text:
CHAPITRE OSIO
“Ndo so mo gue dä, fade mbi gue dä”
1, 2. (a) Lege so Ruth na Naomi amû ni ayeke tongana nyen, na ye ti vundu wa la asi na ala? (b) Kodoro so Ruth na Naomi ayeke gue dä ayeke ti ala use kue?
RUTH na kogara ti lo Naomi ayeke na ndo ti lege so afâ yâ ti popo-hoto ti Moab so ayo na nduzu nga so pupu aya dä mingi. Gi li ti ala use na yâ ti kota ndo so. Lâ ayeke gue ti kui. Ruth abâ Naomi na lo hunda tere ti lo wala ngoi asi awe ti tene ala gi mbeni ndo ti lango. Lo ye Naomi mingi na lo yeke sara kue ti bâ lege ti lo nzoni.
2 Awali use so awara ye ti vundu mingi. A sara ngu mingi awe la koli ti Naomi akui, me ade ti ninga ape amolenge ti lo ti koli, Kiljon na Machlon, akui. Ruth nga kue ayeke na yâ ti vundu ndali ti koli ti lo Machlon. Me ti fadeso, lo na Naomi ayeke gue na oko ndo, na gbata ti Bethléhem so ayeke na kodoro ti Israël. Ti Naomi, lo yeke kiri kiringo na kodoro ti lo. Me ti Ruth, lo yeke gue na mbeni ndo so lâ oko gere ti lo asi dä ape. Lo zia asewa nga na asongo ti lo na peko. Lo zia nga kodoro ti lo nga na aye ti kodoro ti lo ni kue, so abâ nga anzapa so azo ti kodoro ni ayeke voro.—Diko Ruth 1:3-6.
3. Ahundango tënë wa ayeke mû ande maboko na e ti sara ye na mabe tongana ti Ruth?
3 Nyen la apusu maseka-wali Ruth ti dö aye ti lo kue ti zia? Lo yeke sara ande tongana nyen ti sara kodoro na Israël ni kâ nga ti bâ lege ti Naomi? Akiringo tënë ni ayeke mû maboko na e mingi ti sara ye na mabe tongana ti Ruth, zo ti kodoro ti Moab so. (Bâ nga encadré “ Tâ mbeni kete pendere buku.”) Kozoni kue, zia e bâ ye so abungbi awali use so na ndo ti yongoro lege so ague na Bethléhem.
Mbeni sewa so awara ye ti vundu mingi
4, 5. (a) Nyen la asara si sewa ti Naomi ague na Moab? (b) Akpale wa la Naomi awara na Moab kâ?
4 Ruth akono na Moab, mbeni kodoro so ayeke kete na so ayeke na mbage ti tö ti Ngu-ingo Mingi. A yeke mbeni ndo so lê ti sese ni akono na akeke ayeke dä mingi ape, nga akota dû ayeke dä. “Sese ti Moab” awoko nzoni, même na ngoi so kota nzara atï lani na kodoro ti Israël. Ndali ti kota nzara so la si Ruth awara tere na Machlon nga na azo ti sewa ti lo.—Ruth 1:1.
5 Kota nzara so atï lani na Israël asara si Elimélec amû wali ti lo Naomi na amolenge ti ala use ague asara kodoro na Moab. Guengo ti ala kâ aga na tara na mabe ti ala oko oko kue, ndali ti so Jéhovah ahunda lani na azo ti Israël ti voro lo lakue gi na ndo so lo fa na ala. (Deut. 16:16, 17) Naomi asara kue ti bata mabe ti lo. Ye oko, kuâ ti koli ti lo ayengi lo ngangu.—Ruth 1:2, 3.
6, 7. (a) Ndali ti nyen Naomi asara peut-être vundu tongana amolenge ti lo amû awali ti Moab? (b) Sarango ye ti Naomi na mbage ti akogara ti lo alingbi na gonda ngbanga ti nyen?
6 Vundu asara peut-être lani Naomi tongana amolenge ti lo amû awali ti kodoro ti Moab (Ruth 1:4). Lo hinga so ândö Abraham, kotara ti ala azo ti Israël, asara kue ti wara mbeni wali ndali ti molenge ti lo, Isaac, na popo ti azo ti kodoro ti lo wani, so ayeke voro Jéhovah (Gen. 24:3, 4). Lo hinga nga so na pekoni Ndia so Nzapa amû na Moïse ahunda na azo ti Israël ti zia pëpe si amolenge ti ala asara mariage na awande, teti awande so alingbi ti pusu ala ti voro ayanda.—Deut. 7:3, 4.
7 Ye oko, Machlon na Kiljon amû awali ti Moab. Même si vundu asara Naomi, lo sara ye na ndoye na akogara ti lo, Ruth na Orpa. Na yâ ti bê ti lo, lo ye peut-être ti tene ala nga kue avoro Jéhovah mbeni lâ tongana lo. Me ye so e hinga ayeke so Ruth na Orpa aye tënë ti Naomi mingi. Nzoni songo so ayeke na popo ti ala akpengba ala na ngoi ti vundu. Koli ti Ruth na koli ti Orpa akui andâ ade ala dü molenge ape.—Ruth 1:5.
8. Asarango ye wa ti Jéhovah anzere peut-être lani na Ruth mingi?
8 Nzapa so Ruth asara kozo amû lege na lo ti luti na lê ti mara ti ngangu kpale tongaso? Peut-être ape. Azo ti Moab ayeke voro gbâ ti anzapa, so kota ni na popo ni ayeke Kémos (Nom. 21:29). A wara na yâ ti vorongo nzapa ti ala asarango ye ti sioni so ayeke si lani mingi na ngoi ni kâ. Azo ni ayeke mû amolenge na sacrifice. Me Ruth amanda na lege ti Machlon wala na lege ti Naomi so Jéhovah, Nzapa ti Israël, ayeke ti lo nde mingi. Lo yeke sara ye na ndoye nga na nzoni bê. Lo yeke komande na ndoye, me na ziango mbeto na yâ ti azo ape! (Diko Deutéronome 6:5.) Na peko ti so koli ti lo akui, kite ayeke pëpe so Ruth apusu nduru mingi na Naomi, lo yeke dengi mê ti lo kue na ngoi so Naomi ayeke sara tënë ti Jéhovah, Nzapa ti ngangu ahon kue, ti apendere kusala ti lo nga na ti ndoye so lo fa na mbage ti azo ti lo.
9-11. (a) Desizion wa la Naomi, Ruth na Orpa amû? (b) Nyen la e lingbi ti manda na lege ti ye ti ngangu so asi na Naomi, na Ruth nga na Orpa?
9 Ti Naomi, mê ti lo ayeke gi na mbage ti kodoro ti lo. Mbeni lâ, lo mä so Jéhovah abi lê ti lo na ndo ti azo ti lo, si kota nzara so atï lani na kodoro ti Israël ahunzi. Âmanke mbeni zo ti kango ye so ayeke tambela na nduzu la atene na lo tënë ni so. Fadeso, Bethléhem alingbi tâ na iri ti lo ni, so ti tene “Da ti mapa.” Na mango tënë so, Naomi aye ti kiri na kodoro ti lo.—Ruth 1:6.
10 Ruth na Orpa ayeke sara ti ala ande nyen? (Ruth 1:7). Vundu so asi na ala kue so akpengba songo ti ala na Naomi. Na dikongo mbaï ni, ti Ruth, nzoni bê ti Naomi nga na kpengba mabe ti lo asara si lo ye Naomi mingi. Ni la si awomua ota so atï na lege ti gue na sese ti Juda.
11 Mbaï ti Ruth afa na e so ye ti ngangu ayeke si na anzoni zo nga na asioni zo kue (Zo-ti. 9:2, 11). A fa nga na e so tongana mbeni zo ti e akui si asara e mawa mingi, a yeke nzoni e gi ti wara dengo bê na mbage ti ambeni zo, mbilimbili azo so aturnê na mbage ti Jéhovah, Nzapa so Naomi avoro lo, ti mû maboko na ala.—aProv. 17:17.
Ruth afa tâ ndoye
12, 13. (a) Naomi aye ti tene Ruth na Orpa akiri na kodoro ti ala ahon ti tene ala mû peko ti lo. Ngbanga ti nyen? (b) Ruth na Orpa atene nyen na lo ge?
12 Tongana peko ti ala ayeke yo na kodoro ti Moab, Naomi ayeke gi bê ti lo na ndo ti mbeni ye nde. Li ti lo ayeke na ndo ti amaseka-wali so use na tere ti lo so. Lo yeke pensé nga na yengo so ala ye na lo na amolenge ti lo nga. Lo ye ti zia mbeni kpale ape na ndo ti kpale so ala wara ni awe so. Tongana ala zia kodoro ti ala si ala mû peko ti lo, ka lo yeke sara tongana nyen na ala na Bethléhem ni ande?
13 Na nda ni, Naomi azi yanga, lo tene na ala: “I gue, i oko oko i kiri na da ti mama ti i; L’Éternel asara be-nzoni na i, legeoko tongana i sara giriri na azo so akui awe, na mbi nga giriri.” Lo hunda nga ti tene Jéhovah amû na ala afini koli si duti ti ala aga nzoni. Mbaï ni akiri atene so lo su ngbangba ti ala, na “ala yä yanga ti ala” na toto. Biani, Ruth na Orpa aye tënë ti Naomi mingi, wali so ayeke na nzoni bê mingi nga so apensé gi na lo wani ape. Ala use kue angbâ gi ti tene na lo: “Tongaso pëpe, me fade e kiri na mo ti gue na ndo ti azo ti mo.”—Ruth 1:8-10.
14, 15. (a) Orpa akiri na tere ti aye wa? (b) Tënë wa la Naomi atara ti tene na Ruth si lo zia ti mû peko ti lo?
14 Me so kue gbä, Naomi atene na ala so a yeke ngangu ti tene lo sara mbeni ye ande ndali ti ala na Israël. Lo wani lo yeke na koli ape ti bata lo, nga lo yeke na amolenge ti koli ape ti sara mariage na ala. Gigi ayeke duti ande ngangu na ala use kue. Lo tene na ala so vundu asara lo ndali ti so lo lingbi pëpe ti bâ lege ti ala. Tënë ti Naomi asara si Orpa achangé bango ndo ti lo. Afami ti lo ayeke ge na Moab, mama ti lo kue ayeke ge, nga da ti tene lo lango dä ayeke ku lo ge. Na lo, ahon tënë, lo ngbâ na Moab. Tongaso, na vundu na bê, lo su ngbangba ti Naomi na lo kiri ti lo.—Ruth 1:11-14.
15 Ka ti Ruth? Tënë ti Naomi abâ lo nga. Bible atene: “Ruth ake ti zia Noami.” Peut-être Naomi azia ala lo hon ti lo, si lo ye ti bâ so Ruth la angbâ gi ti mû peko ti lo so. Lo kiri lo tene na lo: “Bâ, kogara ti mo akiri na kodoro ti lo awe, lo kiri na tere ti anzapa ti lo. Mo mû peko ti lo ma!” (Ruth 1:5, Tene ti Nzapa, Kozo Mbouki). E bâ mbeni kpengba tënë na yâ ti tënë ti Naomi so. Orpa akiri na kodoro ti lo, me gi so ape, lo kiri nga na tere ti “anzapa ti lo”. So ti tene, ti Orpa, lo ye gi ti sara lakue na nzapa ti lo Kémos nga na ambeni nzapa ti wataka nde. Ruth nga kue aye ti lo ni tongaso?
16-18. (a) Ruth atene nyen na Naomi so afa so lo ye Naomi ni mingi? (b) Tapande ti Ruth afa na e nyen na ndo ti tâ ndoye? (Bâ nga afoto so Naomi na Ruth use kue ayeke na lê ni.)
16 Ti Ruth, na ngoi so lo yeke lê na lê na Naomi na ndo ti lege so azo ayeke dä mingi ape so, ye so lo leke na bê ti lo aluti awe. Yengo so lo ye na Naomi nga na Nzapa so Naomi ni avoro lo ayeke kota mingi. Ni la lo tene: “Mo ngbâ ti hunda mbi pëpe ti zia mo na ti kiri, si mbi zia ti tambela na peko ti mo; na ndo so mo gue dä, fade mbi gue dä; na ndo so mo lango dä, fade mbi lango dä; fade azo ti mo aga azo ti mbi, na Nzapa ti mo aga Nzapa ti mbi; na ndo so mo kui dä, fade mbi kui dä, na fade a lu mbi na ndo ni so. L’Éternel [“Jéhovah,” FD] asara tongaso na mbi, na a hon so nga, tongana mbeni ye nde akangbi mo na mbi, fade a yeke gi kui oko.”—Ruth 1:16, 17.
