aye so asi na yâ ti fini ti mo alingbi ti sara si peut-être a yeke ngangu na mo ti yeda so Jéhovah andoye mo mingi.
3. Nyen la amû maboko na e ti hinga so Jéhovah andoye e?
3 Tongaso, na alege wa la Jéhovah andoye e? Ti kiri tënë na hunda so, a lingbi e gi kozoni kue ti hinga songo so atingbi e na Nzapa. Jéhovah la acréé azo kue. (Diko Psaume 100:3-5.) A yeke ndali ni la Bible airi Adam “molenge ti Nzapa” nga Jésus afa na adisciple ti lo ti iri Nzapa, a tene: “Babâ ti e so mo yeke na yayu”. (Luc 3:38; Mat. 6:9). Teti so Jéhovah la amû na e fini, lo yeke Babâ ti e. Songo so ayeke na popo ti e na lo ayeke tongana ti mbeni babâ na amolenge ti lo. Na nduru tënë, Jéhovah andoye e tongana ti so mbeni nzoni babâ andoye amolenge ti lo.
4. (a) Tongana nyen la Jéhovah ayeke nde na ababâ? (b) Nyen la e yeke bâ na yâ ti article so nga na ti peko?
4 Ye oko, ababâ ayeke na siokpari na tere ti ala. Atâa ala sara nyen, ala lingbi pëpe ti sara ye na ndoye tongana ti Jéhovah. Ambeni zo ayeke dabe ti ala gi na asioni ye so asi na ala na ngoi so ala ngbâ kete peut-être ndali ti so babâ ti ala asara ye na ala na lege ni ape. Jéhovah alingbi ti sara mara ti ye so na amolenge ti lo lâ oko ape. Mbeni nzoni babâ ti lingbi na Jéhovah ayeke dä ape (Ps. 27:10). Tongana e hinga so Jéhovah andoye e mingi nga lo yeke bâ lege ti e nzoni ayeke sara si e ga nduru mingi na lo (Jacq. 4:8). Na yâ ti article so, e yeke bâ aye osio so na yâ ni Jéhovah afa so lo ndoye e. Na yâ ti article ti peko, e yeke bâ aye osio so e lingbi ti sara ti fa so e ndoye Jéhovah.
JÉHOVAH AYE E NGA LO MÛ YE MINGI NA E
5. Bazengele Paul atene nyen na azo ti Athènes na ndo ti Nzapa?
5 Na ngoi so bazengele Paul ayeke lani na Athènes na Grèce, lo bâ so ayanda asi singo na yâ ti gbata ni nga azo ti gbata ni apensé so a yeke ayanda so la amû na ala fini nga na aye so ala yeke na bezoin ni. Ye so apusu Paul ti tene na azo ni, lo tene: “Nzapa so asara dunia nga na aye kue so ayeke na yâ ni . . . amû na azo kue fini, mbö nga na aye kue. . . . Na lege ti lo e yeke na fini, e yeke tambela na e yeke dä.” (Kus. 17:24, 25, 28). Biani, ndoye la apusu Jéhovah ti mû na e “aye kue” so e yeke na bezoin ni ti ngbâ na fini. Gbu li ti mo na ndo ti ambeni ye so ndoye ti lo apusu lo ti mû na e.
6. Tongana nyen la sese afa so Nzapa andoye e? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
6 Bâ sese so Jéhovah, Wasarango ye, “amû na amolenge ti azo”. (Ps. 115:15, 16). Awandara abuba gbâ ti nginza ti gue na lê ti nduzu ti gi ambeni planète so ayeke tongana sese. Atâa so ala wara gbâ ti aplanète, ala wara pëpe mbeni planète tongana sese, so na ndo ni a yeke wara aye kue so amû lege na zo ti ngbâ na fini. Jéhovah amû gi na e pëpe aye kue so e bezoin ni ti ngbâ na fini, me lo leke nga na e mbeni pendere sese so e duti dä nzoni, na siriri nga na ngia (És. 45:18). Tongana e gbu li ti e na ndo ti ndo so Jéhovah Babâ ti e amû na e ti duti dä, e bâ polele so lo ndoye e mingi.—Diko Job 38:4, 7; Psaume 8:4-6.
7. Tongana nyen la Jéhovah acréé e na mbeni fason so afa biani so lo ndoye e?
7 Atâa so Jéhovah aleke mbeni pendere ndo na e ti duti dä, lo hinga so ti tene e duti nzoni nga na ngia, e yeke gi na bezoin ti aye ti mitele pëpe. Mbeni molenge ayeke na ngia tongana lo bâ so babâ na mama ti lo aye lo. Jéhovah acréé azo na image ti lo, lo mû lege na e ti bâ so lo ye e na lo yeke bâ lege ti e nga lo ye ti tene e kue e ye lo (Gen. 1:27). Na ndo ni, Jésus atene: “Ngia ayeke na ala so ahinga so ala yeke na bezoin ti aye ti yingo.” (Mat. 5:3). Jéhovah Babâ ti e so andoye e mingi ‘amû aye kue mingi na e’ na lege ti mitele nga na lege ti yingo “si e wara ngia dä”.—1 Tim. 6:17; Ps. 145:16.
JÉHOVAH AFA NA E TÂ TËNË
8. Ngbanga ti nyen la e ye ti tene Jéhovah la afa ye na e?
8 Ababâ na amama aye amolenge ti ala nga ala ye ti bata ala si mbeni zo ahanda ala ape wala ala gue kirikiri ape. Ye oko, ababâ na amama mingi alingbi pëpe ti fa lege nzoni na amolenge ti ala ndali ti so ala wani ala sara ye pëpe alingbi na andia ti Nzapa so ayeke na yâ ti Bible. Ye so asara si fani mingi ala yeke na ngia ape nga aye atambela kirikiri na yâ ti sewa ti ala (aProv. 14:12). Me, Jéhovah ayeke “Nzapa ti tene-biani [wala “tâ tënë,” FD]!” (Ps. 31:6). Lo ndoye amolenge ti lo nga lo yeke na ngia ti zia si lumière ti tâ tënë afa lege na ala na yâ ti aye kue so ala yeke sara, mbilimbili na yâ ti aye so ala yeke sara ti voro na lo. (Diko Psaume 43:3.) Tâ tënë wa la Jéhovah afa na e nga tongana nyen la afa so lo ndoye e?
9, 10. (a) So Jéhovah afa na e tâ tënë na ndo ti lo, tongana nyen la a fa so lo ndoye e? (b) So Jéhovah afa na e tâ tënë na ndo ti e, tongana nyen la a fa so lo ndoye e?
9 Kozoni kue, Jéhovah afa na e tâ tënë na ndo ti lo wani. Lo fa na e iri ti lo, so asigigi fani mingi ahon atanga ti iri kue so ayeke na yâ ti Bible. Ye so asara si e ga nduru mingi na Jéhovah nga e hinga lo (Jacq. 4:8). Jéhovah afa nga na e asarango ye ti lo. Tongana e bâ aye kue so Jéhovah acréé afa na e ngangu nga na ndara ti lo, me Bible afa nga na e so Jéhovah ayeke Nzapa ti mbilimbili nga ndoye ti lo angbâ lakue (aRom. 1:20). Lo yeke pëpe mbeni babâ so ayeke gi na ngangu nga na ndara, me lo sara ye na lege ni nga na ndoye, asara si ayeke ngangu pëpe na amolenge ti lo ti lë kpengba songo na lo.
10 Jéhovah afa nga na e tâ tënë na ndo ti place ti e na yâ ti ye so lo leke na bê ti lo ti sara. Lo fa nga na e ye so lo ku na mbage ti e tongaso si e sara kua beoko nga na siriri na azo kue so ayeke na yâ ti sewa ti lo. Bible afa polele so Nzapa acréé e pëpe ti tene e sara gi aye so bê ti e wani aye. Tongana e ke ti sara ye alingbi na tënë so, e yeke wara akpale mingi na pekoni (Jér. 10:23). Tënë so ayeke biani ndali ti nzoni ti e. Ti tene e duti na siriri nga e duti beoko, a lingbi e yeda so Nzapa la ayeke na droit ti komande e. Jéhovah afa na e tâ tënë so ndali ti so lo ye e mingi.
11. Zendo wa la Jéhovah amû na e so afa so lo ndoye e nga lo bi bê ti lo na e?
11 Mbeni nzoni babâ ayeke pensé mingi na ndo ti gigi ti amolenge ti lo. Lo ye ti tene ala wara ngia na yâ ti gigi ti ala. Mawa ni ayeke so, mingi ti azo ayeke gi bê ti ala na ndo ti gigi ti ala, nga ala yeke buba ngoi ti ala ti sara na aye so ayeke ngbâ lakue lakue pëpe (Ps. 90:10). E so e yeke amolenge ti Nzapa, e bâ so Jéhovah andoye e mingi ndali ti so lo tene na e so na yâ ti angoi so ayeke ga lo yeke mû na e apendere ye. Ye so asara si e yeke na ngia mingi.
JÉHOVAH AYEKE MÛ WANGO NA AMOLENGE TI LO NGA LO YEKE SE ALA
12. Tongana nyen la wango so Jéhovah amû na Caïn nga na Baruc afa so lo ndoye ala?
12 Na ngoi so Jéhovah abâ so Caïn ayeke lani nduru ti sara ye ti sioni, lo gi ti mû maboko na lo. Lo hunda Caïn, lo tene: “Ngonzo agbu mo teti nyen? na lê ti mo agbian na vundu teti nyen? Tongana mo sara nzoni, fade a gbian lê ti mo na ngia pëpe?” (Gen. 4:6, 7). Caïn ayeda na wango ti Jéhovah ape, nga lo bâ pasi mingi na pekoni (Gen. 4:11-13). Na ngoi so Baruc, so ayeke lani wakua-su ti Jérémie, afatigué nga bê ti lo anze, Jéhovah amû na lo wango ti mû maboko na lo ti hinga kpale ti lo. Nde na Caïn, Baruc ayeda na wango ti Jéhovah na lo sö kuâ.—Jér. 45:2-5.
13. Ngbanga ti nyen la Jéhovah azia si awakua be-ta-zo ti lo atingbi na atara?
13 Paul atene: “Zo so Jéhovah aye lo, lo yeke se lo; biani, lo pika zo kue so lo yamba lo tongana molenge ti lo.” (aHéb. 12:6). Ye oko, sengo ndo aye ti tene pëpe gi ti punir zo. Andu aye mingi. Na yâ ti Bible e yeke wara atapande ti awakua be-ta-zo ti Jéhovah mingi so lo fa ye na ala ti tene ala sara ye nzoni. Na tapande, Joseph, Moïse, nga na David atingbi lani na angangu tara. Jéhovah amû maboko na ala na ngoi ti atara ni. Nga aye so ala manda na ngoi ti atara ni amû maboko na ala na ngoi so Jéhovah amû na ala akota kua ti sara. Tongana e diko Bible ti bâ tongana nyen la Jéhovah amû maboko na awakua ti lo nga lo fa ye na ala, e yeke bâ biani so lo ndoye e mingi.—Diko aProverbe 3:11, 12.
14. Tongana nyen la Jéhovah afa so lo ndoye e na ngoi so lo yeke se e?
14 Sengo ndo ti Jéhovah amû maboko na e ti bâ mbeni ye so afa so lo ndoye e. Tongana azo so ala sara sioni si Jéhovah ase ala ayeda na sengo ndo ni na ala changé bê ti ala, lo yeke “pardonné [ala] kue.” (És. 55:7). Tënë so aye ti tene nyen? Tënë so David atene na ndo ti fason so Jéhovah ayeke pardonné e afa so Babâ ti e Jéhovah asara ye na nzoni bê. David atene: “Lo so apardonné sioye kue ti mo, Lo so asara si kobela ti mo kue aga nzoni, Lo so aton fini ti mo na ndo so ye afuti dä, Lo so asara si nzobe na be-nzoni ti Lo aga couronne ti mo, Legeoko tongana est ayeke yongoro na ouest, tongaso, Lo lungula kengo-ndia ti e, na Lo zia yongoro.” (Ps. 103:3, 4, 12). Zia e yeda na sengo ndo ti Jéhovah, e mä awango ti lo lakue, e sara ye alingbi na ni hio nga e bâ ni tongana mbeni ye so afa so lo ngbâ lakue ti ndoye e.—Ps. 30:6.
JÉHOVAH AYEKE BATA E
15. Nyen la afa so Jéhovah abâ awakua ti lo na nene ni mingi?
15 Biani, mbeni ye so mbeni babâ ti ndoye ayeke sara ayeke so lo yeke bata azo ti sewa ti lo ti tene sioni asi na ala pëpe. A yeke ye so Jéhovah, Babâ ti e ti yayu ayeke sara la. Mbeni zo ti sungo psaume atene tënë so na ndo ti Jéhovah, lo tene: “Lo bata âme ti azo ti nzobe, lo zi ala na tïtî azo ti sioni.” (Ps. 97:10). Gbu li ti mo na ndo ti ye so: Gi tongana ti so mo yeke sara ye hio ti bata lê ti mo ndali ti so mo bâ ni na nene ni mingi, Jéhovah nga kue ayeke sara ye hio ti bata awakua ti lo ndali ti so lo bâ ala na nene ni mingi. (Diko Zacharie 2:8.) Biani, Jéhovah andoye e mingi.
16, 17. Tongana nyen la Jéhovah abata awakua ti lo ti giriri nga na ti laso?
