text:
‘Ti bi bê ti mo na ndo ti yingo aye ti tene fini nga na siriri’
“Ala so ayeke sara ye alingbi na yingo abi bê ti ala na ndo ti aye ti yingo.”—AROM. 8:5.
ABIA: 57, 52
1, 2. Ngbanga ti nyen la aRomain chapitre 8 agbu bê ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu mingi?
MO DIKO lani aRomain 8:15-17 na ngoi ti Dango bê na kuâ ti Jésus so a yeke sara ni ngu oko oko? Peut-être mo sara ni. Kpengba versê so afa tongana nyen la aChrétien ahinga so a soro ala ti gue na yayu: yingo vulu afa ni na yingo ti ala. Kozo versê ti chapitre so asara tënë ti “ala so ayeke beoko na Christ Jésus”. Me eskê aRomain chapitre 8 aye ti sara gi tënë ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu? Wala a sara nga tënë ti aChrétien so ayeke na beku ti wara fini na ndo ti sese?
2 Chapitre so asara kozoni kue tënë ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu. Ala wara “yingo” tongana azo so ayeke ‘ku kungo ti tene a mû ala ti ga amolenge ti Nzapa, ti tene a zi ala na yâ ti tere ti ala’ ti mitele (aRom. 8:23). Biani, ye so ala yeke ku ayeke ti ga amolenge ti Nzapa na yayu. Ala lingbi ti ga ande amolenge ti Nzapa ndali ti so ala wara batême nga Nzapa asara si ala wara nzoni na lege ti ngere so a futa ti zi azo, lo pardonné siokpari ti ala nga lo diko ala tongana azo ti mbilimbili tongaso si ala ga amolenge ti lo ti yingo.—aRom. 3:23-26; 4:25; 8:30.
3. Ngbanga ti nyen la e tene so aRomain chapitre 8 agbu nga bê ti ala so ayeke na beku ti wara fini na ndo ti sese?
3 Ye oko, aRomain chapitre 8 agbu nga bê ti ala so ayeke na beku ti wara fini na sese ndali ti so, na mbeni lege, Nzapa abâ ala tongana azo ti mbilimbili. Mbeni ye so Paul asû kozoni na yâ ti mbeti ti lo na aRomain afa ni na e. Na chapitre 4, lo sara tënë ti Abraham. Koli so ayeke na mabe so ayeke lani na fini kozo ti tene Jéhovah amû Ndia na azo ti Israël nga ngu mingi kozo si Jésus akui ndali ti siokpari ti e. Atâa so kue, Jéhovah abâ kpengba mabe ti Abraham nga lo diko lo tongana zo ti mbilimbili. (Diko aRomain 4:20-22.) Legeoko nga, aChrétien so ayeke be-ta-zo laso, so ayeke na beku so Bible amû ti wara fini ti lakue lakue na ndo ti sese, Jéhovah alingbi ti bâ ala nga tongana azo ti mbilimbili. Tongaso, ala lingbi ti wara nzoni na lege ti wango so ayeke na aRomain chapitre 8 so a mû ni na azo ti mbilimbili.
4. A-Romain 8:21 apusu e ti gbu li ti e na ndo ti hundango ndo wa?
4 Na aRomain 8:21, e wara mbeni tënë so afa na e biani so fini dunia ayeke duti ande dä. Versê so amû zendo so “fade a yeke zi création nga na gbe ti ngbâa ti ye so abuba, na lo yeke wara liberté ti gloire ti amolenge ti Nzapa.” Kota ye ni ayeke ti gbu li ti e ti bâ wala e yeke duti ande dä, so ti tene ti gbu li ti e ti bâ wala e yeke wara ande futa so. Mo hinga biani so mo yeke duti ande na yâ ti fini dunia? A-Romain chapitre 8 amû na mo awango so ayeke mû maboko na mo ti hinga biani so mo yeke duti ande na yâ ti fini dunia.
“BINGO BÊ NA NDO TI MITELE”
5. Na aRomain 8:4-13, kpengba tënë wa la Paul asara tënë ni?
5 Diko aRomain 8:4-13. A-Romain chapitre 8 azia kangbi na popo ti ala so ayeke tambela “alingbi na mitele” na ala so ayeke tambela “alingbi na yingo”. Ambeni zo alingbi ti pensé so tënë so aye ti zia kangbi na popo ti azo so ayeke na yâ ti tâ tënë pëpe na azo so ayeke na yâ ti tâ tënë, azo so ayeke aChrétien pëpe na azo so ayeke aChrétien. Ye oko, Paul ayeke sû lani mbeti na “ala kue so ayeke na Rome tongana azo so Nzapa andoye ala mingi, so a iri ala ti duti azo so ayeke nzoni-kue”. (aRom. 1:7). Tongaso, Paul ayeke zia lani kangbi na popo ti aChrétien so ayeke tambela alingbi na mitele na aChrétien so ayeke tambela alingbi na yingo. Kangbi ni ayeke lani so wa?
6, 7. (a) Ambeni lege so Bible asara kua na tënë “mitele” ayeke so wa? (b) Tënë “mitele” so Paul asara kua na ni na aRomain 8:4-13 aye ti tene nyen?
6 Gbu li ti mo kozoni na ndo ti tënë “mitele”. Paul aye lani ti sara tënë ti nyen? Bible asara kua na tënë “mitele” na alege nde nde. Na ambeni ngoi, a ye ti sara tënë ti mi ti tere ti e (aRom. 2:28; 1 aCor. 15:39, 50). A lingbi nga ti sara tënë ti songo ti fami. Jésus ayeke lani ‘ngongoa ti David na lege ti mitele,’ nga Paul abâ aJuif tongana “afami ti [lo] na lege ti mitele”.—aRom. 1:3; 9:3.
7 Ye oko, ye so Paul asû na chapitre 7 amû maboko na e ti hinga nda ti tënë “mitele” so a sara tënë ni na aRomain 8:4-13. Lo tene dutingo “beoko na mitele” ague oko na ‘anzara ti bê so ayeke sioni’ so “ayeke sara kusala na yâ ti amembre” ti tere ti ala lani (aRom. 7:5). Ye so azi nda ti tënë “ala so ayeke sara ye alingbi na mitele” so Paul atene ala ‘bi bê ti ala na ndo ti aye ti mitele’. Lo yeke sara lani tënë ti azo so ayeke nzoni-kue pëpe so azia si anzara ti tere ti ala akomande ala wala so azia li ti ala gi na ndo ti anzara ti tere ti ala. Mingi ni, azo so ayeke sara ye alingbi na anzara ti bê ti ala, atâa a yeke lango-sioni wala mbeni ye nde.
8. Ngbanga ti nyen la a yeke na lege ni ti mû wango même na aChrétien so a soro ala ti gue na yayu ti tambela pëpe “alingbi na mitele”?
8 Me peut-être mo yeke hunda tere ti mo na ndani so Paul agboto lê ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu na ndo ti kpale so alingbi ti ga tongana ala sara ye “alingbi na mitele”. A-Chrétien so laso Nzapa ayeda ti tene ala ga akamarade ti lo nga so lo bâ ala tongana azo ti mbilimbili, mara ti kpale tongaso alingbi nga ti hara ala? Mawa ni ayeke so aChrétien kue alingbi ti komanse ti tambela alingbi na anzara ti tere ti ala so ayeke pusu ala ti sara sioni. Na tapande, Paul asû lani na mbeti so ambeni ita ti Rome ayeke lani angbâa “ti yâ ti ala wani.” A lingbi ti duti nzara ti sarango lango-sioni wala ti kobe, ti nyongo ye wala ti ambeni ye nde. Ambeni ayeke “handa bê ti azo so lê ti ala azi pëpe.” (aRom. 16:17, 18; aPhil. 3:18, 19; Jude 4, 8, 12). Dabe ti mo nga so na mbeni ngoi, mbeni ita na Corinthe “ayeke duti na wali ti babâ ti lo.” (1 aCor. 5:1). A yeke na lege ni so na pekoni Nzapa apusu Paul ti mû wango na aChrétien na ndo ti “bingo bê na ndo ti mitele”.—aRom. 8:5, 6.
9. Wango so Paul amû na aRomain 8:6 aye pëpe ti sara tënë ti nyen?
9 Wango so angbâ nga na ngangu laso. Mbeni Chrétien so asara na Nzapa teti angu mingi alingbi ti komanse ti zia li ti lo na ndo ti aye ti mitele. So aye pëpe ti sara tënë ti mbeni Chrétien so na ambeni ngoi lo pensé na ndo ti kobe, kua ti nginza, sarango ngia wala même mungo wali wala koli. So ayeke aye so awakua ti Nzapa ayeke sara ka. A nzere lani na Jésus ti te ye nga lo mû kobe na ambeni zo. Lo hinga so lo yeke lani na bezoin ti wu tere. Nga, Paul atene lani so bungbingo koli na wali ayeke kota ye na yâ ti mariage.
10. Na aRomain 8:5, 6, tënë ‘bi bê na ndo ti’ mbeni ye aye ti tene nyen?
10 Tongaso, Paul aye lani ti tene nyen tongana lo sara tënë ti “bingo bê na ndo ti mitele”? Tënë ti Grec so Paul asara kua na ni aye ti sara tënë ti “zo so azia li ti lo nga na bê ti lo na ndo ti mbeni ye, lo sara kua na ngangu ti gbungo li ti lo ti leke ti sara mbeni ye.” Azo so ayeke sara ye alingbi na mitele azia si tere ti ala so ayeke pusu ala ti sara sioni afa lege na ala. Na ndo ti aRomain 8:5, mbeni wandara atene: “Aye so ala zia li ti ala na ndo ni, so ti tene aye so agbu bê ti ala mingi, aye so ala sara tënë ni lakue, aye so ala yeke sara nga aye so amû ngia mingi na ala, ayeke aye so ayeke ti mitele.”
11. Aye wa la alingbi ti ga aye so agbu bê ti e ahon ndo ni?
11 A yeke na lege ni ti tene aChrétien na Rome agbu li ti ala ti bâ aye so ayeke kota ye mingi na yâ ti fini ti ala. Eskê “aye ti mitele” la akomande ala wala aga kota ye mingi na yâ ti fini ti ala? A yeke na lege ni ti tene e nga e gbu li ti e na ndo ti aye so ayeke kota ye mingi na yâ ti fini ti e. Nyen la agbu bê ti e mingi, nga nyen la e ye ka ti sara tënë na ndo ni mingi? Nyen la e ye ti sara ni lakue? Ambeni zo alingbi ti bâ so aye so agbu bê ti ala mingi ayeke nyongo avin nde nde, ziango aye ti pendere na yâ ti da ti ala, vongo afini bongo so asigigi, gingo ti wara gbâ ti nginza, lekengo akapa ti avoyage na ambeni ye tongaso. Aye ni so ayeke sioni pëpe; a yeke aye so azo ayeke sara ka ni. Na tapande, na mbeni ngoi, Jésus asara vin, nga Paul atene na Timothée ti nyon “vin kete”. (1 Tim. 5:23; Jean 2:3-11). Me vin ayeke pëpe ye so ayeke kota mingi na lê ti ala. Ka ti e? Nyen la agbu bê ti e mingi?
12, 13. Ngbanga ti nyen la ye so e bi bê ti e na ndo ni ayeke ngangu tënë?
12 Ti gi ti bâ yâ ti asarango ye ti e ayeke kota ye mingi. Ngbanga ti nyen? Paul atene: “Bingo bê na ndo ti mitele aye ti tene kuâ.” (aRom. 8:6). Tënë so ayeke ngangu: songo ti e na Jéhovah ayeke buba laso nga na yâ ti ngoi so ayeke ga, e yeke kui. Atâa so kue, Paul aye lani ti tene pëpe so tongana mbeni zo akomanse ti ‘bi bê ti lo na ndo ti mitele’ gi kuâ la ayeke ku lo. Lo lingbi ti changé. Gbu li ti mo na ndo ti koli so asara lango-sioni lani na Corinthe so asara ye alingbi na “mitele” na so a lingbi a bi lo na gigi ti bungbi. Me lo lingbi lani ti changé na lo sara ni biani. Lo zia lege ti tambela na lege ti mitele nga lo kiri na ndo ti nzoni lege.—2 aCor. 2:6-8.
13 So koli so achangé lani so, lege ayeke dä laso ti tene mbeni Chrétien achangé, mbilimbili mbeni zo so ade ti tambela pëpe alingbi na mitele tongana ti koli so ayeke na Corinthe. Biani, wango so Paul amû na ndo ti ye so alingbi ti si na nda ni na mbeni zo so ‘abi bê ti lo na ndo ti mitele’ alingbi ti pusu aChrétien ti sara achangement so ala bezoin ti sara ni.
“BINGO BÊ NA NDO TI YINGO”
14, 15. (a) Paul ahunda na e ti bi bê ti e na ndo ti nyen? (b) “Bingo bê na ndo ti yingo” aye ti tene nyen pëpe?
14 Na peko ti so Paul amû na e wango na ndo ti “bingo bê na ndo ti mitele”, lo mû nga dengo bê so: “Bingo bê na ndo ti yingo aye ti tene fini nga na siriri.” Ye ti peko ni wala futa ni ayeke fini nga na siriri. Tongana nyen la e lingbi ti wara futa so?
15 “Bingo bê na ndo ti yingo” aye pëpe ti tene so zo ayeke bi bê ti lo pëpe na aye so ayeke passé na yâ ti dunia. A ye ti tene pëpe so zo ayeke pensé nga lo yeke sara tënë gi na ndo ti Bible wala na ndo ti ndoye ti lo na mbage ti Nzapa nga na beku ti lo ti kekereke. Zia e dabe ti e so Paul nga na ambeni kozo Chrétien so asara ye so anzere na Nzapa ayeke sara ye lani tongana tanga ti azo kue na yâ ti aye mingi. Ala yeke te ye lani nga ala yeke nyon ye. Ambeni mingi asara lani mariage nga ala yeke na sewa, ala sara kua ti wara ye so ala yeke na bezoin ni.—Marc 6:3; 1 aThes. 2:9.
16. Nyen la ayeke lani kota ye mingi na yâ ti fini ti Paul?
16 Me Paul na ambeni kozo Chrétien azia lani pëpe si aye ni so ala yeke sara na yâ ti gigi ti ala aga ye so ayeke kota ye mingi na yâ ti fini ti ala. Na tapande, Bible atene so Paul asara lani kua ti lekengo atente. Me kua so ayeke lani kota ye mingi na yâ ti fini ti lo pëpe. Ye so ayeke lani kota mingi na yâ ti fini ti lo ayeke kua ti Nzapa. Paul azia lani lê ti lo gi na ndo ti kua ti fango tënë nga na fango ye. (Diko Kusala 18:2-4; 20:20, 21, 34, 35.) A yeke akua so lo wa aita ti lo na Rome ti sara ni. Tâ tënë, aye so ayeke kota ye mingi na yâ ti fini ti Paul ayeke aye so a leke ndali ti aChrétien ti tene ala kpengba nga na akua so Nzapa amû na ala ti sara. Aita ti Rome ayeke lani na bezoin ti sara ye tongana lo, na e nga kue e yeke na bezoin ti sara tongaso.—aRom. 15:15, 16.
17. Tongana e ‘bi bê ti e na ndo ti yingo’, fini ti e alingbi ti duti tongana nyen?
17 Tongana e ngbâ ti sara akua ti Nzapa, nyen la e yeke wara na peko ni? A-Romain 8:6 akiri tënë polele, atene: “Bingo bê na ndo ti yingo aye ti tene fini nga na siriri.” Ye so aye ti tene ti zia si yingo vulu afa lege na apensé ti e nga akomande ni, nga ti zia si apensé ti e ague oko na ti Nzapa. E lingbi ti duti na confiance so tongana e sara si “yingo” aduti kota ye na yâ ti fini ti e, gigi ti e ayeke nzere na e laso. Nga na nda ni ye so e yeke wara ande ayeke fini ti lakue lakue na yayu wala na ndo ti sese.
18. Tongana nyen la ti ‘bi bê ti e na ndo ti yingo’ alingbi ti sara si e duti na siriri?
18 Zia e gbu li ti e na ndo ti tënë so atene “bingo bê na ndo ti yingo aye ti tene . . . siriri.” Azo mingi ayeke sara ngangu ti wara siriri ti bê. Na ngoi so ala ngbâ ti gi ti duti na siriri ti bê, e yeke ti e na ni awe. Mbeni ye so afa so e yeke na siriri so ayeke so e yeke sara ngangu ti duti na siriri na azo ti sewa ti e nga na aita ti congrégation. E hinga so e na aita ti e, e yeke nzoni-kue pëpe. Ndali ni, na ambeni ngoi akpale alingbi ti londo, na tongana akpale alondo, a fa na e ti mû peko ti wango ti Jésus so: “Leke tënë na ita ti mo kozoni.” (Mat. 5:24). Tongana e dabe ti e so aita ti e nga ayeke sara na ‘Nzapa so ayeke mû siriri,’ a yeke duti ngangu na e mingi pëpe ti sara ni.—aRom. 15:33; 16:20.