17 So tâ pendere tënë si Ruth atene so! Atënë ni so angbâ juska na ngoi ti e, même ngu 3 000 na peko ti kuâ ti lo Ruth ni. Ala fa tâ nzoni mingi mbeni pendere ye so Ruth ayeke na ni, so ayeke tâ ndoye. Ndoye ni so lo yeke na ni ayeke kota mingi si lo ngbâ gi na tere ti Naomi, atâa ndo so lo Naomi ni ague dä. Gi kuâ la alingbi ti kangbi ala. Ruth ayeda ti tene azo ti kodoro ti Naomi aga azo ti lo, teti so lo yeke nduru ti dö aye ti lo kue so ayeke na Moab ti zia, même anzapa ni. Nde na Orpa, Ruth alingbi ti tene na bê ti lo kue so lo ye si Jéhovah, Nzapa ti Naomi, aga Nzapa ti lo nga. *
18 Gi ala use fadeso la ayeke tambela na ndo ti yongoro lege so ayeke gue na Bethléhem. Mbeni mbeti atene so tambela ni aninga peut-être yenga oko tongaso. Atâa so kue, e lingbi ti tene so ala yeke dë bê ti mba na lege ndali ti vundu so asi na ala so.
19. E lingbi ti fa tâ ndoye tongana ti Ruth na yâ ti sewa ti e, na akamarade ti e nga na yâ ti congrégation tongana nyen?
19 Na yâ ti dunia so, aye ti vundu asi singo. Na ngoi ti e ti laso, so Bible airi ni “angoi ti akpale so ayeke ngangu na zo ti kanga bê na yâ ni”, e yeke wara aye ti vundu nde nde (2 Tim. 3:1). Ni la, a yeke kota ye mingi ti fa mara ti tâ ndoye so Ruth afa lani. Ndoye ni so, tongana lo ye mbeni zo awe, lo yeke zia lo ape. Ni si ayeke mû ngangu na e na yâ ti sioni dunia so. E bezoin ni na yâ ti mariage ti e, na yâ ti songo ti e na azo ti sewa ti e, na akamarade ti e nga na yâ ti congrégation. (Diko 1 Jean 4:7, 8, 20.) Tongana e gi ti duti na mara ti ndoye so, andâ e yeke sara ye tongana Ruth la.
Ruth na Naomi asi na Bethléhem
20-22. (a) Nyen la afa so gigi ti Naomi na kodoro ti Moab akpengba lani ngangu? (b) Ti Naomi, zo wa la ayeke na gunda ti akpale ti lo? (Diko nga Jacques 1:13.)
20 Zo alingbi ti tene so ni yeke na tâ ndoye, me fango ni na gigi ayeke ti lo nde. Fadeso a yeke na Ruth ti fa tâ ndoye na mbage ti Naomi, me nga na mbage ti Jéhovah, Nzapa so lo soro ti voro lo.
21 Awali use so asi fadeso na Bethléhem, mbeni kete kodoro so ayo kilomètre 10 na mbongo ti Jérusalem. Tënë ti singo ti Naomi amû yâ ti kodoro ni kue. Ye so afa peut-être so azo mingi ahinga lani Naomi na sewa ti lo. Awali ti kodoro ni ayeke yôro lê ti ala ti bâ lo, na ala yeke tene, ‘Naomi la ape?’ Biani, dutingo ti lo na Moab achangé lo mingi; gi na bango lo, a hinga so lo hon na yâ ti akpale teti angu mingi.—Ruth 1:19.
22 Naomi afa na awali ni so, so ayeke asongo nga na azo ti tere ti da ti lo, tongana nyen la gigi ni akpengba na lo lani ngangu. Ni la lo tene na ala so a lingbi a iri lo Naomi mbeni pëpe, so ti tene “Ye so anzere na mbi,” me a iri lo “Vundu.” So ye ti mawa! Tongana ti Job kozo na lo, lo pensé so Jéhovah Nzapa la ayeke na gunda ti akpale ti lo ni.—Ruth 1:20, 21; Job 2:10; 13:24-26.
23. (a) Ruth ayeke pensé fadeso na ndo ti nyen? (b) Ndia so Nzapa amû na Israël amû lege na awayere ti sara nyen? (Bâ nga kete tënë na gbe ni.)
23 Tongana gigi ti Naomi na Ruth ayeke to nda ni yeke yeke na yâ ti Bethléhem, Ruth ayeke pensé na ndo ti ye so lo lingbi ti sara ti bâ na lege ti Naomi nga na ti lo mveni. Lo hinga so Ndia so Jéhovah amû lani na azo ti lo, Israël, abâ nga tënë ti bango lege ti awayere. Ndia ni amû lege na ala ti gue na yâ ti ayaka ti mû peko ti azo ti fango lê ti kobe na ti ro akobe so angbâ na peko ti azo ni. Ndia ni amû nga lege na ala ti fâ ati so ayeke na yanga ti ayaka ni. *—Lév. 19:9, 10; Deut. 24:19-21.
24, 25. (a) Nyen la Ruth asara tongana lo tï na ndo ti yaka ti Boaz? (b) Kua ti rongo alê ti orge ahunda ti sara nyen?
24 Ngoi ti fango lê ti orge la. A yeke peut-être na nze ti avril, tongana a haka ni na calendrier ti ngoi ti e. Ruth alondo, lo gue na ayaka ni ti bâ wala mbeni zo ayeke yeda na lo ti ro alê ti orge ni tongana ti so Ndia ahunda. Lo tï na ndo ti yaka ti Boaz, mbeni zo ti mosoro nga fami ti Elimélec, koli ti Naomi so akui awe so. Atâa so Ndia ni amû na lo droit ti ro alê ti orge ni, Ruth ahunda na kapita ti kua ti yaka ti Boaz ni si lo Ruth ni lo lingbi ti sara ni. Kapita ni, so ayeke mbeni maseka-koli, ayeda, na Ruth aku ape, lo bi tere ti lo na yâ ti kua ni.—Ruth 1:22–2:3, 7.
25 Tara ti bâ Ruth, lo yeke mû peko ti azo ti fango lê ti orge ni. Tongana ala yeke fâ ni na azango zembe ti ala, lo kuku, lo ro ati so ala zia na peko ti ala. Lo bungbi gere ti a-orge ni, lo mû ni na lo gue lo zia ni na mbeni ndo. Kâ la ande si lo yeke pika ni. Kua ni ayeke mû ngoi nga ayeke fatigué zo, mbilimbili na ngoi so lâ ayeke zi lê ti lo yeke yeke. Me Ruth angbâ ti sara gi kua ni. Lo yeke luti gi ti zi gbiki na lê ti lo nga gi ti te mbeni kete ye na yâ ti “da” so ayeke peut-être mbeni gbe ti dê so a leke ni ndali ti azo ti kua ni.
26, 27. (a) Sarango ye ti Boaz ayeke tongana nyen? (b) Lo sara ye na Ruth tongana nyen?
26 Ti Ruth, lo tene ti lo peut-être so zo oko ayeke bi lê ti lo na mbage ti lo ape. Andâ Boaz abâ ti lo lo awe. Boaz ayeke mbeni koli so ngu ti lo ague na li ni kamême. Tongaso, lo hunda na kapita ti lo ni wali wa la kâ so? Boaz aye tënë ti Nzapa mingi. Ni la tongana lo si, lo bara azo ti kua ti lo ni (so ambeni ayeke peut-être awande wala azo so asara kua gi na yâ ti lango ni), lo tene: “[Jéhovah, FD] ayeke na i.” Ala kue akiri mara ni na lo. Boaz apusu nduru na Ruth, na lo sara tënë na lo tongana ti mbeni babâ na molenge ti lo.—Ruth 2:4-7.
27 Boaz airi Ruth “molenge” ti lo, na lo tene na lo ti ga lakue na yaka ti lo ti ro alê ti orge ni. Lo wa nga Ruth ti ngbâ na tere ti amaseka-wali ti yâ ti da ti lo si akoli so asara kua kâ ason li ti lo ape. Lo sara kue ti tene Ruth awara nga mbeni ye ti tengo ni na ngoi so ala wu tere ti te ye. (Diko Ruth 2:8, 9, 14.) Me mingi ni lo gonda lo ndali ti pendere bibe so lo fa. Lo tene nyen na lo?
28, 29. (a) Nzoni tënë wa la a tene na ndo ti Ruth? (b) Tongana nyen la mo lingbi ti ga na gbe ti kpangbi ti Jéhovah tongana ti so Ruth asara so?
28 Tongana Ruth ahunda na Boaz nyen la si ni so ni yeke wande, ni sara ti tene lo sara nzoni na ni tongaso, Boaz atene na lo so ni mä tënë ti aye kue so lo Ruth lo sara na kogara ti lo, Naomi. Âmanke Naomi atene anzoni tënë ti Ruth ti lo na awali ti Bethléhem, si tënë ni atï na mê ti Boaz. Boaz ahinga nga so Ruth azia anzapa ti lo ti voro Jéhovah, teti so lo tene: “L’Éternel afuta kusala ti mo, L’Éternel Nzapa ti Israël, Lo so mo ga ti bata tere ti mo na gbe ti kpangbi ti Lo, Lo mû na mo futa so alingbi.”—Ruth 2:12.
29 Atënë so akpengba Ruth biani! Tâ tënë, lo ga na gbe ti kpangbi ti Jéhovah Nzapa, tongana mbeni kete ndeke na gbe ti kpangbi ti mama ti lo, ti bata lo. Lo kiri singila na Boaz so lo tene anzoni tënë na lo tongaso so. Na pekoni, Ruth akiri na yanga ti kua ti lo juska na lakui.—Ruth 2:13, 17.
30, 31. So Ruth asara kua lani ngangu, lo kiri singila nga lo fa tâ ndoye, a fa nyen na e?
30 Ye so Ruth asara so ayeke tâ mbeni pendere tapande ndali ti e kue laso, so e yeke pika li ti e na ngoi ti kpale ti nginza so. A ga na li ti lo lâ oko ape ti tene ambeni zo la amû na lo ye, me tongana mbeni zo amû na lo ye, lo kiri merci. Kamene asara nga lo ape ti sara kua ngangu aninga ndali ti zo so lo ye lo, même si kua ni so ayeke mbeni senge kua. Lo yeda na bê ti lo kue na wango so a mû na lo ti sara kua na mbeni lege so asara si lo wara sioni pëpe nga ti sara kua na tere ti anzoni zo. Kota ye ni kue ayeke so lo girisa lâ oko ape ndo so lo wara tâ batango tere dä, so ayeke na tere ti Babâ ti lo, Jéhovah Nzapa.
31 Tongana e gi ti fa tâ ndoye tongana ti so Ruth afa lani, nga e mû tapande ti lo na lege so e sara tere ti e kete, e sara kua ngangu nga e kiri singila, mabe ti e nga ayeke duti mbeni pendere ye so ambeni zo ayeke mû peko ni. Ye oko, Jéhovah abâ lege ti Ruth na Naomi tongana nyen? E yeke bâ tënë so ande na chapitre ti peko.
^ par. 17 Na Hébreu ti giriri so a sû na tënë ni so, Ruth atene gi “Nzapa” pëpe, tongana ti so awande mingi ayeke sara. Me lo di nga iri ti Nzapa wani, Jéhovah. Mbeni buku (The Interpreter’s Bible) atene: “Zo so asû buku ti Ruth aye ti fa so wande so ayeke wakua ti tâ Nzapa.”
^ par. 23 Mara ti nzoni ndia tongaso, Ruth awara ni na kodoro ti lo ape. Na akodoro kue so angoro Israël ândö, a yeke sara lani pasi na awomua. Mbeni mbeti atene: “Tongana koli ti mbeni wali akui, mingi ni ka wali ni ayeke ku ti tene amolenge ti lo ti koli si abata lo; me tongana lo yeke na ni ape, lo yeke kä peut-être tere ti lo na ngbâa wala na akoli, wala lo kui.”


c: text/html

text:
CHAPITRE 29
Eskê zo apeut ti sara nzoni ye na mba ti lo na lâ ti Sabbat?
JÉSUS AFA TËNË NA JUDÉE
LO SAVA MBENI KOLI NA TERE TI MBENI NGU
Jésus asara gbâ ti aye na ngoi ti kota kua ti fango tënë so lo sara na Galilée. Me so Jésus atene, ni “doit nga ti fa nzoni tënë ti Royaume ti Nzapa na ambeni gbata nde,” lo ye ti fa so kua ti lo ayeke ngbâ gi ge na Galilée ape. Tongaso, lo gue na lo “ngbâ ti fa tënë na yâ ti asynagogue ti Judée.” (Luc 4:43, 44). Ye so ayeke na lege ni ngbanga ti so e yeke na nze ti mars wala avril la, na a ga nduru ti sara mbeni matanga na Jérusalem awe.