16 Jéhovah ayeke bata awakua ti lo na lege ti a-ange ti lo (Ps. 91:11). Na mbeni bï oko, mbeni ange afâ aturugu ti Assyrie 185000 nga lo sö awakua ti Nzapa (2 aGbia 19:35). Na ngoi ti akozo Chrétien, mbeni ange asö Pierre, Paul nga na amba ti ala na dä ti kanga (Kus. 5:18-20; 12:6-11). Na ngoi ti e nga, Jéhovah angbâ ti bata awakua ti lo. Mbeni ita so ague na iri ti kota ndokua ti e ti sara vizite na mbeni filiale ti Afrika atene so bira na popo ti azo ti poroso nga na abungbi ti vorongo nzapa abuba kodoro ni. Tiri, nzingo ye, bungbingo na awali na ngangu nga na fango zo asara si ye aga kirikiri na yâ ti kodoro ni. Ye oko, atâa so a nzi aye ti aita ti e mingi nga a nzi anyama ti ala, mbeni ita oko akui ape. Na ngoi so a hunda ti bâ wala ala yeke tongana nyen, na ngia na yanga ala kue atene: “E yeke nzoni grâce na Jéhovah.” Aita ni abâ so Jéhovah andoye ala.
17 Na ambeni ngoi lani, Jéhovah azia lege na awato ti fâ awakua ti lo so ayeke be-ta-zo, na tapande Étienne. Ye oko, Nzapa ayeke bata awakua ti lo kue na lege so lo yeke wa ala ti sara hange na akûkû ti Satan (aÉph. 6:10-12). Na lege ti Bible nga na ambeti so bungbi ti lo amû na e, lo yeke mû maboko na e ti hinga akpale so e lingbi ti wara na lege ti Internet, ndoye ti nginza, afilm so afa lango-sioni nga na sarango ngangu, ambeti nga na angia. A yeke polele so Jéhovah andoye e nga lo yeke bata e.
MBENI KOTA PASA
18. So Jéhovah andoye mo so, mo bâ ni tongana nyen?
18 Aye so e londo ti bâ so afa so Jéhovah andoye e mingi. Ye so asara si tënë ti bê ti e ague oko na ti Moïse. Na peko ti so Moïse agbu li ti lo na ndo ti angu kue so lo sara na Jéhovah, lo tene: “Na ndapre, sara si tâ ndoye ti mo alingbi na e, si e dekongo na ngia nga e sara ngia na yâ ti gigi ti e kue.” (Ps. 90:14, FD.) E yeke na kota pasa ti hinga so Jéhovah andoye e nga ti bâ tongana nyen la lo ndoye e. Tënë ti bê ti e ague oko na ti bazengele Jean so atene: “Bâ mara ti ndoye so Babâ ni afa na mbage ti e.”—1 Jean 3:1.


text:
Mo hinga?
A yeke mû lani a-offrande na yâ ti temple na ngoi ti Jésus tongana nyen?
A zia lani asanduku ti nginza ti yâ ti temple ni na mbeni ndo so a iri ni Sedu ti aWali. Mbeni buku (The Temple—Its Ministry and Services) atene: “Ambeni pilier ti temple ni ayeke na ndo ni so, nga na tere ti amur ni, a zia asanduku bale-oko na ota, wala ‘atrompette,’ ti tene a bi a-offrande dä.”
A iri asanduku ni atrompette ngbanga ti so yanga ni ayeke kete me yâ ni akono. A sû ambeti na tere ti sanduku ni oko na oko ti fa mara ti a-offrande so a yeke bi na yâ ni. Nga, tongana a ro a-offrande ni, a yeke bata ni ndali ti akua so a zia ni ndali ni. A yeke na Sedu ti aWali ni so la Jésus aluti dä lani si lo yeke bâ na gbâ ti azo, nga na womua so ye ti lo ayeke dä ape so, so aga ti bi a-offrande ti ala na yâ ni.—Luc 21:1, 2.
Asanduku use ayeke ndali ti lapo ti temple ti ngu ni so nga na ti ngu so ahon. Sanduku 3 ni ti si na 7 ni ayeke ti anginza ndali ti akolokoto, apigeon, akeke, dukani nga na asembe ti lor. Tongana nginza ti zo ni angbâ, lo yeke zia ni na yâ ti sanduku 8 ni tongana a yeke nginza ti a-offrande teti siokpari. Me tongana a yeke tanga ti nginza ti a-offrande ti kengo-ndia, ti sacrifice ti andeke, ti a-offrande ti aNaziréen nga na ti azo ti buruma, lo yeke zia ni na yâ ti sanduku 9 ni ti si na 12 ni. Sanduku 13 ni ayeke ndali ti a-offrande so azo amû na bê ti ala wani.
Ambeti so Luc asû na yâ ti Bible ayeke tâ tënë biani?
Luc la asû Évangile so iri ti lo ayeke na ndo ni nga na mbeti ti Kusala ti Abazengele. Lo tene so lo “gi nda ti aye kue mbilimbili, ngbene ye so aye ni ato nda ni”. Me ambeni wandara ayeke na kite na ndo ti aye so lo sû ni so (Luc 1:3). Nyen la afa so tënë ti aye so lo sû so ayeke atâ ye?
Luc asara tënë ti aye so tongana zo agi ndani, lo yeke bâ so a yeke tâ ye. Na tapande, na yanga ti kodoro so lo sû na ambeti ni giriri, lo sara kusala na ambeni titre ti akota zo ti Rome ti ândö me so laso azo ahinga ni mingi ape. Ti ngoi ti e, a kiri peko ti atitre ni so na atënë tongana azo ti komande ti gbata ti Philippe, amokonzi ti gbata ti Thessalonique, azo so ayeke na li ti amatanga nga na angia na kodoro ti Éphèse (Kusala 16:20; 17:6; 19:31). Luc airi Hérode Antipas, gouverneur, nga Sergius Paulus, proconsul ti Chypre.—Kusala 13:1, 7.
So Luc asara kua na atitre na lege ni alingbi tâ na ni ngbanga ti so lani, na tapande, tongana mbeni kete gbata ti Rome achangé aga mbeni kota gbata, titre ti akota zo ti gbata ni nga kue ayeke changé. Wandara Bruce Metzger atene: “Atënë ni so asigigi fani mingi na yâ ti buku ti Kusala, na a fa so atitre ni alingbi tâ na ndo ni nga na ngoi ni.” Wandara William Ramsay airi Luc atene lo yeke “mbeni kota wasungo mbaï.”


text:
“Zia si gbungo ngangu asara kua ti lo kue”
“Zia si gbungo ngangu asara kua ti lo kue, si ala lingbi kue na ala duti na sioni oko pëpe na yâ ti ye kue nga mbeni ye atia ala pëpe.”—JACQ. 1:4.
ABIA: 135, 139
1, 2. (a) Nyen la e lingbi ti manda na lege ti gbungo ngangu ti Gédéon nga na ti azo ti lo 300? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.) (b) Ti gue oko na tënë so ayeke na Luc 21:19 ngbanga ti nyen la gbungo ngangu ayeke kota ye mingi?
BIRA ni ayeke lani ngangu. Aturugu ti Israël so Juge Gédéon ayeke na ndo ti ala atomba awato ti ala so ayeke aturugu ti Madian nga na azo so amû maboko na ala. Ala tomba ala kilomètre 32 tongaso na mbeni bï kue. Bible afa ye so asi na pekoni atene: “Gédéon asi na Ngu ti Jourdain, lo na azo ngbangbo ota so ayeke na lo, ala fâ ngu ni, ngangu ti ala aga nduru ti [hunzi].” Ye oko, a de ala sö benda na ndo ti awato ti ala ni ape, ndali ti so awato ti ala angbâ lani 15000. Na peko ti so azo ti Israël abâ pasi teti angu mingi na maboko ti azo ti Madian, ala hinga lani so a yeke ngoi ti tene ala zia bira ni la ape. Tongaso, ti hunzi awato ni, “ala ngbâ ti tomba peko ti azo ti Madian” juska ala sö benda.—aJu. 7:22; 8:4, 10, 28.
2 E nga kue e yeke tiri mbeni bira so ayeke ngangu nga ayeke fatigué zo. Awato ti e ni ayeke Satan, dunia ti lo nga na awokongo ti e wani. Ambeni na popo ti e atiri bira so teti angu mingi na so Jéhovah amû maboko na e, e sö benda mingi. Ye oko, na ambeni ngoi, e lingbi ti fatigué na ngoi so e yeke tiri na awato ti e ni nga na ngoi so e yeke ku hunzingo ti sioni dunia ti Satan. Tâ tënë, a de e sö benda ni kue ape. Jésus atene so, e so e yeke na alango ti nda ni e yeke tingbi na atara so ayeke ngangu nga azo ayeke sara ye ti ngangu na e. Me lo tene so tongana e ye ti sö benda a lingbi e gbu ngangu. (Diko Luc 21:19.) Gbungo ngangu ayeke nyen? Nyen la ayeke mû maboko na e ti gbu ngangu? Nyen la e lingbi ti manda na lege ti azo so agbu lani ngangu? Tongana nyen la mo lingbi ti “zia si gbungo ngangu asara kua ti lo kue”?—Jacq. 1:4.
GBUNGO NGANGU AYEKE NYEN?
3. Gbungo ngangu ayeke nyen?
3 Na yâ ti Bible, gbungo ngangu aye pëpe ti tene gi senge kango bê na yâ ti atara wala akpale. Gbungo ngangu andu bibe nga na bê ti e wala fason so e yeke sara ye na gbele akpale. Zo so agbu ngangu ayeke sara ye na mbeto ape, lo yeke be-ta-zo nga lo yeke kanga bê. Na yâ ti mbeni mbeti a tene so gbungo ngangu ayeke ye so ayeke mû maboko na zo ti duti na kpengba beku nga ti ngbâ ti gbu ngangu na yâ ti atara. A yeke mû maboko na e ti yengi ape même na ngoi ti angangu tara. A yeke mû nga maboko na e ti sö benda na yâ ti atara ni nga ti zia lê ti e gi na ndo ti ye so e zia na gbele e me pëpe na ndo ti vundu ti e.
4. Ngbanga ti nyen la e lingbi ti tene so ndoye la ayeke pusu e ti gbu ngangu?
4 Ndoye la ayeke pusu aChrétien ti gbu ngangu. (Diko 1 aCorinthien 13:4, 7.) Ndoye so e yeke na ni na mbage ti Jéhovah ayeke pusu e ti gbu ngangu na yâ ti aye kue so ague oko na ye so bê ti lo aye (Luc 22:41, 42). Ndoye ti e teti aita ti e amû maboko na e ti kanga bê na awokongo ti ala (1 Pi. 4:8). Ndoye so e yeke na ni na mbage ti koli wala wali ti e ayeke mû maboko na e ti gbu ngangu na yâ ti “aye ti vundu” so même azo so ayeke na ngia na yâ ti mariage ti ala ayeke wara nga ndoye ayeke sara si songo ti mariage ti e akpengba.—1 aCor. 7:28.
NYEN LA AYEKE MÛ MABOKO NA MO TI GBU NGANGU?
5. Ngbanga ti nyen la Jéhovah ayeke nzoni zo so ahon atanga ni kue so alingbi ti mû maboko na e ti gbu ngangu?
5 Hunda na Jéhovah ti mû ngangu na mo. Jéhovah ayeke “Nzapa so amû na zo gbungo ngangu nga na dengo bê”. (aRom. 15:5). Lo yeke zo so ahinga nzoni mingi dutingo ti e, atënë ti bê ti e nga na lege so a leke na e. Tongaso, lo hinga mbilimbili ye so e bezoin ni ti gbu ngangu. Bible atene: “Lo mû na ala so akpe mbeto ti Lo ye so bê ti ala aye, Lo mä toto ti ala, na Lo sö ala.” (Ps. 145:19). Me tongana nyen la Jéhovah ayeke kiri tënë na asambela ti e so e hunda na lo ti mû ngangu na e ti gbu ngangu?
6. Tongana ti so Bible atene, tongana nyen la Jéhovah alingbi ti ‘leke lege’ ti tene e gbu ngangu na yâ ti atara?
6 Diko 1 aCorinthien 10:13. Tongana e hunda Jéhovah ti mû maboko na e ti hon ndo ti atara, lo yeke ‘leke ande lege’ na e ti gbu ngangu. Jéhovah ayeke leke aye ti zi tara ni? Na ambeni ngoi lo lingbi ti sara ni. Ye oko, mingi ni, lo yeke leke lege “ti tene [e] lingbi ti gbu ngangu dä.” Tâ tënë, Jéhovah ayeke mû ngangu na e tongaso si e “gbu ngangu biani nga [e] duti na ngia ti kanga bê ti ku.” (aCol. 1:11). Nga, ndali ti so Jéhovah ahinga tere ti e, bibe ti e nga na atënë ti bê ti e, lo lingbi lâ oko ape ti zia mbeni kpale ahon ndo ti e juska ti sara si e lingbi ti ngbâ be-ta-zo ape.
7. Fa na lege ti tapande ngbanga ti nyen la e yeke na bezoin ti kobe ti yingo ti gbu ngangu.
7 Zia si kobe ti yingo akpengba mabe ti mo. Ti tene mbeni zo amonté hoto ti Everest so ayo ahon ahoto kue, lo yeke na bezoin ti te kobe mingi ahon ti so zo ayeke te ka. Tongaso ape, lo lingbi pëpe ti gbu ngangu ti si na li ti hoto ni. Legeoko nga, ti gbu ngangu na yâ ti gigi e ti Chrétien na ti si na nda ni, a lingbi e te kobe ti yingo mingi nga lakue. A lingbi e leke na bê ti e ti ngbâ ti manda ye e wani nga ti gue na abungbi. Aye so ayeke sara si mabe ti e ayeke wara “kobe so ayeke ngbâ si ayeke mû fini ti lakue lakue”.—Jean 6:27.
8, 9. (a) Ti gue oko na Job 2:4, 5, na ngoi so e yeke na yâ ti atara nyen la ayeke kota ye mingi? (b) Na ngoi so mo tingbi na kpale nyen la mo lingbi ti bâ na yâ ti li ti mo?