19. Siriri wa la e lingbi ti duti na ni so mara ni ayeke dä ape?
19 Mbeni siriri ayeke nga dä so a lingbi ti diko ngere ni pëpe. Tongana e ‘bi bê ti e na ndo ti yingo’, e yeke na siriri na Wasarango e. Atënë ti Ésaïe alingbi na ngoi ti lo me alingbi biani na ngoi ti e laso. Lo tene: “Zo so abi bê ti lo na Mo [Jéhovah], fade Mo bata lo na tâ siriri teti lo zia bê ti lo na Mo.”—És. 26:3; diko aRomain 5:1.
20. Ngbanga ti nyen la mo kiri singila ndali ti wango so ayeke na aRomain chapitre 8?
20 Atâa a soro e na lege ti yingo ti gue na yayu wala e yeke na beku ti duti na fini lakue lakue na yâ ti paradis na ndo ti sese, e lingbi ti kiri singila ndali ti wango so a sû na gbe ti yingo so ayeke na aRomain chapitre 8. E kiri singila mingi ndali ti so a wa e ti zia pëpe si “mitele” aga kota ye na yâ ti fini ti e. Me e bâ so a yeke na lege ti ndara ti sara ye alingbi na atënë ti dengo bê so, so a sû na gbe ti yingo: “Bingo bê na ndo ti yingo aye ti tene fini nga na siriri.” Tongana e sara tongaso, e yeke wara futa so angbâ lakue lakue ndali ti so Paul atene: “Futa ti peko ti siokpari ayeke kuâ, me matabisi so Nzapa amû ayeke fini ti lakue lakue na lege ti Christ Jésus Seigneur ti e.”—aRom. 6:23.


c: text/html

text:
Yenga ti 6-12 juin
PSAUME 34-37
Bia 95 na sambela
Atënë ti tongo nda ni (ahon pn. 3 pëpe)
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
“Zia bê ti mo na Jéhovah, na mo sara nzoni”: (pn. 10)
Ps 37:1, 2
—Zia lê ti mo angbâ gi na ndo ti kua ti Jéhovah, me pëpe na ndo ti aye so azo ti sioni ayeke na ni so na bango ni akpa anzoni ye (w03 1/12 9-10 par. 3-6)
Ps 37:3-6
—Zia bê ti mo na ndo ti Jéhovah, sara ye ti nzoni na mo wara nzoni dä (w03 1/12 10-12 par. 7-15)
Ps 37:7-11
—Kanga bê ti mo, mo ku Jéhovah ti tene lo zi azo ti sioni (w03 1/12 13-14 par. 16-20)
-
Gi anzoni ye so ayeke na yâ ti Bible: (pn. 8)
Ps 34:19
—Tongana nyen la Jéhovah ayeke sara ye ndali ti azo so “bê ti ala afâ awe” nga na ala so bê ti ala “ayeke na vundu”? (w11-F 1/6 19)
Ps 34:21
—Tongana nyen la prophétie so aga tâ tënë na ndo ti Jésus? (w13 15/12 21 par. 19)
Nyen la dikongo Bible ti yenga so afa na mbi na ndo ti Jéhovah?
Aye wa la ayeke na yâ ti dikongo Bible ti yenga so, so mbi lingbi ti sara kua na ni na fango tënë?
-
Dikongo Bible: (ahon pn. 4 pëpe) Ps 35:19–36:13
MAÏ AKODE TI FANGO TËNË TI MO
Leke akode ti fango na tënë ti nze so: (pn. 15) Lisoro. Zia vidéo ti kode ti fango na tënë oko oko, na pekoni sara lisoro na ndo ti akota tënë ni. Wa aita ti leke akode ti fango na tënë ti ala wani.
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Bia 93
“Maï akode ti fango tënë ti mo: Sara kua na avidéo ti fa na tënë”: (pn. 15) Lisoro. Ti fa akota tënë so ayeke na gbe ti li ti tënë “Tongana nyen ti sara ni,” sara kua na vidéo Bible alondo na zo wa? so ayeke na ndo ti jw.org (Bâ na gbe ti li ti tënë AMBETI TI E > ABUKU & ABROCHURE. Na pekoni gi brochure Nzoni tënë. Vidéo ni ayeke na gbe ti ye ti manda “Nzoni tënë ni alondo biani na Nzapa?”)
Mandango Bible ti Congrégation: (pn. 30) ia chap. 17 par. 1-13
Kiri kete na ndo ti ye so ala manda nga fa ye so ala yeke bâ na yenga ti peko (pn. 3)
Bia 61 na sambela

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Ta gbü wü re la, fü Miri Agiripa Erode akpo da eto cïnga te wü kpara ka Yesu agbü Yerüsalema. 2Fü ah ayia atima wü marajümïya ka-ye teka amörö Yakobo enga ni ye Yüwane wü di Zebedayo ne. Fü wü marajümïya la aza mere maguruma, anü awa ngürü Yakobo di. 3Fü ngü la areke te wü mere kpara ka wü Yïsarayele afa sü. Te Miri Agiripa wu ngü la bala, fü ah adu kpah azoro Petero, agü agbü ku. Fü ah aza wü marajümïya nzükpa de füh ye maʼdiya, aye süka ewü bala bala, teka de wüh ceka kpï fütanga Petero mbi mbi mbi, angü ah ena akpe. Wüh ngbü mere ngü la ta, gbü sïkpï ka Pasïka. Dada te wüh ena akolo ngü ka Petero gbü wü sïkpï la nda ma. Te di bala, Miri Agiripa, fü mü afï ngü, gü ba, "Te ah bala la, ni ena akolo ngü ka Petero gbü jia wü kpara ʼburu sidi nga Pasïka." 5Petero, mü tïne eyi agbü ku kpala, esaka wü marajümïya, te ewü ngbü efete mü. Amba wü kpara ka Yesu ngbü nda-wü fï bü eyi-ta Me kpekpeke teka ngü kaka. 6Gbü biti, de te kpï ena aseke, fü Miri Agiripa akolo ngü ka Petero tete na ne, Petero, wüh i mü tïne eyi gö! de nyarï, o esüka wü marajümïya ʼbasu, de te ewü ngbü efete mü ne. Fü mü atï ka-mü era ara. Wü gara marajümïya ngbü ta nda-wü emöngïtï kambü ka ku la sela. 7Bü kece bane de, fü malayïka ka Me ayia akoro. Fü sü aci, alofo raaa! kpa esambü ka ku la. Fü malayïka la akoro amofo Petero, azükü engu, gü ba, "Petero! Petero! Mü yia eyia kere!" Fü nyarï de te wüh i kpakpa di ne, ayia afuru te-ye, atï kötö. 8Fü malayïka adu amala ngü fefe, gü ba, "Ye i ku etadu ye, de ye to kamaka ka-ye gbü lö ye." Fü Petero amere wü ngü la kpah ʼburu bala. Fü malayïka adu amala ngü fefe, gü ba, "Ye to mere bongo ka-ye la te ye, de ye fa nga ni." 9Fü Petero ayia afa nga malayïka la, teka akoro agbü kambü ka ku la kpa etanü. Petero ngbü ta efï nda-ye, gü ba, "Ngü de te malayïka ngbü emere fü ni ne, ah de zu ngü nda de, ah ka-ye de roto." 10Fü wü Petero ayia ake malayïka la, anye gina wü marajümïya, te ewü ngbü efete engu ne, bete eʼbaʼbasu ewü. Fü ewü anü akoro te mere siti möngïtï ka tambasü kambü ka ku la, de te ngbü enü agbü mere kötï ne. Te wüh nü koro kpala, fü mere möngïtï de te ewü ni gö ne, ayia aü te-ye ndaaa bü de tete-ye. Fü wü Petero akoro ka-wü kpa etanü, anü sü ka-wü te gara kaje. Petero, mü te eceka de, yïrï! malayïka la dürü ka-ye eyi. 11Fü fïngangü ka Petero adu alügü te-ye mbi. Fü ah awu, gü ba, "Fanü fanü, Me tima malayïka ka-ye me-ye, teka aküwa ni esaka Miri Agiripa, kpah esaka wü mere kpara ka wü Yïsarayele, te ewü ngbü ta ele amörö ni asidi ne." 12Te Petero wu, gü ba, ni küwa eyi fanü ne, fü ah adu afï ngü, ayia anü ka-ye agba Marïya, ni ye Marako. Angü gbü kötï la, mere bi wü kpara ka Yesu ngbü ta ebiti te-wü kpala, da eyi-ta Me teka ngü ka Petero. 13Fü Petero anü akoro kpala, o wüh ni möngïtï ka ʼbaranga eyi. Fü ah akpo da ekü möngïtï ʼbaranga la, teka de ni rï kpala. Gara jaji würüse, de ïrï ye Rüda, ngbü ta emere tima kpala. Te Rüda je giri möngïtï la, fü ah akpe akoro, teka awu kpara de te ngbü ekü möngïtï la. 14Fü ah aje ri Petero teke, awu gü ba, ah de engu. Fü ah angbü de mere tadu, teka ngü la, dada te engu ena aü möngïtï tïne ma, ka tadu. Fü ah akpe alügü nga ye adu kpa esambü, teka amala nganga fü wü kpara la, gü ba, "Petero koro eyi! Ah ladü emöngïtï sela!" 15Te wü kpara la je ngü, de te Rüda mala fü ewü bala ne, fü ngü la ake te ewü. Fü ewü amala fefe, gü ba, "Rüda deyï, ye röfö aröfö!" Fü Rüda adu amala ngü la fü ewü kpekpeke, gü ba, "Ni su wu de! Ah de Petero fanü fanü!" Te wüh je bala, fü ewü adu afï ngü, gü ba, "Te ah bala, ah kpi eyi! Dela ka-ye tïne kukuru na!" 16Fü Petero angbü fï bü ekü möngïtï, ah ce nda de. Fü ewü akoro aü möngïtï la bane, gbo! te Petero, te rü ngbü eyi emöngïtï sela fanü. Fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü. 17Fü Petero arï kpaka ewü kpa esambü la. Fü ah atata ewü de kpa ye, de wüh nga anga. Fü ah akpo da emala nga wü ngü, de te Me mere fü ye ne, gü ba, "Me tima malayïka ka-ye, fü ah aza ni kpa esambü ka ku kpala, akoro di kpa etanü, ato kaje fü ni dene." Fü Petero adu amala fü ewü, gü ba, "Ah le de wü mala nga ngü la fü Yakobo, enga ni Yesu, bete wü gara kpara ka Yesu ʼburu." Te engu mala ngü la nza tete, fü ah ayia akoro kpa etanü, anü ka-ye, awo te-ye agbü gara sü. 18Te kpï seke tete, wü marajümïya, ta te wüh ngbü efete Petero kpa esambü ka ku ne, te eceka de, yïrï! Petero nda tïne ma. Fü nzö ewü afü ka. Fü ewü angbü de mere cürü. Fü ewü agïrï engu ma, wüh maka engu nda-wü de. 19Te Miri Agiripa Erode je ngü la bala, fü ngü asiti tete. Fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye, de wüh gïrï Petero. Baka te wüh gïrï engu ma, fü Miri Agiripa aï wü marajümïya, ta te ewü ngbü efete Petero ne, ayi-ta ewü kpekpeke teka ngü kaka. Amba ngü te ewü ena alügü fefe nda ma. Fü Miri Agiripa ayia ato rïrï fü wü bu ewü, de wüh mörö ewü amörö. Dela ngü ta te Petero küwa esaka Miri Agiripa Erode tete. 20Fütanga ngü la, fü Miri Agiripa Erode ayia agbü Yudaya sela, anü agbü Kayïsarïya, angbü kpala. Wü mere kötï de ïrï wü Tera ake Sïdona ne, wüh ta gbamari ede tö ka Yudaya, te di esa rïrï ka Miri Agiripa Erode. Wü kpara ka Tera ake Sïdona, wüh ta de wü kpara te ewü ngbü ese e efa sü. Wüh sö e nda-wü de. Wüh ngbü ta ese zü-e ka-wü, esaka wü kpara ka Yudaya. Gbü gara sïkpï, fü gara ewü ayia amere gara ngü, te ke te Miri Agiripa Erode fa sü. Fü mamaguma ayia asiti eküte ewü. Te wü kpara la wu ngü la bala, fü ewü ayia akoro kpaka Miri Agiripa, teka areke ngü esüka wü. Te di bala, fü ewü anü te enga gina fi me-wü kpaka Balaseto, mere kpara ka miri, andaʼba te-wü fefe, de ah nü me-ye, ah mala nga ani fü miri. 21Fü Miri Agiripa ale ngü la, ato sïkpï fü ewü, de ani biti te-ani de ewü, teka areke ngü la. Ah te ekoro gbü sïkpï de te ewü reke de ewü ne, fü wü kpara abiti te-wü gbe. Fü Miri Agiripa ayia ato bongo ka-ye ka miri te ye, angbü füh kpökpö ka-ye ka miri. Fü engu ayia arü amala ngü te siti esüka wü la tïne mbölö, gbü jia wü kpara la ʼburu. 22Te mere bi wü kpara la je ngü la bala, fü ewü akpo da ecu ngüngü na, da eba rere kpa tikpi, gü ba, "Wayi, mere kpara, ri ye, te ye mala fü ani ne, ah baka nda Me!" Wüh mala ngü la bala, de ngü türü tete. 23Amba bü gbü lö-ra la, fü malayïka ka Me akoro akïna Miri Agiripa fü kpi, angü Miri Agiripa le fü wü kpara adi egbo nga ïrï ni, efa nda Me ka. Teka ngü la, fü mere siti keke ayia amere Miri Agiripa, angü wü jürü sürü rï me-wü guguvu, azüfa nzanza ʼburu. Fü ah ayia akpi. 24Gbü wü re la, fü ngari Me angbü fï bü ebaya, enü anü gbü wü gara sü ʼburu. Fü mere bi wü kpara angbü eto maguma wü fü Yesu. 25Te wü Baranaba ake Sawula nza tima ka-wü gbü Yerüsalema tete, fü ewü ayia ale kaje, adu agbü Atïyokïya. Fü ewü aza Marako, adu de ewü.
Copyright
Learn More


text:
Mo “gbu nda ti Mbeti ti Nzapa”?
“Lo zi lege ti hingango ndo ti ala kue ti gbu nda ti Mbeti ti Nzapa.”—LUC 24:45.
1, 2. Jésus akpengba adisciple ti lo tongana nyen na lango so a zingo lo na kuâ?
ADISCIPLE ti Jésus use ayeke gue na mbeni kete kodoro so ayo kilomètre 11 tongaso na Jérusalem. A yeke lani na lango so a zingo Jésus na kuâ. Na ngoi so ala yeke tambela, ala yeke na vundu ndali ti kuâ ti Jésus nga ade ala hinga ape so a zingo Jésus na kuâ awe. Gi hio tongaso, Jésus aga na tere ti ala na lo na ala ayeke tambela. Lo kpengba adisciple so. Lo sara ni tongana nyen? “A londo na Moïse nga na ambeti ti aProphète kue, lo fa na ala, na yâ ti Mbeti ti Nzapa kue, nda ti aye so andu lo.” (Luc 24:13-15, 27). Tënë ni andu bê ti ala ndali ti so lo “zi nda ti Mbeti ti Nzapa kue” na ala.—Luc 24:32.
2 Na bï ni so, adisciple use so akiri na Jérusalem. Na ngoi so ala tingbi na abazengele ala fa peko ti ye so asi na ala so na abazengele ni. Na ngoi so ala ngbâ ti fa peko ti ye ni, Jésus aga na tere ti ala na ala kue abâ lo. Me mbeto asara abazengele ti lo mingi na ala gi bê ti ala ti hinga wala a yeke tâ biani Jésus la. Jésus akpengba ala tongana nyen? Bible atene: “Lo zi lege ti hingango ndo ti ala kue ti gbu nda ti Mbeti ti Nzapa.”—Luc 24:45.
3. Akpale wa la e lingbi ti tingbi na ni? Nyen la alingbi ti mû maboko na e ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti kua ti e ti fango tënë?
3 Legeoko tongana ti adisciple so, na ambeni ngoi vundu alingbi ti sara e mingi. E lingbi peut-être ti sara na Jéhovah mingi me bê ti e anze ndali ti so e bâ ye ti peko ni ape (1 aCor. 15:58). Wala peut-être e bâ ti e so azo so e yeke manda Bible na ala ayeke gue na li ni mingi ape. Ambeni zo so e yeke mû maboko na ala alingbi même ti ke Jéhovah. Nyen la e lingbi ti sara ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti kua ti e ti fango tënë? Mbeni ye so alingbi ti mû maboko na e ayeke ti gbu nda ti atoli ti Jésus so ayeke na yâ ti Bible nzoni. E yeke sara tënë na ndo ti ambeni toli ni ota nga e yeke bâ ye so atoli ni aye ti tene.