Atâa so aÉvangile asara tënë mingi na ndo ti kua so Jésus asara na Galilée, e peut nga ti wara na yâ ni kete tënë na ndo ti kua so lo sara na Judée. Atâa so na Judée ni azo asara sanka ti tënë ti lo, ye so akanga lege na Jésus ape ti fa tënë mingi nga ti sara amiracle na ando kue so lo gue dä.
Hio na pekoni, Jésus ague na Jérusalem, kota gbata ti Judée, ti sara matanga ti Pâque ti ngu 31 ti ngoi ti e. Na Yanga ti Gbagba ti ataba, so ayeke mbeni ndo so azo ayeke dä mingi, a yeke wara mbeni ngu so lê ni akono, so a iri ni Bethzatha. Gbâ ti azo ti kobela, azo so lê ti ala abuba nga na azo so gere ti ala abuba, aga na place ni so. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so azo mingi abâ atene zo apeut ti wara sava ti tere tongana zo ni alï na yâ ti ngu ni na ngoi so lê ti ngu ni ayengi.
A si na lâ ti Sabbat, Jésus abâ mbeni koli na tere ti ngu ni, so kobela awoko lo teti ngu 38. Jésus ahunda lo atene: “Mo ye si tere ti mo aga nzoni?” Koli ni atene: “Kota zo, na ngoi so ngu ni ayeke yengi, mbeni zo ti zia mbi na yâ ni ayeke dä ape. Me na ngoi so mbi yeke gue ti lï na yâ ti ngu ni, andâ mbeni zo alï kozo ti mbi awe.”—Jean 5:6, 7.
Jésus atene mbeni tënë so adoit ti sara si li ti koli ni, wala même ti mbeni zo so amä ni, apeut ti kpe. Lo tene: “Londo, mû ye so mo lango na ndo ni so, mo tambela.” (Jean 5:8). Na a yeke tâ gi ye so lo sara la. Droit, lo wara sava, lo mû ye so lo lango na ndo ni na lo komanse ti tambela.
Ahon ti tene ye ni so anzere na ala, aJuif abâ koli ni na ala suku na lo, ala tene: “So lango ti sabbat la, ndia amû lege na mo ti yô ye ti lango ti mo so ape.” Na koli ni akiri tënë na ala, lo tene: “Koli so asara si tere ti mbi aga nzoni so la atene na mbi, atene: ‘Mû ye so mo lango na ndo ni so, mo tambela.’” (Jean 5:10, 11). A-Juif ni so ayeke diko lani tënë ngbanga ti so mbeni zo asava zo na lâ ti Sabbat!
Ala ye ti hinga zo ni so, ni la ala hunda lo atene: “Zo ni so atene na mo atene: ‘Mû ye ti lango ti mo, mo tambelaʼ so ayeke zo wa?” Ala hunda koli ni tongaso ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so “Jésus ahon awe” na milieu ti gbâ ti azo so ayeke na ndo ni so, na koli ni so ahinga nga iri ti Jésus ni ape (Jean 5:12, 13). Me na pekoni, na mbeni ngoi nde, koli ni ayeke kiri ti wara tere na Jésus. Ala wara tere na yâ ti temple, na ge la fadeso si lo ga ti hinga iri ti zo so asava lani lo na tere ti ngu so.
Koli ni ague na lo wara aJuif so ahunda lani lo ti hinga tongana nyen la lo wara sava ti tere so. Lo tene na ala so a yeke Jésus la asava lo. Tongana ala hinga ni tongaso awe, aJuif ni ague na mbage ti Jésus. Mo pensé so ala ye ti gue ti hinga wala na lege ti ngangu wa la Jésus ayeke sara na amiracle ni so? Kete ape. Nde na so, ala gue ti gi ti wara gi mbeni faute na yâ ti nzoni ye so Jésus asara na lâ ti Sabbat, na ala komanse même ti sara ye ti ngangu na lo!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Tënë so ayeke taa-tënë: tongana zo aye ti ga zo ti li ti Eglize, andaa nzoni kua laa lo ye ni so. 2Alingbi zo ti li ti Eglize ayeke zo so tënë ayeke na li ti lo pepe, lo yeke gi na wali oko, lo yeke sara ye ahon ndoni pepe, me na legeni, lo yeke tene tënë na legeni, lo yeke sara ye na lege ti nengo tere, lo yeke yamba azo nzoni na da ti lo, lo hinga lege ti fango ye na azo; 3lo yeke ngbaa ti samba pepe, lo yeke zo ti tiri pepe, me lo yeke zo ti nzoni be, lo yeke sara ngangu na amba ti lo pepe; nzara ti nginza ahon ndö ti lo pepe; 4lo yeke nzoni makonzi ti sewa ti lo wani, lo yeke sara titene amolenge ti lo ama yanga ti lo, na nengo tere. 5Zo so ahinga ti duti makonzi ti sewa ti lo wani pepe, fade lo yeke hinga ti bata Eglize ti Nzapa tongana nyen? 6Alingbi zo ti li ti Eglize ayeke zo so ama na be fini fini pepe; tongaso pepe, fade baba ayeke hon ndö ti lo si Nzapa ayeke fâ ngbanga na li ti lo tongana ti so lo fâ na li ti Zabolo. 7Alingbi lo duti zo so azo so ama na be pepe atene nga nzoni tënë ti lo. Tongaso, fade azo ayeke tene sioni tënë na tere ti lo pepe si lo ti na ya ti gbanda ti Zabolo pepe. 8Alingbi adiakre nga aduti azo so ayeke ne tere ti ala; tënë ti yanga ti ala ayeke use use pepe, ala yeke angbaa ti samba pepe, ala gi ti wara ye na lege ti sioni pepe. 9Ala bata tënë ti mabe so a sigigi na nda ni awe, ala bata tënë ni na vurungo be. 10Alingbi a tara ala kozoni. Na pekoni, tongana mbeni tënë ayeke na li ti ala pepe, a zia ala na yanga ti kua ti diakre ni. 11Alingbi awali ni nga ayeke azo so ane tere ti ala, ala yeke tene sioni tënë na iri ti zo pepe, ala yeke sara ye ahon ndoni pepe, me na legeni; azo alingbi ti zia be na ndö ti ala na ya ti aye kue. 12Alingbi diakre ayeke gi na wali oko, lo yeke nzoni makonzi ti amolenge ti lo na ti asewa ti lo wani. 13Adiakre so ayeke sara kua ti ala na legeni, ala yeke wara nzoni ndo. Ala yeke tene tënë na mbeto pepe, ngbanga ti so ala ma na be si ala ga oko na Jésus Christ awe. 14Na ndembe so mbi yeke su mbeti so ti tokua na mo, mbi yeke na nzara ti gue ti baa mo hio. 15Me tongana mbi si hio pepe, mbi ye mo hinga lege ti duti na popo ti azo ti Nzapa, so ti tene na popo ti azo ti Eglize ti Nzapa, lo so lo yeke na fini. Eglize ni ayeke ya taa-tënë na nduzu si ayeke gbu ni ngangu. 16Biani, tënë ti mabe so a sigigi na nda ni awe ayeke kota tënë mingi, tënë ni ayeke so: Christ amu tere ti zo si lo fa tere na azo, Yingo-Vuru afa atene, lo yeke zo ti mbirimbiri, a-ange abaa lo. A fa tënë ti lo na azo ti amara nde, azo ti dunia ama na be na lo si lo gue na yayu na ya ti gonda.
Copyright
Learn More


text:
Ala ne ambakoro so ayeke na popo ti ala
“Mo yekia lê ti mbakoro zo.”
1. Aye ti vundu wa ayeke si na azo laso?
JÉHOVAH aye lâ oko pëpe ti tene azo abâ pasi, ala nze na ala ga mbakoro. Lo leke lani ti tene azo aduti na nzoni seni na yâ ti paradis. Me laso, “création kue angbâ gi ti dema legeoko na ti bâ pasi legeoko.” (aRom. 8:22). Ti mo, tongana Nzapa abâ so azo abâ pasi ndali ti aye ti sioni so aga na peko ti siokpari, a sara nyen na ndo ti lo? Na ndo ni, mingi ti azo so aga mbakoro ayeke na zo ti mungo maboko na ala pëpe na ngoi so ala yeke na bezoin ni.
2. Ngbanga ti nyen aChrétien ayeke na ngia mingi so aita so aga mbakoro ayeke na yâ ti congrégation?
2 Awakua ti Jéhovah ayeke na ngia so aita so aga mbakoro ayeke na yâ ti acongrégation. E yeke wara aye ti nzoni na lege ti ndara so ala yeke na ni nga e ye ti mû tapande ti ala. Mingi ti aita na popo ti e ayeke fami ti aita so aga mbakoro. Me, atâa e yeke na fami so ayeke mbakoro na yâ ti bungbi wala e yeke na ni ape, e ye si ala duti nzoni (aGal. 6:10; 1 Pi. 1:22). E kue e yeke wara aye ti nzoni tongana e hinga bango ndo ti Nzapa na ndo ti ambakoro. E yeke sara nga tënë na ndo ti aye so azo ti sewa alingbi ti sara ti mû maboko na fami ti ala so ayeke mbakoro, nga na ye so aita ti congrégation alingbi ti sara ti mû maboko na ambakoro.
“MO KE MBI PËPE”
3, 4. (a) Ye wa la agbu bê ti wasungo Psaume 71 so lo hunda ni na Jéhovah? (b) Nyen la aita so ayeke ambakoro na yâ ti congrégation alingbi ti hunda na Nzapa?
3 Psaume 71:9 atene: “Mo ke mbi pëpe tongana mbi ga mbakoro; zia mbi pëpe tongana ngangu ti mbi awe.” A yeke peut-être David la atene tënë so. David asara na Jéhovah na yâ ti fini ti lo kue na Jéhovah asara kua na lo ti sara akota kusala (1 Sam. 17:33-37, 50; 1 aGbia 2:1-3, 10). Atâa so David aga mbakoro, lo hunda na Jéhovah ti ngbâ ti bâ lege ti lo.
4 Aita mingi laso ayeke tongana David. Atâa so ngu ti ala ague na li ni nga ala yeke na yâ ti “lâ ti sioni”, wala angoi ti vundu, ala yeke sara kue ti gonda Nzapa (Zo-ti. 12:3-9). Mingi ti ala alingbi ti sara na Jéhovah tongana ti kozo ape, même na yâ ti kusala ti fango tënë. Me, ala nga kue alingbi ti hunda Jéhovah ti ngbâ ti iri tënë nzoni na ndo ti ala nga ti bâ lege ti ala. Aita be-ta-zo so alingbi ti hinga na bê ti ala kue so Nzapa ayeke kiri tënë na asambela ti ala. E hinga ni ndali ti so na yâ ti sambela so David asara na gbe ti yingo vulu ti Jéhovah, lo sambela ndali ti a-oko gingo bê so na Jéhovah akiri tënë na sambela ti lo.
5. Jéhovah abâ aita so ayeke ambakoro tongana nyen?
5 Bible afa polele so Jéhovah abâ na nene ni mingi aita so ayeke ambakoro na ayeke be-ta-zo nga lo ye si awakua ti lo ane ala (Ps. 22:25-27; aProv. 16:31; 20:29). Lévitique 19:32 atene: “A lingbi mo londo, mo luti na gbele zo so kuali ti lo avuru, na mo yekia lê ti mbakoro zo, na mo kpe mbeto ti Nzapa ti mo
YE SO ASEWA ALINGBI TI SARA
6. Tapande wa la Jésus azia tongana lo bâ lege ti mama ti lo?
6 Bible atene na e atene: “Mo ne babâ na mama ti mo.” (Ex. 20:12; aÉph. 6:2). Jésus afa so commandement so ayeke kota mingi na ngoi so lo fâ ngbanga na ndo ti aFarizien na ascribe so ake ti bâ lege ti ababâ na amama ti ala (Marc 7:5, 10-13). Jésus wani azia nzoni tapande ni. Na ngoi so Jésus aga lani nduru ti kui na ndo ti keke ti pasi, lo hunda na disciple Jean so lo ye lo mingi ti bâ lege ti mama ti lo, so peut-être ayeke lani womua.
7. (a) Fango ye ti Bible wa so abâ afami Paul asara tënë ni? (b) Paul asara nga tënë na ndo ti nyen?