8 Girisa pëpe tënë ti dutingo be-ta-zo ti mo na Nzapa. Na ngoi so mbeni wakua ti Jéhovah ayeke na yâ ti tara, mbeni ye ayeke dä so ayeke kota ahon pasi so lo yeke bâ. Lege so e yeke sara ye na ngoi so e yeke na yâ ti tara la ayeke fa wala e bâ biani Jéhovah tongana Gbia ti dunia kue. Satan, so ayeke wato ti Jéhovah, so ake droit ti Jéhovah ti komande dunia kue, agi yanga ti Jéhovah atene: “Fade zo amû ye ti lo kue ti bata fini ti lo. Me fadeso Mo ye tïtî Mo, Mo ndu bio ti [Job] na mi ti lo, na fade lo zonga Mo na tâ lê ti Mo.” (Job 2:4, 5). Ti Satan, a yeke pëpe ndoye la apusu azo ti sara na Jéhovah. Ngbene ye so Satan atene tënë so lo changé? Ên-ën. Angu ngbangbo mingi na pekoni, na ngoi so a tomba lo na yayu, a ngbâ ti iri lo “zo ti bingo tënë na li ti aita ti e . . . , lo so ayeke bi tënë na li ti ala bï na lâ na gbele Nzapa ti e!” (Apoc. 12:10). Laso, Satan angbâ ti tene so azo ayeke voro Nzapa gi ti wara ye na pekoni. A nzere na lo ti bâ e ti ke droit ti Jéhovah ti komande nga ti zia ti voro lo.
9 Na ngoi so mo yeke tirika na mbeni tara, tara ti bâ ye so na yâ ti li ti mo. Satan na asioni yingo ti lo aluti na mbage. Ala yeke bâ mo ti bâ ye so mo yeke sara, na ala tene so mo yeke zia ande ti gbu ngangu. Na mbeni mbage, mo yeke bâ Jéhovah, Gbia ti e Jésus Christ, aChrétien so a soro ala ti gue na yayu so a zingo ala na kuâ nga a-ange saki na saki. Ala yeke bâ nga ngangu so mo yeke sara nga ala yeke pika maboko na li ti mo. Ala yeke na ngia ti bâ so mo lingbi ti gbu ngangu nga ti ngbâ be-ta-zo na Nzapa. Nga na pekoni ni mo yeke mä Jéhovah so ayeke tene na mo atene: “Molenge ti mbi, mo duti na ndara na mo mû ngia na bê ti mbi, si mbi lingbi kiri tënë na zo so azonga mbi.”—aProv. 27:11.
10. Tongana nyen la e lingbi ti mû tapande ti Jésus ti zia lê ti e na ndo ti futa ti gbungo ngangu?
10 Zia lê ti mo na ndo ti afuta so mo yeke wara na peko ti gbungo ngangu. Tara ti bâ so mo yeke sara mbeni yongoro voyage na gere, na gi na ndade ni si mo yeke si na ndo ni. Ti si kâ, a lingbi mo tambela na bï ni kue. Ando ni kue avuko gi vukongo. Me mo hinga so na yâ ti ngoi kete ndo ayeke han nga mo hinga so tongana mo ngbâ ti gue mo yeke si na ndo so mo yeke gue dä so. Gigi ti e ayeke tongana yongoro voyage so. Na ambeni ngoi, aye alingbi ti duti ngangu na mo mingi, na mo lingbi ti bâ so akpale ahon ndo ti mo. Même Jésus kue apensé lani tongaso. ‘Awasiokpari atene atënë ti ke lo’ ala zia kamene na lê ti lo nga lo kui sioni kuâ na ndo ti “keke ti pasi”. So ayeke lani mbeni ngoi so ayeke lani ngangu na yâ ti gigi ti Jésus na ngoi so lo yeke na sese. Ye oko, Jésus agbu lani ngangu na yâ ti aye so kue “ndali ti ngia so a zia na gbele lo”. (aHéb. 12:2, 3). Lo zia lê ti lo na ndo ti afuta so lo yeke wara tongana lo gbu ngangu, mbilimbili ye so lo yeke sara ti tene iri ti Nzapa aga nzoni-kue nga ti fa so Jéhovah la ayeke na droit ti komande dunia kue. Lo hinga so tara ti lo ayeke hon, me futa so lo yeke wara na yayu ayeke ngbâ lakue lakue. Laso, atara so mo yeke wara alingbi ti duti ngangu mingi na amû na mo vundu mingi. Me girisa ape so atara so mo yeke wara na ndo ti lege ti guengo na fini ti lakue lakue so ayeke hon hongo.
“AZO SO AGBU NGANGU”
11. Ngbanga ti nyen la a lingbi e bâ aye so asi na “azo so agbu ngangu”?
11 E yeke gbu ngangu gi e oko ape. Ti wa aChrétien ti gbu ngangu na gbele akpale so Satan ayeke ga na ni na ala, bazengele Pierre atene: “Ala luti ti ke lo, ala kpengba na yâ ti mabe, na hingango so a-oko pasi so ayeke si nga na sewa ti ala ti aita kue na yâ ti dunia so.” (1 Pi. 5:9). Aye so asi na “azo so agbu ngangu” afa na e tongana nyen la e lingbi ti ngbâ be-ta-zo, adë bê ti e so e lingbi ti gbu ngangu nga adabe ti e so tongana e ngbâ be-ta-zo a yeke futa e (Jacq. 5:11). Zia e bâ ambeni tapande ti azo so agbu ngangu. [1]
12. Nyen la e manda na lege ti tapande ti achérubin so a zia ala na yaka ti Éden?
12 Achérubin. Na peko ti so Adam na Ève asara siokpari, Nzapa amû na ambeni chérubin mbeni fini kua ti sarango ni na sese ge. Kua ni ayeke tâ nde mingi na kua so ala yeke na ni lani na yayu. Tapande ti ala alingbi ti fa na e tongana nyen ti gbu ngangu na ngoi so a mû na e mbeni ngangu kua. Bible atene so Jéhovah ‘azia achérubin na yaka ti Éden na mbage ti est, na menga-wa ti épée so aturné na lege kue ti bata lege ti si na keke ti mû fini.’ [2] (Gen. 3:24). Ti tâ tënë ni, kua so a leke lani achérubin ndali ni la ape. Kozoni kue, siokpari nga na kengo yanga ayeke lani pëpe na yâ ti ye so Jéhovah aleke ndali ti azo. Bible atene lâ oko ape so achérubin, acréature ti yingo so ayeke na kota ndo, adema atene ala lingbi na kua ni so ape. Ala fatigué ape nga ala zia lani kua ni ape. Me, ala ngbâ lani ti sara kua ti ala juska ala hunzi ni, peut-être na ngoi ti kota ngu so apika na ngoi ti Noé. Ala sara kua so ahon ngu 1600 tongaso.
13. Tongana nyen la Job agbu ngangu na yâ ti atara so lo wara?
13 Job koli so ayeke be-ta-zo. Tongana bê ti mo ason ndali ti mbeni tënë so mbeni kamarade ti mo wala mbeni zo ti sewa ti mo atene na mo, wala tongana mo yeke bâ pasi na mbeni ngangu kobela wala mo yeke na vundu ndali ti mbeni zo so mo ye lo mingi so akui, tapande ti Job alingbi ti dë bê ti mo (Job 1:18, 19; 2:7, 9; 19:1-3). Atâa so Job ahinga lani nda ti akpale so ayeke si na lo ape, bê ti lo anze ape nga lo ngbâ ti gbu ngangu. Nyen la amû lani maboko na lo? Mbeni oko ye ni ayeke so “lo kpe mbeto ti Nzapa”. (Job 1:1). Job aleke lani na bê ti lo ti ngbâ ti zia ngia na bê ti Jéhovah na anzoni ngoi nga na asioni ngoi. Na mungo maboko ti Nzapa, Job agbu li ti lo na ndo ti akota ye so Nzapa asara ni awe na lege ti yingo vulu ti lo. Job aga ti hinga na bê ti lo kue so Jéhovah ayeke sara si atara ti lo ni kue ahunzi na mbilimbili ngoi ni (Job 42:1, 2). Na a yeke ye so asi biani. “[Jéhovah] akiri Job na kozo ndo ti lo, na [Jéhovah] amû na Job lege use ye ni kue so ayeke na lo kozoni.”—Job 42:10, 17.
14. Ti gue oko na 2 aCorinthien 1:6, tongana nyen la gbungo ngangu ti bazengele Paul amû maboko na amba ti lo?
14 Bazengele Paul. Awato ti tâ vorongo ayeke kanga lege na mo ngangu wala ala yeke sara ye ti ngangu na mo? Mo yeke mbeni ancien na yâ ti congrégation wala mbeni surveillant ti circonscription so abâ so akua so a mû na mo ane mo mingi? Gbu li na ndo ti tapande ti bazengele Paul. Lo tingbi lani na “mara ti aye so kue” so asioni zo so ayeke kanga lege na lo asara na lo, nga lâ na lâ lo yeke gi bê ti lo na ndo ti acongrégation (2 aCor. 11:23-29). Me, lo zia kua ti lo ni ape, na tapande ti lo akpengba amba ti lo. (Diko 2 aCorinthien 1:6.) Tongana mo gbu ngangu na yâ ti kpale, girisa ape so tapande ti mo alingbi ti kpengba amba ti mo ti gbu ngangu.
MO YEKE ZIA SI “GBUNGO NGANGU” ALEKE MO?
15, 16. (a) “Kua” wa la a lingbi gbungo ngangu asara ni kue? (b) Fa na lege ti tapande tongana nyen la e lingbi ti “zia si gbungo ngangu asara kua ti lo kue”?
15 Na lege ti yingo vulu, Jacques atene: “Zia si gbungo ngangu asara kua ti lo kue, si ala lingbi kue na ala duti na sioni oko pëpe na yâ ti ye kue nga mbeni ye atia ala pëpe.” (Jacq. 1:4). Tongana nyen la gbungo ngangu alingbi ti sara “kua” ti lo kue na yâ ti e? Mingi ni, tongana e yeke na yâ ti atara awokongo ti e ayeke sigigi polele, so ti tene asarango ye ti e so e bezoin ti leke yâ ni si aga nzoni. Me tongana e gbu ngangu na yâ ti atara ni, e yeke duti na asarango ye ti aChrétien mingi ahon ti kozo. Na tapande, e lingbi ti kanga bê, ti kiri singila, wala ti sara ye na ndoye mingi ahon ti kozo.
16 Teti so gbungo ngangu ayeke sara kua ti lo kue ti leke e ti ga mbeni nzoni Chrétien, e yeke ye pëpe ti doro ndia ti Jéhovah gi ti hunzi na tara ti e. Na tapande, tongana mo yeke tirika na mbeni sioni pensé, tï na yâ ti tara ni ape. Sambela Jéhovah ti mû maboko na mo ti ke asioni pensé. Mbeni fami ti mo so ayeke Témoin ape ayeke sara ngangu na mo? Ngbâ ti gbu ngangu, leke na bê ti mo ti ngbâ ti sara na Jéhovah. Tongana mo sara tongaso, mo yeke kiri ti duti na confiance na Jéhovah mingi. Girisa ape so, ti tene e nzere na lê ti Nzapa, a lingbi e gbu ngangu.—aRom. 5:3-5; Jacq. 1:12.
17, 18. (a) Fa na lege ti tapande nene ti gbungo ngangu juska na nda ni. (b) So nda ni aga nduru so, confiance wa la e yeke na ni?
17 A lingbi e gbu ngangu, gi teti mbeni ngoi ape, me juska na nda ni. Tara ti bâ so mbeni bateau ayeke linda ngu. Ti tene azo so ayeke na yâ ti bateau ni asö kuâ, a lingbi ala tï ngu ala gue na yanga ti ngu ni. Ala so akomanse ti tï ngu ni si ala zia lege ni hio kozo ti si na yanga ti ngu ni ala yeke linda ngu. Nga ala so ague ngbii si azia lege ti tingo ngu ni kozo ti si na yanga ti ngu ni, ala nga kue ayeke linda ngu. Tongana e ye ti wara fini na yâ ti fini dunia, a lingbi e ngbâ ti gbu ngangu. Zia e duti na mara bango ndo ti bazengele Paul, so lo tene: “E yeke kiri na peko pëpe.”—2 aCor. 4:1, 16.
18 E yeke na confiance kue so Jéhovah ayeke mû ande maboko na e ti gbu ngangu juska na nda ni. E yeke na mara bibe ti Paul so ayeke na aRomain 8:37-39 so lo tene: “E sö benda na yâ ti aye so kue ndali ti lo so andoye e. Teti mbi hinga mbi tene atâa kuâ, wala fini, wala a-ange, wala angorogbia, wala aye so ayeke dä fadeso, wala aye so ayeke ga ande, wala angangu, wala yongo ti ye na nduzu, wala lingo ti ye na gbe ni, wala mbeni ye nde so a leke alingbi ande pëpe ti kangbi e na ndoye ti Nzapa so ayeke na yâ ti Christ Jésus Seigneur ti e.” Tâ tënë, na ambeni ngoi e yeke fatigué. Me a lingbi e gbu ngangu juska na nda ni, tongaso si a lingbi ti tene tënë so na ndo ti e tongana ti so a tene na ndo ti Gédéon nga na azo ti lo a tene: “Ala ngbâ ti tomba peko ti azo ti Madian.”—aJu. 8:4.
^ [1] (paragraphe 11) Tongana mo kiri mo bâ tapande ti gbungo ngangu ti awakua ti Nzapa ti ngoi ti e ayeke kpengba mo. Na tapande, na yâ ti Annuaire ti ngu 1992, 1999, nga na ti ngu 2008 mo yeke wara tondo ti aye so asi na aita ti e ti Éthiopie, ti Malawie nga na ti Russie so alingbi ti kpengba zo.
^ [2] (paragraphe 12) Bible afa pëpe wungo ti achérubin so a mû kua so na ala.