ZO TI LUNGO LÊ TI KOBE SO ALANGO
4. Toli ti Jésus na ndo ti zo ti lungo lê ti kobe so alango aye ti tene nyen?
4 Diko Marc 4:26-29. Toli ti Jésus na ndo ti zo ti lungo lê ti kobe so alango aye ti tene nyen? Koli ti yâ ti toli ni aye ti sara tënë ti awafango tënë ti Royaume. Lê ti kobe ni ayeke tënë ti Royaume so a yeke fa ni na azo ti nzoni bê. Tongana ti so azo ayeke sara ka, zo ti lungo lê ti kobe ni ‘alango na bï na lo zingo na ndapre’. Ti tene lê ti kobe ni amaï a hunda ngoi, ti londo na ngoi so a lu na lê ti kobe ni ti si na ngoi ti kongo ni. Na yâ ti ngoi ni so la “lê [ti kobe] ni ako na amaï”. Lê ti kobe ni asigigi yeke yeke na bê ti lo “wani”. Legeoko nga, zo ayeke gue na li ni na lege ti yingo, wala lo yeke ga nduru na Jéhovah yeke yeke. Na ngoi so mbeni zo ayeke gue na li ni juska bê ti lo apusu lo ti sara na Nzapa, lo yeke “sigigi” na lege so lo yeke mû fini ti lo na Jéhovah na lo wara batême.
5. Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli ti zo ti lungo lê ti kobe so alango?
5 Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli so? Jésus aye ti tene e hinga so a yeke Jéhovah la ayeke sara si tâ tënë amaï na yâ ti bê ti azo so “ayeke nduru ti yeda na tënë ni”. (Kus. 13:48; 1 aCor. 3:7). E yeke lu ye nga e yeke tuku ngu dä, me e yeke na ngangu pëpe ti forcé ni ti tene a sigigi hio hio. Legeoko tongana ti koli ti yâ ti toli so, na tongo nda ni e hinga pëpe tongana nyen la mbeni zo ayeke gue na li ni. Na ngoi so e yeke sara aye ti e, mingi ni e yeke bâ ni pëpe. Me, a si na mbeni ngoi, ngongoa ti Royaume ni alingbi ti sigigi. Na pekoni, fini disciple ni asara kusala ti kongo lê ti kobe legeoko na e, nga e bâ nzoni na lege ti mungo maboko ti lo.—Jean 4:36-38.
6. Nyen la a lingbi e hinga na ndo ti guengo na li ni ti mbeni zo so e yeke manda Bible na lo?
6 Toli so afa nyen na e? Kozoni kue, a lingbi e hinga so e yeke na ngangu pëpe ti forcé mbeni zo so e yeke manda Bible na lo ti gue na li ni hio hio na lege ti yingo. Atâa tongana e sara ye kue so e lingbi ti sara ti mû maboko na zo so e yeke manda Bible na lo, a lingbi e forcé lo lâ oko pëpe ti mû batême. Me tongana e sara tere ti e kete, e yeke hinga so a yeke na zo ni wani ti mû desizion ti mû tere ti lo na Nzapa. A lingbi ndoye so zo ni ayeke na ni na Nzapa la apusu lo ti mû tere ti lo na lo. Tongana a yeke tongaso ape, Jéhovah ayeke yeda na ni pëpe.—Ps. 51:14; 54:8; 110:3.
7, 8. (a) Ambeni ye wa toli ti Jésus na ndo ti zo ti lungo kobe so alango afa na e? Fa mbeni tapande ni. (b) Toli so afa na e nyen na ndo ti Jéhovah nga na Jésus?
7 Use ni, tongana e hinga ye so toli so aye ti fa na e, a yeke sara si bê ti e anze pëpe tongana na tongo nda ni e bâ pëpe ye ti peko ti kua ti e ti fango tënë. A lingbi e kanga bê ti e e ku (Jacq. 5:7, 8). Tongana e sara ngangu kue ti mû maboko na zo so e yeke manda Bible na lo, me lo gue na li ni na yâ ti tâ tënë ape, a ye ti tene pëpe so e yeke nzoni wafango ye pëpe. Jéhovah ayeke zia si ngongoa ti tâ tënë amaï gi na yâ ti bê ti azo so asara tere ti ala kete na so ayeke nduru ti changé (Mat. 13:23). Tongaso, a lingbi e pensé pëpe so a yeke wungo ti azo so e manda Bible na ala na so amû batême la ayeke fa so e fa tënë nzoni wala pëpe. Ti Jéhovah, tongana azo so e yeke fa ye na ala asara ye pëpe alingbi na ye so e fa na ala, a ye pëpe ti tene so e fa tënë nzoni ape. Lo bâ na nene ni mingi angangu so e yeke sara atâa aye ti peko ni ayeke mingi wala pëpe.—Diko Luc 10:17-20; 1 aCorinthien 3:8.
8 Ota ni, e lingbi lakue pëpe ti hinga achangement so mbeni zo ayeke sara na yâ ti bê ti lo kâ. Na tapande, mbeni koli na wali ti lo so mbeni missionnaire ayeke manda lani Bible na ala atene na lo so ala ye ti ga awafango tënë so ade ti wara batême pëpe. Lo dabe ti ala so ti tene a mû lege na ala ti fa tënë, a lingbi ala zia lege ti nyongo manga. Bê ti lo adö na ngoi so ala tene na lo so ala zia nyongo manga asara anze mingi awe. Ala zia ni ngbanga ti nyen? Ala bâ so même tongana ala nyon manga na hondengo ni, Jéhovah ayeke bâ ala nga lo ke sarango ye na handa. Tongaso, ala bâ so a yeke na ala ti soro ye oko ti sara: Ti nyon manga na lê ti missionnaire ni wala ti zia lege ti nyongo manga ni. Ala maï ndoye so ala yeke na ni na mbage ti Jéhovah na amû maboko na ala ti mû nzoni desizion. Ala gue na li ni na lege ti yingo, atâa so missionnaire ni ahinga ye oko pëpe na ndo ti changement so ala sara.
GBANDA TI GBUNGO SUSU
9. Toli ti Jésus na ndo ti gbanda ti gbungo susu aye ti tene nyen?
9 Diko Matthieu 13:47-50. Toli ti Jésus na ndo ti gbanda ti gbungo susu aye ti tene nyen? Jésus atene so fango tënë ti Royaume so e yeke fa ayeke tongana bingo mbeni kota gbanda na lê ti ngu-ingo. Tongana ti so mbeni gbanda ayeke gbu gbâ ti mara ti “asusu nde nde kue”, kusala ti fango tënë ti Royaume ayeke gboto mara ti azo nde nde kutu mingi (És. 60:5). Gbâ ti azo so ayeke ga na akota bungbi nga na Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ngu oko oko afa so tënë so ayeke tâ tënë. Na popo ti azo ni, ambeni ayeke tongana “anzoni” susu na ala ga na yâ ti congrégation ti aChrétien. Me ti ambeni, ala yeke tongana “asioni” susu na Jéhovah aye ala ape.
10. Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli ti gbanda ti gbungo susu?
10 Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli so? Kangbingo popo ti asusu so a sara tënë ni na yâ ti toli so aye pëpe ti sara tënë ti ndangba fango ngbanga so a yeke fâ ande ni na ngoi ti kota ye ti vundu. Me, a ye ti sara tënë ti ye so ayeke si ande na alango ti nda ni ti aye ti ngoi so. Jésus afa so a yeke pëpe azo kue so ayeda na tënë ti Royaume la ayeke ga ande awakua ti Jéhovah. Azo mingi aga na abungbi legeoko na e. E yeke manda Bible na ambeni me ala ye pëpe ti mû fini ti ala na Jéhovah (1 aGbia 18:21). Ambeni azia lege ti gango na bungbi. Ambeni maseka ayeke dä so ababâ na amama ti ala so abata ala ayeke aChrétien, me ade ala maï pëpe ndoye ti ala na mbage ti Jéhovah. Jésus afa so a lingbi zo oko oko amû desizion ti lo wani. Tongana e mû nzoni desizion, Jéhovah ayeke bâ e tongana ye ti “nzoni mingi” ti “amara kue”.—Ag. 2:7.
11, 12. (a) Tongana nyen la e lingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti toli ti gbanda ti gbungo susu? (b) Toli so afa nyen na e na ndo ti Jéhovah nga na Jésus?
11 Tongana nyen la e lingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti toli ti gbanda ti gbungo susu? Tongana e hinga ye so toli so aye ti fa na e, a yeke sara si vundu ahon ndo ti e ape wala bê ti e ayeke son ahon ndo ni ape tongana mbeni zo so e manda Bible na lo wala mbeni molenge ti e aye pëpe ti voro Jéhovah. Atâa ngangu kue so e sara, zo ni alingbi ti ke ti voro Jéhovah. Tongana mbeni zo ayeda ti manda Bible wala tongana mbeni zo akono na gbe ti babâ na mama ti lo so ayeke aChrétien, a ye ti tene pëpe so nyen na nyen zo ni ayeke lë ande gi kpengba songo na Jéhovah. Tongana lo ye pëpe ti yeda na droit ti Jéhovah ti komande dunia kue, lo lingbi pëpe ti duti wakua ti Jéhovah.
Ambeni zo so aye tâ tënë ayeke ga ande awakua ti Jéhovah (Bâ paragraphe 9-12)
12 So aye ti tene so a yeke zia ande lege lâ oko pëpe na azo so azia bungbi ti kiri na popo ti aita? Wala tongana ade mbeni zo amû tere ti lo na Jéhovah ape aye ti tene so lo yeke ti lo gi ‘sioni’ zo awe? Ên-ën. Lege angbâ ti zi na mara ti azo tongaso ti lë kpengba songo na Jéhovah kozo ti tene kota ye ti vundu ato nda ni. A yeke tongana ti so Jéhovah airi ala, lo tene: “I kiri na Mbi, na fade Mbi kiri na i.” (Mal. 3:7). A yeke ye so asigigi polele na yâ ti mbeni toli so Jésus amû na ndo ti molenge so abuba aye ti lo kue.—Diko Luc 15:11-32.
MOLENGE SO ABUBA AYE TI LO KUE
13. Toli ti Jésus na ndo ti molenge so abuba aye ti lo kue aye ti tene nyen?
13 Toli ti Jésus na ndo ti molenge so abuba aye ti lo kue aye ti tene nyen? Babâ so asara ye na nzoni bê, so Jésus asara tënë ti lo na yâ ti toli so, aye ti sara tënë ti Jéhovah, Babâ ti e ti yayu so asara ye na ndoye. Molenge so ahunda aye ti héritier ti lo, si lo gue lo buba ni kue so, aye ti sara tënë ti azo so azia bungbi. So ala zia bungbi, a yeke tongana ti so ala voyagé na “mbeni yongoro kodoro”, dunia ti Satan, so ayeke yongoro na Jéhovah (aÉph. 4:18; aCol. 1:21). Me a si na mbeni ngoi, li ti ambeni aga dä na ala soro ti kiri na yâ ti bungbi ti Jéhovah. Ye so ahunda ti tene ala sara ngangu. Me teti so ala sara tere ti ala kete nga ala changé bê ti ala, Jéhovah apardone ala nga lo yamba ala na ngia.—És. 44:22; 1 Pi. 2:25.
14. Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli ti molenge so abuba aye ti lo kue?
14 Ngbanga ti nyen Jésus asara kua na toli so? Jésus aye ti fa so Jéhovah aye biani ti tene azo so azia bungbi akiri na mbage ti lo. Babâ so Jésus asara tënë ti lo na yâ ti toli so ayeke lakue na beku so molenge ti lo ayeke kiri ande. Na ngoi so babâ ni abâ molenge ti lo na kiringo ni, atâa so “lo ngbâ ayo,” hio babâ ni amû loro ti yamba lo. A yeke mbeni ye so alingbi ti pusu azo so azia bungbi ti kiri na mbage ti Jéhovah sân ti ku. Songo ti ala na Jéhovah alingbi ti woko mingi, kamene alingbi ti sara ala nga a lingbi ti duti ngangu na ala ti kiri na bungbi. Me tongana ala bâ aye ti nzoni so ayeke ga ande na peko ti ngangu so ala yeke sara, ala yeke sara kue ti kiri na bungbi. Tongana ala kiri na bungbi, Jéhovah, Jésus nga na a-ange ayeke duti na ngia.—Luc 15:7.
15, 16. (a) Toli ti Jésus na ndo ti molenge so abuba aye ti lo kue afa aye wa na e? Fa ambeni tapande ni. (b) Toli so afa nyen na e na ndo ti Jéhovah nga na Jésus?
15 Tongana nyen la e lingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti toli ti molenge so abuba aye ti lo kue? A lingbi e sara ye tongana Jéhovah. E ye lâ oko pëpe ti ga “mbilimbili ahon ndo ni” ti ke ti yamba mbeni ita so achangé bê ti lo si akiri na bungbi. Tongana e sara tongaso e yeke “buba” songo ti e na Jéhovah (Zo-ti. 7:16). Toli so afa nga na e so a lingbi e bâ azo so azia congrégation tongana ambeni “ngasangbaga so agirisa” so alingbi mbeni lâ ti kiri (Ps. 119:176). Tongana e tingbi na mbeni zo so ahon yongoro na congrégation me so a bi lo na gigi pëpe, e yeke mû maboko na lo na ndoye ti kiri na bungbi? E yeke duti nduru ti sara tënë ni na a-ancien tongaso si ala lingbi ti mû maboko na lo? E yeke sara ni tongana e ye biani ti sara ye alingbi na ye so toli ti Jésus na ndo ti molenge so abuba aye ti lo kue afa na e.
16 Bâ ye so ambeni zo ti ngoi ti e so ayeke tongana molenge so abuba aye ti lo kue atene ti kiri singila ndali ti nzoni bê so Jéhovah asara na ala nga lo ye ala, nga ndali ti mungo maboko ti congrégation. Mbeni ita-koli, so a bi lo na gigi a sara ngu 25, atene: “Mbi ngbâ ti wara ngia mingi ngbene ye na ngoi so a kiri na mbi na bungbi ndali ti so Jéhovah asara si mbi kiri mbi ‘wara ngangu’. (Kus. 3:19). Aita kue asara nzoni bê na mbi nga ala ye mbi. Fadeso mbi yeke na yâ ti pendere sewa na lege ti yingo.” Mbeni ita-wali, so azia ti gue na bungbi nga so azia ti fa tënë asara ngu oku si lo kiri na Jéhovah, atene: “Mbi lingbi pëpe ti fa na ala tongana nyen a nzere na mbi ti bâ so aita afa polele na mbage ti mbi ndoye so Jésus asara tënë ni. Ti duti na yâ ti bungbi ti Jéhovah ayeke mbeni kota mosoro!”
17, 18. (a) Akpengba ye wa la atoli ota so e londo ti bâ afa na e? (b) Nyen la a lingbi e leke na bê ti e ti sara?
17 Akpengba ye wa la atoli ota so afa na e? Kozoni, a lingbi e hinga so e lingbi pëpe ti forcé mbeni zo so e yeke manda Bible na lo ti gue na li ni hio hio na lege ti yingo. Jéhovah la ayeke sara ni. Use ni, a lingbi e hinga so a yeke pëpe azo kue so ayeke ga na bungbi legeoko na e wala azo kue so e yeke manda Bible na ala la ayeke yeda ande ti ga awakua ti Jéhovah. Ti hunzi na ni, atâa so ambeni zo alingbi ti zia Jéhovah, zia e ngbâ lakue ti duti na beku so mbeni lâ ala yeke kiri ande na lo. Nga, tongana ala kiri zia e yamba ala tongana ti so bê ti Jéhovah aye.
18 Zia e oko oko kue e ngbâ ti gi ti hinga ye, ti gbu nda ti ye nga ti sara ye na ndara. Tongana e yeke diko atoli ti Jésus, a yeke nzoni e hunda tere ti e na ahundango ndo so: Toli ni aye ti tene nyen? Ngbanga ti nyen la a zia ni na yâ ti Bible? Tongana nyen la e lingbi ti sara ye alingbi na aye so toli ni afa na e? Toli ni afa na e nyen na ndo ti Jéhovah na Jésus? Tongana e sara tongaso, a fa so e gbu nda ti atënë ti Jésus.


text:
SANGO NA NDO TI MBAÏ TI BUNGBI TI E
Kpengba film so asara ngu 100 awe
“Image ti Ita Russell so akpa tâ gi lo wani”—Tënë so mbeni zo so abâ “Photo-Drame” na ngu 1914 atene.
NA NGU so, “Photo-Drame de la Création” asara ngu 100 awe ngbene ye so a sigigi na ni. A yeke mbeni film so a sigigi na ni ti mû maboko na azo ti mä na bê so Bible ayeke tënë ti Nzapa. Na ngoi so a sigigi na film so, tënë ti évolution, kasango ndo, nga na kite amû ndo na asara si azo ayeke na mabe mbeni ape. Me, “Photo-Drame” afa so Jéhovah ayeke Wasarango ye.
Charles Taze Russell, so amû li ni na popo ti aWamandango Bible, ayeke gi lani nzoni lege so alingbi ti sara si azo amä tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible hio. Na ngoi ni so, aWamandango Bible ayeke fa lani tënë na ambeti ti e teti ngu bale-ota na ndo ni tongaso awe. Fadeso ala wara mbeni fini lege ti fango tënë so agbu bê ti ala mingi. A yeke afilm.