7 Na yâ ti lettre so bazengele Paul atokua na Timothée, lo tene so a lingbi aChrétien abâ lege ti azo ti sewa ti ala. (Diko 1 Timothée 5:4, 8, 16.) Lo tene tënë so na ngoi so lo yeke sara lani tënë ti azo so congrégation alingbi ti mû nginza ti mû maboko na ala. Lo tene polele so a yeke kua ti amolenge so ayeke aChrétien, a-âta nga na ambeni fami ti bâ lege ti awomua so ayeke ambakoro. Tongana ala sara tongaso, a yeke mû kua mingi na congrégation ape. Laso nga kue, e lingbi ti fa so e “gbu tënë ti Nzapa ngangu” tongana e mû na afami ti e so ayeke ambakoro aye so ala yeke na bezoin ni na lege ti mitele.
8. Ngbanga ti nyen Bible afa pëpe mbeni mbilimbili ye so a lingbi e sara ti bâ lege ti ababâ na amama ti e so ayeke ambakoro?
8 A yeke kua ti amolenge so akono awe ti bâ lege ti ababâ na amama ti ala na lege ti mitele. Paul ayeke sara lani tënë ti afami so ayeke ‘awamabe’, me a lingbi a bâ nga lege ti ababâ na amama so ayeke pëpe aChrétien na yâ ti congrégation. Dutingo ti asewa kue ayeke legeoko ape. Tongaso, a lingbi azo ti sewa oko oko kue amû desizion na ndo ti ye so ala lingbi ti sara ti bâ lege ti ababâ na amama ti ala. Kpale ti seni ti ala ayeke nde nde, abezoin ti ala ayeke nde nde nga asarango ye ti ala ayeke nde nde. Ambeni ita so ayeke ambakoro ayeke na gbâ ti amolenge, me ti ambeni ala yeke gi na molenge oko. Ambeni ayeke wara mungo maboko ti letäa me ambeni awara ni ape. Aye so agbu bê ti azo so ayeke na bezoin ti tene a mû maboko na ala ayeke nde nde. Tongaso, a yeke nzoni ape ti kasa ye so mbeni zo ayeke sara ti bâ lege ti afami ti lo so ayeke ambakoro. Jéhovah ayeke iri tënë nzoni na ndo ti adesizion kue so a mû ni na lege ti awango ti Bible. Lo lingbi ti sara si adesizion ti e aga na e aye ti nzoni legeoko tongana ti so lo sara na awakua ti lo ngbene ye na ngoi ti giriri.
9-11. (a) Akpale wa la ambeni ita awara? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.) (b) Fa na lege ti mbeni tapande ngbanga ti nyen alingbi amolenge so akono awe adö tere ti ala hio pëpe ti zia kua ti ngoi kue.
9 Tongana amolenge alango yongoro na babâ na mama ti ala, a lingbi ti duti ngangu na amolenge ni ti mû maboko na ala. A lingbi ti si so gi hio tongaso mbeni awara kpale ti seni, peut-être ndali ti so lo tï, mbeni bio ti tere ti lo akungbi, wala ambeni ngangu kpale asi. Ye so a lingbi ti sara si amolenge ti ala agi lege hio ti gue ti mû maboko na ala. Na pekoni, ala lingbi ti duti na bezoin ti tene a mû maboko na ala teti kete ngoi wala a ninga. *
10 Aita so asara kua ti ngoi kue na so ayeke fa tënë na ando so ayo, a lingbi ti duti na akota desizion ti mû ni. Aita ti Béthel, amissionnaire, asurveillant so ayeke gue na ando nde nde abâ akua so ala sara na nene ni nga ala bâ ni tongana mbeni lege so Jéhovah airi tënë nzoni na ndo ti ala. Me, tongana tere ti babâ na mama ti ala ason, peut-être kozo ye so ala yeke sara ayeke so ala yeke tene: ‘A lingbi e zia kua ti e ti kiri ti bâ lege ti babâ na mama ti e.’ Ye oko, a yeke nzoni ala zia tënë ni na yâ ti sambela nga ala gi ti hinga mbilimbili ye so babâ na mama ti ala aye wala ayeke na bezoin ni. A lingbi ala dö tere ti ala hio pëpe ti zia kua so Jéhovah amû na ala. A yeke lakue kota ye pëpe ti sara tongaso. A yeke nzoni ala gi ti bâ wala kobela ni ayeke ninga wala pëpe. A lingbi ala gi nga ti hinga wala ambeni ita ti congrégation so babâ na mama ti ala ayeke dä alingbi ti mû maboko na babâ na mama ni.
11 Bâ tapande ti aita use so alango ayo na babâ na mama ti ala. Mbeni oko ayeke lani missionnaire na Amerika ti Mbongo na mbeni asara kua na kota ndokua ti aTémoin ti Jéhovah na Brooklyn na New York. Babâ na mama ti ala ayeke na bezoin ti mungo maboko. Aita use so na awali ti ala ague ayo na mbage ti Tö ti bâ tongana nyen ti mû maboko na babâ na mama ti ala. A si na mbeni ngoi, lo so lo yeke missionnaire na Amerika ti Mbongo apensé mingi ti zia kua ti lo ti missionnaire ti kiri ti bâ lege ti babâ na mama ti ala. Me, a-ancien ti congrégation so babâ na mama ti ala ayeke dä airi lo na téléphone. A-ancien ti congrégation ni asara lisoro na ndo ti kpale ni na ala ye si ita ni angbâ ti sara kua ti lo ti missionnaire. A-ancien ni abâ na nene ni mingi kua so ita ni na wali ti lo ayeke sara na ala mû desizion ti mû maboko na babâ na mama ni. Azo ti sewa ti aita ni kue ayeke na ngia ti bâ mungo maboko so aita ti congrégation ayeda ti mû na ala na nzoni bê.
12. Na ngoi so mbeni Chrétien na azo ti sewa ti lo ayeke mû desizion ti bâ tongana nyen ti mû maboko na babâ na mama ti ala so ayeke ambakoro, nyen la a lingbi ala girisa ape?
12 Atâa adesizion wa la mbeni Chrétien na azo ti sewa ti lo amû ti bâ lege ti babâ na mama ti ala so ayeke ambakoro, a lingbi ala sara kue ti tene adesizion ti ala amû gonda na iri ti Jéhovah. E ye lâ oko pëpe ti sara ye tongana amokonzi nzapa ti ngoi ti Jésus (Mat. 15:3-6). Me, e ye ti tene adesizion ti e amû gonda na Jéhovah nga na congrégation.
YE SO CONGRÉGATION ALINGBI TI SARA
13, 14. Tongana nyen la Bible afa so a lingbi acongrégation amû maboko na aita so ayeke ambakoro?
13 A yeke pëpe aita kue la alingbi ti mû maboko na aita so ayeke na yâ ti kusala ti ngoi kue tongana ti aita so e mû tapande ti ala fade. Me, ye so asi na ngoi ti akozo Chrétien afa polele so aita ti acongrégation alingbi ti sara kue ti mû maboko na aita be-ta-zo so ayeke ambakoro. Bible atene so na congrégation ti Jérusalem “mbeni zo so ye atia lo ayeke dä pëpe”. Tënë so aye ti tene pëpe so aita ni kue ayeke lani azo so ayeke na ye mingi. Ambeni ayeke lani na ye mingi ape, me a yeke kangbi ye lani na ala na “a yeke kangbi ni na zo oko oko, a lingbi na ye so atia lo.” (Kus. 4:34, 35). Ambeni ngoi na pekoni, mbeni kota kpale asi na yâ ti congrégation ni. A yeke bâ lani lege ti ambeni womua nzoni pëpe na ngoi ti “kangbingo kobe ti lâ na lâ.” Tongaso, abazengele asoro ambeni ita-koli so ayeke anzoni zo na ala mû na ala kua ti kangbingo kobe si ala lingbi ti kangbi ni na lege ni na awomua ni kue (Kus. 6:1-5). Kapa ti kangbingo kobe lâ na lâ so a zia ni lani na sese, a yeke mbeni ye so a leke ni gi teti mbeni ngoi ti mû maboko na azo so aga aChrétien na pentecôte ti ngu 33, na so angbâ na Jérusalem teti kete ngoi ti kpengba mabe ti ala. Atâa so kapa ni ayeke lani gi teti mbeni ngoi, desizion so abazengele amû afa so acongrégation alingbi ti bâ lege ti abezoin ti aita so ayeke ambakoro na so ayeke be-ta-zo.
14 Paul afa na Timothée ngoi so congrégation alingbi ti mû maboko na lege ti mitele na aita so ayeke awomua so ayeke na yâ ti bezoin (1 Tim. 5:3-16). Na gbe ti yingo ti Nzapa, Jacques atene so a lingbi aChrétien amû maboko na anyindu, awomua nga na aita so ayeke na yâ ti kpale (Jacq. 1:27; 2:15-17). Bazengele Jean nga atene: “Zo kue so ayeke na aye ti gigi so, na lo bâ so ita ti lo ayeke na ye pëpe, me lo ke ti bâ mawa ti lo, tongana nyen si ndoye ti Nzapa ayeke ngbâ na yâ ti lo?” (1 Jean 3:17). Tongana a yeke ti ita oko oko ti mû maboko na aita so ayeke na yâ ti bezoin, a fa so a lingbi acongrégation nga kue asara tongaso.
15. Nyen la alingbi ti sara si aita so ayeke ambakoro awara mbeni nzoni mungo maboko?
15 Na yâ ti ambeni kodoro, letäa alingbi ti mû maboko na azo so ayeke ambakoro na lege so a yeke mû na ala pension wala a yeke sara ambeni ye nde ndali ti ala (aRom. 13:6). Na ambeni ndo a yeke tongaso ape. Tongaso, afami nga na acongrégation ayeke mû maboko na aita so ayeke ambakoro alingbi na dutingo ti aita ni. Tongana amolenge so ayeke aChrétien alango ayo na ababâ na amama ti ala, a lingbi ti sara si ala lingbi ti mû maboko na ala mingi mingi ape. A lingbi amolenge asara lisoro na a-ancien ti congrégation so ababâ na amama ti ala ayeke dä ti tene amolenge ni nga na a-ancien ni amû maboko na ababâ na amama ni nzoni. Na tapande, a-ancien alingbi ti mû maboko na ababâ na amama ni ti hinga ye na ndo ti ambeni ye so letäa aleke ti mû maboko na ambakoro. A-ancien ni alingbi nga ti bâ ambeni ye so amolenge ni ayeke na bezoin ti hinga ni, na tapande, yorö so ababâ na amama ni anyon ni na lege ni ape wala alettre ti ala so ade a zi yanga ni ape. Tongana amolenge ni asara lisoro nzoni na a-ancien ni, a lingbi ti mû lege na ala ti leke akpale so ababâ na amama ti ala ayeke na ni. Tongana mbeni zo ayeke dä so ayeke mû maboko wala ayeke mû wango na afami ni so alango ayo na ababâ na amama ti ala, a yeke sara si akpale aga kota ape nga afami agi bê ti ala mingi ape.
16. Nyen la ambeni ita asara ti mû maboko na aita so ayeke ambakoro?
16 Ndoye so ambeni ita ayeke na ni na mbage ti aita so ayeke ambakoro apusu ala ti mû ngoi ti ala nga na ngangu ti ala ti sara kue ti mû maboko na ala. Ala yeke sara ni na lege so ala yeke leke ambeni ye ti bâ lege ti ambakoro na yâ ti congrégation. Ambeni ita na yâ ti congrégation ayeke changé tere ti bâ lege ti aita so ayeke ambakoro. Atâa so aita so alingbi pëpe ti sara kusala ti ngoi kue, ala yeke mû maboko na amolenge so ayeke sara kusala ti ngoi kue ti ngbâ na yâ ti kua ti ala. Aita so ayeke na nzoni bibe. Nzoni bê so aita so ayeke sara akanga lege pëpe na amolenge ni ti mû maboko na babâ na mama ti ala.
NE AITA MBAKORO NA TENENGO NA ALA ATËNË SO AKPENGBA ZO
17, 18. Nyen la ayeke sara si aita so ayeke mû maboko na ambakoro asara kua ni na ngia?
17 Aita so ayeke ambakoro nga na aita so ayeke mû maboko na ala alingbi ti hon ndo ti akpale tongana ala ngbâ ti duti na nzoni bango ndo. Na ambeni ngoi, gango mbakoro alingbi ti sara si zo anze wala même lo tï na yâ ti kota vundu. Tongaso, a yeke nzoni ti ne aita so ayeke ambakoro nga ti kpengba ala. E yeke sara ni tongana nyen? E yeke sara ni na lege ti alisoro so e yeke sara na ala ti kpengba ala. A yeke aita so angbâ be-ta-zo na Jéhovah na a yeke nzoni e gonda ala. Jéhovah agirisa pëpe aye kue so ala sara ti voro lo, na a yeke nzoni e nga kue e girisa ape aye so ala sara teti Jéhovah.