text:
1Gbü gara sïkpï, fü Yesu akoro angbü ede mere ngu de ïrï ye Galïlaya. Fü mere bi wü kpara akoro teka aje ngari Me gögömö na. Fü ewü akpo da enzinzi te-wü da egbene sü. 2Fü Yesu aceka kpï, ayia awu wü zabu ʼbasu te wüh i o edere ngolo. Wü mümürü koro gbügbü na eyi. Wüh ngbü ezürü wü yïmba ka si ka-wü. 3Gara zabu la, ah de nda Sïmüna Petero. Fü Yesu ayia alï angbü gbügbü. Fü ah ayi-ta Sïmüna, teka de ah ka de zabu la mba cüküʼdaye etü ngu. Fü Yesu angbü ka-ye gbü zabu la, kpa etü ngu kpala. Wü kpara nda-wü ʼburu füh gümba. Fü engu akpo da erï wü kpara de to ngari Me. 4Te Yesu mala ngari Me nza tete, fü ah amala ngü fü Sïmüna, gü ba, "Ye ka de zabu la kpa etü ngu, gbü sü te cu acu, fü wü agü yïmba ka-wü de wü bu ye la, teka fü wü azoro si." 5Fü Sïmüna amala ngü fefe na, gü ba, "Akoo! Mere kpara, ani mere tima di bü eyi gbü biti ne, ngïrrrï! ani maka e nda-ani mbele de. Amba teka ngü de te ye mala la, ani ena agü yïmba engu la bü agü bala." 6Te wüh gü yïmba ka-wü tete, baka te Yesu mala fü ewü la, fü ewü ayia azoro mere bi si gbe gbe gbe. Dela si tïne de! Yïmba ka-ewü yia ekolo akolo, teka tiri wü si. 7Fü wü Sïmüna aï wü bu wü, te ewü di gbü gara zabu ne, da ecökölö ewü de kpa wü, teka de wüh koro, ale ta-ngü te ani. Fü ewü akoro, aro wü si gbü wü zabu de ʼbasu ne, asi ʼburu gbe! Zabu yia tïne erï arï esa ngu teka tiri wü si te fa sü. 8Te Sïmüna wu ngü la bala, fü cürü arï tete afa sü. Fü ah ayia abu nzökuta ye kötö, eri lö Yesu, andaʼba te-ye fefe, gü ba, "Mere kpara, mü yia ede ra sela asidi, angü ma ka-ra de siti kpara." Angü ngü ka mere bi wü si la ga gbü jia wü Sïmüna de wü bu ye cu fa sü. 10Fü cürü ayia arï kpah te wü bu ye Sïmüna de ʼbasu, wü Yakobo ake Yüwane, wü di Zebedayo, te ewü ngbü gbü gara zabu ne, afa sü. Fü Yesu ayia amala ngü fü Sïmüna, gü ba, "Mü mere e akpe cürü de. Akpo enatikine, mü ena angbü ezoro wü kpara fü Me." 11Fü ewü agbeke wü zabu ka-wü la edere ngolo, ace ao sela, ayia bü kürrrü, alala gbü nga Yesu. 12Gbü gara sïkpï, o wü Yesu ngbü tete gbü gara mere kötï, fü gara komoko te di de jiakö eküte ye, ayia akoro kpaka Yesu. Fü engu ayia abu nzökuta ye kötö engagira Yesu, andaʼba te-ye fefe, gü ba, "Akoo, mere kpara! Ye de mere mürü wazi! Ni ngbü eyi-ta ye, te ah gbü jia ye ʼbe la, de ye küwa ni gbü keke ka-ni ne." 13Fü Yesu ayia ao kpa ye eküte komoko la, gü ba, "Wayi, ma le eyi. Küte mü reke ereke!" Baka te Yesu mala ngü la tete, ʼduwa fü keke la ayia ace engu. 14Fü Yesu adu amala ngü fü komoko la kpekpeke, gü ba, "De-ye deyï, ye mere e amala nga ngü la fü wü gara kpara de. Ye nü enü, ye mere ngü, ta te Müse ba gbü Rïrï ka Me ne. Ye za nü, ye nü di kpaka mürü gele ka Mere Me, de ah wa, ah to fü Me teka ngü la, teka fü wü kpara ʼburu awu, gü ba, küte ye reke eyi fanü." 15Teka ngü la, fü nga Yesu ayia awü tïne afa sü. Fü mere bi wü kpara aci angbü da ebiti te-wü, teka adi eje to ngari Me gögömö na. Kpah bala, teka de Yesu küwa ani gbü wü keke ka-ani. 16Amba fü Yesu angbü enü ewo te-ye agbü gü, teka adi eku gba fü Me kpikpi ye, kpala. 17Gbü gara sïkpï, Yesu ngbü ta erï wü kpara de to ngari Me. Fü mere bi wü kpara akoro teka aje ngü la gögömö na. Gara wü Farusi, de wü mürü rïrï, ta kpah ladü esüka ewü. Gara ewü koro ta agbü wü nzö kötï ka Galïlaya, gara nengete agbü Yudaya, bete mene wü gara te ewü koro agbü mere kötï, Yerüsalema ne. Fü Me angbü eto mere wazi fü Yesu teka aküwa wü mürü keke la di. 18Wüh te eceka de, wü gara kpara bï gara komoko te küküte kpi akpi, koro di eyi, ta de ani nü di kpaka Yesu. Fü ewü agïrï kaje, ta de ani rï de mürü keke la kpa esambü, ao engagira Yesu. 19Amba dada ma, angü mere bi wü kpara ni ta kaje eyi ʼburu. Da ewü te wüh ena arï akoro kpaka Yesu ma. Fü gara fïngangü akoro gbü nzö ewü. Fü ewü ayia alï kpa enzö kambü, afuru nzö kambü la, ai ku te kaʼda la, ato komoko la di te görö, de te ewü furu la, ferrre esüka wü kpara la, ao ʼduwa mbiii engagira Yesu, de ah küwa engu. 20Te Yesu wu ngü de te wü kpara la mere de bala, fü ah awu teke, gü ba, wüh to maguma wü eyi fü ni fanü fanü. Fü ah adu amala ngü fü mürü keke la, gü ba, "Enga wüna, ma boro siti ngü ka-mü, te mü mere gbü jia Me ne, eyi!" 21Te wü mürü rïrï, de wü Farusi je ngü la bala, fü ngü la ake te-wü. Fü ewü angbü da efï ngü emaguma wü, gü ba, "Apa! Dene ne töndö ngü ne? Komoko la neh da, te ngbü efala Me de bala? Ah ngbü eo te-ye baka Me? Kpara biringbö füh kotö ne, te tï aboro siti ngü ka kpara ladü? Ah nda ma! Ah ka-ye ʼduwa de Me kpikpi ye, te tï aboro siti ngü ka kpara." 22Amba Yesu wu fïngangü ka-ewü la eyi, fü ah amala ngü fü ewü, gü ba, "Yi ngbü efï ngü la emaguma yi bala, neh teka ne? 23Yi wu de, gü ba, ma de Ye Kpara ka Kpï? Te di bala, wazi ra ladü, teka adi eza siti ngü ka wü kpara füh kotö ne, gbü nzö ewü asidi. Yi fï nda-yi, gü ba, ma mala töndö ngü kükürü? Yi ena awu ngü la enatikine!" Fü Yesu adu afü te-ye, amala ngü fü mürü keke la, gü ba, "De-ye deyï, ye yia eyia, ye za darara ka-ye, ye go kpa ekötï." 25Yesu kpah bü te emala ngü la anza, fü mürü keke la ayia ʼduwa, arü tikpi gbü jia wü kpara la ʼburu. Fü ah aza darara ka-ye la, ago agba ye, de mere tadu, kpah da egbo nga ïrï Me. 26Dela ngü te Yesu küwa mürü keke la tete. Fü ngü la aga gbü jia mere bi wü kpara la afa sü. Fü ewü akpo da egbo nga ïrï Me, de mere cürü emaguma wü, gü ba, "Apa! Enatikine ani wu mere kpeke ngü eyi!" 27Fütanga ngü la, fü Yesu ayia akoro kpa etanü. Fü ah awu gara komoko de ïrï ye Levi Matayo, te ngbü gbü sü ka tima ka-ye, da ero jiase ka wü e esaka wü kpara, teka angbü eto fü miri ka wü Rüma. Fü Yesu arü amala ngü fefe, gü ba, "De-mü Levi, mü yia eyia, mü fa nga ra!" 28Fü Levi ayia ace wü e ka tima ka-ye la ʼburu sela, ayia kürrrü, alala gbü nga Yesu. 29Fütanga ngü la, fü Levi ayia amere mere karama fü Yesu kpa gba ye. Fü bi wü bu ye, te ewü ngbü ero jiase fü miri de ewü ne, akoro kpah gbü karama la, be kpah te bi wü gara kpara. Fü ewü angbü ezü e de wü Yesu tundu. 30Te wü Farusi, de wü gara mürü rïrï wu ngü la bala, fü ewü angbü edi ngü eküte wü Yesu gbü ngingiri ngü, gü ba, "Ah mere baye, te wü Yesu ngbü ezü e, de wü siti kpara de bala ne?" 31Te Yesu je ngü la bala, fü ah adu amala ngü fü ewü, gü ba, "Te keke te mü ma la, mü ena anü kpaka mürü kuwa anü? Mü tï anü de. ʼDuwa te keke ladü te mü, fü mü anü kpaka mürü kuwa, de ah küwa ni. 32Ngü ka-ra kpah bala. Ma koro füh kotö ne, neh teka wü da? Teka züka wü kpara? Aʼa, ah bala de! Ma koro ka-ra teka siti wü kpara, aï ewü, de wüh fü maguma wü." 33Gbü gara sïkpï, fü wü gara kpara akoro kpaka Yesu, ayi-tata, gü ba, "Wü Farusi zü e de, da eʼbï te-wü, teka adi eku gba fü Me, teka bi sïkpï. Wü kpara ka Yüwane Mürü Babatïza ngbü emere kpah bala. Anga ah mere neh baye, te nda-ye wü kpara ne, ngbü ezü e gbü wü sïkpï ʼburu ne? Wüh le gele ka-ani mbi mbi nda-wü de?" 34Fü Yesu alügü ngü fü ewü gbü mani, gü ba, "Yi fï nda-yi, gü ba, te wüh ï wü kpara gbü karama la, wüh tï azü e de? Wüh ena azü e azü, angü mürü karama la ladü tundu de ewü. 35Amba te gara, te wü vügü ena aza mürü karama la, esüka wü awuba ye asidi la, wüh tï azü e de, ka cïnga emaguma wü." 36Fü Yesu adu kpah amala gara ngü mani fü ewü, teka to ngari Me, te engu ngbü erï wü kpara di ne, gü ba, "Te diri bongo ka-mü sörö asörö la, mü tï eyi aza to bongo, teka atükü te didiri na la? Mü tï amere bala de, angü didiri na la ena adu kpah asörö ka-ye asörö. 37Kpah bala, te mü le aküʼda fï ka-mü la, de mü mere e aküʼda gbü diri bütü körö körö ne de. Angü diri bütü la ena adü, aöfö ka-ye, fü fï ka-mü la atökö ka-ye ʼburu akötö. 38Ah le fü mü aküʼda fï ka-mü gbü to bütü, angü fï ka-mü la ena asiti siti. Kpah bala, te mü ngbü ele to rïrï ka-ra la, mü tï alala fï bü eküte diri gele ka wü kundu mü nda-mü de. 39Wü gara kpara ngbü emala, gü ba, 'Duru fï reke ka-ye me-ye.' Teka ngü la, wü kpara le adi enzö to fï fütanga duduru na nda-wü de." Dela ngü te Yesu mala fü wü kpara teka to rïrï, te engu ngbü erï wü kpara di.
Copyright
Learn More


text:
YE TI MANDA 20
Bebungbi ayeke sara kua laso tongana nyen?
Na ngoi ti abazengele, mbeni kete groupe ti azo asara kua tongana bebungbi. A yeke “abazengele nga na a-ancien so ayeke na Jérusalem” si asara kua so (Kusala 15:2). Ala yeke mû lani akota desizion so andu aChrétien kue ti ngoi ni kâ, so beku ti ala kue ayeke ti gue na yayu. Kozo ti tene ala mû mbeni desizion, ala yeke gi ndani na yâ ti Mbeti ti Nzapa nga ala hunda fango lege ti yingo ti Nzapa. Na pekoni awe, ala kue yanga oko amû desizion ni. (Kusala 15:25) Bebungbi ti laso ayeke sara tongaso nga.
Nzapa asara kua na Bebungbi ti sara ye so lo ye. Aita-koli so ayeke na yâ ti Bebungbi ti laso ayeke azo so ayeke na beku ti gue na yayu. Ala yeke gi nda ti Bible mingi nga ala hinga tongana nyen ti leke ambeni tënë so andu aye ti yingo wala asenge ye. Yenga oko oko, ala yeke wara tere ti bâ ambeni tënë so andu aita kue, na ala mû desizion alingbi na ye so Bible afa. Nga, tongana ti ngoi ti abazengele, ala yeke fa adesizion ti ala ni na acongrégation kue na lege ti alettre wala na lege ti asurveillant so ague na ndo nde nde wala ambeni zo nde. Ye so asara si awakua ti Nzapa aduti beoko na lege ti bibe nga na yâ ti sarango ye ti ala (Kusala 16:4, 5). Bebungbi ayeke bâ lege ti kobe ti yingo, lo yeke wa aita ti bi tere mingi na yâ ti kua ti fango tënë ti Royaume, nga lê ti lo ayeke na ndo ti kua ti mungo ambeni kusala na ambeni ita-koli na yâ ti acongrégation.
Bebungbi azia si yingo ti Nzapa la afa lege na lo. Aita ti Bebungbi ayeke zia si Jéhovah, Gbia ti Dunia Kue, nga na Jésus, Li ti congrégation, afa lege na ala (1 aCorinthien 11:3; aÉphésien 5:23). Aita ti yâ ti Bebungbi wani abâ tere ti ala kota pëpe na popo ti awakua ti Nzapa. Me legeoko na tanga ti aita so ayeke na beku ti gue na yayu, ala ngbâ “gi ti mû peko ti Molenge ti ngasangbaga ni [Jésus] atâa lo gue na ndo wa.” (Apocalypse 14:4) A nzere ka mingi na Bebungbi ti hinga so e yeke sambela ndali ti ala.
Na ngoi ti abazengele, azo wa la lani ayeke na yâ ti bebungbi?