ÉVANGILE SO A FA PEKONI NA LEGE TI AFILM
Na yâ ti ngu 1890 ti si na ngu 1899, a sigigi na afilm so ayeke mä go ti zo dä pëpe. Gi na tongo nda ti ngu 1903, a fa mbeni film ti nzapa na yâ ti mbeni eglize na New York City. Na ngu 1912, Russell akomanse ti leke aye ti sigigi na “Photo-Drame”. Na ngoi ni so, andokua ti afilm asigigi lani ade ti ninga ape. Lo bâ so kode ni so alingbi ti fa tâ tënë ti Bible na mbeni lege so a lingbi ti sara ni pëpe gi na ambeti.
Film ti “Photo-Drame” aninga ngbonga miombe na a fa ni na ambage osio. Na yâ ti film ni a-enregistré adiskur 96 so ayo ape na so mbeni wamungo diskur so azo mingi ahinga lo na so go ti lo atoto nzoni la afa pekoni. A zia apendere mozoko ti tene atoto na ngoi so gbâ ti ascène ti film ni ayeke hon. Ambeni ita-koli so ahinga ti sara kua nzoni na agbakuru ti film la azia go ti azo nga na amozoko so a-enregistré ni na ndo ti aphonographe. Ala leke ti tene mozoko ni nga na go ti azo ague legeoko na afoto ni. Film ni so afa peko ti ambaï ti Bible so azo mingi ahinga ni.
“Na yâ ti film ni a yeke wara afoto kue so afa création ti atongoro juska ti si na ndangba mbage ti Komandema ti gloire ti Ngu Saki Oko ti Christ.”—Francis Stuart Barnes, na ngu 1914 na ngoi so lo yeke na ngu 14
Mingi ti a-image ti film ni nga na mingi ti adiapo so a sara ni na ndo ti verre alondo na andokua so ayeke kä aye ti film dä. Azo so ahinga ti sara adessin nzoni na Philadelphie, New York, Paris, nga na Londres asara adessin ti yâ ti afilm ni nga na adiapo ni nde nde kue na ndo ti verre. Mbeni groupe ti aita so asara kua na Béthel na yâ ti mbeni da so ayeke sara adessin dä asara nga ambeni dessin ni mingi. Tongana mbeni diapo ni afâ ala yeke leke mbeni na place ni. Nde na afilm so a vo ni, a filmé aita ti Béthel nduru na Yonkers na New York na ngoi so ala yeke sara scène ti Abraham, Isaac, nga na ange so ake na Abraham ti mû molenge ti lo na sacrifice.—Gen. 22:9-12.
Mbeni mba ti Ita Russell so lo na lo asara kua oko atene na azo ti sungo mbeti-sango so kode ti fango tënë na lege ti afilm na adiapo so “alingbi ti sara si azo saki na saki asara nzara ti hinga ye na ndo ti Bible. Kode ni so ayeke nzoni ahon aye kue so a sara ti tene fango tënë ague na li ni na yâ ti angoi so ahon”. Akota zo ti eglize agonda lani aita ndali ti ngangu so ala sara ti kaï nzara ti gbâ ti azo na lege ti yingo so? Ahon ti gonda aita ni ndali ti ngangu so ala sara so, azo ti vorongo nzapa ti wataka kue atene sioni tënë na ndo ti “Photo-Drame” ni, ambeni ahanda même azo ti tene ala bâ ni ape. Na mbeni ndo so a leke lani ti tene azo abâ film ni dä, mbeni groupe ti akota zo ti eglize ahunda ti tene a fa wâ.
Atâa so kue, azo asi yâ ti da so a fa “Photo-Drame” ni dä ti bâ ni senge senge. Na Amerika, a yeke fa lani “Photo-Drame” ni na yâ ti agbata 80 tongaso lango oko oko. Bê ti azo mingi adö na ngoi so ala bâ ‘mbeni film so a yeke mä go ti azo na yâ ni.’ Mbeni ye so azo ti sarango film ni asara ayeke so gi na yâ ti kete ngoi ala fa tongana nyen mbeni kete kondo so ayeke na yâ ti para ayeke dë para ni ti sigigi. Ambeni scène ti film ni so asara tënë na ndo ti senda-ye afa kota ndara ti Jéhovah. Tongana ti so e bâ na tongo nda ti article so, na ngoi so mbeni zo so abâ “Photo-Drame” ni abâ Ita Russell so asigigi na yâ ti film ni ayeke sara tënë ti tongo nda ti “Photo-Drame” ni, lo tene so “image ti Ita Russell so akpa tâ gi lo wani.”
MBENI KPENGBA YE SO ASARA SI FANGO YE TI BIBLE AMÛ NDO
Tim Dirks so ayeke wasungo mbeti nga wasungo mbaï ti afilm atene so “Photo-Drame” ayeke “kozo film so a yeke mä go ti azo dä (a-enregistré go ti azo ni) nga adiapo ni ayeke na couleur”. A sara kua na ambeni kode so na yâ ti afilm so a sigigi na ni kozo na “Photo-Drame”, me a sara kua na akode so kue pëpe na yâ ti mbeni film oko, mbilimbili film so asara tënë na ndo ti Bible. Nga wungo ti azo so abâ ni ayeke lani mingi. Gi na yâ ti ngu oko, wungo ti azo so abâ film ni na Amerika ti Banga, Poto, Australie nga na Nouvelle-Zélande ahon kutu gumbaya tongaso.
A fa “Photo-Drame” ni kpâ na lango 11 ti nze ti janvier, ngu 1914, na New York City. Nze mbasambala na pekoni, Kozo Bira so Amû Sese Kue ato nda ni. Me gbâ ti azo na ndo ti sese kue angbâ ti bâ “Photo-Drame” so adë bê ti ala na lege ti apendere scène so afa gbâ ti aye ti nzoni so Royaume ti Nzapa ayeke ga ande na ni. Kite ayeke pëpe so na ngu 1914, “Photo-Drame” ayeke mbeni film so agbu bê ti azo mingi ahon ye kue.


text:
10: Kota moa
NA GIGI ti arche ni, azo angbâ ti sara ye ti ala tongana ti kozo. Ala ngbâ ti pensé so moa ayeke ga pëpe. Âmanke ala kiri ahe ndo ahon ti kozo. Me ngia ti ala ni aga nduru ti hunzi.
Mo ye ti bâ, ngu akomanse ti pika. Ngu ni apika ngangu mo bâ mo tene ngu so a tuku na yâ ti kota sembe. Noé atene tâ tënë! Me ngoi ti lï na yâ ti arche ni ahon awe. Jéhovah akanga yanga ti arche ni ngangu.
A ninga pëpe, ngu amû ndo lê ti sese kue. Ngu asua tongana kota bale. A kungbi akeke na a pusu akota tênë, na a toto ngangu. Mbeto asara azo si ala gue na li ti ahoto. Ala tene na bê ti ala so tongana ala hinga ândö, ka ala mä yanga ti Noé na ala lï na yâ ti arche ni na ngoi so yanga ni angbâ na zingo ni! Me ngoi ni ahon awe.
Ngu angbâ ti suku sukungo. A pika lâ 40 na bï 40. A suku a mû go ti ahoto juska a mû ndo ti ahoto so ayo ahon atanga ni kue. Legeoko tongana ti so Nzapa atene, azo kue na anyama kue na gigi ti arche ni akui. Me azo so ayeke na yâ ni asö kuâ.
Noé na amolenge ti lo aleke arche ni tâ nzoni mingi. Ngu ayô arche ni na nduzu si a sua na lê ti ngu ni. A si na mbeni ngoi, ngu akaï ti pika, na lâ akomanse ti su. Azo ti yâ ti arche ni abâ nyen na gigi? Gi ngu la ayeke na ndo lê ti sese kue! Me gi ye oko la angbâ, a yeke arche ni.
Akota yongoro zo so ayeke dä mbeni pëpe na ala lingbi ti sara sioni na azo pëpe. Ala na amama ti ala nga na tanga ti azo ti sioni kue akui. Me nyen la asi na ababâ ti ala?
Ababâ ti akota yongoro zo so ayeke atâ zo pëpe. Ala yeke a-ange so aga na sese ti duti tongana azo. Tongaso, tongana Kota Moa aga, ala kui pëpe legeoko na azo kue. Me ala zia ti yü tere ti zo, na ala kiri na yayu tongana a-ange. Me a yeda na ala mbeni pëpe ti duti na yâ ti bungbi ti a-ange ti Nzapa. Ala ga a-ange ti Satan, na Bible airi ala ayingo sioni.
Nzapa asara si pupu aya, na ngu ti Kota Moa akomanse ti kiri na gbe ni. Nze oku na pekoni, arche ni aluti na lï ti mbeni kota hoto. Alango mingi ahon, na ala so ayeke na yâ ti arche ni alingbi ti bâ li ti ambeni kota hoto. Ngu ni angbâ ti kiri gi na gbe ni.
Na pekoni, Noé atokua na gigi mbeni vuko ndeke. Ndeke ni ahuru na lê ti nduzu na lo kiri, ngbanga ti so lo wara nzoni ndo ti duti dä pëpe. Lo sara tongaso lege mingi, me lakue lo kiri lo duti na ndo ti arche ni.
Noé aye ti bâ wala ngu ahule na ndo ti sese awe. Tongaso, lo tokua na gigi mbeni kolokoto. Me kolokoto ni akiri nga, ngbanga ti so lo wara mbeni ndo ti duti dä pëpe. Noé akiri atokua lo, na lo kiri na mbeni kugbe ti keke na yanga ti lo. Tongaso, Noé ahinga so ngu ahule awe. Noé atokua kolokoto ni ti lege ota ni, na lo wara mbeni hulengo ndo ti duti dä.
Fadeso, Nzapa atene na Noé: ‘Sigigi na yâ ti arche ni, mo na sewa ti mo nga na anyama ni.’ Ala ngbâ lani na yâ ti arche ni ngu oko na ndo ni. So ngia si ala yeke na ni fadeso ti kiri ti duti na gigi nga ti ngbâ na fini.
Genèse 7:10-24; 8:1-17; 1 Pierre 3:19, 20.
Ahundango tënë
- Ngbanga ti nyen zo oko alingbi lani ti lï pëpe na yâ ti arche na peko ti so ngu akomanse ti pika?
- Jéhovah asara lani si ngu apika teti bï oke na lâ oke? Ngu ni asuku juska na ndo wa?
- Nyen la asi na arche ni tongana ngu akomanse ti mû ndo ti sese kue?
- Akota yongoro zo ni asö fini ti ala na ngoi ti Kota Moa ni? Me nyen la asi ti lo na ababâ ti ala?
- Nyen la asi na arche ni na peko ti nze oku?
- Ngbanga ti nyen Noé atokua mbeni vuko ndeke na gigi ti arche?
- Noé ahinga tongana nyen so ngu ni ahule awe?
- Nzapa atene nyen na Noé na peko ti so lo na sewa ti lo asara ngu oko na ndo ni na yâ ti arche?
Ambeni hundango tënë
- Diko Genèse 7:10-24.
Futingo aye na ndo ti sese ayeke lani kota tongana nyen? (Gen. 7:23).
Ngu ti Kota Moa ni aninga lango oke kozoni si a hule? (Gen. 7:24).
- Diko Genèse 8:1-17.
Tongana nyen Genèse 8:17 afa so ye so Jéhovah aleke giriri ti sara teti sese agbian pëpe? (Gen. 1:22).
- Diko 1 Pierre 3:19, 20.
Tongana a-ange so ake yanga akiri na yayu, ngbanga wa a fâ na ndo ti ala? (Jude 6).
Tongana nyen mbaï ti Noé na sewa ti lo apusu e ti kiri ti zia bê ti e mingi na ngangu so Jéhovah ayeke na ni ti zi azo ti lo? (2 Pi. 2:9).
TI HINGA AMBENI TËNË
Noé: Lo tambela na Nzapa
Na yâ ti mbeni dunia so ye ti ngangu asi singo dä kozo na kota ngu so apika, Noé afa so lo yeke mbeni zo so ayeke na mabe so ayengi oko ape. Bâ tongana nyen la aye so lo sara lani aga na ye ti nzoni na e kue laso.
Noé ‘atambela na Nzapa’
Akpale wa Noé na wali ti lo awara na batango amolenge ti ala? Tongana nyen la ala fa mabe na lekengo arche ni?


text:
Atënë so azo ahunda
Nyen la alingbi ti mû maboko na aChrétien ti bâ wala a yeke na lege ni ti mû mbeni ye ti nginza wala nginza na awakua ti letäa?
A lingbi e bata ambeni ye na li. A lingbi aChrétien asara ye na lege ni. A lingbi ala sara ye alingbi na ndia ti kodoro tongana ague nde pëpe na ndia ti Jéhovah (Mat. 22:21; aRom. 13:1, 2; aHéb. 13:18). Ala yeke sara kue ti sara ye alingbi na angobo ti ndo so ala yeke dä, tënë ti bê ti amba ti ala nga ala yeke ‘ndoye mba ti ala tongana ala wani’. (Mat. 22:39; aRom. 12:17, 18; 1 aThes. 4:11, 12). Na ndo ti tënë ti mungo acadeau wala pata na azo ti letäa, kite ayeke dä ape so afango ye so ayeke mû maboko na aChrétien na yâ ti dunia kue tongana ala sara ye alingbi na ni.
Na ando mingi, mbeni molenge ti kodoro ayeke mû ye oko pëpe na awakua ti letäa ti tene lo wara ye so lo yeke na droit ti wara ni. Gouvernement la ayeke futa awakua ti letäa ndali ti akua so ala yeke sara, na awakua ti letäa ni ayeke hunda ye oko pëpe wala ala yeke ku pëpe ti tene azo amû ye na ala na ndo ti nginza so a yeke futa ka na ala. Na yâ ti akodoro mingi, ndia ake na kuru go ti tene awakua ti letäa ahunda wala amû mbeni kota matabisi ndali ti akua ti kodoro so ala sara. A bâ sarango ye tongaso tongana petengo goro, même tongana zo ni asara kua ti lo kue na lege ni. Na ando so awakua ti letäa aye wala ayeke ku ti wara aye ndali ti akua so ala sara, aChrétien abezoin pëpe ti hunda wala ala lingbi ti mû nginza wala mbeni ye ti nginza. A yeke na lege ni oko ape ti mû na ala ni.
Me na yâ ti ambeni kodoro so ndia so ayeke dä ape wala a luti nganganga na ndo ni ape, awakua ti letäa abâ so ayeke sioni ape ti wara nginza wala mbeni ye ti nginza ndali ti akua so ala sara. Na ambeni kodoro, awakua ti letäa asara si kamba ti kua ti ala aga ye so ayeke mû lege na ala ti wara nginza wala ambeni ye na maboko ti azo so aga na ala ndali ti mbeni kua. Ala yeke sara ye oko ape, gi tongana a mû na ala mbeni ye si. Ndani la, akota zo so ayeke sû maboko na gbe ti mbeti ti mariage, azo ti rongo nginza ti impôt nga na azo so ayeke mû na azo droit ti lekengo ada ayeke hunda nginza ndali ti akua so ala yeke sara. Tongana ala wara nginza ni ape, ala lingbi ti kanga lege na mbana ti tene ye aga ngangu na amolenge ti kodoro ni tongaso si ala wara pëpe ye so ala yeke na droit na ni. A tene même so na yâ ti mbeni kodoro tongana azo ti mingongo wâ asi na mbeni place so wâ ayeke gbi ye dä ala yeke ku a mû na ala mbeni pata so ane awe si ala yeke komanse ti mingo wâ ni.
Na ando so sarango aye so ayeke dä mingi, ambeni zo abâ so zo alingbi pëpe ti ke ti mû nginza na awakua ti letäa. Na yâ ti aye tongaso, mbeni Chrétien alingbi ti bâ nginza so lo mû na azo ni tongana mbeni ye so a lingbi lo futa tongaso si ala sara kua ti lo. Ye oko, na ando so a yeke pete goro dä mingi, a lingbi mbeni Chrétien asara hange si lo hinga polele kangbi so ayeke na popo ti ye so Nzapa aye na ye so lo ke. Atâa so zo alingbi ti mû nginza na awakua ti letäa ti wara ye so lo yeke na droit na ni, na lege ti ndia ayeke nzoni ape. Na ando so tënë ti goro ahon ndo ni dä, ambeni zo ayeke mû nginza na akota zo ti letäa ti tene ala wara ambeni ye so ala lingbi fade ti wara ape wala ala yeke mû nginza na azo ti lapolice wala akota zo ti gouvernement ti kpe mbeni amende so ala doit ti futa ni. Biani, a yeke na lege ni pëpe ti gi ti pete goro na mbeni zo na mungo na lo mbeni ye ti nginza. A yeke nga na lege ni pëpe ti yeda na ye ti nginza so mbeni zo amû ti pete na goro. Ndia ake asarango ye so use kue.—Ex. 23:8; Deut. 16:19; aProv. 17:23.
Yingo-ti-hinga ti mingi ti aChrétien so Bible afa lege na ni amû lege pëpe na ala ti mû nginza na awakua ti letäa so ahunda ni na ala. Ala bâ so tongana ala sara tongaso, ala yeke kanga lê na ndo ti petengo goro wala ala yeke yeda na ni. Ndani la, ala yeke ke aye kue so a hunda na ala ti mû ti pete na goro.