18 Tongana ambakoro nga na aita so ayeke bâ lege ti ala ayeke he ngia na popo ti ala, kua so ala yeke sara lâ oko oko ayeke yapu (Zo-ti. 3:1, 4). Mingi ti aita so ayeke ambakoro ayeke gi pëpe ti hunda ye ahon ndo ni. Ala hinga so aita ayeke bi bê mingi na ala nga ayeke ga ti bâ ala tongana ala sara ye na lege ni. Mingi ti azo so ayeke gue ti bâ ambakoro ayeke tene ka atene: “Mbi gue ti wa mbeni ita so ayeke ambakoro, me na kiringo ti mbi, mbi bâ so mbi kue mbi wara ngangu.”
19. Nyen la alingbi ti mû maboko na ambakoro nga na amaseka ti ngbâ ti gbu ngangu na yâ ti angoi ti kpale?
19 E yeke ku kungo ngoi so gango mbakoro, pasi nga na siokpari ayeke hunzi ande. Me kozo ti si na ngoi ni so, a lingbi awakua ti Nzapa angbâ ti zia beku ti ala na mbeni nzoni gigi ti kekereke so ayeke ngbâ teti lakue lakue. Mabe so e yeke na ni na azendo ti Nzapa ayeke sara si e gbu ngangu na yâ ti angoi ti kpale. Mabe so e yeke na ni ayeke sara si “e kiri na peko pëpe, me atâa zo ti e ti gigi ayeke buba bubango, zo ti e ti yâ ni angbâ ti lo ti kiri fini lâ na lâ.” (2 aCor. 4:16-18; aHéb. 6:18, 19). Na ndo ti mabe so e yeke na ni na azendo ti Nzapa, nyen la alingbi nga ti mû maboko na e ti bâ lege ti ambakoro? Na yâ ti article ti peko, e yeke sara tënë na ndo ti ambeni ye so alingbi ti mû maboko na e.
^ par. 9 Article ti peko ayeke sara tënë na ndo ti ambeni ye so ambakoro nga na amolenge ti ala alingbi ti soro ti bâ lege ti ambakoro ni nzoni.


text:
1Mo so mo yeke fâ ngbanga na li ti amba ti mo so, ataa mo yeke zo wa, mo baa ti mo, mo tene, mo yeke sigigi na ya ti tënë ni? So mo yeke fâ ngbanga na li ti amba ti mo so, mo yeke fâ nga ngbanga na li ti mo wani, ndali ti so mo nga, mo yeke sara mara ti aye so. 2Biani, e hinga so, na lege ti taa-tënë, Nzapa ayeke fâ ngbanga na li ti zo so ayeke sara aye tongaso. 3Mo so mo yeke fâ ngbanga na li ti azo so ayeke sara aye so si mo nga mo yeke sara mara ti aye ni so, mo baa ti mo, mo tene, ngbanga ti Nzapa ayeke ti ande na li ti mo pepe? 4So Nzapa ayeke sara nzoni be mingi na mo, lo yeke fâ ngbanga na li ti mo hio pepe si lo yeke kanga be ti lo ti ku mo so, so ayeke senge na le ti mo? Lo yeke sara nzoni be na mo titene mo zia ngbene lege ti sarango ye ti mo; mo hinga so pepe? 5Me be ti mo akpengba si mo ye ti zia ngbene lege ti sarango ye ti mo ni pepe. Ndani laa mo yeke bongbi gba ti ngonzo ti Nzapa na ndö ti mo ti ku na lango ti ngonzo ti ndani. Na lango ni so, lo yeke fa so fango ngbanga ti lo ayeke mbirimbiri, 6lo yeke futa zo oko oko alingbi na ye so zo ni asara. 7Azo so amu be ti ala kue ti gi ti sara nzoni ye, ala yeke gi titene Nzapa agonda ala, lo ne ala si lo mu ala fini so angba lakue lakue, fade Nzapa ayeke mu lege na ala ti duti na fini kpu na kpu. 8Me azo so ake ti ma yanga ti lo, ala so ake taa-tënë si ye so ayeke sioni ayeke gboto ala, fade ngonzo ti Nzapa ayeke londo tongana wâ na tere ti ala. 9Azo so kue ayeke sara ye ti sioni, fade ye ti ngangu na pasi ayeke si na ala, azuife kozoni si na pekoni azo ti amara nde. 10Me azo so ayeke sara ye ti nzoni, fade Nzapa ayeke gonda ala, lo yeke ne ala si lo yeke mu na ala siriri, azuife kozoni si na pekoni azo ti amara nde. 11Biani, Nzapa ayeke mu mbage ti mbeni zo pepe. 12Azo so kue ahinga Ndia ti Moïse pepe si ala yeke sara siokpari, fade ala yeke kui, ataa so ala hinga ndia ni pepe; me azo so kue ahinga Ndia ti Moïse si ala yeke sara siokpari, fade a yeke fâ ngbanga ti ala na lege ti Ndia ni. 13Azo so ama tënë ti Ndia gi na mê ti ala aga nzoni na le ti Nzapa pepe, me azo so asara ye alingbi na tënë ti Ndia ni laa aga nzoni na le ti lo. 14Azo ti amara nde ahinga Ndia ti Moïse pepe, me tongana ti so be ti ala afa na ala, ala yeke sara ye alingbi na Ndia ni; so ti fa atene, ndia ti ala ayeke na be ti ala wani, ataa so ala yeke na Ndia pepe. 15Sarango ye ti ala afa so aye so Ndia ti Moïse ahunda ayeke na be ti ala. Be ti ala afa so ye ni ayeke tongaso, lege ti gbungo li ti ala afa so ye ni ayeke nga tongaso. Lege ti gbungo li ti ala ni ayeke fa na ala so ala sara sioni, na mbage ayeke gbu koko ti ala na ndö ti ye so ala sara. 16Ye so ayeke sigigi polele na lango ti fango ngbanga laa. Tongana ti so Nzoni Tënë so mbi yeke fa atene tënë ni, na lango ni so, fade Nzapa ayeke fâ ngbanga ti ye so kue azo ayeke sara na hondengo ni, na lege ti Jésus Christ. 17Ti mo so mo tene mo yeke zuife so, mo zia be ti mo na ndö ti Ndia si mo yeke pika kate ti mo ndali ti Nzapa ti mo. 18Mo hinga ye so be ti Nzapa aye, Ndia afa na mo ti hinga ye so ayeke nzoni. 19Mo tene na be ti mo, mo tene, mo yeke zo ti fango lege na awaziba si mo yeke lumiere ndali ti azo so ayeke na ya ti vukongo ndo, 20mo yeke wafango-ye na azo so ahinga ndo pepe, mo yeke wafango-ye na amolenge. Biani, mo tene mo hinga Ndia si Ndia ni afa na mo hingango ye kue nga na taa-tënë awe. 21Tongaso, mo so mo yeke fa ye na azo, ngbanga ti nyen si mo fa ye na mo wani pepe? Mo so mo yeke fa tënë, mo tene, alingbi zo anzi pepe so, ngbanga ti nyen si mo yeke nzi? 22Mo so mo ke titene zo agi wali wala koli ti mba ti lo, ngbanga ti nyen laa mo yeke gi wali wala koli ti mba ti mo? Mo so mo ke tënë ti sambelango ayanda so, ngbanga ti nyen laa mo yeke nzi aye so ayeke na ya ti ada ti ayanda ni? 23Mo yeke pika kate ti mo ndali ti Ndia, me ngbanga ti nyen si sarango ye ti mo alingbi na tënë ti Ndia pepe? Ngbanga ti nyen si mo yeke ne Nzapa pepe? 24Biani, Mbeti ti Nzapa atene: “Ndali ti ala azuife, azo ti amara nde ayeke zonga iri ti Nzapa.” 25Taa-tënë, tongana mo fâ ganza si mo yeke sara ye alingbi na Ndia, fango ganza ni ayeke sara nzoni na mo; me tongana mo fâ ganza si mo sara ye alingbi na Ndia pepe, mo yeke tongana zo so afâ ganza pepe. 26Zo so afâ ganza pepe si lo sara ye alingbi na Ndia, na le ti Nzapa lo yeke tongana zo so afâ ganza awe. 27Zo ti mbeni mara nde so afâ ganza pepe si lo yeke sara ye alingbi na Ndia, fade lo yeke fâ ngbanga na li ti mo so mo yeke zuife ndali ti so mo fâ ganza awe, me mo yeke sara ye alingbi na Ndia pepe so. 28Ye so azo ayeke baa wala ka ti ganza so ayeke na tere ti zo, so laa ayeke sara si zo aga taa zuife pepe; 29me taa zuife ayeke zuife so ayeke na ya ti be ti lo kâ, taa fango ganza ayeke ganza ti be, aga na lege ti Yingo ti Nzapa, me na lege ti Ndia so a su na mbeti pepe. Taa zuife, azo laa ayeke gonda lo pepe, me Nzapa.
Copyright
Learn More


text:
1A-ita, ala wani ahinga atene, guengo ti e lani na ndo ti ala ayeke senge pepe. 2Ala hinga nga atene, kozoni na gbata ti Filipe, azo azonga e si e baa pasi. Me na ya ti aye ti ngangu mingi, Nzapa amu ngangu na be ti e ti fa Nzoni Tënë ti lo na ala, azo ti Tesalonike. 3Tënë so e yeke fa na azo aluti na ndö ti tënë ti mvene pepe, aluti nga na ndö ti sioni tënë ti be ti zo wala tënë ti handango zo pepe. 4Me e yeke fa tënë ni tongana ti so be ti Nzapa aye, ngbanga ti so lo tara e awe si lo mu na e kua ti fango Nzoni Tënë. E yeke gi lege ti zia ngia na be ti azo pepe, me ti zia ngia na be ti Nzapa, lo so lo yeke tara be ti e. 5Ala hinga kue: laoko e tene mbeni tënë ti handango na zo pepe; laoko e honde nzara ti warango aye na peko ti fango tënë ti e pepe, Nzapa ahinga ni! 6E gi lege pepe titene azo agonda e, ataa na popo ti ala, ataa na popo ti ambeni zo nde. 7Taa na legeni, e lingbi fade ti ga kungba na ndö ti ala, ngbanga ti so e yeke awatokua ti Christ. Me na ndembe so lani e yeke na popo ti ala, e sara ngangu na ala pepe, e duti tongana mbeni mama so ayeke gbu amolenge ti lo na kate ti lo ti mu me na ala. 8Ndali ti yengo so e ye ala, e ye lani ti fa na ala gi Nzoni Tënë pepe, me e ye nga ti ka tere ti e na kuâ ndali ti ala, ngbanga ti so tënë ti ala agbu be ti e mingi! 9A-ita, ala dabe ti ala na akua so lani e sara nga na ngangu so ahunzi na e. Na ndembe so e fa Nzoni Tënë na ala, e sara kua bi na lâ titene e ga kungba na ndö ti mbeni zo na popo ti ala pepe. 10Ye so e sara, ala hinga ni awe, Nzapa nga ahinga ni awe: dutingo ti e na popo ti ala so ama na be ayeke nzoni kue, ayeke mbirimbiri, tënë oko ayeke na li ti e pepe. 11Ala hinga nga atene, e sara na zo oko oko tongana ti so babâ ayeke sara na amolenge ti lo. 12E mu na ala wango, e sara titene be ti ala akpengba, e hunda na ala mingi titene lege ti dutingo ti ala alingbi na ti so be ti Nzapa aye, lo so lo iri ala ti li na ya ti Kodro-gbia ti lo nga na ya ti gonda ti lo. 13Ndani laa, e nga, e yeke mu singila na Nzapa lakue ndali ti ye so: na ndembe so e fa lani na ala tënë ti Nzapa, ala ma ni si ala yamba ni tongana tënë ti zo pepe, me tongana tënë ti Nzapa biani: tënë ni ayeke tënë ti Nzapa so ayeke sara kua na be ti ala so ama na be. 14Biani, a-ita, azo ti Tesalonike, ala sara ye awe gi tongana ti azo ti Eglize ti Nzapa so ayeke na sese ti Judée, ala so aga oko na Jésus Christ so. Ala baa pasi na maboko ti azo ti kodro ti ala wani tongana ti so azo ti Eglize ti Judée abaa pasi na maboko ti azuife. 15Azuife laa afâ Kota Gbia Jésus na awayanga-Nzapa, ala sara nga ngangu na e. Ala yeke sara ye so azia ngia na be ti Nzapa pepe, ala yeke awato ti azo kue! 16Ala yeke kanga lege na e ti fa tënë ti Nzapa na azo ti amara nde, tënë so alingbi ti soo ala na kuâ. Tongaso, azuife ayeke sara si siokpari ti ala akiri ahon ndoni. Me na ndani, Nzapa asara ngonzo na tere ti ala. 17A-ita, e na ala, e kangbi gi na ya ti mbeni kete ngoi: ataa so e yeke na tere ti ala kâ pepe, be ti e ayeke na ndö ti ala! E yeke na nzara mingi ti kiri ti baa ala, nilaa e sara kue ti kiri ti si na ala kâ. 18Ndani laa, e ye ti gue na ndo ti ala kâ; mbi Paul, mbi gi lege fani mingi ti gue kâ, me Satan akanga lege na e. 19Biani, na lango ti gango ti Kota Gbia Jésus, nyen laa e yeke zia be ti e ti ku, nyen laa ayeke ngia ti e, nyen laa ayeke fa atene, e so benda awe? Gi ala pepe? 20Taa-tënë, ala laa asara si e yeke na gonda si e yeke duti na ngia!