Laso Bebungbi ayeke gi fango lege ti Nzapa tongana nyen?


text:
1Wü di enga wüna, dela ngü ka diri wü kpara ka Me ta gügü ne. Wüh le ta ngü ka Me, zu de maguma wü biringbö. Enatikine, wüh ladü agbü kpï kpala eceka nih. Te di bala, ah le de nih rü kpah kpekpeke baka nda-ewü la. Nih ce wü siti ngü asidi, teka fü nih anü de ngü ka Me kpa engagira nü. Nih mere e andïrï, ace ngü ka Me la de. Nih tüka te-nih, de nih nü fï bü kpa engagira nü. 2Nih o jia nih eküte Yesu, angü engu ü kaje ka Me fü nih me-ye, teka fü nih anü akoro kpa te adu kaje la. Nih fï la nga cïnga te Yesu zü teka nih ne. Te di bala, ah le de nih lala fï bü gbü nga Yesu, da etüka te-nih gbü wü cïnga ka-nih, kpah baka nda Yesu. Angü wüh za engu, bere füh rü gbegbete. Fü ah ayia akpi. Wüh ngbü ta efala engu, da eto lümü tete. Amba ah ce ngü ka Me, teka ngü ka lümü la, nda de. Ah o jia ye nzö teka tadu, te ni ena amaka te gara ne. Fü engu ai maguma ye, arü kpekpeke. Enatikine, engu ladü agbü kpï, gbü kokpa ka Me, baka Mere Miri. 3Wü di enga wüna, fanü fanü, ah le de yi fï la nga ngü ka Yesu, ta te wü vügü kaka kpü engu di ʼduwa sürüsürü ne. Wüh to ta mere cïnga te Yesu, amba Yesu ce ta ngü ka Me nda de. Te di bala, ah le de yi rü kpekpeke kpah bakaka. Yi mere e ace ngü ka Me teka ngü ka cïnga de. 4Ma wu eyi, gü ba, siti wü kpara ngbü eyi eto cïnga te yi, teka ngü ka Yesu. Amba, wüh mörö gara süka yi nda-wü la kpah de. Te di bala, ah le de yi rü kpekpeke! 5Nih de wü di Me. Te di bala, ah le de yi fï la nga züka ngü, ta te wüh ba gbü Ngari Me gügü, gü ba, "Me ngbü erï nih kpekpeke, angü nih de wü di ye na, te engu ngbü ele cu de maguma ye. Me ngbü ece wü cïnga angbü emere nih bala, angü ah le de jia nih mba amba, teka fü nih andri, akoro kpekpeke. Te di bala, ngü ka wü cïnga la mere e asiti fïngangü ka-nih de." 7Wü di enga wüna, te cïnga ngbü emere nih la, nih i maguma nih ai, de nih rü kpekpeke. Kükürü de, angü gbü wü ngü la, Me ngbü dela erï nih, angü nih de wü di ye na. Te wü di mü ladü la, mü tï arï ewü de? Mü tï eyi arï ewü kpekpeke, teka fü jia ewü amba. 8Yi fï la nga ngü te Me ngbü erï yi di ne. Te yi le de Me rï ani de la, yi ena adi zu wü di Me, neh baye baye? 9Ta te nih di la wü jürü jaji ne, nih je rïrï ka wü wö nih de? Wü wö nih la ngbü ta erï nih, teka de nih koro kpekpeke. Ah bala de? Te di bala, ah le de Me di kpah erï nih, angü engu me-ye de mere Wö nih. Ah ngbü emere bala teka de nih le rïrï ka-ni, fü nih aküwa te gara, angbü fï mere badi kpaka ni agbü kpï. 10Wü wö nih la ngbü ta erï nih, baka ngü te di ʼbe te nga jia wü. Amba Me ngbü nda-ye erï nih, teka de nih di emere wü ngü ʼburu mbi, baka te engu ngbü ele, teka de ngü ka-nih ngbü kpah baka nda-ni. 11Ta te wö mü ngbü erï mü kpekpeke ne, mü ngbü ta de tadu teka ngü la? Aʼa! Ngü la ngbü ta eke te mü efa sü! Amba te mü i maguma mü gbü ngü te Me ngbü erï mü di la, mü ena adu amaka wazi bete züka ngü, teka angbü emere wü ngü, te ena areke gbü jia Me. 12Wü di enga wüna, dela ngü te ma le amala fü yi. Ah le de yi ce ngü ka maguma ʼbasu ʼbasu. Yi i maguma yi, fü yi arü kpekpeke. 13Ah le de yi di emere wü ngü te züka kaje, ba e te Me ngbü ele, teka fü wü bu yi, te ewü ndri gbü ngü ka Me la de ne, adi efa nga yi. Angü te yi mere bala la, wüh tï adürü te kaje ka Me de. Wüh ena amaka wazi, fü ewü arü kpah kpekpeke baka yi. 14Wü di enga wüna, ah le de yi o to yi ʼburu, teka adi engbü de wü bu yi de maguma yi biringbö. Kpah bala, ah le de yi o to yi kpah, teka adi emere ngü te ena areke gbü jia Me. Angü te ngü ka-yi reke gbü jia Me nda de la, yi tï akoro agbü sü ka Me agbü kpï ne kü de. 15Ah le de yi ceka te-yi ʼbe, angü gara yi ena adürü te kaje ka Me asidi. Kükürü de, angü te wü gara yi kpo eyi emere siti ngü la, ngü la ena asiti fïngangü ka wü bu ewü, fü ewü adu ace ngü ka Yesu. 16Yi ceka te-yi ʼbe. Yi mere e adi egïrï wü würüse anga wü komoko ʼdaaa de. Yi o jia yi bü duu te wü wara yi, anga watï yi biringbö. Kpah bala, yi mere e aceka ngü ka Me baka töndö ngü kükürü ne de. Yi fï la nga ngü ka Esawu, ta te engu mere ne. Engu ta de gina ye Yïsaka me-ye. Te di bala, wö ye na ena afe ta engu, ao ba mürü kötï sidi nga ye. Fü Me ato ta mere wazi fefe. Amba ngü la mere ta te-ye bala nda de. Kükürü de, angü ngü ka Me ngbü ta gbü jia Esawu baka kükürü ngü. Angü gbü gara sïkpï, tala yia ta mere Esawu. Fü ah adu amala ngü fü enga ni ye, de ïrï ye Yakobo ne, gü ba, "Te ye to mba enga zü-e fü ni la, ni ena ace wazi, de te Me ena ato fü ni baka gina ye ne, ʼburu fü ye." Ngü ka e-mazü siti ta fïngangü ka Esawu bü me-ye, fü ah ayia ace ngü ka Me ka. 17Sidi nga ngü la, fü Esawu ayia anü kpaka wö ye, andaʼba te-ye fefe, de ah ku gba fü Me, teka de Me to wazi fü ni, de ni ngbü te gara da wö ni. Wö ye na tï ta eyi ato wazi la fefe na? Aʼa, ah tï nda de! Fü Esawu angbü egïrï kaje, da eku gba cu de ngura, teka de ni reke ngü la, amba ngü la siti ka-ye ta eyi ʼburu ʼburu. Kükürü de, angü Esawu ceka ta ngü ka Me baka töndö ngü. Te di bala, wü di enga wüna, yi mere e angbü efala ngü ka Me baka Esawu ne de. 18Wü di enga wüna, cürü tï amere nih, da enü kpaka Me, tïne de, teka ngü ka züka maguma kaka guvu Yesu ne. Ta gügü, te Me koro ro mö tete fü wü kundu nih, kpa füh mere da de ïrï ye Sïnayï ne, ngü la ta baye? Ngü la to ta mere cürü te ewü de? Angü wüh wu ta mere te-wa, te ngbü eci, da embele sü ambele füh da la. Fü sü la ayia atï ʼduwa ngbuka! Fü ülele angbü eü ʼduwa lelele! 19Fü ewü angbü eje ri Me, te ngbü ero mö fü ewü de mere ri ye, da engböngbö sü ʼduwa ba-neh-ene-la! Fü ngü la ato mere cürü te ewü. Fü ewü andaʼba te-wü fü Müse, gü ba, "Ani le de Me ro mö tïne cu me-ye fü ani de." 20Fü Me ayia amala ngü fü ewü, gü ba, "Wü mere e amofo sü ne de! Angü, te kpara lï kpa füh da kpakine la, ah le de wüh mörö engu amörö! Anga te meme lï kpakine la, wü sötö engu de teme, mörö asidi." Fü cürü adu ta arï te wü kpara la afa cu sü. 21Cürü ngbü ta kpah cu emere Müse amere. Fü ah amala ta ngü, gü ba, "Küte ni ngbü eyï ayï ka cürü!" 22Wü di enga wüna, to ngü ka Me te engu to fü nih ne, ah de mere züka ngü te reke fa sü. Angü nih tï eyi akoro kpaka Me, agbü sü kaka agbü kpï, te wüh ngbü eï, gü ba, "To Yerüsalema" ne. Fü nih angbü egbo nga ïrï Me kpala, de wü mere bi wü malayïka kaka de mere tadu. 23Nih ena abiti te-nih tundu de wü kpara ka Yesu ʼburu agbü kpï, angü Me ba ïrï nih eyi ʼburu gbü buku ka-ye. Nih ena angbü egbo nga ïrï Me agbü kpï kpala, de wü gara kpara kaka, de te wüh kpi eyi ne. Angü wüh ka-wü tïtïne ladü, da egbo nga ïrï Me kpala. Nih ena awu Mere Miri ka-nih, Yesu, te ena aye süka ngü ka wü kpara ʼburu me-ye mbi mbi mbi. 24Angü Yesu kpi eyi teka ngü ka-nih. Ngüngüte na fa nih gbü wü siti ngü ka-nih eyi. Ta te Kayïna mörö Abele tete ne, ngüte Abele ngbü ta eku gba fü Me, teka de Me to kuru te Kayïna, teka siti ngü, de te engu mere la. Amba ngü ka ngüte Yesu reke ka-ye fa sü, angü ngüte Yesu ngbü eku gba fü Me, teka de Me boro siti ngü ka-nih. Te di bala, nih mere e ace ngü ka Yesu de. 25Wü di enga wüna, yi ceka ngü la mbi mbi mbi! Yi mere e amere ngü ka Yesu de maguma yi ʼbasu ʼbasu de. Ta gügü, Me ngbü ero mö fü wü kpara ka-ye füh kotö sene, gömö Müse de wü gara mürü dofo. Wü kpara ta te ewü mere ngü la de maguma wü ʼbasu ʼbasu ne, wüh küwa eyi? Aʼa, wüh küwa nda-wü de! Tïtïne Me ngbü ero mö fü nih cu gömö Yesu, te di de Yeye ne. Te ah bala, te nih ngbü emere ngü ka Yesu de maguma nih ʼbasu ʼbasu la, nih ena aküwa, neh baye baye? 26Angü, ta gügü, te Me ro mö tete fü wü kundu nih ne, tö yiki ta ayiki teka ri Me la. Sidi nga mere bi wü re, fü Me adu amala ngü fü gara mürü dofo ka-ye, gü ba, "Te gara ni ena ayiki tö ne, de wü e gbü ye ʼburu, abe kpah te kpï mini." 27Si-ngü gbü ngü la neh baye? Si-ngü la ena adi bane, angü Me ena ayiki wü e, de te engu mere füh kotö ne ʼburu, fü ah anza ngü ka-ewü. Me ena anza ngü ka wü e füh kotö ne, neh teka ne? Ah ena anza ngü ka wü e la bala, teka de ngü ka-ni, Me, ngbü duu me-ye, fï mere badi. 28Wü di enga wüna, dela ngü te ma le amala fü yi. Nih mere e ace ngü ka Yesu de. Nih lala fï bü gbü nganga. Me ka-ye de Mere Miri ka-nih. Nih nda-nih de wü di ye na. Ah le de nih di egbo nga ïrï Me, da ecu ngüngü na de maguma nih biringbö. 29Kükürü de, angü wazi Me fa sü. Engu ka-ye ba mere wa, te ena acuru wü kpara ʼburu, te ewü le ngü kaka de la.
Copyright
Learn More


text:
Mo “gbu nda ti Mbeti ti Nzapa”?
“Lo zi lege ti hingango ndo ti ala kue ti gbu nda ti Mbeti ti Nzapa.”—LUC 24:45.
1, 2. Jésus akpengba adisciple ti lo tongana nyen na lango so a zingo lo na kuâ?
ADISCIPLE ti Jésus use ayeke gue na mbeni kete kodoro so ayo kilomètre 11 tongaso na Jérusalem. A yeke lani na lango so a zingo Jésus na kuâ. Na ngoi so ala yeke tambela, ala yeke na vundu ndali ti kuâ ti Jésus nga ade ala hinga ape so a zingo Jésus na kuâ awe. Gi hio tongaso, Jésus aga na tere ti ala na lo na ala ayeke tambela. Lo kpengba adisciple so. Lo sara ni tongana nyen? “A londo na Moïse nga na ambeti ti aProphète kue, lo fa na ala, na yâ ti Mbeti ti Nzapa kue, nda ti aye so andu lo.” (Luc 24:13-15, 27). Tënë ni andu bê ti ala ndali ti so lo “zi nda ti Mbeti ti Nzapa kue” na ala.—Luc 24:32.
2 Na bï ni so, adisciple use so akiri na Jérusalem. Na ngoi so ala tingbi na abazengele ala fa peko ti ye so asi na ala so na abazengele ni. Na ngoi so ala ngbâ ti fa peko ti ye ni, Jésus aga na tere ti ala na ala kue abâ lo. Me mbeto asara abazengele ti lo mingi na ala gi bê ti ala ti hinga wala a yeke tâ biani Jésus la. Jésus akpengba ala tongana nyen? Bible atene: “Lo zi lege ti hingango ndo ti ala kue ti gbu nda ti Mbeti ti Nzapa.”—Luc 24:45.
3. Akpale wa la e lingbi ti tingbi na ni? Nyen la alingbi ti mû maboko na e ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti kua ti e ti fango tënë?