A-Chrétien so akpengba na lege ti yingo ahinga so ti mû mbeni ye ti ala ti nginza na awakua ti letäa ti wara ye na peko ni alingbi ti duti tongana petengo goro na a yeke na lege ni ape. Me sarango ye ti azo ti mbeni ndo nga tënë ti bê ti azo ni alingbi ti sara si ambeni Chrétien amû mbeni kete matabisi ti kiri singila ndali ti mbeni nzoni ye so a sara na ala wala ala yeke bi ye na sembe si a sara mbeni kua ti ala hio. Na tapande, na yâ ti ambeni ye, ambeni Chrétien ayeke mû nginza na adocteur nga na a-infirmier ti hôpital ti letäa na bê ti ala wani ndali ti so ala soigné ala na lege ni. Ala yeke sara ni na peko ti so a soigné ala, me kozo na ni ape, tongaso si a tene ape so ala sara ni ti pete goro wala ti tene a soigné ala na lege ni.
E lingbi pëpe ti sara tënë ge na ndo ti aye kue so a lingbi ti sara na yâ ti akodoro nde nde. Tongaso, atâa sarango ye ti azo ti mbeni ndo so aChrétien ayeke dä ayeke tongana nyen, a lingbi ala gi ti sara mbeni nzoni ye so yingo-ti-hinga ti ala afa na ala ti sara (aRom. 14:1-6). A lingbi ala kpe asarango ye so ndia ake ni (aRom. 13:1-7). A lingbi ala kpe aye kue so alingbi ti gue na ala ti bi zonga na ndo ti iri ti Jéhovah wala so alingbi ti sara si amba ti ala apika gere (Mat. 6:9; 1 aCor. 10:32). Nga, a lingbi adesizion so ala mû afa so ala ndoye amba ti ala.—Marc 12:31.
Tongana nyen la aita alingbi ti fa ngia ti bê ti ala na ngoi so a sara tokua ti kiringo na mbeni zo na bungbi?
Na Luc chapitre 15, e wara kpengba tapande so Jésus amû na ndo ti mbeni koli so ayeke na kundu ti ataba 100. Na ngoi so mbeni oko agirisa, lo zia atanga ni 99 so na yando na peko, lo gue lo gi oko so agirisa so ‘juska lo wara lo.’ Jésus akiri atene: “Tongana lo wara ngasangbaga ni, lo yô lo na ndo ti go ti lo na tere ti lo anzere. Na tongana lo si na yanga-da, lo iri akamarade ti lo nga na azo ti tere ti da ti lo, na lo tene na ala: ‘Zia tere ti ala anzere legeoko na mbi, ngbanga ti so mbi wara ngasangbaga ti mbi so agirisa so awe.’” Na nda ni, Jésus atene: “Mbi tene na ala so ngia ayeke duti ande mingi na yayu ndali ti wasiokpari oko so achangé bê ti lo ahon azo ti mbilimbili bale-gumbaya na gumbaya so ayeke na bezoin ti changé bê ti ala pëpe.”—Luc 15:4-7.
Atënë so angoro versê so afa so Jésus asara tënë so lani ti leke bango ndo ti ascribe nga na aFarizien, so akasa lo atene lo yeke sara songo na azo ti rongo nginza ti lapo nga na awasiokpari (Luc 15:1-3). Jésus afa so ngia ayeke na yayu tongana mbeni wasiokpari achangé bê ti lo. E lingbi ti hunda tere ti e: ‘So ngia ayeke na yayu so, a lingbi ngia aduti nga na sese pëpe tongana mbeni wasiokpari achangé bê ti lo, lo kiri nga lo leke alege so ayeke nzoni ndali ti gere ti lo?—aHéb. 12:13.
Na ngoi so a kiri na mbeni zo na bungbi, a yeke na lege ni ti tene e duti na ngia. A yeke tâ tënë so a yeke ku na mbage ti zo ni ti ngbâ ti duti be-ta-zo na Nzapa, me lo changé bê ti lo kozo awe la a kiri na lo na bungbi so. E yeke na ngia mingi so lo changé bê ti lo. Tongaso, bê ti e alingbi ti pusu e ti pika maboko na nengo tere na ngoi so a-ancien asara tokua ti kiringo na mbeni zo na bungbi.
Nyen la alingbi ti sara si lende ti ngu ti Bethzatha so ayeke na Jérusalem “ayeke yengi” lani so?
Na ngoi ti Jésus, ambeni zo ti Jérusalem apensé so lende ti ngu ti Bethzatha ayeke lani na ngangu ti sava kobela ti azo tongana ngu ni “ayeke yengi”. (Jean 5:1-7). Nda ni la, azo ti kobela so aye ti wara sava ayeke bungbi na yanga ti ngu ni gbani.
A bâ lende ti ngu ni so tongana ndo so aJuif ayeke sukula tere ti ala dä lakue. Ngu so ayeke na yâ ni alondo na mbeni ngu so ayeke gi na tere ti oko lende ni so. Azo so ayeke gi nda ti aye afa so mbeni mur akangbi yâ ti angu ni use. A lingbi ti zi porte ti mur ni ti zia si ngu alondo na yâ ti oko ti lende ni asua na yâ ti mbeni canal ague na yâ ti lende ti ngu ni so aJuif ayeke sukula ka tere ti ala dä so. Na angoi ni so, kite ayeke dä ape so ngangu ti suango ti ngu ni asara si ngu ti lende ni ayeke yengi lani.
A yeke na lege ni so na yâ ti angbene mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Grec, tongana Codex Sinaiticus ayeke wara pëpe atënë ti Jean 5:4, so atene mbeni ange ayeke yengi ngu ni. Ye oko, na Bethzatha, Jésus asava mbeni koli so ayeke na kobela asara ngu 38. Koli ni awara sava gi na lê ni lê ni sân ti tene lo lï même na yâ ti lende ti ngu ni.


text:
Jéhovah afa lege na e ti fa ye na ndo kue
“Mbi yeke L’Éternel Nzapa ti mo, Lo so awa mo si mo ga nzoni, Lo so afa na mo lege so a lingbi mo tambela dä.”—ÉS. 48:17.
1. Nyen la asara si kua ti fango tënë ayeke ngangu na ngoi ti e?
NA HUNZINGO ti ngu 1800 ti si na tongo nda ti ngu 1900, aWamandango Bible * awara akpale mingi. Legeoko tongana ti akozo Chrétien, ala fa tënë so azo mingi aye ni pëpe. Ala yeke mingi pëpe nga azo mingi abâ ala tongana azo so ahinga mbeti pëpe. A si nga na mbeni ngoi, Satan Zabolo asara “kota ngonzo” na tere ti ala (Apoc. 12:12). Na ndo ni, ala yeke fa tënë na “alango ti nda ni,” na yâ ti “angoi ti akpale so ayeke ngangu na zo ti kanga bê na yâ ni”.—2 Tim. 3:1.
2. Nyen la Jéhovah angbâ ti sara ti mû maboko na kua ti fango tënë ti gue na li ni na ngoi ti e?
2 Ye oko, Jéhovah aye ti tene awakua ti lo afa nzoni tënë na ndo ti sese kue na ngoi ti e, na ye oko alingbi ti kanga lege na lo pëpe ti sara ye so lo ye ti sara so. Legeoko tongana ti so lo zi mara ti Israël ti giriri na gbe ti Babylone, lo zi awakua ti lo ti ngoi ti e na gbe ti “Babylone, Ngangu gbata,” bungbi ti vorongo nzapa ti wataka kue (Apoc. 18:1-4). Lo fa ye na e ndali ti nzoni ti e, lo sara si e duti na siriri nga lo mû maboko na e ti fa ye na ndo ti lo na azo. (Diko Ésaïe 48:16-18.) So aye pëpe ti tene so Jéhovah asara kua na ngangu so lo yeke na ni ti hinga ye so ayeke si ti changé aye kue so aye ti si ti mû lege na e ti sara si kua ti fango tënë ti Royaume ague na li ni. A yeke tâ tënë so ambeni ye so asi amû lege na e ti sara kua ti e ti fango tënë. Me azo angbâ ti sara ngangu na e nga e yeke wara ambeni kpale ti dunia ti Satan. A yeke gi na ngangu ti Jéhovah la e wara ngangu ti fa tënë.—És. 41:13; 1 Jean 5:19.
3. Tongana nyen la prophétie ti Daniel aga tâ tënë?
3 Jéhovah amû yingo ti lo na Daniel ti fa kozoni so na alango ti nda ni, “ala so ayeke na ndara, fade ala hinga nda ti ye”, wala ala hinga tâ tënë. (Diko Daniel 12:9, 10.) Jéhovah amû maboko na aWamandango Bible ti mä yâ ti akozo fango ye ti Bible so afango ye ti abungbi ti vorongo nzapa ti wataka akanga lege na azo ti hinga ni. Lo yeke sara kua na awakua ti lo laso ti fa tâ tënë na azo na ndo ti sese kue. E bâ polele so prophétie ti Daniel so aga tâ tënë. Azo nduru na million miombe ayeda na tâ tënë nga ala yeke fa ni laso na azo na yâ ti dunia kue. Ambeni ye wa la amû maboko na awakua ti Jéhovah ti fa tënë na ndo ti sese kue?
SO A KIRI NA PEKO TI BIBLE AMÛ MABOKO NA E
4. Na yâ ti angu 1800, a kiri na peko ti Bible na ayanga ti kodoro oke?
4 Mbeni ye so amû maboko na e ti fa nzoni tënë ayeke so azo mingi ayeke na Bible. Teti angu ngbangbo mingi, akota zo ti abungbi ti nzapa ti wataka asara si azo ayeke na nzara ti diko Bible pëpe nga ala sara ngangu na azo so adiko ni. Ala fâ même ambeni zo so akiri na peko ti Bible. Ye oko, na yâ ti angu 1800, ambeni ndokua so akiri na peko ti Bible wala a-imprimé ni akiri na peko ti Bible kue wala gi mbage ni na ayanga ti kodoro 400 tongaso. Na ngu 1900, azo mingi ayeke na Bible me ala gbu nda ti atâ tënë so ayeke na yâ ni pëpe.
5. Nyen la awakua ti Jéhovah asara na ndo ti tënë ti Bible?
5 A-Wamandango Bible ahinga lani so a lingbi ala fa na azo aye so Bible afa, na a yeke ye so ala sara lani. Na ndo ni, awakua ti Jéhovah asara kua na aBible nde nde nga ala kangbi ni na azo. Ngbene ye na ngu 1950 ti ga na ni, ala sigigi na Mbeti ti Nzapa ti fini dunia kue wala gi mbeni mbage ni na ayanga ti kodoro ahon 120. Na ngu 2013, ala sigigi na Mbeti ti Nzapa ti fini dunia so ala kiri aleke yâ ni na Anglais. A yeke ngangu pëpe ti mä yâ ti atënë so ayeke na yâ ti Bible so nga ti kiri peko ni na ambeni yanga ti kodoro nde. Nga teti so atënë ti Bible ni ayeke polele nga ayeke ngangu pëpe ti diko ni, a mû maboko na e ti sara kua ti e ti fango tënë.
ANGOI TI SIRIRI AMÛ MABOKO NA E
6, 7. (a) Abira wa la azo asara na yâ ti angu 100 so ahon? (b) Tongana nyen la siriri so ayeke kamême na yâ ti ambeni kodoro amû maboko na kua ti fango tënë?
6 Mo lingbi ti hunda tere ti mo, mo tene: ‘Angoi oke la azo aduti na siriri na yâ ti dunia so?’ Na tapande, na yâ ti ngu 100 so ahon, azo kutu mingi akui na yâ ti bira, mbilimbili na ngoi ti Kozo Bira nga na Use Bira so Amû Sese Kue. Na ngu 1942, na ngoi so Use Bira so Amû Sese Kue angbâ ti kporo, Nathan Knorr la amû li ni na ndo ti aTémoin ti Jéhovah. Na ngoi ti mbeni kota bungbi, lo mû mbeni diskur so li ti tënë ni ayeke: “Siriri: A lingbi ti ninga?” Na yâ ti diskur ni, Ita Knorr afa nda ti prophétie so ayeke na Apocalypse chapitre 17 nga na lege ti atënë so ayeke na yâ ti chapitre ni lo fa so bira ni ayeke gue ti si na Harmaguédon pëpe, me na peko ti bira ni, mbeni ngoi ti siriri ayeke duti ande dä.—Apoc. 17:3, 11.
7 Na ngoi so Use Bira so Amû Sese Kue ahunzi, siriri amû ndo ti sese kue pëpe. Mbeni gingo nda ti ye so azo agi afa so na popo ti ngu 1946 ti si na ngu 2013, azo asara abira ahon 331. Azo kutu mingi akui na yâ ti abira ni. Ye oko, na yâ ti angu ni so, akodoro mingi ayeke kamême na siriri nga aTémoin ti Jéhovah amû ngoi ni so ti fa nzoni tënë. Nyen la asi na peko ni? Na ngu 1944, wungo ti awafango tënë ti Royaume kue na yâ ti dunia asi 110000 pëpe. Laso, wungo ti ala asi nduru na million miombe! (Diko Ésaïe 60:22.) Biani, na angoi ti siriri, e lingbi ti fa nzoni tënë na azo mingi.
AYE TI SARANGO NA VOYAGE AMÛ MABOKO NA E
8, 9. Ngbanga ti nyen la laso a yeke ngangu pëpe ti sara voyage? Tongana nyen la a mû maboko na e na yâ ti kua ti fango tënë?
8 Na ngoi so awakua ti Jéhovah ato nda ti fa tënë na Amerika, a yeke lani kete ye pëpe ti sara avoyage. Na ngu 1900, ngu 21 tongaso na peko ti so a sigigi na kozo Tour ti Ba Ndo, a yeke wara a-oto gi 8000 na yâ ti kodoro ni nga anzoni lege ayeke mingi ape. Laso, na yâ ti dunia kue, a yeke wara a-oto ahon milliard oko na ndambo nga na gbâ ti anzoni lege. A-oto nga na alege amû maboko na e ti fa tënë na azo so ayeke na akete kodoro. Ye oko, même tongana e yeke na yâ ti akodoro so a yeke ngangu ti sara voyage dä nga so a lingbi e tambela ayo, e yeke sara kue ti gue ti fa tënë na azo na ndo kue so ala yeke dä.—Mat. 28:19, 20.
9 Ambeni ye nde ti sarango na voyage amû nga maboko na e na yâ ti kua ti e ti fango tënë. Aye tongana akota oto, abateau, nga na atrain amû lege na e ti gue na ambeti ti e na akete kodoro gi na yâ ti ayenga. A-avion amû lege na asurveillant ti circonscription, amembre ti Komite ti Filiale, amissionnaire nga na ambeni ita ti gue hio na akota bungbi wala ti sara ambeni kua so a mû na ala. Na ndo ni, aita ti Bebungbi nga na ambeni ita so ayeke na kota ndokua ti e na Amerika ayeke voyagé na a-avion ti gue na akodoro mingi ti kpengba amba ti ala aChrétien nga ti fa ye na ala. Aye so kue amû maboko na awakua ti Jéhovah ti duti beoko.—Ps. 133:1-3.
YANGA TI KODORO AMÛ MABOKO NA E
10. Ngbanga ti nyen e lingbi ti tene so Anglais ayeke yanga ti kodoro so azo ayeke tene ni na yâ ti dunia kue?
10 Na ngoi ti akozo Chrétien, azo mingi so ayeke na yâ ti akodoro so ayeke na gbe ti Rome ayeke tene Koinè, wala Grec. Mbeni yanga ti kodoro ayeke dä so laso azo mingi ayeke tene ni na yâ ti dunia kue? Azo mingi ayeke tene so a yeke Anglais. Mbeni mbeti (English as a Global Language) atene so tongana a mû azo ngbangbo oko, azo bale-use na oku ayeke tene Anglais nzoni wala ala mä yâ ni nzoni. Yanga ti kodoro so a yeke fa na azo ahon atanga ni kue na yâ ti dunia ayeke Anglais. A yeke mbeni yanga ti kodoro so azo ti dengo buze, azo ti poroso, azo ti senda-ye nga na senda-kode ayeke tene ni na yâ ti dunia kue.
11. Tongana nyen la yanga ti Anglais amû maboko na kua ti fango tënë?
11 So azo ayeke tene Anglais na yâ ti dunia kue amû lege ti tene tâ tënë amû ndo. Teti angu mingi, a sigigi na a-Tour ti Ba Ndo nga na ambeni mbeti ti e kozo na Anglais awe si na pekoni a sigigi na ni na ambeni yanga ti kodoro. Anglais ayeke yanga ti kodoro so aTémoin ti Jéhovah so ayeke na kota ndokua ti e na Amerika ayeke tene. Nga ni la mingi ni a yeke fa na ye na a-élève na kota ndo ti mandango ye ti Société Watchtower na gbata ti Patterson, na Amerika.