Copyright
Learn More


text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) SEPTEMBRE 2015
Na yâ ti Tour ti Ba Ndo so mo yeke wara aye ti manda ti lango 26 ti octobre ti si na lango 29 ti novembre, ngu 2015.
Mo yeke gi ti kpengba tongana Christ?
Atâa a sara ngoi oke awe la e yeke voro Jéhovah, e lingbi ti ngbâ ti maï na lege ti yingo.
Yingo-ti-hinga ti mo ayeke fa lege na mo nzoni?
Bâ tongana nyen la a lingbi ti mû maboko na mo ti mû nzoni desizion na ndo ti tënë ti seni, ngia nga na fango tënë.
“Ala luti ngangu na yâ ti mabe”
Aye wa so andu mabe e lingbi ti manda na lege ti ye so asi na Pierre so atara ti tambela na ndo ti ngu?
Na alege wa la Jéhovah andoye e?
Do you find it difficult to comprehend or accept that Jehovah loves you?
Tongana nyen la e lingbi ti fa so e ndoye Jéhovah?
Aye mingi ahon atënë ti bê ti e.
Tufa ti Jéhovah aga na mbi aye ti nzoni
Diko ye na ndo ti gigi ti Melita Jaracz, so lo na koli ti lo, Ted Jaracz, so ayeke mbeni membre ti Bebungbi asara ngu 50 na ndo ni na yâ ti kua ti ngoi kue.


text:
BIBLE ACHANGÉ FINI TI AZO
Gigi ti mbi ayeke ga gi lani sioni sioni
A DÜ LO NA NGU: 1952
NA KODORO TI: ÉTATS-UNIS
LO YEKE ÂNDÖ: ZO SO ANINGA NA NGONZO APE
GIGI TI MBI ÂNDÖ:
Mbi kono na Los Angeles, Californie, na États-Unis, na mbeni ndo so abandit na azo ti nyongo mbangi asi singo dä. A dü e omene, na mbi yeke use molenge ni.
Mama ti mbi asara Eglize évangélique, na e kono na yâ ni. Me, tongana mbi kono awe, mbi sara lani double vie. Na adimanche mbi yeke he bia na yâ ti chorale ti eglize ni. Me, na asenge lango ni, mbi yeke gi na yâ ti amatanga, nyongo mbangi nga na gingo awali.
Mbi ninga lani na ngonzo ape. Ye kue so mbi wara, mbi yeke mû ni ti sara na sioni na zo. Aye so mbi manda lani na eglize a-aidé mbi kete ape. Mbi yeke tene lani, mbi tene “Futango kula ayeke ti Seigneur, na mbi la lo yeke sara kua na mbi ti futa na kula ni!” Na ngoi so mbi gue na lycée, na yâ ti angu 1960, mara ti abibe ti mbeni kama-poroso (Black Panthers) so ayeke tiri ndali ti adroit ti azo la mbi kue mbi yeke na ni. Ni la mbi lï na yâ ti mbeni bungbi so a-élève la azia ni na sese ti tiri ndali ti adroit ti azo. E sigigi na ndo ti lege fani mingi, na lakue so e sigigi, e yeke kanga yanga ti ekole teti mbeni ngoi.
Sigingo na ndo ti lege ni alingbi mbi ape. Tongaso, mbi komanse ti ke azo tënë ti mara ti ala. Na tapande, na mbeni ngoi mbi na akamarade ti mbi e bâ afilm so a fa tongana nyen la a sara pasi na azovuko so a gue na ala na ngbâa na États-Unis. Na bango aye ni so, ngonzo amû e, na e londo na tere ti amunzu so ayeke na yâ ti da ti film ni. Na pekoni, e sigigi e gue na yâ ti aquartier so amunzu ayeke dä ti tene e pika ala.
Na ngoi so mbi ga nduru ti wara ngu 20, mbi na aita ti mbi ti koli e sara aye ti ngangu na azo mingi. Ye so asara si e wara tënë na akota zo ti kodoro. Mbeni ita ti mbi ti koli ni ayeke lani na yâ ti mbeni sioni groupe ti abandit, na mbi nga kue mbi lï na popo ti ala. Ye so asara si gigi ti mbi ayeke ga gi lani sioni sioni.
LEGE SO BIBLE ACHANGÉ FINI TI MBI:
Babâ na mama ti mbeni kamarade ti mbi ayeke lani aTémoin ti Jéhovah. Mbeni lâ, ala tisa mbi ti gue na bungbi ti ala, na mbi yeda. Gi na kozo singo ti mbi so, mbi bâ tongana nyen la aTémoin ti Jéhovah ayeke ti ala nde. Zo kue ayeke na Bible nga ala yeke sara kua na ni na ngoi ti bungbi ni. Même amaseka afa tënë ti Nzapa na ngoi ti bungbi ni so! Bê ti mbi adö ti mä so iri ti Nzapa ayeke Jéhovah, nga ti bâ so a yeke di ni (Genèse 22:14). Azo so ayeke na yâ ti bungbi ni so, mara ti ala ayeke nde nde, me mo yeke bâ tâ polele so tënë ti mara ayeke na popo ti ala ape.
Na tongo nda ni, mbi ye ti tene aTémoin ti Jéhovah amanda Bible na mbi ape, me mbi ye gi ti gue na abungbi ti ala. Na mbeni bï, na ngoi so mbi gue na bungbi ti aTémoin ti Jéhovah ni, ambeni kamarade ti mbi ague na mbeni concert. Kâ, ala pika mbeni maseka juska na kuâ, ndali ti so lo ke ti mû na ala ngangu veste ti lo. Na ndade ni, ala pika kate na ye so ala sara so. Na ngoi so a gue na ala na ngbanga, ala bâ atene ye ti ngia la ala sara so. Me, a dë ngbanga na li ti ala, na a tene mingi ti ala ayeke sara tanga ti gigi ti ala kue gi na da ti kanga. A nzere lani na mbi mingi so mbi yeke na popo ti ala na bï ni so ape so. Ge la mbi mû desizion ti changé fini ti mbi, na mbi komanse ti manda Bible.
Azo ake mbi lani mingi ndali ti mara ti mbi, me mbi bâ ambeni ye na popo ti aTémoin ti Jéhovah so asara si li ti mbi akpe. Na tapande, na ngoi so mbeni Témoin ti Jéhovah, so ayeke munzu, aye ti gue na kodoro wande, lo zia amolenge ti lo na mbeni sewa ti azovuko ti bâ lege ti ala. Nga, mbeni sewa ti amunzu ayeda ti mû na da ti ala mbeni maseka zovuko so ayeke na ndo ti lango ape. Mbi ga ti bâ biani so aTémoin ti Jéhovah ayeke sara ye alingbi na tënë ti Jésus so ayeke na Jean 13:35, so atene: “A yeke na lege ti ye so si azo kue ayeke hinga ande so ala yeke adisciple ti mbi: tongana ala yeke na ndoye na popo ti ala.” Mbi bâ so mbi wara tâ sewa ti aita awe.
Na mandango Bible, mbi bâ so mbi doit ti changé pensé ti mbi. Mbi doit ti changé pensé ti mbi si mbi duti na bibe ti siriri, nga mbi bâ so a yeke nzoni ye so zo adoit ti sara na yâ ti gigi ti lo la (aRomain 12:2). Yeke na yeke, mbi gue na li ni. A si na janvier ti ngu 1974, mbi wara batême, mbi ga Témoin ti Jéhovah.
Mbi doit ti changé pensé ti mbi si mbi duti na bibe ti siriri, nga mbi bâ so a yeke nzoni ye so zo adoit ti sara na yâ ti gigi ti lo la
Me, même na peko ti batême ti mbi, a hunda ti tene mbi ngbâ ti tiri na bibe ti sarango ye na ngonzo. Na tapande, na mbeni ngoi so mbi ngbâ ti fa tënë ti Nzapa da na da, mbeni zo aga anzi radio ti yâ ti oto ti mbi, mbi ngbâ mbi tomba peko ti lo. Tongana mbi ga nduru ti gbu lo, lo bi radio ni na sese, lo kpe. Na ngoi so mbi fa na amba ti mbi ye so mbi sara ti mû radio ti mbi ni, mbeni ancien so ayeke na popo ti e ahunda mbi, lo tene, “Stephen, ka tongana fade mo gbu lo, mo yeke sara nyen na lo?” Hunda ti lo ni asara si mbi kiri mbi gbu li ti mbi, nga a pusu mbi ti ngbâ lakue ti gi siriri.
Na octobre ti ngu 1974, mbi komanse ti sara kua ti ngoi kue, so ti tene nze na nze, mbi yeke mû l’heure 100 ti fa tënë ti Nzapa na azo. Na pekoni, mbi wara pasa ti sara kua tongana volontaire na kota ndokua ti aTémoin ti Jéhovah, so ayeke na Brooklyn, na New York. Na ngu 1978, mbi kiri na Los Angeles ti bâ lege ti mama ti mbi so tere ti lo ason. Ngu use na pekoni, mbi sara mariage na wali ti mbi, Aarhonda. Lo aidé mbi mingi ti bâ lege ti Mama juska na kuâ ti lo. A si na mbeni ngoi, a tisa mbi na Aarhonda na Ekole ti Galaad ti Mandango Bible ti Société Watchtower, na pekoni a tokua e, tongana amissionnaire, na Panama, na e ngbâ ti sara kua kâ juska laso.
Depuis so mbi wara batême, mbi tingbi na aye mingi so alingbi fade ti sara si mbi sara ye na ngangu. Mbi manda ti kiri tënë pëpe na azo so ayeke gi yanga ti mbi wala ti sara si tënë ni akaï na mbeni lege nde. Azo mingi, même wali ti mbi, agonda mbi na fason so mbi leke na atënë ni so. Même mbi kue mbi croire ape! Me, mbi he bia ti achangement so mbi sara so ape. Mbi hinga mbi tene, so ayeke ngangu so Bible ayeke na ni ti changé fini ti azo la.—aHébreu 4:12.
NZONI YE SO MBI WARA NA PEKONI:
Grâce na Bible, mbi hinga ndani so mbi yeke na fini, nga mbi hinga tongana nyen ti duti na siriri na azo. Mbi yeke pika azo encore ape; me, mbi yeke mû maboko na ala ti tene ala hinga tënë ti Nzapa. Mbi manda même Bible na mbeni ngbene wato ti mbi ti lycée! Na peko ti batême ti lo, mbi na lo e lango chambre oko teti mbeni ngoi. Depuis na lango ni so, e ga akota kamarade. Juska laso, mbi na wali ti mbi e mû maboko na azo ahon 80, na ala ga aTémoin ti Jéhovah.
Merci mingi na Jéhovah so lo sara si mbi hinga ndani so mbi yeke na fini nga mbi duti na ngia na yâ ti tâ sewa ti aita.


text:
Jéhovah amû ye na e nga lo bata e
“Fade Mbi sö lo teti lo ndoye Mbi; fade Mbi yä lo na nduzu teti lo hinga iri ti Mbi.”—PS. 91:14.
1, 2. Tongana nyen la dutingo ti e na yâ ti sewa ayeke nde nde? Tongana nyen la lege so e hinga na tâ tënë ayeke nga nde nde?
JÉHOVAH la asara si sewa abâ gigi (aÉph. 3:14, 15). Atâa so e yeke na yâ ti sewa oko, asarango ye ti e nga na dutingo ti e ayeke nde nde. Ambeni zo babâ na mama ti ala la abata ala juska ala kono. Ti ambeni babâ na mama ti ala akui awe peut-être ngbanga ti kobela, ndao wala ambeni ye ti ngangu so asi na ala. Ti ambeni nde ala hinga même babâ na mama ti ala ape.