3 Legeoko tongana ti adisciple so, na ambeni ngoi vundu alingbi ti sara e mingi. E lingbi peut-être ti sara na Jéhovah mingi me bê ti e anze ndali ti so e bâ ye ti peko ni ape (1 aCor. 15:58). Wala peut-être e bâ ti e so azo so e yeke manda Bible na ala ayeke gue na li ni mingi ape. Ambeni zo so e yeke mû maboko na ala alingbi même ti ke Jéhovah. Nyen la e lingbi ti sara ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti kua ti e ti fango tënë? Mbeni ye so alingbi ti mû maboko na e ayeke ti gbu nda ti atoli ti Jésus so ayeke na yâ ti Bible nzoni. E yeke sara tënë na ndo ti ambeni toli ni ota nga e yeke bâ ye so atoli ni aye ti tene.
ZO TI LUNGO LÊ TI KOBE SO ALANGO
4. Toli ti Jésus na ndo ti zo ti lungo lê ti kobe so alango aye ti tene nyen?
4 Diko Marc 4:26-29. Toli ti Jésus na ndo ti zo ti lungo lê ti kobe so alango aye ti tene nyen? Koli ti yâ ti toli ni aye ti sara tënë ti awafango tënë ti Royaume. Lê ti kobe ni ayeke tënë ti Royaume so a yeke fa ni na azo ti nzoni bê. Tongana ti so azo ayeke sara ka, zo ti lungo lê ti kobe ni ‘alango na bï na lo zingo na ndapre’. Ti tene lê ti kobe ni amaï a hunda ngoi, ti londo na ngoi so a lu na lê ti kobe ni ti si na ngoi ti kongo ni. Na yâ ti ngoi ni so la “lê [ti kobe] ni ako na amaï”. Lê ti kobe ni asigigi yeke yeke na bê ti lo “wani”. Legeoko nga, zo ayeke gue na li ni na lege ti yingo, wala lo yeke ga nduru na Jéhovah yeke yeke. Na ngoi so mbeni zo ayeke gue na li ni juska bê ti lo apusu lo ti sara na Nzapa, lo yeke “sigigi” na lege so lo yeke mû fini ti lo na Jéhovah na lo wara batême.
5. Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli ti zo ti lungo lê ti kobe so alango?
5 Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli so? Jésus aye ti tene e hinga so a yeke Jéhovah la ayeke sara si tâ tënë amaï na yâ ti bê ti azo so “ayeke nduru ti yeda na tënë ni”. (Kus. 13:48; 1 aCor. 3:7). E yeke lu ye nga e yeke tuku ngu dä, me e yeke na ngangu pëpe ti forcé ni ti tene a sigigi hio hio. Legeoko tongana ti koli ti yâ ti toli so, na tongo nda ni e hinga pëpe tongana nyen la mbeni zo ayeke gue na li ni. Na ngoi so e yeke sara aye ti e, mingi ni e yeke bâ ni pëpe. Me, a si na mbeni ngoi, ngongoa ti Royaume ni alingbi ti sigigi. Na pekoni, fini disciple ni asara kusala ti kongo lê ti kobe legeoko na e, nga e bâ nzoni na lege ti mungo maboko ti lo.—Jean 4:36-38.
6. Nyen la a lingbi e hinga na ndo ti guengo na li ni ti mbeni zo so e yeke manda Bible na lo?
6 Toli so afa nyen na e? Kozoni kue, a lingbi e hinga so e yeke na ngangu pëpe ti forcé mbeni zo so e yeke manda Bible na lo ti gue na li ni hio hio na lege ti yingo. Atâa tongana e sara ye kue so e lingbi ti sara ti mû maboko na zo so e yeke manda Bible na lo, a lingbi e forcé lo lâ oko pëpe ti mû batême. Me tongana e sara tere ti e kete, e yeke hinga so a yeke na zo ni wani ti mû desizion ti mû tere ti lo na Nzapa. A lingbi ndoye so zo ni ayeke na ni na Nzapa la apusu lo ti mû tere ti lo na lo. Tongana a yeke tongaso ape, Jéhovah ayeke yeda na ni pëpe.—Ps. 51:14; 54:8; 110:3.
7, 8. (a) Ambeni ye wa toli ti Jésus na ndo ti zo ti lungo kobe so alango afa na e? Fa mbeni tapande ni. (b) Toli so afa na e nyen na ndo ti Jéhovah nga na Jésus?
7 Use ni, tongana e hinga ye so toli so aye ti fa na e, a yeke sara si bê ti e anze pëpe tongana na tongo nda ni e bâ pëpe ye ti peko ti kua ti e ti fango tënë. A lingbi e kanga bê ti e e ku (Jacq. 5:7, 8). Tongana e sara ngangu kue ti mû maboko na zo so e yeke manda Bible na lo, me lo gue na li ni na yâ ti tâ tënë ape, a ye ti tene pëpe so e yeke nzoni wafango ye pëpe. Jéhovah ayeke zia si ngongoa ti tâ tënë amaï gi na yâ ti bê ti azo so asara tere ti ala kete na so ayeke nduru ti changé (Mat. 13:23). Tongaso, a lingbi e pensé pëpe so a yeke wungo ti azo so e manda Bible na ala na so amû batême la ayeke fa so e fa tënë nzoni wala pëpe. Ti Jéhovah, tongana azo so e yeke fa ye na ala asara ye pëpe alingbi na ye so e fa na ala, a ye pëpe ti tene so e fa tënë nzoni ape. Lo bâ na nene ni mingi angangu so e yeke sara atâa aye ti peko ni ayeke mingi wala pëpe.—Diko Luc 10:17-20; 1 aCorinthien 3:8.
8 Ota ni, e lingbi lakue pëpe ti hinga achangement so mbeni zo ayeke sara na yâ ti bê ti lo kâ. Na tapande, mbeni koli na wali ti lo so mbeni missionnaire ayeke manda lani Bible na ala atene na lo so ala ye ti ga awafango tënë so ade ti wara batême pëpe. Lo dabe ti ala so ti tene a mû lege na ala ti fa tënë, a lingbi ala zia lege ti nyongo manga. Bê ti lo adö na ngoi so ala tene na lo so ala zia nyongo manga asara anze mingi awe. Ala zia ni ngbanga ti nyen? Ala bâ so même tongana ala nyon manga na hondengo ni, Jéhovah ayeke bâ ala nga lo ke sarango ye na handa. Tongaso, ala bâ so a yeke na ala ti soro ye oko ti sara: Ti nyon manga na lê ti missionnaire ni wala ti zia lege ti nyongo manga ni. Ala maï ndoye so ala yeke na ni na mbage ti Jéhovah na amû maboko na ala ti mû nzoni desizion. Ala gue na li ni na lege ti yingo, atâa so missionnaire ni ahinga ye oko pëpe na ndo ti changement so ala sara.
GBANDA TI GBUNGO SUSU
9. Toli ti Jésus na ndo ti gbanda ti gbungo susu aye ti tene nyen?
9 Diko Matthieu 13:47-50. Toli ti Jésus na ndo ti gbanda ti gbungo susu aye ti tene nyen? Jésus atene so fango tënë ti Royaume so e yeke fa ayeke tongana bingo mbeni kota gbanda na lê ti ngu-ingo. Tongana ti so mbeni gbanda ayeke gbu gbâ ti mara ti “asusu nde nde kue”, kusala ti fango tënë ti Royaume ayeke gboto mara ti azo nde nde kutu mingi (És. 60:5). Gbâ ti azo so ayeke ga na akota bungbi nga na Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ngu oko oko afa so tënë so ayeke tâ tënë. Na popo ti azo ni, ambeni ayeke tongana “anzoni” susu na ala ga na yâ ti congrégation ti aChrétien. Me ti ambeni, ala yeke tongana “asioni” susu na Jéhovah aye ala ape.
10. Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli ti gbanda ti gbungo susu?
10 Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli so? Kangbingo popo ti asusu so a sara tënë ni na yâ ti toli so aye pëpe ti sara tënë ti ndangba fango ngbanga so a yeke fâ ande ni na ngoi ti kota ye ti vundu. Me, a ye ti sara tënë ti ye so ayeke si ande na alango ti nda ni ti aye ti ngoi so. Jésus afa so a yeke pëpe azo kue so ayeda na tënë ti Royaume la ayeke ga ande awakua ti Jéhovah. Azo mingi aga na abungbi legeoko na e. E yeke manda Bible na ambeni me ala ye pëpe ti mû fini ti ala na Jéhovah (1 aGbia 18:21). Ambeni azia lege ti gango na bungbi. Ambeni maseka ayeke dä so ababâ na amama ti ala so abata ala ayeke aChrétien, me ade ala maï pëpe ndoye ti ala na mbage ti Jéhovah. Jésus afa so a lingbi zo oko oko amû desizion ti lo wani. Tongana e mû nzoni desizion, Jéhovah ayeke bâ e tongana ye ti “nzoni mingi” ti “amara kue”.—Ag. 2:7.
11, 12. (a) Tongana nyen la e lingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti toli ti gbanda ti gbungo susu? (b) Toli so afa nyen na e na ndo ti Jéhovah nga na Jésus?
11 Tongana nyen la e lingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti toli ti gbanda ti gbungo susu? Tongana e hinga ye so toli so aye ti fa na e, a yeke sara si vundu ahon ndo ti e ape wala bê ti e ayeke son ahon ndo ni ape tongana mbeni zo so e manda Bible na lo wala mbeni molenge ti e aye pëpe ti voro Jéhovah. Atâa ngangu kue so e sara, zo ni alingbi ti ke ti voro Jéhovah. Tongana mbeni zo ayeda ti manda Bible wala tongana mbeni zo akono na gbe ti babâ na mama ti lo so ayeke aChrétien, a ye ti tene pëpe so nyen na nyen zo ni ayeke lë ande gi kpengba songo na Jéhovah. Tongana lo ye pëpe ti yeda na droit ti Jéhovah ti komande dunia kue, lo lingbi pëpe ti duti wakua ti Jéhovah.
Ambeni zo so aye tâ tënë ayeke ga ande awakua ti Jéhovah (Bâ paragraphe 9-12)
12 So aye ti tene so a yeke zia ande lege lâ oko pëpe na azo so azia bungbi ti kiri na popo ti aita? Wala tongana ade mbeni zo amû tere ti lo na Jéhovah ape aye ti tene so lo yeke ti lo gi ‘sioni’ zo awe? Ên-ën. Lege angbâ ti zi na mara ti azo tongaso ti lë kpengba songo na Jéhovah kozo ti tene kota ye ti vundu ato nda ni. A yeke tongana ti so Jéhovah airi ala, lo tene: “I kiri na Mbi, na fade Mbi kiri na i.” (Mal. 3:7). A yeke ye so asigigi polele na yâ ti mbeni toli so Jésus amû na ndo ti molenge so abuba aye ti lo kue.—Diko Luc 15:11-32.
MOLENGE SO ABUBA AYE TI LO KUE
13. Toli ti Jésus na ndo ti molenge so abuba aye ti lo kue aye ti tene nyen?
13 Toli ti Jésus na ndo ti molenge so abuba aye ti lo kue aye ti tene nyen? Babâ so asara ye na nzoni bê, so Jésus asara tënë ti lo na yâ ti toli so, aye ti sara tënë ti Jéhovah, Babâ ti e ti yayu so asara ye na ndoye. Molenge so ahunda aye ti héritier ti lo, si lo gue lo buba ni kue so, aye ti sara tënë ti azo so azia bungbi. So ala zia bungbi, a yeke tongana ti so ala voyagé na “mbeni yongoro kodoro”, dunia ti Satan, so ayeke yongoro na Jéhovah (aÉph. 4:18; aCol. 1:21). Me a si na mbeni ngoi, li ti ambeni aga dä na ala soro ti kiri na yâ ti bungbi ti Jéhovah. Ye so ahunda ti tene ala sara ngangu. Me teti so ala sara tere ti ala kete nga ala changé bê ti ala, Jéhovah apardone ala nga lo yamba ala na ngia.—És. 44:22; 1 Pi. 2:25.
14. Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli ti molenge so abuba aye ti lo kue?
14 Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli so? Jésus aye ti fa so Jéhovah aye biani ti tene azo so azia bungbi akiri na mbage ti lo. Babâ so Jésus asara tënë ti lo na yâ ti toli so ayeke lakue na beku so molenge ti lo ayeke kiri ande. Na ngoi so babâ ni abâ molenge ti lo na kiringo ni, atâa so “lo ngbâ ayo,” hio babâ ni amû loro ti yamba lo. A yeke mbeni ye so alingbi ti pusu azo so azia bungbi ti kiri na mbage ti Jéhovah sân ti ku. Songo ti ala na Jéhovah alingbi ti woko mingi, kamene alingbi ti sara ala nga a lingbi ti duti ngangu na ala ti kiri na bungbi. Me tongana ala bâ aye ti nzoni so ayeke ga ande na peko ti ngangu so ala yeke sara, ala yeke sara kue ti kiri na bungbi. Tongana ala kiri na bungbi, Jéhovah, Jésus nga na a-ange ayeke duti na ngia.—Luc 15:7.
15, 16. (a) Toli ti Jésus na ndo ti molenge so abuba aye ti lo kue afa aye wa na e? Fa ambeni tapande ni. (b) Toli so afa nyen na e na ndo ti Jéhovah nga na Jésus?
15 Tongana nyen la e lingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti toli ti molenge so abuba aye ti lo kue? A lingbi e sara ye tongana Jéhovah. E ye lâ oko pëpe ti ga “mbilimbili ahon ndo ni” ti ke ti yamba mbeni ita so achangé bê ti lo si akiri na bungbi. Tongana e sara tongaso e yeke “buba” songo ti e na Jéhovah (Zo-ti. 7:16). Toli so afa nga na e so a lingbi e bâ azo so azia congrégation tongana ambeni “ngasangbaga so agirisa” so alingbi mbeni lâ ti kiri (Ps. 119:176). Tongana e tingbi na mbeni zo so ahon yongoro na congrégation me so a bi lo na gigi pëpe, e yeke mû maboko na lo na ndoye ti kiri na bungbi? E yeke duti nduru ti sara tënë ni na a-ancien tongaso si ala lingbi ti mû maboko na lo? E yeke sara ni tongana e ye biani ti sara ye alingbi na ye so toli ti Jésus na ndo ti molenge so abuba aye ti lo kue afa na e.