12. A kiri na peko ti ambeti ti e na ayanga ti kodoro oke? Tongana nyen la ordinateur amû maboko na yâ ti kua ni?
12 E kiri na peko ti ambeti ti e na ayanga ti kodoro 700 tongaso ngbanga ti so e yeke na kua ti fa na azo nzoni tënë ti Royaume na yâ ti dunia kue. Ordinateur nga na ambeni gbakuru ti kua tongana MEPS, so ayeke na yâ ti a-ordinateur, amû maboko na e ti kiri na peko ti ambeti ti e na ambeni yanga ti kodoro. Ye so amû lege na e ti fa tënë ti Royaume na yâ ti dunia kue nga a mû maboko na e ti duti beoko. Me ye so asara si e yeke beoko ayeke so e yeke tene “yanga ti kodoro so ayeke tâ nzoni ni,” tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible.—Diko Sophonie 3:9. *
ANDIA TI KODORO AMÛ MABOKO NA E
13, 14. Tongana nyen la andia ti kodoro nga na adesizion ti ada-ngbanga amû maboko na e?
13 Tongana ti so e bâ na yâ ti article so ahon, akozo Chrétien awara aye ti nzoni na lege ti ndia ti Rome so ayeke lani na ngangu na yâ ti akodoro kue so ayeke na gbe ti Rome. Legeoko nga laso, aChrétien ayeke wara aye ti nzoni na lege ti andia so ayeke na yâ ti akodoro. Na tapande, na Amerika, ndo so kota ndokua ti e ayeke dä, ndia amû lege na zo ti soro bungbi ti vorongo Nzapa ti lo, ti sara tënë ti aye so lo mä na bê na ni na azo nga ti tene azo asara bungbi. Ye so amû lege na aita ti Amerika ti sara abungbi na yâ ti kodoro ni, ti sara lisoro na ndo ti Bible nga ti fa na azo aye so ala yeke manda. Ye oko, na ambeni ngoi a lingbi aita ni ague na devant ti ngbanga ti bata droit so ala yeke na ni ti fa nzoni tënë (aPhil. 1:7). Nga, na ngoi so akota zo ti fango ngbanga ake droit so ala yeke na ni ti fa tënë, ala gue na tënë ni na devant ti akota da-ngbanga na fani mingi ala sö benda.
14 Na yâ ti ambeni kodoro nga e yeke gue na devant ti ada-ngbanga ti wara liberté ti voro Jéhovah nga ti fa tënë. Na yâ ti ambeni kodoro tongana afâ ngbanga ti e na lege ni pëpe, e yeke gue na tënë ni na akota da-ngbanga. Na tapande, fani mingi e gue na tënë ti e na Kota Da-ngbanga ti Poto. Ti si na nze ti juin, ngu 2014, e sö benda lege 57 na yâ ti angbanga so e gue na ni na devant ti da-ngbanga so; na mingi ti akodoro so ayeke na Poto adoit ti sara ye alingbi na desizion ti da-ngbanga ni. Atâa so e yeke “azo so amara kue ake” e, ada-ngbanga ti akodoro mingi ayeda so e yeke na droit ti voro Jéhovah.—Mat. 24:9.
AMBENI YE SO AMÛ MABOKO NA E
15. Tongana nyen la kode so a yeke imprimé na ambeti ague na li ni? A mû maboko na e tongana nyen?
15 Afini kode so a sigigi na ni ti imprimé na ambeti amû maboko na e ti fa nzoni tënë na azo na ndo ti sese kue. Teti angu ngbangbo mingi, azo mingi asara kua na masini so ayeke imprimé na mbeti so Johannes Gutenberg asigigi na ni dépuis na ngu 1450. Ye oko, na yâ ti ngu 200 so ahon a sigigi na afini masini so ayeke imprimé ambeti. Amasini ni akono, ayeke imprimé aye hio, nga ayeke sara kua nzoni mingi. Nga ngere ti lekengo akugbe-mbeti nga na abuku ayeke ngangu mingi tongana ti kozo ape. Amasini so ayeke imprimé ambeti hio amû place ti angbene kode so a yeke imprimé na ambeti, na a sara si a sigigi na gbâ ti ambeti hio mingi nga a sara si afoto so ayeke na lê ti ambeti ni asigigi pendere mingi. Aye so asara nyen na ndo ti kua ti e? Bâ kete si, wungo ti kozo Tour ti Ba Ndo so a-imprimé ni na nze ti juillet, ngu 1879 ayeke 6000, afoto ayeke dä ape nga ayeke gi na yanga ti Anglais. Laso, ngu 136 na peko ni, a yeke imprimé numero ti Tour ti Ba Ndo oko oko ahon 50000000 tongaso na a yeke kangbi ni. Apendere foto so a sara ni na couleur ayeke na yâ ti a-Tour ti Ba Ndo ni nga a sara ni na ayanga ti kodoro ahon 200.
16. Aye wa la a sigigi na ni so amû maboko na e ti fa tënë na ndo ti sese kue? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
16 Bâ ambeni ye so a sigigi na ni na yâ ti angu 200 so ahon so amû maboko na awakua ti Jéhovah ti fa nzoni tënë. E sara fade tënë ti atrain, a-oto nga na a-avion awe, me ambeni ye ni ayeke nga dä. A yeke aye tongana avélo, amasini ti pikango mbeti, aye ti sarango na mbeti ti azo so abâ ndo pëpe, télégraphe, atéléphone, acaméra, aCD ti bango ni na ti mango ni, radio, télé, adiapo, a-ordinateur nga na Internet. Aye so amû maboko na e na alege nde nde ti sara kua ti e ti sarango adisciple. Prophétie so atene awakua ti Jéhovah ayeke “nyon dulait ti amara” aga tâ tënë na lege so e sara kua na ndara na aye ti amara, aye tongana a-ordinateur na Internet, ti mû lege na e ti sigigi na Bible nga na ambeti ti e na ayanga ti kodoro mingi.—Diko Ésaïe 60:16.
17.(a) Aye so e londo ti bâ amû lege na e ti tene nyen na nda ni? (b) Ngbanga ti nyen Jéhovah aye ti tene e “sara kusala maboko na maboko” na lo?
17 A yeke polele so Jéhovah ayeke fa lege na kua ti e ti fango tënë. Biani, Jéhovah alingbi ti sara ye so lo leke na bê ti lo ti sara sân ti tene e mû maboko na lo. Ye oko, Babâ ti e so ayeke na yayu so aye e mingi aye ti tene e “sara kusala maboko na maboko” na lo ti mû lege na e ti fa so e ye lo nga e ye amba ti e (1 aCor. 3:9; Marc 12:28-31). A yeke nzoni e fa tënë ti Royaume na alege kue so azi na e. A yeke kua so ayeke kota mingi ahon tanga ti akua kue na ndo ti sese. Tongaso, zia e kiri singila mingi so Jéhovah afa lege na kua ti fango ye so e yeke sara na yâ ti dunia kue nga so lo iri tënë nzoni na ndo ni.


text:
KOTA MAMA-TENE NI | YE SO NZAPA ASARA NDALI TI MO
Mbeni lango so a lingbi mo manke ni ape
Na bï so aga kozoni si lo mû fini ti lo na kuâ, Jésus atene na adisciple be-ta-zo ti lo ti dabe ti ala na sandaga ti lo. Lo mû mapa so levure ayeke dä ape nga na bengba vin so ayeke na table na devant ti ala si lo zia na sese ye so a iri ni Kobe ti Seigneur na lo mû yanga na ala, lo tene: “Ala ngbâ ti sara ye so ti dabe ti ala na mbi.”
Ngu oko oko, aTémoin ti Jéhovah na ndo ti dunia mobimba ayeke bungbi ka tere ti sara Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus. Na ngu 2014, a yeke sara matanga so na lundi 14 avril na peko ti lindango ti lâ.
E yeke na ngia ti tisa mo na bungbi so, so na yâ ni a yeke fa ambeni tënë encore na ndo ti sandaga ti Jésus. Zo kue alingbi ti gue na matanga ni so senge. A yeke ro nginza na tïtî zo kâ ape. Zo so amû na mo mbeti so alingbi ti fa na mo l’heure nga na ndo so a yeke sara Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ni dä; wala mo lingbi ti wara ni na ndo ti site ti e jw.org. Sû ni na mbeti si mo girisa ni ape, tongaso si mo manke ape.
TI HINGA AMBENI TËNË
Dango bê na kuâ ti Jésus
Ngu oko oko azo kutu na kutu ayeke dabe na kuâ ti Jésus. A iri mo ti ga ti bâ tongana nyen la dango bê so abâ mo.


text:
Mû merci na Jéhovah na wara aye ti nzoni
“Mû merci na L’Éternel, teti Lo yeke nzoni.”—PS. 106:1.
1. Ngbanga ti nyen Jéhovah alingbi ti tene e mû merci na lo?
JÉHOVAH, so ayeke zo ti mungo na e “nzoni matabisi kue nga na matabisi so alingbi kue”, alingbi biani ti tene e mû merci na lo (Jacq. 1:17). Teti so lo yeke Berger so aye e, na nzoni bê, lo yeke mû na e aye kue so e yeke na bezoin ni na lege ti mitele nga na lege ti yingo (Ps. 23:1-3). Lo yeke “Ndo Ti Bata Tere ti e na Ngangu ti e,” mbilimbili na ngoi so e yeke na yâ ti kpale (Ps. 46:2). E yeke na araison mingi ti yeda na bê ti e kue na atënë ti zo ti sungo psaume so lo tene: “Mû merci na L’Éternel, teti Lo yeke nzoni; teti nzobe ti Lo angbâ lakue.”—Ps. 106:1.
Versê ti e ti ngu 2015: “Mû merci na Jéhovah, teti Lo yeke nzoni.”—Ps. 106:1
2, 3. (a) Akpale wa la ayeke si tongana e bâ na nene ni pëpe anzoni ye so e wara? (b) Ahundango ndo wa e yeke kiri tënë na ni na yâ ti article so?
2 Ngbanga ti nyen a yeke kota ye ti tene e sara tënë na ndo ti tënë ti kiringo merci so? Tongana ti so a tene kozo awe, na alango ti nda ni so azo mingi ayeke kiri singila ape (2 Tim. 3:2). Azo mingi abâ na nene ni pëpe anzoni ye so ala wara. Azo ti dengo buze ti dunia so nga na asabango so ala yeke sara, a pusu azo kutu na kutu ti gi ti wara gbâ ti aye ahon ti wara ngia na ye so ala yeke na ni. E nga kue e lingbi ti wara mara ti bibe so ayeke na lege ni ape so. Legeoko tongana ti azo ti Israël ti giriri, e lingbi ti kiri singila ape ndali ti nzoni songo so e yeke na ni na Jéhovah nga ndali ti aye ti nzoni so e wara na mbage ti lo. Wala e lingbi ti bâ aye so na nene ni ape.—Ps. 106:7, 11-13.
3 Zia e gbu nga li ti e na ndo ti ye so alingbi ti si tongana e yeke na yâ ti angangu tara. Na yâ ti angoi tongaso, tara ni alingbi hio ti hon ndo ti e na e girisa na ndo ti anzoni ye so e wara (Ps. 116:3). Tongaso, tongana nyen la e lingbi ti gi ti duti zo so ayeke kiri singila nga ti ngbâ ti sara ni? Nga, nyen la ayeke mû maboko na e ti ngbâ ti duti na nzoni bango ndo na ngoi so e yeke na yâ ti angangu tara? Zia e bâ ni.
‘O JÉHOVAH, KUSALA TI KPENE TI MO AWU MINGI’
4. Tongana nyen la e lingbi ti ngbâ lakue ti kiri singila na Jéhovah?
4 Ti tene e kiri singila na Jéhovah nga e ngbâ lakue ti sara ni, a lingbi e gi ti hinga aye so lo sara na mbage ti e na ndoye nga e gbu li ti e dä nzoni. Na ngoi so David agbu li ti lo na ndo ti gbâ ti apendere ye so Jéhovah asara, bê ti lo adö mingi.—Diko Psaume 40:6; 107:43.
5. Nyen la e lingbi ti manda na mbage ti Paul na ndo ti kiringo singila?
5 E lingbi ti manda ye mingi na mbage ti bazengele Paul na ndo ti kiringo singila. A yeke polele so lo gbu li ti lo lani na ndo ti anzoni ye so lo wara ngbanga ti so lo yeke kiri singila lakue ndali ni. Paul ahinga lani nzoni so lo yeke “zo ti zongango ndo, zo ti sarango ye ti ngangu na azo . . . nga zo ti sioni yanga.” Ni la, lo kiri singila ndali ti so atâa so ândö lo sara aye ti sioni, Nzapa nga na Christ asara nzoni bê na lo nga ala mû na lo mbeni kua. (Diko 1 Timothée 1:12-14.) Paul abâ nga na nene ni mingi amba ti lo aChrétien nga lo yeke kiri singila na Jéhovah lakue ndali ti anzoni sarango ye ti ala nga ndali ti akua so ala sara na bê ti ala kue (aPhil. 1:3-5, 7; 1 aThes. 1:2, 3). Nga, tongana Paul ayeke na yâ ti angangu kpale, lo yeke nduru ti kiri merci na Jéhovah ndali ti so amba ti lo aChrétien amû maboko na lo na ngoi so lo yeke tâ na bezoin ni (Kus. 28:15; 2 aCor. 7:5-7). Tongaso, bê ti e adö ape so Paul akpengba aChrétien, lo tene: “Ala fa singila ti bê ti ala. . . . Ala ngbâ ti gboto mê ti mba na popo ti ala na lege ti apsaume, abia ti sepelango na Nzapa, abia ti yingo so a he ni nzoni.”—aCol. 3:15-17.
GBUNGO LI NGA NA SAMBELA: AKOTA YE SO AYEKE MÛ MABOKO NA E TI NGBÂ TI MÛ MERCI
6. Nyen la mo lingbi mbilimbili ti kiri singila na Jéhovah ndali ni?
6 Tongana nyen la e lingbi ti mû nzoni tapande ti Paul ti gi ti duti na bibe ti kiri singila nga ti fa so e kiri singila? Legeoko tongana ti Paul, a lingbi e gbu li ti e na ndo ti aye so Jéhovah asara na e wani (Ps. 116:12). Mo yeke kiri tënë tongana nyen, tongana a hunda mo a tene: ‘Anzoni ye wa la Jéhovah amû na mo so mo kiri singila ndali ni?’ Mo yeke zia nzoni songo so mo yeke na ni na Jéhovah na yâ ti kiringo tënë ti mo ni? Wala mo yeke zia tënë ti pardon so mo wara ndali ti so mo yeke na mabe na sandaga ti Christ na yâ ti kiringo tënë ti mo ni? Mo yeke fa iri ti aita so amû maboko na mo na yâ ti angangu kpale na yâ ti kiringo tënë ti mo ni? Biani, mo yeke girisa pëpe ti sara tënë ti koli wala wali ti mo nga na amolenge ti mo so mo ye ala mingi. Tongana mo mû ngoi ti gbu li ti mo na ndo ti anzoni ye so Jéhovah, Babâ ti mo so aye mo mingi amû na mo, bê ti mo ayeke si na singila na ayeke pusu mo ti mû merci na Jéhovah lâ na lâ.—Diko Psaume 92:2, 3.
7. (a) Ngbanga ti nyen a lingbi e kiri singila na Jéhovah na yâ ti asambela ti e? (b) Aye ti nzoni wa la mo yeke wara tongana mo kiri singila na Jéhovah na yâ ti asambela ti mo?
7 Tongana e ngbâ ti bata na li ti e nga na bê ti e aye ti nzoni so Jéhovah asara na e, e yeke duti nduru ti sambela lo ti kiri singila na lo (Ps. 95:2; 100:4, 5). Azo mingi abâ ti ala so sambela ayeke gi senge hundango ye na Nzapa. Me, e hinga so a yeke nzere na Jéhovah tongana e kiri singila na lo ndali ti aye so e yeke na ni. Na yâ ti Bible, e yeke wara gbâ ti asambela so awakua ti Nzapa asara na lo na bê ti ala kue ti kiri singila na lo. Na popo ni mo yeke wara ti Anne na ti Ézéchias (1 Sam. 2:1-10; És. 38:9-20). Tongaso, mû tapande ti awakua be-ta-zo ti Nzapa so ayeke na bibe ti kiri singila. Sambela Jéhovah ti kiri singila na lo ndali ti aye ti nzoni so lo sara na mo (1 aThes. 5:17, 18). Mo yeke wara aye ti nzoni mingi tongana mo sara tongaso. Mo yeke wara ngangu, mo yeke kiri ti ye Jéhovah mingi nga mo yeke ga nduru mingi na lo ahon ti kozo.—Jacq. 4:8.