2 E kue e yeke azo ti yâ ti sewa ti Jéhovah nga lege so e hinga na tâ tënë ayeke nde nde. Peut-être ‘mo kono na yâ ti tâ tënë’ na babâ na mama ti mo afa na mo afango ye ti Nzapa (Deut. 6:6, 7). Wala peut-être mo yeke na popo ti azo saki na saki so ahinga tâ tënë na lege ti fango tënë so ambeni wakua ti Jéhovah afa na ala.—aRom. 10:13-15; 1 Tim. 2:3, 4.
3. Aye wa la e kue e yeke na ni wala so ayeke si na e kue?
3 Atâa so asarango ye ti e nga na dutingo ti e ayeke nde nde, ambeni ye ayeke dä so e kue e yeke na ni wala so ayeke si na e kue. Ndali ti so Adam ake yanga ti Nzapa, a sara si e kue e yeke na siokpari na tere ti e nga e yeke kui (aRom. 5:12). Atâa so kue, e so e yeke atâ Chrétien, e lingbi ti iri Jéhovah “Babâ ti e”. Na ngoi ti giriri, azo so Nzapa asoro ala atene lani tënë so ayeke na Ésaïe 64:8 so atene: “O [Jéhovah], Mo yeke Babâ ti e”. Jésus nga ato nda ti sambela ti lo so lo zia tongana tapande na lege ti atënë so: “Babâ ti e so mo yeke na yayu, zia a sara si iri ti mo aga nzoni-kue.”—Mat. 6:9.
4, 5. Aye wa la e yeke sara tënë na ndo ni so ayeke mû maboko na e ti ndoye Jéhovah Babâ ti e ti yayu mingi?
4 Babâ ti e so ayeke na yayu ayeke bâ lege ti e so e yeke na yâ ti sewa ti lo ti atâ Chrétien nga lo yeke bata e. Tongana ti so mbeni wasungo psaume atene, Jéhovah atene: “Fade Mbi sö lo [tâ Chrétien] teti lo ndoye Mbi; fade Mbi yä lo na nduzu teti lo hinga iri ti Mbi.” (Ps. 91:14). Jéhovah Nzapa asara ye na ndoye ti sö azo ti lo na tïtî awato ti ala nga lo bata ala si a futi ala pëpe.
5 Ti tene e ndoye Jéhovah Babâ ti e ti yayu mingi, zia e bâ tongana nyen la Jéhovah ayeke (1) Zo so amû ye na e, (2) Zo so abata e, nga (3) kota Kamarade ti e. Na ngoi so e yeke sara tënë na ndo ti akpengba ye so, a yeke nzoni e gbu li ti e na ndo ti songo ti e na Nzapa nga e bâ tongana nyen la e lingbi ti ne lo tongana Babâ ti e. A yeke nga nzoni ti tene e gbu li ti e na ndo ti aye ti nzoni so Jéhovah ayeke mû na azo so aga nduru na lo.—Jacq. 4:8.
JÉHOVAH, ZO SO AMÛ YE NA ZO AHON AZO KUE
6. Mbeni lege so Jéhovah afa so lo yeke Zo so amû “nzoni matabisi kue” na zo ayeke so wa?
6 Disciple Jacques atene: “Nzoni matabisi kue nga na matabisi so alingbi kue alondo na nduzu si azu, teti a londo na Babâ ti alumière so ayeke na lê ti nduzu.” (Jacq. 1:17). Fini ayeke mbeni pendere matabisi so alondo na Jéhovah (Ps. 36:9). Tongana e mû fini ti e ti sara ye so bê ti Jéhovah aye, e yeke wara aye ti nzoni dä laso nga na yâ ti angoi so ayeke ga e yeke wara ande fini ti lakue lakue na yâ ti fini dunia (aProv. 10:22; 2 Pi. 3:13). Me e yeke wara aye ti nzoni so tongana nyen so siokpari ayeke na tere ti e nga e yeke kui so?
7. Tongana nyen la Jéhovah amû lege na e ti duti na nzoni songo na lo?
7 Jéhovah ayeke Zo so amû ye na zo ahon azo kue na alege mingi. Kota nzobe ti lo apusu lo ti sö e. E kue e yeke na siokpari na tere ti e, e wara ni na lege ti Adam kozo babâ ti e (aRom. 3:23). Me ndali ti so Jéhovah andoye e, lo mû lege na e ti duti na nzoni songo na lo. Bazengele Jean atene: “A bâ ndoye ti Nzapa na mbage ti e na lege so: Nzapa atokua lani oko Molenge ti lo na dunia so si e lingbi ti wara fini na lege ti lo. A bâ ndoye ni na lege so, a yeke e la e ndoye Nzapa pëpe, me a yeke lo si andoye e na lo tokua Molenge ti lo tongana sandaga so amû lege ti leke songo na popo ti zo na Nzapa, sandaga ndali ti asiokpari ti e.”—1 Jean 4:9, 10.
8, 9. Tongana nyen la Jéhovah afa lani so lo yeke Zo so amû ye na zo ahon azo kue na ngoi ti Abraham na Isaac? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
8 Na ngu 1893 tongaso kozo ti Christ, mbeni ye so asi na yâ ti fini ti Abraham afa tongana nyen Jéhovah ayeke mû fini ti lakue lakue na azo so amä yanga. A-Hébreu 11:17-19 afa nda ni atene: “Na lege ti mabe, a ngbâ kete Abraham amû Isaac na sandaga na ngoi so Nzapa atara bê ti lo, na koli so tere ti lo anzere lani ti wara azendo ni atara ti mû gi oko molenge so lo dü ti yä na sandaga, atâa so a tene fade na lo a tene: ‘Ye so a yeke iri ni ande “ngongoa ti mo” ayeke sigigi na lege ti Isaac.’ Me lo tene na bê ti lo so Nzapa ayeke na ngangu ti zingo Isaac même na kuâ; na lo kiri lo wara Isaac tongana mbeni zo so azingo na kuâ, na ye so aduti tongana mbeni tapande ti ye.” Tongana ti so Abraham ayeda lani ti mû Isaac molenge ti lo na sandaga, Jéhovah nga ayeda ti mû Jésus Christ molenge ti lo ti sö azo.—Diko Jean 3:16, 36.
9 Tere ti Isaac anzere lani mingi na ngoi so lo hinga so a yeke fâ lo ape. Lo kiri singila mingi na Jéhovah so amû mbeni koli ngasangbaga ti tene a mû na sandaga na place ti lo (Gen. 22:10-13). Abraham adi iri ti ndo so “Jéhovah-Jiréh” so aye ti tene “Jéhovah ayeke mû ye”.—Gen. 22:14.
LEGE TI KIRI TI DUTI NA SIRIRI NA NZAPA
10, 11. Azo wa la amû li ni na yâ ti “kusala ti kiringo na songo”? Ala sara ni tongana nyen?
10 Tongana e gbu li ti e na ndo ti aye kue so Jéhovah amû na e, e bâ so tongana fade sandaga ti Jésus ayeke dä ape ka e lingbi ti ga kamarade ti Nzapa ape. Paul atene: “Ngbanga ti ye so e bâ ayeke so: zo oko akui ndali ti azo kue; tongaso azo kue akui fade awe; na lo kui ndali ti azo kue si ala so ayeke na fini, ala lingbi ti ngbâ na fini ndali ti ala wani mbeni pëpe, me ndali ti lo so akui ndali ti ala na so a zingo lo na kuâ.”—2 aCor. 5:14, 15.
11 Akozo Chrétien andoye Nzapa nga ala kiri singila mingi ndali ti pasa so ala yeke na ni ti voro lo, a sara si ala yeke na ngia ti sara “kusala ti kiringo na songo”. Kusala so ala sara ayeke kusala ti fango tënë so amû lege na azo ti duti na siriri na Nzapa, ti ga akamarade ti lo nga ti ga amolenge ti lo na lege ti yingo. Laso, aChrétien so a soro ala ti gue na yayu ayeke sara oko kua so. Ala sara kua tongana alembe ti Nzapa na ti Christ. Kusala ti fango tënë so ala yeke sara amû lege na azo so asara tere ti ala kete nga so asara ye na lege ni ti ga nduru na Jéhovah na ti ga awakua ti lo.—Diko 2 aCorinthien 5:18-20; Jean 6:44; Kus. 13:48.
12, 13. E lingbi ti fa tongana nyen so e kiri singila na Jéhovah ndali ti aye kue so lo mû na e?
12 Teti so ambeni ngasangbaga akiri singila na Jéhovah ndali ti so lo yeke Zo so amû ye na zo ahon azo kue, ala bungbi legeoko na aChrétien so a soro ala ti gue na yayu ti fa nzoni tënë. Na yâ ti kusala ti fango tënë so, e yeke sara kua na Bible, so ayeke mbeni pendere matabisi so Nzapa amû na e (2 Tim. 3:16, 17). Tongana e sara kua nzoni na Bible na ngoi so e yeke fa tënë, e yeke mû lege na azo ti wara fini ti lakue lakue. Jéhovah ayeke mû nga yingo vulu ti lo na e. E oko oko kue e zia bê ti e kue na yingo vulu so ti mû maboko na e na fango tënë (Zach. 4:6; Luc 11:13). Aye ti nzoni so ayeke ga na peko ti kusala ti fango tënë tongana ti so a yeke fa ngu oko oko na yâ ti Annuaire des Témoins de Jéhovah apika bê mingi. E yeke biani na kota pasa ti sara kusala so amû gonda na Babâ ti e, Zo so amû ye na e.
13 Teti so Nzapa amû na e aye mingi, a lingbi e hunda tere ti e: ‘Mbi yeke fa tënë na bê ti mbi kue ti fa na Jéhovah so mbi kiri singila mingi na lo ndali ti aye kue so lo mû na mbi? Nyen la mbi lingbi ti sara ti ga nzoni wafango nzoni tënë?’ Tongana e zia aye ti Royaume na kozo ndo na yâ ti fini ti e, e yeke fa so e kiri singila na Nzapa teti apendere ye so lo mû na e. Tongana e sara tongaso, Jéhovah ayeke mû na e aye so e yeke na bezoin ni (Mat. 6:25-33). Teti so Jéhovah andoye e, e ye biani ti sara kue ti nzere na lê ti lo nga ti zia ngia na bê ti lo.—aProv. 27:11.
14. Tongana nyen la Jéhovah afa so lo yeke Zo so ayeke sö awakua ti lo?
14 David so asû ambeni psaume ahe bia atene: “Mbi yeke wanzinga na ye amanke mbi mingi; me Seigneur abi bê ti Lo na mbi. Mo yeke Zo ti sara na mbi, na Sauveur ti mbi.” (Ps. 40:18). Fani mingi Jéhovah asö awakua ti lo, mbilimbili na ngoi so awato ti ala asara ngangu mingi na ala nga atomba ala. E kiri singila mingi na Jéhovah so ayeke mû maboko na e na ngoi ti aye ti ngangu tongaso. E kiri nga singila na lo ndali ti gbâ ti kobe ti yingo so lo yeke mû na e lakue.
JÉHOVAH ABATA AZO TI LO
15. Mû mbeni tapande so afa tongana nyen mbeni babâ ti ndoye abata molenge ti lo.
15 Mbeni babâ ti ndoye ayeke mû ye na amolenge ti lo nga lo yeke bata ala. Lo yeke zi ala hio tongana ala yeke na yâ ti kpale. Mbeni ita-koli adabe ti lo na mbeni ye so asi na lo na ngoi so lo ngbâ kete. Lo na babâ ti lo ayeke kiri lani na fango tënë na ala si na mbeni ndo so a lingbi ala fâ mbeni kete ngu. Kota ngu apika na ndapre ni a sara si kete ngu so asuku mingi. Ye so ala lingbi ti sara ti fâ kete ngu so ayeke gi ti huru na ndo ti akota tênë. Teti so lo la lo yeke na devant, lo glissé, lo tï na yâ ti ngu ni na lo lï ngu lege use. Hio babâ ti lo agbu maboko ti lo, lo gboto lo na gigi. Lo kiri singila mingi na babâ ti lo. Legeoko nga, Babâ ti e ti yayu ayeke bata nga e na yâ ti aye ti ngangu ti sioni dunia ti Satan. Jéhovah la ayeke biani Zo so ayeke bata zo nzoni mingi.—Mat. 6:13; 1 Jean 5:19.
16, 17. Tongana nyen la Jéhovah amû maboko na azo ti Israël nga lo bata ala na ngoi so ala sara bira na azo ti Amalek?
16 Jéhovah abata lani azo ti Israël nzoni na ngu 1513 kozo ti Christ. Lo zi lani ala na ngbâa nga lo bata ala na ngoi so ala fâ Ngu-Bengba. Azo ti Israël ayeke tambela na yando ti gue na Hoto ti Sinaï, ala si na Rephidim.