16 Bâ ye so ambeni zo ti ngoi ti e so ayeke tongana molenge so abuba aye ti lo kue atene ti kiri singila ndali ti nzoni bê so Jéhovah asara na ala nga lo ye ala, nga ndali ti mungo maboko ti congrégation. Mbeni ita-koli, so a bi lo na gigi a sara ngu 25, atene: “Mbi ngbâ ti wara ngia mingi ngbene ye na ngoi so a kiri na mbi na bungbi ndali ti so Jéhovah asara si mbi kiri mbi ‘wara ngangu’. (Kus. 3:19). Aita kue asara nzoni bê na mbi nga ala ye mbi. Fadeso mbi yeke na yâ ti pendere sewa na lege ti yingo.” Mbeni ita-wali, so azia ti gue na bungbi nga so azia ti fa tënë asara ngu oku si lo kiri na Jéhovah, atene: “Mbi lingbi pëpe ti fa na ala tongana nyen a nzere na mbi ti bâ so aita afa polele na mbage ti mbi ndoye so Jésus asara tënë ni. Ti duti na yâ ti bungbi ti Jéhovah ayeke mbeni kota mosoro!”
17, 18. (a) Akpengba ye wa la atoli ota so e londo ti bâ afa na e? (b) Nyen la a lingbi e leke na bê ti e ti sara?
17 Akpengba ye wa la atoli ota so afa na e? Kozoni, a lingbi e hinga so e lingbi pëpe ti forcé mbeni zo so e yeke manda Bible na lo ti gue na li ni hio hio na lege ti yingo. Jéhovah la ayeke sara ni. Use ni, a lingbi e hinga so a yeke pëpe azo kue so ayeke ga na bungbi legeoko na e wala azo kue so e yeke manda Bible na ala la ayeke yeda ande ti ga awakua ti Jéhovah. Ti hunzi na ni, atâa so ambeni zo alingbi ti zia Jéhovah, zia e ngbâ lakue ti duti na beku so mbeni lâ ala yeke kiri ande na lo. Nga, tongana ala kiri zia e yamba ala tongana ti so bê ti Jéhovah aye.
18 Zia e oko oko kue e ngbâ ti gi ti hinga ye, ti gbu nda ti ye nga ti sara ye na ndara. Tongana e yeke diko atoli ti Jésus, a yeke nzoni e hunda tere ti e na ahundango ndo so: Toli ni aye ti tene nyen? Ngbanga ti nyen la a zia ni na yâ ti Bible? Tongana nyen la e lingbi ti sara ye alingbi na aye so toli ni afa na e? Toli ni afa na e nyen na ndo ti Jéhovah na Jésus? Tongana e sara tongaso, a fa so e gbu nda ti atënë ti Jésus.


text:
67: Josaphat azia bê ti lo na Jéhovah
MO HINGA akoli so nga na ye so ala yeke sara so? Ala yeke gue ti tiri bira, na ala so ayeke na devant so ayeke he bia. Me peut-être mo hunda tere ti mo, mo tene: ‘Ngbanga ti nyen azo ti hengo bia ni so ayeke na épée nga na likongo pëpe?’ Zia e bâ.
Josaphat ayeke gbia ti royaume ti akete mara use ti Israël. Lo duti lani na fini na ngoi so gbia Achab na Jézabel ayeke komande royaume ti akete mara 10 ti Israël. Me Josaphat ayeke nzoni gbia, legeoko tongana babâ ti lo Asa. Na gbe ti komandema ti lo, azo ti royaume ni kue aduti nzoni teti angu mingi.
Me fadeso mbeni ye asi so azia mbeto na bê ti azo ni. Ambeni zo aga na Josaphat, ala tene na lo: ‘Gbâ ti aturugu ti sese ti Moab, ti Ammon na ti hoto ti Séir aga ti sara bira na mo.’ Azo ti Israël mingi abungbi na Jérusalem ti hunda na Jéhovah ti mû maboko na ala. Ala gue na temple, na Josaphat asambela Jéhovah, lo tene: ‘O Jéhovah Nzapa ti e, e hinga ye so e lingbi ti sara pëpe. E yeke na ngangu pëpe ti tiri na gbâ ti aturugu so. Lê ti e ayeke na mbage ti mo ti mû maboko na e.’
Jéhovah amä sambela ti ala ni. Lo tene na mbeni wakua ti lo ti tene na azo ni: ‘Bira so ayeke ti ala pëpe, me a yeke ti Nzapa. Ala yeke tiri pëpe. Me ala yeke bâ ti ala gi ye so ayeke si, na ala yeke bâ tongana nyen Jéhovah ayeke sö ala.’
Na ndade ni na ndapre, Josaphat atene na azo ni, lo tene: ‘Ala zia bê ti ala na Jéhovah!’ Na pekoni, lo mû azo ti hengo bia lo zia ala ti hon kozo na aturugu ni, na ala yeke he bia ti gonda Jéhovah. Mo hinga ye so asi tongana ala ga nduru na ndo ti bira ni? Jéhovah asara si awato ti ala atiri na popo ti ala wani si ala fâ tere. Tongana azo ti Israël asi, awato ni kue akui ti ala awe!
So Josaphat azia bê ti lo na Jéhovah, lo sara ye na ndara la pëpe? E nga kue e yeke sara ye na ndara tongana e zia bê ti e na Jéhovah.
1 aGbia 22: 1-53; 2 Chronique 20:1-30.
Ahundango tënë
- Josaphat ayeke zo wa? Lo duti lani na fini na ngoi wa?
- Ngbanga ti nyen mbeto agbu azo ti Israël? Mingi na popo ti ala asara nyen?
- Jéhovah akiri tënë wa na sambela ti Josaphat?
- Jéhovah asara nyen kozoni na bira ni?
- E lingbi ti manda nyen na lege ti Josaphat?
Ambeni hundango tënë
- Diko 2 Chronique 20:1-30.
Tongana nyen Josaphat afa ye so a lingbi awakua be-ta-zo ti Nzapa asara na ngoi ti aye ti ngangu? (2 Chron. 20:12; Ps. 25:15; 62:2).
Jéhovah ayeke sara lakue kusala na mbeni ye ti fa lege na azo ti lo. Laso, lo yeke sara kusala na nyen ti fa ye na azo ti lo? (2 Chron. 20:14, 15; Mat. 24:45-47; Jean 15:15).
Na ngoi so “bira ti kota lâ ti Nzapa, Lo Ti Ngangu Ahon Kue”, ayeke londo, tongana nyen dutingo ti e ayeke kpa ti Josaphat? (2 Chron. 20:15, 17; 32:8; Apoc. 16:14, 16).
Na tapande ti azo ti mara ti Lévi, tongana nyen apionnier na amissionnaire ayeke mû maboko na kusala ti fango tënë na ndo ti sese kue laso? (2 Chron. 20:19, 21; aRom. 10:13-15; 2 Tim. 4:2).


text:
CHAPITRE USE
Bible: mbeni buku so alondo na Nzapa
Na yâ alege wa Bible ayeke nde na tanga ti abuku kue?
Tongana nyen Bible alingbi ti mû maboko na mo ti hon ndo ti akpale ti mo?
Ngbanga ti nyen mo lingbi ti zia bê ti mo na aprophétie so a sû ni na yâ Bible?
MO DABE ti mo na mbeni lâ so mbeni kota kamarade ti mo amû na mo mbeni pendere ye na matabisi? Peut-être, ye so anzere lani na mo mingi, me nga a ndu bê ti mo ngangu, teti tongana mo wara mbeni matabisi, a yeke fa na mo mbeni ye ti nzoni na ndo lo so amû ni na mo: a fa so, ti lo, dutingo kamarade na mo agbu bê ti lo ngangu mingi. Kite ayeke pëpe so mo kiri lani singila na lo teti matabisi so lo mû na mo na bê ti lo kue.
2 Bible ayeke mbeni matabisi so alondo na Nzapa, na a yeke mbeni ye so biani e lingbi ti kiri singila ngbanga ni. A lingbi ti wara mara ti buku tongaso pëpe. Aye so lo fa ayeke aye so e lingbi ande oko pëpe ti hinga tënë na ndo ni na mbeni ndo nde. Na tapande, lo fa tënë na e na ndo lekengo ayayu na atongoro ni, lekengo sese nga lekengo kozo koli na kozo wali. Na yâ Bible, a yeke wara akpengba-ndia so zo alingbi ti dë kite na ni pëpe, so ayeke mû maboko na e ti hon ndo ti akpale nga na agingo bê ti fadeso. Bible afa tongana nyen Nzapa ayeke sala ande si aye so lo leke na bê ti lo ti sala aga tâ tënë na ti sala si aye akiri aga nzoni na ndo ti sese. Biani, Bible ayeke mbeni pendere matabisi so azia ngia na bê ti zo!
3 Bible ayeke nga mbeni matabisi so andu bê ti zo ngangu, teti a yeke fa mbeni ye na ndo Lo so amû ni, so ti tene Jéhovah Nzapa. Gi so lo mû mara ti buku tongaso na e afa so lo ye si e wara lege ti hinga lo nzoni. Biani, Bible alingbi ti mû maboko na e ti ga ndulu na Jéhovah.
4 Tongana mo yeke na mbeni Bible, zia na li ti mo so gi mo oko la mo yeke na ni pëpe. Wungo ti ayanga ti kodoro kue so a sû na Bible (atâa a yeke gi ambeni buku ti Bible ni wala ni kue si a sû pekoni) ahon 2 300. Ye so asala si tongana a mû azo 100 na ndo lê sese, azo ahon 90 si ayeke na ni. Ti bâ wungo ti aBible kue so a yeke kangbi ni ngu oko oko, a yeke mo bâ mo tene aBible ahon kutu oko si a yeke kangbi ni yenga na yenga. Tongana a diko wungo ti aBible kue so a kangbi ni, atâa a yeke gi ambeni buku ti yâ ni si a sû pekoni na mbeni yanga nde wala Bible ni kue, a yeke ngbundangbu mingi. Biani, mbeni mara ti buku tongana Bible so ayeke pëpe.
5 Na ndo ni, Bible “alondo na yanga ti Nzapa”. (2 Timothée 3:16). Na lege wa? Bible ni mveni akiri tënë: “Azo asala tënë so alondo na Nzapa tongana Yingo Vulu ahon na ala.” (2 Pierre 1:21). Ti mû gi mbeni tapande: mbeni koli so aga mbakoro awe alingbi ti hunda na mbeni molenge ti lo ti koli ti sû mbeni mbeti teti lo ti tokua ni na mbeni zo. Lo yeke tene tënë, na molenge-koli so ayeke sû atënë ni na mbeti. Atënë ti yâ ni ayeke duti ande atënë ti mbakoro-koli so. Tongana a tokua mbeti ni si a si na zo ni, lo yeke tene so mbakoro-koli so la atokua mbeti ni na lo, me pëpe molenge ti lo ti koli ni. Legeoko nga, atënë so ayeke na yâ Bible alondo na Nzapa, me pëpe na azo so asû ni. Ni la, Bible kue ayeke biani “Tënë ti Nzapa”.—1 aThessalonicien 2:13.
TËNË TI YÂ NI KUE AGUE GI OKO NA AYEKE TÂ TËNË
6 A hunda lani ngu 1 600 na ndo ni ti sû Bible. Ala so asû Bible ni aduti lani na fini na angoi nde nde, na akusala so ala yeke sala na yâ gigi ti ala ayeke nga lani nde nde. Ambeni ayeke azo ti fango yaka, ambeni azo ti gbungo susu na ambeni nga ayeke aberger, aprophète, ajuge na agbia. Luc so asû mbeni Évangile ayeke lani mbeni wanganga. Atâa so akua ti ala ayeke lani nde nde, atënë ti ala so a sû na Bible ague gi oko, ti londo na kozo buku ni ti si na nda ni.*
7 Kozo buku so ayeke na yâ ti Bible afa na e tongana nyen akpale ti azo abâ gigi. Ndangba buku ni afa so fade sese kue ayeke ga paradis wala mbeni pendere yaka. Abuku ti yâ ni kue afa peko ti aye so asi na so aninga angu mingi, na lo mû lege na e ti hinga ye so Nzapa aleke ti sala nga tongana nyen a yeke ga tâ tënë. Biani, lege so atënë ti yâ ti Bible kue ague gi oko ayeke ye ti dongo bê; me a yeke ye so zo aku tele ti lo na ni teti mbeni buku so alondo na Nzapa.
8 Bible afa gi tâ tënë tongana lo ndu tënë ti senda-ye. Lo fa même na gigi ambeni tënë so ndara ni ague na li ni mingi ahon aye so azo ahinga na ngoi ni kâ. Na tapande, buku ti Lévitique amû andia teti azo ti Israël ti giriri na ndo ziango mbeni zo lo oko na mbeni ndo nde tongana lo yeke na kobela so alingbi ti gbu amba ti lo. Lo mû nga andia na ndo dutingo na saleté pëpe. A mû lani andia so kue na mbeni ngoi so amara so angoro Israël ahinga ye oko pëpe na ndo aye so. Na mbeni ngoi so azo ayeke na bango ndo kirikiri na ndo ye so sese akpa ni, Bible afa so sese ayeke tongana mbeni cercle, so ti tene lo kpa ballon (Esaïe 40:22). Bible atene nga tâ tënë tongana lo tene so a “kanga sese na nduzu na ye pëpe.” (Job 26:7). Tâ tënë, Bible ayeke pëpe mbeni buku ti senda-ye. Ye oko, tongana lo ndu tënë ti senda-ye, ye so lo fa na ndo ni ayeke gi tâ tënë. Na a yeke na lege ni, teti lo yeke mbeni buku so alondo na Nzapa!