8. Nyen la alingbi ti sara si e bâ na nene ni pëpe aye kue so Jéhovah asara ndali ti e?
8 Ngbanga ti nyen a lingbi e ngbâ ti sara hange si e girisa pëpe ti bâ na nene ni anzoni ye so Jéhovah asara na e? A yeke ngbanga ti so kozo babâ na mama ti e ayeke na bibe ti kiri singila pëpe na e kue e wara ni na peko ti ala. Gbu li ti mo: Nzapa azia kozo babâ na mama ti e, Adam na Ève, na yâ ti mbeni yaka so ayeke paradis. Lo mû na ala aye kue so ala yeke na bezoin ni, nga ala lingbi lani ti ngbâ na fini lakue lakue na yâ ti siriri (Gen. 1:28). Me ala bâ anzoni ye so na nene ni pëpe. Ala sara nzara ti wara gbâ ti aye na ye so asara si ala perdre aye kue (Gen. 3:6, 7, 17-19). Teti so e yeke na yâ ti dunia so azo ni ayeke mû merci ape, e nga kue e lingbi ti komanse ti bâ na nene ni pëpe aye kue so Jéhovah asara ndali ti e. E lingbi ti to nda ti bâ songo ti e na Jéhovah tongana mbeni mbumbuse ye. E lingbi ti bâ na nene ni pëpe pasa so e yeke na ni ti duti na popo ti sewa ti e ti aita so ayeke na yâ ti dunia kue. E lingbi ti bi tere ti e na yâ ti aye ti dunia so aga nduru ti hon awe (1 Jean 2:15-17). Ti tene mara ti ye tongaso asi na e ape, a lingbi e gbu li ti e na ndo ti anzoni ye so Jéhovah asara na e nga e kiri merci lakue na lo ndali ti pasa so e yeke na ni ti duti awakua ti lo.—Diko Psaume 27:4.
NA NGOI SO E YEKE NA YÂ TI ATARA
9. Na ngoi so e yeke na yâ ti angangu tara, ngbanga ti nyen a lingbi e gbu li ti e na ndo ti anzoni ye so e wara?
9 Tongana e yeke na bê ti kiri singila alingbi ti mû maboko na e ti hon ndo ti angangu tara. Vundu alingbi ti hon ndo ti e tongana aye achangé na yâ ti fini ti e gi hio tongaso. Na tapande, a lingbi ti si so koli wala wali ti e ayeke be-ta-zo na e ape, mbeni ngangu kobela agbu e, mbeni zo so e ye lo mingi akui wala e wara akota kpale so aga na peko ti kota pupu nga na ngu so asuku amû ndo. Na angoi tongaso, e lingbi ti wara ngangu tongana e gbu li ti e na ndo ti anzoni ye so e wara nga bê ti e ayeke dë. Zia e bâ ambeni ye so asi na ambeni ita.
10. Tongana nyen la Irina awara ye ti nzoni na dikongo anzoni ye so lo wara?
10 Irina *, so ayeke mbeni pionnier permanent na Amerika, asara mariage na mbeni ancien so aduti be-ta-zo na lo ape na so adö lo nga na amolenge azia. Nyen la amû maboko na Irina ti ngbâ ti sara na Jéhovah be-ta-zo? Lo tene: “Mbi mû merci na Jéhovah ndali ti so lo bi bê ti lo na mbi. Lâ na lâ, tongana mbi yeke diko anzoni ye so mbi wara, mbi bâ so a yeke mbeni kota pasa ti tene Babâ ti e ti yayu so ayeke bata e ahinga mbi nga aye mbi. Mbi hinga so lo yeke zia mbi lâ oko pëpe.” Atâa so Irina awara aye ti vundu mingi na yâ ti fini ti lo, ngia so lo yeke na ni angbâ ti mû maboko na lo nga lo yeke kpengba amba ti lo.
11. Nyen la amû maboko lani na Kyung-sook ti hon ndo ti ngangu kpale ti seni so lo wara?
11 Kyung-sook, so ayeke na Asie, asara kua ti pionnier legeoko na koli ti lo ahon ngu 20. Gi hio tongaso, a wara cancer ti fufu na tere ti lo na kobela ni ague na li ni mingi. A tene na lo so na yâ ti nze ota ti si na nze omene lo yeke kui. Atâa so kozo lo na koli ti lo awara akpale mingi ala yeke lani na nzoni seni. Lo tene: “Kpale ti seni so mbi wara so ayengi mbi ngangu: Mbi pensé so mbi perdre aye kue awe, nga mbeto ahon ndo ti mbi.” Nyen la amû maboko na Kyung-sook ti hon ndo ti kpale ti lo? Lo tene: “Lakue na bï kozo ti tene mbi gue ti lango, mbi yeke montê na ndo ti da ti e na mbi yeke sambela Nzapa na kota go ti kiri merci na lo ndali ti aye oku so lo sara na mbi na yâ ti lango ni. Na peko ni bê ti mbi ayeke dë, na a pusu mbi ti fa so mbi ye Jéhovah.” Tongana nyen la Kyung-sook awara aye ti nzoni na lege ti asambela ti lo so lo yeke sara lakue na bï so? Lo tene: “Mbi ga ti bâ so Jéhovah amû maboko na e na yâ ti angoi ti ngangu nga so e wara aye ti nzoni mingi na yâ ti fini ti e ahon aye ti ngangu.”
12. Tongana nyen la Jason awara dengo bê na peko ti kuâ ti wali ti lo?
12 Jason, so asara kua na yâ ti mbeni filiale na Afrika, ayeke na yâ ti kua ti ngoi kue ahon ngu 30 awe. Lo tene: “Wali ti mbi akui a sara ngu mbasambala awe, vundu alingbi fade ti hon ndo ti mbi. Tongana mbi ngbâ ti pensé gi na ndo ti aye so asi na lo na ngoi so lo yeke tirika na cancer so asara lo, ka bê ti mbi alingbi fade ti nze.” Nyen la amû maboko na Jason ti hon ndo ti kpale ti lo? Lo tene: “Na mbeni ngoi, mbi dabe ti mbi na mbeni nzoni ngoi so mbi na wali ti mbi e duti ndo oko nga mbi sambela Jéhovah ti kiri na lo merci ndali ti so mbi dabe ti mbi na ngoi ni so. Mbi bâ so bê ti mbi adë nga na peko ni mbi komanse ti kiri merci na Jéhovah lakue ndali ti so mbi yeke dabe ti mbi na anzoni ngoi tongaso. So mbi yeke kiri merci na Jéhovah amû maboko na mbi ti duti na mbeni bango ndo so ayeke nde. Vundu angbâ ti sara mbi ndali ti kuâ ti wali ti mbi, me teti so mbi kiri merci na Jéhovah ndali ti nzoni mariage so mbi sara nga ndali ti pasa so mbi yeke na ni ti voro lo na mbeni zo so aye lo mingi asara si mbi duti na nzoni bango ndo.”
“Mbi kiri singila mingi so Jéhovah ayeke Nzapa ti mbi.”
13. Nyen la amû lani maboko na Sheryl ti hon ndo ti vundu ti lo na ngoi so lo girisa mingi ti asewa ti lo?
13 Na hunzingo ti ngu 2013, na ngoi ti mbeni kota ngu so apika na pupu na kodoro ti Philippines, Sheryl, so ayeke lani gi na ngu 13 na ngoi ni so, aperdre mingi ti aye ti lo. Lo tene: “Da ti e abuba nga mbi girisa mingi ti asewa ti mbi.” Kota ngu so apika so afâ Babâ na mama ti lo nga na aita ti lo ota. Nyen la amû maboko na Sheryl ti gbu ngangu na yâ ti ye ti vundu so sân ti tene bê ti lo anze? Lo yeke kiri singila lakue na Jéhovah ndali ti so lo gbu li ti lo na ndo ti anzoni ye kue so Jéhovah asara na lo. Sheryl atene: “Mbi bâ aye kue so aita asara ti dë bê ti aita so ayeke na bezoin ti tene a mû maboko na ala nga ti tene a kpengba ala. Mbi hinga lani so aita na yâ ti dunia kue ayeke sambela ndali ti mbi.” Lo tene nga lo tene: “Mbi kiri singila mingi so Jéhovah ayeke Nzapa ti mbi. Lo yeke mû lakue na e aye so e yeke na bezoin ni.” Biani, tongana e ye ti tene vundu ahon ndo ti e ape, a lingbi e gbu li ti e na ndo ti anzoni ye so Jéhovah asara na e. Tongana e kiri singila ndali ti anzoni ye ni so, a yeke mû maboko na e ti hon ndo ti akpale kue so e lingbi ti wara.—aÉph. 5:20; diko aPhilippien 4:6, 7.
‘FADE MBI DUTI NA NGIA NA YÂ JÉHOVAH’
14. Pendere ye wa la e yeke ku ni? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
14 Na yâ ti mbaï ti awakua ti Jéhovah, ala yeke na ngia ndali ti anzoni ye so Jéhovah asara na ala. Na tapande, na peko ti so Jéhovah asö azo ti Israël na maboko ti Pharaon na aturugu ti lo na Ngu-Bengba, ala fa ngia ti bê ti ala na yâ ti abia so ala he ti gonda na Jéhovah nga ti kiri singila na lo (Ex. 15:1-21). Laso, mbeni ye ti nzoni so e bâ ni na nene ni mingi ayeke so e hinga so a yeke zi e ande na yâ ti aye kue so asara si e yeke bâ pasi na e yeke na vundu (Ps. 37:9-11; És. 25:8; 33:24). Tara ti bâ ngia so e yeke wara ande na ngoi so Jéhovah ayeke neka awato ti lo kue nga lo yeke yamba e na yâ ti mbeni fini dunia so siriri na mbilimbili ayeke na yâ ni. A yeke duti ande biani mbeni ngoi so e yeke kiri singila mingi na Jéhovah.—Apoc. 20:1-3; 21:3, 4.
15. Nyen la mo leke na bê ti mo ti ngbâ ti sara na yâ ti ngu 2015?
15 E yeke ku kungo ti wara gbâ ti anzoni ye so Jéhovah ayeke mû na e na lege ti yingo na yâ ti ngu 2015 so. E lingbi nga ti wara ambeni tara. Atâa ye wa la alingbi ti si, e hinga so Jéhovah ayeke zia e lâ oko ape (Deut. 31:8; Ps. 9:10, 11). Lo yeke ngbâ lakue ti mû na e ye kue so e yeke na bezoin ni ti sara na lo be-ta-zo. Tongaso, zia e leke na bê ti e ti ngbâ ti duti na mara ti bibe ti prophète Habakuk so lo tene: “Fade keke ti figue ambumba pëpe, vigne alë pëpe; na lê ti olive ayeke pëpe, na yaka alë le-kobe pëpe. Fade akete nyama ti kundu ayeke na yangbo pëpe, na akota nyama ti kundu ayeke na yâ da ti ala pëpe. Kamême, fade mbi duti na ngia na yâ L’Éternel, fade mbi sara ngia na yâ Nzapa ti salut ti mbi.” (Hab. 3:17, 18). Na yâ ti ngu so ayeke ga, zia e gbu li ti e na ndo ti anzoni ye so Jéhovah asara na e nga e sara ye alingbi na wango so e wara na yâ ti versê ti ngu 2015, so atene: “Mû merci na Jéhovah, teti Lo yeke nzoni.”—Ps. 106:1.
^ par. 10 A changé ambeni iri so ayeke na yâ ti article so.


text:
KOTA MAMA-TENE NI | BANGO NDO TI NZAPA NA NDO TI BIRA
Bango ndo ti Nzapa na ndo ti bira laso
Laso, azo ayeke bâ pasi mingi na gbe ti amba ti ala. Mingi ti ala ayeke toto lakue na Nzapa ti tene lo zi ala na yâ ni, nga ala yeke hunda tere ti ala wala lo yeke zi ala ande? Me eskê Nzapa amä atoto ti ala ni? Ka ti azo so si ayeke tiri bira ti gi ti kaï na pasi ti ala so ayeke tongana nyen? Nzapa abâ ti lo ye so ala yeke sara so tongana nyen? Eskê lo yeke aidé ala na yâ ni?
Kozoni kue, hinga so Nzapa ahinga pasi so azo ayeke bâ na yâ ti dunia mobimba laso so, na lo leke ti sara mbeni ye ndali ni (Psaume 72:13, 14). Na yâ ti Bible, Nzapa amû zendo so azo so ayeke “bâ pasi na ye ti vundu ni, . . . [ala] yeke wu pupu” ande. Lawa? “Na ngoi so Seigneur Jésus ayeke sigigi na yayu, lo na angangu ange ti lo, . . . tongana lo yeke futa kula na azo so ahinga Nzapa pëpe nga na azo so asara ye alingbi pëpe na nzoni tënë na ndo ti Seigneur ti e Jésus.” (2 aThessalonicien 1:7, 8). Ngoi ti sigingo ti Jésus ni ayeke si ande na ngoi ti ye so Bible airi ni “bira ti kota lango ti Nzapa, Lo ti ngangu ahon kue,” wala Harmaguédon.—Apocalypse 16:14, 16.
Na ngoi ti bira ni so, Nzapa ayeke sara kua pëpe na azo, me na Molenge ti lo, Jésus Christ nga na angangu turugu so ayeke na yayu kâ ti tiri bira na asioni zo. Angangu turugu ti yayu ni so ayeke sara ande si pasi, so azo ayeke sara na amba ti ala, ahunzi biaku biaku.—Ésaïe 11:4; Apocalypse 19:11-16.
Juska laso, bango ndo ti Nzapa na ndo ti bira achangé ape. Lo ngbâ ti bâ bira tongana mbeni ye so a lingbi lo sara kua na ni ti kaï na pasi nga na asarango ye ti ngangu so ambeni zo ayeke sara na amba ti ala. Nga, gi Nzapa lo wani la si lo yeke na droit ti fa ngoi so a yeke tiri na mara ti bira tongaso nga na zo so ayeke tiri bira ni. Tongana ti so e londo ti sara tënë na ndo ni, ngoi ti bira so Nzapa aleke ti tiri ti kaï na asioni sarango ye, nga na pasi so awakua ti lo ayeke bâ, angbâ kete, na Jésus Christ la ayeke tiri ande bira ni so. Ye so aye ti tene so abira so laso azo ayeke sara ni, na ndo ti sese, ayeke pëpe abira so anzere na bê ti Nzapa, même si a yeke ndali ti mbeni nzoni raison.
Zia e mû mbeni tapande: Tara ti bâ aita use so atiri na ngoi so babâ ti ala ayeke dä ape. Na pekoni, ala arrêté tiri ni kete, ala iri babâ ti ala na téléphone. Mbeni atene so mba ti lo ni la akomanse fade tiri ni, na mbeni oko ni atene nga so mba ti lo ni la agi yanga ti lo. Babâ ni abâ so, ala use kue ayeke ku ti tene lo gbu part ti ala na yâ ti papa ni. Me, na peko ti so lo mä ala use kue awe, lo tene na ala ti arrêté tiri ni, nga ala ku lo kiri na yanga-da awe si ala leke tënë ni. Amolenge ni use kue aku kete. Kete na pekoni, ala komanse encore ti tiri. Na ngoi so babâ ni akiri na yanga-da, bê ti lo ason na tere ti amolenge ni, na lo punir ala use kue, ngbanga ti so ala mä fade yanga ti lo ape.
Laso, azo so ayeke tiri bira na popo ti ala ayeke ku ti tene Nzapa agbu part ti ala. Me, Nzapa agbu ti lo part ti zo na yâ ti abira ti laso so ape. Lo tene polele na yâ ti Bible, lo tene: “Ala kiri sioni teti sioni na mbeni zo pëpe”, nga, “Ala wani ala futa kula pëpe.” (aRomain 12:17, 19). Nga, lo tene so a yeke nzoni azo akanga bê ‘aku Lo’, lo yeke ga ande ti tiri bira ni na Harmaguédon (Psaume 37:7). Ni la, tongana azo ake ti ku Nzapa na ala wani akomanse ti tiri bira, lo bâ ni tongana sarango ye na baba nga tongana sarango ye ti ngangu na zo la, na a nzere na lo oko ape. Ni la, ande na Harmaguédon, Nzapa ayeke fa ngonzo ti bê ti lo nga lo yeke leke atënë so ayeke na popo ti azo fani oko, biani biani, na lege so lo yeke sara “si bira awe juska na nda ti sese.” (Psaume 46:10; Ésaïe 34:2). Biani, Harmaguédon ayeke duti ande bira so ayeke kaï abira kue.
Royaume ti Nzapa ayeke ga ande na gbâ ti anzoni ye na azo, na mbeni oko ti anzoni ye ni ayeke so lo yeke sara ande si bira ahunzi. Jésus asara lani tënë ti gouvernement ni so na yâ ti sambela so azo ahinga ni mingi, so ayeke: “Zia royaume ti mo aga. Zia a sara ye so bê ti mo aye, na yayu legeoko nga na ndo ti sese.” (Matthieu 6:10). Royaume ti Nzapa ni ayeke hunzi gi bira ape, me lo yeke futi nga ande asioni zo, so ala la ayeke na gunda ti abira (Psaume 37:9, 10, 14, 15). * Adisciple ti Jésus ayeke ku anzoni ye ni so kungo.—2 Pierre 3:13.