9 Na ndo atënë ti mbaï, Bible ayeke fa nga aye so ayeke tâ tënë na so zo alingbi ti duti na kite dä pëpe. Atondo so lo yeke mû ayeke fa ye polele. Atondo ni ayeke fa iri ti azo oko oko so lo sala tënë ti ala, me nga iri ti akotara ti azo ni so.# Nde na awasungo mbaï ti sese, so fani mingi tongana azo ti ala atï na gbe ti awato, ala yeke sala tënë na ndo ni pëpe, awasungo Bible ayeke fa ti ala ye polele, même tongana a yeke ti fa awokongo ti ala mveni wala ti mara so ala yeke dä. Na tapande, na yâ mbeti ti Nombre, Moïse so asû buku ni ayeda so lo sala lani mbeni kota faute, na ngbanga ti faute so, Nzapa azingo na lo ngangu (Nombre 20:2-12). Ti wara atondo tongaso giriri, so awasungo ni afa awokongo ti ala polele, ayeke tâ ngangu mingi. Me Bible afa ti lo aye polele ngbanga ti so a yeke buku so alondo na Nzapa.
MBENI BUKU SO NDARA NI ANGBÂ NA NGANGU
10 Teti so Bible alondo na Nzapa, “a yeke nzoni ti fa nda ti tënë, ti zingo na zo, ti kiri zo na lege ni”. (2 Timothée 3:16). Biani, Bible ayeke mbeni buku so atënë ti yâ ni angbâ lakue na ngangu. Gbungo nda ti ye so lo fa na ndo asalango ye ti zo alï mingi. Na a yeke na lege ni so ye ni ayeke tongaso teti Mveni ti buku ni, Jéhovah Nzapa, ayeke Wasalango ye kue! Lo hinga atënë so ayeke na yâ li ti e nga so ayeke na gbe ti bê ti e nzoni mingi ahon e mveni. Na ndo ni, Jéhovah ahinga ye so e yeke na bezoin ni ti wara tâ ngia. Lo hinga nga asalango ye wa a lingbi e kpe ni.
11 Bâ diskur so Jésus amû lani na ndo Hoto, so a sû ni na Matthieu chapitre 5 ti si na 7. Na yâ kpengba fango ye ti lo so, Jésus asala tënë na ndo ti aye mingi. Na tapande, lo fa tongana nyen ti wara tâ ngia, ti leke tënë, ti sambela nga ti wara nzoni bango ndo na ndo aye ti mitele. Atënë ti Jésus angbâ lakue na ngangu laso tongana ti so ala yeke na ngoi so lo tene ni giriri.
12 Ambeni kpengba-ndia ti Bible andu tënë ti sewa, ti lege so zo ayeke sala akua ti lo nga songo so azo ayeke na ni na amba ti ala. Akpengba-ndia ti Bible abâ azo kue, na awango ti yâ ni ayeke lakue teti nzoni ti e. Ndara ti Bible asigigi na yâ ndulu tënë so Nzapa atene ge na lege ti prophète Esaïe: “Mbi yeke L’Eternel Nzapa ti mo, Lo so awa mo si mo ga nzoni.”—Esaïe 48:17.
MBENI BUKU TI PROPHÉTIE
13 A yeke wara na yâ Bible gbâ ti aprophétie, na mingi ti aprophétie so aga tâ tënë awe. Zia e bâ mbeni prophétie ni oko. Na lege ti prophète Esaïe so ayeke lani na fini a sala ngu 2 700 tongaso, Jéhovah atene so fade a yeke futi gbata ti Babylone (Esaïe 13:19; 14:22, 23). A mû ambeni nzene nzene tënë ti fa mbilimbili tongana nyen ye so ayeke si ande. A fa so aturugu so ayeke ga ti mû Babylone ayeke sala si bale so angoro gbata ni ahule, na fade ala yeke mû gbata ni sân ti tiri bira. Me a yeke ngbâ gi ge pëpe. Prophétie ti Esaïe ague juska ti fa iri ti gbia so ayeke mû ande Babylone: iri ti lo ayeke Cyrus.—Esaïe 44:27-45:2.
14 Ngu 200 na pekoni, na bï ti lango 5 ti si na 6 ti nze ti octobre, ngu 539 kozoni na ngoi ti e, ambeni turugu aga ase kando ndulu na Babylone. Zo wa ayeke na li ti aturugu so? Mbeni gbia ti Perse so iri ti lo ayeke Cyrus. Na lege so, a leke aye kue ti tene mbeni prophétie so adö bê aga tâ tënë. Me tongana ti so prophétie ni atene, fade aturugu ti Cyrus ayeke mû ande Babylone sân ti sala bira?
15 Na bï ni so, azo ti kodoro ti Babylone ayeke na yâ ti matanga, na ala bâ ti ala lani so mbeni ye alingbi pëpe ti si na ala na ndo so ala yeke dä teti so angbongboro mur angoro tele ti gbata ni kue. Me na oko ngoi ni so ala yeke sala matanga, Cyrus awara kode ti zi mbeni lege ti ngu, si angu ti bale so asua na yâ gbata ti Babylone ni ahon dä. Kete na pekoni, angu ti bale ni akiri na gbe ni si amû lege na aturugu ni ti fâ ni ti ga ndulu na amur ti gbata ni. Me fade aturugu ti Cyrus ni ayeke sala tongana nyen ti hon amur ti Babylone na ti lï? Ye ti ndima asi lani na bï so: azo ti Babylone abi bê ti ala pëpe ti kanga ayanga ti gbata ni, a sala si a ngbâ na zingo ni!
16 Na ndo Babylone, a mû nga tënë so: “Fade awakodoro aduti dä lâ oko pëpe, na fade azo asala kodoro dä mbeni pëpe, a to nda ni na awagame ti lâ ni kâ juska na awagame kue. Fade a-Arabe ayä tente ti ala dä pëpe; na fade aberger asala si akundu ti ala alango dä pëpe.” (Esaïe 13:20). Prophétie so afa gi pëpe tënë ti tingo ti gbata ni na maboko ti awato. Lo fa nga so fade zo ayeke lango mbeni pëpe na ndo sese ni teti lakue. Kite ayeke pëpe na ndo gango tâ tënë ti prophétie so: na kodoro ti Iraq, tongana mo tambela kilomètre 80 na mbage ti mbongo ti Bagdad, mo yeke wara ndo so gbata ti Babylone aluti dä giriri; laso, zo oko alango dä pëpe. Ye so afa gango tâ tënë ti ye so Jéhovah atene na lege ti prophète Esaïe: “Fade Mbi sukula ndo ni na balëe ti futi ndo.”—Esaïe 14:22, 23.%
17 Biani, so e bâ tongana nyen Bible ayeke mbeni buku so a lingbi ti dë kite pëpe na aprophétie ti yâ ni akpengba mabe ti e. A yeke ye so mo bâ ni nga, teti tongana Jéhovah Nzapa asala lani si azendo ti lo ti giriri aga tâ tënë, e yeke na anda ti tënë kue ti mä na bê so biani fade zendo so lo mû ti sala si sese aga paradis ayeke ga nga tâ tënë (Nombre 23:19). Biani, e yeke na “beku ti fini ti lakue lakue, so Nzapa, Lo so alingbi sala mvene pëpe, azê giriri kozoni ngoi kue”.—Tite 1:2.^
“TËNË TI NZAPA AYEKE NA FINI”
18 Tongana e bâ tënë ti yâ ti chapitre so, a yeke polele so a lingbi pëpe ti wara mbeni mara ti buku tongana Bible so. Ye oko, a yeke gi pëpe atënë ti yâ ni so ague gi oko, tâ tënë ti aye so lo fa na ndo senda-ye na mbaï wala ndara ti lo so angbâ lakue na ngangu nga aprophétie ti lo so zo azia bê kue na ni si ayä buku so na nduzu. Bazengele Paul asû na mbeti: “Tënë ti Nzapa ayeke na fini, na a yeke na ngangu ti sala ye, a za ahon épée kue ti yanga use, na a kpo si a kangbi âme na yingo, na a kangbi kutu na mafuta ti bio, na a fa nda ti bibe na a fa nda ti ye so bê aye.”—aHébreu 4:12.
19 Ti diko lakue “Tënë” ti Nzapa so ayeke na yâ ti Bible alingbi ti gbian fini ti e. A lingbi ti mû maboko na e ti bâ yâ ti asalango ye ti e nzoni mingi ahon ti kozo. E lingbi peut-être ti tene so e ye Nzapa, me lege so e yeke sala ye na gbele afango ye so alondo na Mbeti ti lo, Bible, ayeke fa ande na gigi atâ bibe so e yeke na ni, na même atâ ye so bê ti e aye.
20 Bible ayeke biani mbeni buku so alondo na Nzapa. A yeke mbeni buku so a sala ni ti tene zo adiko ni, amanda ni na aye ni na bê ti lo. Fa bê ti kiri singila ti mo teti matabisi ti Nzapa so na ngbango lakue ti diko tënë ti yâ ni. Tongana mo sala tongaso, biani fade mo yeke gbu nda ti aye so Nzapa aleke ti sala teti azo pendere mingi. Fade chapitre so aga na peko ayeke fa ye so Nzapa aleke ti sala teti azo nga tongana nyen lo yeke sala ni
YE SO BIBLE AFA
- Bible ayeke tënë ti yanga ti Nzapa, tongaso ye so lo fa ayeke gi tâ tënë, na zo ayeke na kite na ndo ni pëpe.—2 Timothée 3:16.
- Atënë so a wara na yâ Bible angbâ lakue na ngangu ti tene zo asala na kusala na yâ fini ti lo ti lâ oko oko.—Esaïe 48:17.
- Azendo ti Nzapa so a wara na yâ Bible alingbi gi ti ga tâ tënë.—Nombre 23:19.
* Atâa so ambeni zo atene so na yâ Bible ambeni tënë ni ayeke nde na ti ambeni, mara ti atënë ti azo so aluti pëpe. Bâ chapitre 7 ti buku Bible: A Yeke Tene ti Nzapa Wala ti Azo?, so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni.
# Na tapande, bâ anzene nzene ye so Bible afa na ndo molongo ti akotara ti Jésus, so a wara ni na Luc 3:23-38.
% Ti hinga ambeni tënë na ndo ni so andu aprophétie ti Bible, bâ lembeti 27-29 ti brochure Un livre pour tous, so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni.
^ Futingo ti Babylone ayeke gi mbeni tapande oko ti aprophétie ti Bible so aga tâ tënë. Ambeni tapande ni andu futingo ti gbata ti Tyr na ti Ninive (Ezéchiel 26:1-5; Sophonie 2:13-15). Nga, prophétie ti Daniel afa tënë ti molongo ti akota ngangu ti komande so ayeke bâ gigi na peko ti tele tongana Babylone atï ande. Na popo ni, a yeke wara kodoro-togbia ti aMède na aPerse nga kodoro ti Grèce (Daniel 8:5-7, 20-22). Bâ mbage Ambeni tënë na ndo ni ti wara atënë na ndo ti gbâ ti aprophétie so a mû na ndo Messie na so aga tâ tënë na ndo Jésus Christ.
Ahundango tënë
1, 2. Na yâ alege wa Bible ayeke mbeni matabisi so Nzapa amû na so azia ngia na bê ti zo?
3. So Jéhovah amû na e Bible afa na e nyen na ndo ti Lo? Na ngbanga ti nyen ye so lo sala so andu bê ti e ngangu?
4. Ye nyen apika bê ti mo na ndo tënë ti aBible so a kangbi ni?
5. Na lege wa Bible “alondo na yanga ti Nzapa”?
6, 7. Ngbanga ti nyen a yeke tâ ye ti dongo bê ti bâ so atënë ti yâ ti Bible kue ague gi oko?
8. Mû ambeni tapande so afa so tongana Bible andu mbeni tënë ti senda-ye, lo yeke tene gi tâ tënë.
9. (a) Fa aye so amû lege ti bâ so tongana lo ndu tënë ti mbaï, Bible ayeke fa gi tâ tënë so zo ayeke na kite dä pëpe. (b) So awasungo Bible agbanzi tele ti ala pëpe ti fa polele aye so asi afa nyen na ndo Bible?
10. Ngbanga ti nyen a yeke na lege ni tongana atënë ti yâ ti Bible angbâ na ngangu juska laso?
11, 12. (a) Atënë wa Jésus afa ye na ndo ni na yâ diskur ti lo na ndo Hoto? (b) Fa ambeni tënë ni nde so angbâ lakue na ngangu na so Bible afa. Ngbanga ti nyen awango ti yâ ni angbâ lakue na ngangu, même laso?
13. Jéhovah apusu prophète Esaïe ti sû anzene nzene tënë wa na ndo Babylone?
14, 15. Tongana nyen ambeni nzene nzene ye so prophétie ti Esaïe afa na ndo tingo ti Babylone aga tâ tënë?
16. (a) Esaïe atene nyen na ndo ye so ayeke si ande na nda ni na Babylone? (b) Tongana nyen prophétie ti Esaïe so atene zo akiri ti lango mbeni pëpe na sese ti Babylone aga lani tâ tënë?
17. Na lege wa gango tâ tënë ti aprophétie ti Bible akpengba mabe ti e?
18. Kpengba tënë wa bazengele Paul amû na ndo “Tënë ti Nzapa”?
19, 20. (a) Tongana nyen Bible alingbi ti mû maboko na mo ti bâ yâ ti asalango ye ti mo mveni nzoni? (b) Teti so Bible ayeke matabisi so alondo na Nzapa na so a wara mara ni tongaso pëpe, tongana nyen mo lingbi ti fa singila ti mo ndali ni?
TI HINGA AMBENI TËNË
Ndani nyen ti manda Bible?
Bible ayeke mû maboko laso na azo kutu na kutu na yâ ti dunia kue ti wara akiringo tënë na angangu tënë so ala yeke hunda na yâ ti gigi ti ala. Mo nga kue mo ye ti duti na popo ti ala?