E yeke ngbâ ti ku juska lawa ti tene Royaume ti Nzapa aga ahunzi pasi, sarango ye ti ngangu na zo nga na asarango ye ti sioni? Aprophétie ti Bible so aga tâ tënë laso afa so e yeke biani na “alango ti nda ni”, so ti tene dunia so ayeke gue ti hunzi (2 Timothée 3:1-5). * Na yâ ti ngoi kete, Royaume ti Nzapa ayeke ga ti futi asioni ye so kue na lege ti bira ti Harmaguédon.
Tongana ti so e tene fade kozo, azo so ayeke wara kuâ ande na ngoi ti ndangba bira ni so ayeke “azo so asara ye alingbi pëpe na nzoni tënë na ndo ti Seigneur ti e Jésus.” (2 aThessalonicien 1:8). Me girisa ape so, tongana a yeke nzoni zo la akui, wala sioni zo la akui, a yeke nzere na Nzapa ape (Ézéchiel 33:11). Teti so “lo ye si zo oko akui [na ngoi ti ndangba bira ni so] pëpe,” lo ngbâ ti sara kue ti tene a fa nzoni tënë na ndo ti Seigneur ti e Jésus “na ndo ti sese kue so azo ayeke dä tongana mbeni tënë ti témoin ndali ti amara kue,” kozoni si nda ni aga (2 Pierre 3:8, 9; Matthieu 24:14; 1 Timothée 2:3, 4). Biani, na lege ti kota kua ti fango tënë so aTémoin ti Jéhovah ayeke sara na ndo ti dunia kue, laso, azo ayeke na pasa ti hinga Nzapa, ti yeda na nzoni tënë na ndo ti Jésus nga ti ngbâ na fini ti bâ ngoi so bira ayeke duti ande dä mbeni ape.
^ par. 9 Royaume ti Nzapa ayeke sara si kuâ, so ayeke wato ti azo, ayeke duti ande dä mbeni ape. Na lembeti 16 ti mbeti so, a fa so Nzapa ayeke zingo ande azo gbani gbani so akui, même gbâ ti azo so akui na lege ti bira.
^ par. 10 Ti hinga ambeni tënë na ndo ti tënë ti alango ti nda ni, bâ chapitre 9 ti buku Bible afa nyen biani?, so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni.
TI HINGA AMBENI TËNË
Tâ zo so ayeke na peko ti bira na pasi
Na lege wa Bible atingbi mbeni bira so alondo lani na yayu na bira so amû lani sese kue nga na akpale so ayeke si na ndo ti sese ge?


text:
1Afarizien na ambeni wafango-ndia so alondo na Jérusalem aga, abongbi na tere ti Jésus. 2Ala baa so ambeni disiple ti lo ayeke mu asioni maboko ti ala gi tongaso si ayeke te na kobe; ala sukula ni pepe. 3Andaa afarizien na azuife kue ayeke bata ndia ti akotara ti ala. Tongana ala ye ti te kobe, ala yeke sukula maboko ti ala lakue nzoni nzoni si. 4Tongana ala londo na gara si ala kiri na da, kozoni titene ala te kobe, ala yeke sukula tere ti ala si. Ala bata ambeni ndia mingi: andia na ndö ti nzoni lege ti sukulango akopo ti ngu, ata ti ngu, asembe[ na agbogbo]. 5Afarizien na awafango-ndia ahunda Jésus, atene: “Ngbanga ti nyen si adisiple ti mo akpe ndia ti akotara ti e pepe si ala yeke te kobe na asioni maboko ti ala so?” 6Jésus akiri tënë na ala: “Ala azo so tënë ti yanga ti ala ayeke nde na sarango ye ti ala so, peko ti tënë ti yanga ti Nzapa so wayanga-Nzapa Ésaïe atene na ndö ti ala ando so, ayeke taa-tënë; a su na mbeti, atene: ‘Nzapa atene: Azo so ayeke ne mbi gi na yanga senge, me be ti ala ayeke yongoro na mbi mingi. 7Vorongo so ala yeke voro mbi, ayeke gi senge senge, ngbanga ti so ala yeke fa gi andia so azo laa asigigi na ni.’ ” 8Jésus atene na ala: “Ala afarizien na awafango-ndia, ala zia ndia ti Nzapa si ala yeke bata gi lege ti andia ti akotara ti ala.” 9Lo kiri lo tene na ala: “Ala ke biani ti sara ye so Nzapa ahunda na ala si ala yeke bata gi andia ti akotara ti ala! 10Biani, Moïse atene: ‘Mo ne babâ na mama ti mo!’ Lo kiri lo tene: ‘Zo so atene sioni tënë na tere ti babâ ti lo wala mama ti lo, lo lingbi na kuâ.’ 11Me ti ala, ala yeke tene: Zo so atene na babâ ti lo wala na mama ti lo, atene: ‘Mbi ye fade ti mu ye na mo, me ye ni so aga korban awe’, so ti tene ‘ye so a zia ni nde ndali ti Nzapa’. 12Tongaso ala mu na lo lege ti gbanzi ye na babâ wala mama ti lo. 13Na sarango ye tongaso, ala yeke buba ya ti tënë ti Nzapa na lege ti andia so ala yeke fa ni na popo ti ala. Ala sara gi mara ti aye tongaso mingi.” 14Na pekoni, Jésus airi gba ti azo ni si lo tene na ala: “Ala ma mbi nzoni si ala ma ya ti tënë so nzoni: 15Ye so alondo na gigi si ali na ya ti zo, alingbi ti sara si zo ni aga sioni pepe; me ye so ayeke sigigi na ya ti be ti zo laa asara lo ti ga sioni. [ 16Tongana mbeni zo ayeke na mê ti mango ndo, ayeke nzoni lo ma!”] 17So Jésus azia gba ti azo ni si lo kiri na da awe, adisiple ti lo ahunda lo na nda ti toli so. 18Lo tene na ala: “Ala nga, ala yeke na ndara ti ma ya ti tënë so pepe? Ala hinga pepe? Ye so alondo na gigi si ali na ya ti zo, alingbi ti sara si lo ga sioni pepe, 19ngbanga ti so ye ni ali na ya ti be ti lo pepe, me ali na ya ti lo si asigigi ague na ya ti du.” Jésus atene tënë so ti fa atene, e lingbi ti te akobe kue. 20Lo kiri lo tene: “Ye so ayeke sigigi na ya ti zo laa asara si lo ga sioni. 21Biani, asioni tënë ti be alondo na ya ti zo, na be ti lo si afa na lo lege ti sarango asioni ye: sarango ye ti ndumba, nzi, fango zo, 22gingo wali wala koli ti zo, sarango nzara ti ye ti zo, sioni be, handango zo, sarango ye ti kirikiri, kota be, tenengo sioni tënë na iri ti zo, sarango baba nga na sarango ye ti buba. 23Asioni ye so kue alondo gi na ya ti zo si asara titene lo ga sioni.” 24Na pekoni, Jésus alondo na ndo so si lo gue na sese ti Tir. Lo li na ya ti mbeni da si lo ye titene azo ahinga ndo so lo yeke daa pepe; me lo honde tere ti lo gbaa. 25Mbeni wali so molenge ti lo ti wali ayeke na sioni yingo ama tënë ti Jésus si lo ga hio na tere ti lo, lo ti na gbe ti lo. 26Andaa wali so ayeke zuife pepe; a du lo na Fenisii, na sese ti Sirii. Lo voro Jésus ti tumba sioni yingo so ayeke na ya ti molenge ti lo. 27Me Jésus atene na lo: “Mo zia amolenge ate kobe ya ti ala asi nzoni si! So ayeke na legeni pepe ti mu kobe ti amolenge ti tuku na akete mbo.” 28Wali ni akiri tënë na lo: “Taa-tënë, kota zo! Me akete mbo so ayeke duti na gbe ti meza ayeke te afuku ti kobe so ayeke ti na maboko ti amolenge.” 29Tongaso Jésus atene na lo: “Ndali ti kiringo tënë so, mo lingbi ti kiri na ndo ti mo senge; sioni yingo ni asigigi na ya ti molenge ti mo awe.” 30So lo kiri na da ti lo, lo baa molenge ni ayeke lango na ndö ti gbogbo; sioni yingo ni asigigi na ya ti lo awe. 31Jésus alondo na sese ti Tir, lo hon na ya ti sese ti Sidon; lo fâ, lo hon na ya ti Agbata-Baleoko si lo kiri na mbage ti kota ngu ti Galile. 32Ambeni zo amu mbeni koli, aga na lo na Jésus; mê ti lo akanga si lo yeke tene tënë nzoni pepe. Ala hunda na lo titene lo zia maboko ti lo na ndö ti koli ni. 33Tongaso Jésus amu lo gi lo oko, ague na lo yongoro na tere ti azo. Lo yoro ali ti maboko ti lo na ya ti mê ti koli ni, lo tuku ngu ti yanga ti lo si lo ndu na menga ti koli ni. 34Na pekoni, lo yo le ti lo na nduzu, lo wu si lo tene na koli ni: “Efata!”, so ti tene: “Zi tere ti mo!” 35Gi hio tongaso, mê ti koli ni azi; ye so akanga menga ti lo azi si lo to nda ti tene tënë nzoni. 36Jésus amu yanga na ala titene ala tene tënë ni na zo oko pepe. Me lakue tongana lo yeke ke na ala ti fa na azo tënë ti aye so lo sara, ala kiri adekongo na ni ahon ti kozoni. 37Azo so ama tënë ni, li ti ala kue akpe si ala tene: “Ye so kue lo yeke sara ayeke nzoni mingi! Lo yeke sara nga si azo so mê ti ala akanga ama ndo si abuburu atene tënë!”
Copyright
Learn More


text:
1So gba ti azo so asara ando ye na lege ti mabe ti ala ayeke ngoro e, ayeke nzoni e nga, e zi na ndö ti e akungba so kue ayeke sara si e tambula gbaa so, e zia nga lege ti siokpari so ayeke gbu e hio hio na ya ti gbanda ti lo. E kpe loro ti mandako so e yeke na ya ni so ngangu, e zia lege ni pepe. 2Le ti e angba na ndö ti Jésus. Lo laa lo zi lege ti mabe na e si lo sara titene e ngba na lege ti mabe ni ngbii asi na ndani. Lo yeda si azo afâ lo na ndö ti keke ti kroa, lo sara kamene ti kuâ so lo kui na ndö ti keke ti kroa pepe. Lo yeda ndali ti so lo hinga kozoni so fade lo yeke duti na ngia. Fadeso, lo yeke duti na tere ti mbata ti Gbia Nzapa, na mbage ti maboko ti lo ti koli. 3Ala dabe ti ala na Jésus, na pasi so lo baa na maboko ti azo ti siokpari so ake lo, tongaso si be ti ala awoko pepe si ala zia lege ni pepe. 4Bira so ala yeke tiri na siokpari so, ala de ti gbu le ni ngbii mene ti ala atuku ndali ni pepe. 5Be ti ala agirisa na wango so Nzapa ayeke mu na ala tongana ti so babâ ayeke mu na amolenge ti lo; lo tene: “Molenge ti mbi, tongana Kota Gbia apika mo ti zia mo na nzoni lege, mo baa ni tongana senge ye pepe. Tongana Kota Gbia asuku na mo, ayeke nzoni be ti mo awoko pepe, 6ngbanga ti so zo so Kota Gbia aye lo, lo yeke pika lo ti kiri na lo na nzoni lege. Azo so kue lo mu ala tongana amolenge ti lo, lo yeke pika ala na zaza.” 7Ala kanga be ti ala na ya ti apasi so ayeke si na ala: Nzapa ayeke pika ala tongana pika so babâ ayeke pika molenge ti lo ti kiri na lo na nzoni lege. Molenge wa laa babâ ti lo ayeke pika lo ti kiri na lo na nzoni lege pepe? 8Tongana Nzapa apika ala pepe tongana ti so lo yeke pika amolenge ti lo kue, tongaso ala yeke taa amolenge pepe, me ala yeke amolenge so a hinga babâ ti ala pepe. 9Ababâ ti e ti sese so ayeke pika ka e ti kiri na e na nzoni lege si e yeke kpe mbeto ti ala. Tongaso, ayeke nzoni ahon titene e ma yanga ti Babâ ti e so ayeke na yayu si e duti na fini. 10Ti ababâ ti e ti sese so, ala yeke pika ka e tongana ti so ala baa nzoni na le ti ala; pikango e ni ayeke gi ndali ti kete ngoi. Me ti Nzapa, lo yeke pika e ndali ti nzoni ti e, ti mu na e lege ti duti nde si e ga nzoni kue tongana lo. 11Tongana a pika zo ti kiri na lo na nzoni lege, be ti lo ayeke nzere na ndembe ni pepe; na le ti zo ni ye ni akpa ye ti vundu. Me mbeni lâ, tongana li ti lo aga daa awe, lo yeke wara aye ti pekoni: siriri na sarango ye ti mbirimbiri. 12Ndani laa, ala yoro ya ti amaboko ti ala so awoko, ala sara si alikunu ti ala so awoko, akpengba! 13Ala suru lege so ayeke mbirimbiri titene ala hon daa, tongaso si zo so gere ti lo abuba, abuba biani pepe, me tere ti lo aga nzoni. 14Ala gi lege ngangu ti duti na siriri na azo kue, ala gi nga lege ngangu titene fini ti ala aduti nde si aduti nzoni kue. Tongaso pepe, fade zo oko alingbi ti baa Kota Gbia pepe. 15Ala sara hange si mbeni zo ado lege ti nzoni be ti Nzapa azia pepe. Alingbi mbeni zo aga tongana sengo gere ti pere ti ngonda pepe; mara ti zo tongaso ayeke bi wusuwusu na popo ti azo si lo yeke buba li ti ala. 16Ala sara hange si mbeni zo ti sarango ye ti ndumba aduti na popo ti ala pepe! Ala ne aye so ayeke ti Nzapa. Ala sara tongana Ezau pepe so aka ando ndo ti lo ti kozo molenge ndali ti sembe ti kobe oko. 17Ala hinga so, na pekoni, Ezau aye titene babâ ti lo asara tufa na ndö ti lo titene lo wara aye ti peko ti babâ ti lo, me a gbanzi lo na ni. Lo gi lege ngangu ti sanze ye so lo sara so, me lo ha gbaa, ataa so lo toto na ngu ti le. 18Lani so ala ga nduru na Nzapa, ala ga nduru pepe na tere ti hoto so zo alingbi ti ndu ni na maboko, so ti tene hoto ti Sinai: na ndö ti hoto ni, wâ so ayeke gbi, ndo so avuko pitipiti, kota pupu so aya ngangu ayeke daa. 19Ala ma nga toto ti tatalita na mbeni go so ayeke tene tënë. Azo ti Israel so ama ni so, ala yeda ti ngba ti ma ni pepe. 20Biani, yanga so Nzapa amu so, ala lingbi ti kanga be ti ma ni pepe. Lo tene: “Zo so kue andu hoto so, ataa ayeke mbeni nyama, fade a bo lo na têne si a fâ lo.” 21Ye so ala baa so ayeke ye ti mbeto mingi, nilaa Moïse atene: “Mbeto agbu mbi mingi si tere ti mbi ayeke do!” 22Me ti ala a-ita, ala ga nduru na hoto ti Sion awe, gbata ti Nzapa, lo so lo yeke na fini. Gbata ni ayeke Jérusalem ti yayu so a-ange kutu kutu abongbi tere ti ala daa ti sara matanga. 23A-ita, ala ga nduru na bongbi ti akozo molenge ti Nzapa awe, ala so a su iri ti ala na mbeti kâ na yayu. Ala ga nduru na Nzapa awe, lo so ayeke fâ ngbanga ti azo kue. Ala ga nduru awe na ayingo ti azo ti mbirimbiri so aga nzoni kue so. 24Ala ga nduru na Jésus awe, lo so lo leke tënë ti fini mbuki; ala ga nduru awe na mene ti Jésus so atuku ndali ti azo si ayeke tene nzoni tënë ahon mene ti Abel. 25Ala sara hange! Zo so ayeke tene tënë na ala, ala ke ti ma tënë ti lo pepe. Ando na sese so, azo ti Israel awara sioni, ngbanga ti so ala ke ti ma tënë ti zo so ayeke fa na ala peko ti tënë ti yanga ti Nzapa, ti gboto mê ti ala. Ti e, tongana e ke lo so alondo na yayu si ayeke tene tënë na e, fade e yeke kpe ngbanga ti Nzapa tongana nyen? 26Ando, go ti Nzapa ayingi sese kue; me fadeso, lo mu zendo so na e, lo tene: “Fade mbi yeke kiri ti yingi gi sese pepe, me mbi yeke yingi yayu nga.” 27Tënë ti yanga ti Nzapa so atene: “Fade mbi yeke kiri” so aye ti fa atene, aye so kue lo leke ni alingbi ti yingi si fade ayeke hon; me aye so alingbi ti yingi pepe, ni laa ayeke ngba. 28Ndali ti so e wara lege ti li na Kodro-gbia ti Nzapa, kodro so ayeke yingi pepe, ayeke nzoni e mu singila na lo na lege ti sarango kua so anzere na be ti lo, e ma yanga ti lo si e kpe mbeto ti lo. 29Biani, Nzapa ti e ayeke tongana mbeni wâ so ayeke gbi ye kue.
Copyright
Learn More