17 Teti so Satan ahinga prophétie so ayeke na Genèse 3:15, peut-être lo bâ so a lingbi lo gi alege kue ti sara bira na azo ti Israël so ayeke mo bâ mo tene mbeni zo ti bata ala ayeke dä ape. Lo sara kusala na azo ti Amalek so ayeke lani awato ti awakua ti Jéhovah (Nom. 24:20). Bâ ye so Jéhovah asara na lege ti akoli osio so ayeke be-ta-zo, Josué, Moïse, Aaron nga na Hur. Na ngoi so Josué ayeke sara lani bira na azo ti Amalek, Moïse, Aaron nga na Hur ayeke ti ala na li ti hoto. Na ngoi so Moïse ayô maboko ti lo na nduzu, azo ti Israël ahon na ngangu awato ti ala. Me na ngoi so maboko ti lo ason, Aaron na Hur agbu ni na nduzu. Tongaso, ndali ti so Jéhovah amû maboko na Josué nga lo bata lo, “Josué afâ Amalek na azo ti lo”. (Ex. 17:8-13). Moïse aleke gbalaka na ndo ni so na lo di iri ni “Jéhovah-nissi”, so aye ti tene “Jéhovah ayeke ndo ti bata tere ti mbi”.—Exode 17:14, 15, FD.
JÉHOVAH ABATA E NA YÂ TI BIRA SO SATAN ASARA NA E
18, 19. Tongana nyen la Jéhovah abata awakua ti lo laso?
18 Jéhovah abata azo so andoye lo nga amä yanga ti lo. Legeoko tongana ti azo ti Israël na Rephidim, e yeke zia bê ti e na Nzapa ti bata e na ngoi so awato ti e asara ngangu na e. Fani mingi Jéhovah abata e nga lo zi e na yâ ti akûkû ti Zabolo. Na tapande, fani mingi Nzapa abata aita ti e so a sara ngangu na ala ndali ti so ala ke ti sara kua ti turugu. A yeke ye so asi na Allemagne nga na ambeni kodoro na ngoi so aNazi akomande. Tongana e diko nga e gbu li ti e na ndo ti ye so asi na yâ ti gigi ti ambeni ita nga na atënë so ayeke na yâ ti Annuaire so afa tongana nyen la Nzapa abata azo ti lo na ngoi ti ye ti ngangu, a yeke sara si e zia bê ti e na Jéhovah mingi ahon ti kozo.—Ps. 91:2.
19 Na lege ti bungbi ti Jéhovah nga na ambeti so e yeke wara, e wara anzoni wango so ayeke bata e. Gbu li ti mo ti bâ tongana nyen la awango so abata mo na yâ ti angu so ahon ade ti ninga ape. Lango-sioni, nyongo samba ahon ndo ni nga na porno amû ndo na yâ ti dunia so. Me Jéhovah amû na e awango so alingbi na ngoi ni nga na aye so biani e yeke na bezoin ni ti bata e si e sara pëpe ye so alingbi ti buba songo ti e na lo. Na tapande, Babâ ti e ti yayu amû na e awango ti kpe ti sara songo na asioni kamarade na ndo ti Internet. *—1 aCor. 15:33.
20. Tongana nyen la Jéhovah ayeke bata e nga lo yeke fa lege na e na lege ti congrégation?
20 Tongana nyen la e lingbi ti fa so ‘Jéhovah la afa biani nda ti tënë’ na e? E yeke fa ni na lege so e yeke sara ye alingbi na acommandement ti lo (És. 54:13). Congrégation ti e ayeke nzoni ndo so e lingbi ti bata tere ti e dä nga ti wara fango lege ti Jéhovah. Na yâ ti congrégation, a-ancien ayeke mû maboko na e nga ala yeke mû na e awango so ayeke na yâ ti Bible (aGal. 6:1). Jéhovah ayeke sara kua na “akoli” so, so lo mû ala “tongana amatabisi” ti bâ lege ti e nzoni (aÉph. 4:7, 8). Nyen la alingbi e sara na ngoi so a-ancien amû na e wango? A lingbi e woko tere ti e na gbe ti ala nga e mä yanga ti ala. Tongana e sara ni, Jéhovah ayeke iri tënë nzoni na ndo ti e.—aHéb. 13:17.
21. (a) Nyen la alingbi e leke na bê ti e ti sara? (b) Nyen la e yeke sara tënë na ndo ni na yâ ti article ti peko?
21 Zia e leke na bê ti e ti zia si yingo vulu ti Jéhovah afa lege na e nga e yeda na fango lege ti Babâ ti e ti yayu. A lingbi e gbu li ti e na ndo ti fini ti Jésus nga e sara kue ti mû peko ti nzoni tapande ti lo. Ndali ti so Jésus amä yanga juska na kuâ, a futa lo nzoni mingi (aPhil. 2:5-11). Legeoko tongana ti Jésus, Jéhovah ayeke iri tënë nzoni na ndo ti e tongana e zia bê ti e kue na lo (aProv. 3:5, 6). Tongaso, zia e zia bê ti e lakue na Jéhovah, lo so ayeke mû ye na e nga lo yeke bata e nzoni mingi. Ti sara na Jéhovah ayeke mbeni pasa nga asara si e yeke biani na ngia. Tongana nyen la Jéhovah ayeke nzoni kamarade ti e? E yeke kiri ti ye Jéhovah mingi na ngoi so e yeke kiri tënë na hundango ndo so na yâ ti article ti peko.
^ par. 19 Mo lingbi ti wara awango tongaso na yâ ti article “Bien utiliser Internet” so ayeke na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti août, ngu 2011, lembeti 3-5 na Français nga na yâ ti article “Hange na akûkû ti Zabolo!” nga na article “Luti ngangu na kpe akûkû ti Satan” so ayeke na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti août, ngu 2012, lembeti 20-29.


text:
E dabe ti e na aita so ayeke sara kua ti ngoi kue
“E yeke dabe ti e lakue na kusala so mabe apusu ala ti sara, ngangu kua so ndoye apusu ala ti sara ni.”
1. Paul atene nyen na ndo ti azo so asara na Jéhovah na ngangu ti ala kue?
BAZENGELE Paul adabe ti lo lani na aita so asara kua ngangu ndali ti nzoni tënë. Lo tene: “Teti e yeke dabe ti e lakue na kusala so mabe apusu ala ti sara, ngangu kua so ndoye apusu ala ti sara ni nga na gbungo ngangu so ala yeke na ni ndali ti beku ti ala na Seigneur ti e Jésus Christ, na lê ti Nzapa ti e nga Babâ ti e.” (1 aThes. 1:3). Ti tâ tënë ni, Jéhovah adabe ti lo na ngangu kua so ndoye apusu awakua ti lo so ayeke be-ta-zo ti sara ni, atâa dutingo ti ala amû lege na ala ti sara na lo mingi wala mingi ape.
2. Nyen la e yeke sara tënë na ndo ni na yâ ti article so?
2 Mingi ti awakua ti Jéhovah, ti giriri wala ti laso, asara akota sacrifice mingi ti voro lo na mungo kua ti ngoi kue. Zia e bâ tongana nyen ambeni wakua ti Jéhovah asara na lo na ngoi ti akozo Chrétien. E yeke bâ nga akua ti ngoi kue wa la a yeke sara na ngoi ti e. Na ndo ni e yeke bâ tongana nyen la e lingbi ti dabe ti e na ala so amû tere ti ala wani ti sara kua ti ngoi kue.
NA NGOI TI AKOZO CHRÉTIEN
3, 4. (a) Kua wa la ambeni ita asara lani na ngoi ti akozo Chrétien? (b) Tongana nyen la aita so awara aye so ala yeke na bezoin ni?
3 Kete na peko ti so Jésus awara batême, lo to nda ti sara mbeni kua so a lingbi a sara ni na yâ ti dunia kue (Luc 3:21-23; 4:14, 15, 43). Na peko ti kuâ ti Jésus abazengele ti lo amû li ni na yâ ti kua so ti sara si amû ndo (Kus. 5:42; 6:7). Ambeni Chrétien, tongana Philippe, ayeke awafango tënë nga amissionnaire na Palestine (Kus. 8:5, 40; 21:8). Paul na ambeni Chrétien ague na ambeni ndo so ayo ti fa tënë (Kus. 13:2-4; 14:26; 2 aCor. 1:19). Ambeni Chrétien, na tapande, Silvain (Silas), Marc na Luc, nga asû Bible wala ala sara kua tongana awakuasu ti azo so asû Bible (1 Pi. 5:12). Aita-wali nga asara kua na tere ti aita-koli be-ta-zo so (Kus. 18:26; aRom. 16:1, 2). Anzoni ye so asi lani na aita so asara si dikongo mbage ti Bible so aChrétien asû ândö na Grec anzere. Nga a fa so Jéhovah adabe ti lo na awakua ti lo nzoni mingi.
4 Tongana nyen la aita so asara kua ti ngoi kue na ngoi ti akozo Chrétien awara aye so ala yeke na bezoin ni? Na ambeni ngoi amba ti ala aChrétien ayamba ala na ndo ti ala, nga amû maboko na ala na ambeni lege nde. Me ala la ahunda hundango na amba ti ala ni ti sara tongaso ape (1 aCor. 9:11-15). Ambeni ita wani wala congrégation kue amû maboko na ala. (Diko Kusala 16:14, 15; aPhilippien 4:15-18.) Paul nga na ambeni mba ti lo so ayeke gue na ando nde nde asara ambeni kua so amû ngoi ti ala kue ape ti wara na aye so ala yeke na bezoin ni.
AITA SO LASO AYEKE SARA KUA TI NGOI KUE
5. Nyen la mbeni ita-koli na wali ti lo atene na ndo ti fini ti ala so ala mû ti sara na kua ti ngoi kue?
5 Laso nga kue aita mingi asara ngangu ti sara akua ti ngoi kue. (Bâ encadré “Akusala ti ngoi kue.”) Ala tene nyen na ndo ti kua so ala soro ti sara so? A yeke mbeni hundango ndo so mo lingbi ti hunda na ala, kiringo tënë ti ala ayeke mû maboko na mo. Bâ mbeni tapande: Mbeni ita-koli so ayeke lani pionnier permanent, pionnier spécial, missionnaire, nga so asara kua na Béthel na mbeni kodoro wande, atene: “Mbi bâ so ti sara kua ti ngoi kue ayeke mbeni pendere desizion so ahon atanga ni kue la mbi mû na yâ ti gigi ti mbi. Na ngoi so mbi yeke lani na ngu 18, a lingbi mbi soro ti manda mbeti na dasendagi, wala ti sara kua ti nginza, wala ti ga pionnier. A yeke lani ngangu na mbi ti soro ye na popo ti aye so. Aye so asi na mbi afa na mbi so Jéhovah agirisa pëpe asacrifice so e sara ti sara kua ti ngoi kue. Mbi sara kua na akode so Jéhovah amû na mbi na mbeni lege so mbi lingbi fade ti sara ni ape tongana mbi soro fade ti sara kua na yâ ti dunia so.” Wali ti lo atene: “Akua kue so a mû na e amû maboko na mbi ti gue na li ni. Jéhovah abata e nga lo fa lege na e fani mingi na mbeni lege so lo lingbi fade ti sara ni ape tongana e soro ti ngbâ na kete ndo ti e so e duti dä nzoni. Mbi mû merci lakue na Jéhovah ndali ti so e mû fini ti e ti sara kua ti ngoi kue.” Mo ye ti tene gigi ti mo kue aduti tongaso?
6. Jéhovah ayeke bâ kua so e sara na lo tongana nyen?
6 Biani dutingo ti ambeni ita amû lege na ala ti sara kua ti ngoi kue ape. Me e hinga na bê ti e kue so Jéhovah ayeke bâ na nene ni kua so ala yeke sara na lo na ngangu ti ala kue. Gbu li na ndo ti azo so Paul adi iri ti ala na Philémon 1-3, nga na ala ti congrégation ti Colosses. (Diko ni.) Paul abâ na nene ni ngangu kua so ala sara, na Jéhovah nga kue. Babâ ti e so ayeke na yayu abâ nga na nene ni kua so mo sara na lo. Me tongana nyen la mo lingbi ti mû maboko na aita so ayeke sara kua ti ngoi kue?
MÛ MABOKO NA APIONNIER
7, 8. Kua ti nyen la apionnier ayeke sara? Tongana nyen la aita alingbi ti mû maboko na apionnier?
7 Legeoko tongana ti awafango tënë ti ngoi ti akozo Chrétien, apionnier so asara kua ti ala na bê kue ayeke kpengba mingi acongrégation. Mingi ti ala ayeke sara ngangu ti mû ngbonga 70 nze na nze ti fa tënë. Tongana nyen la mo lingbi ti mû maboko na ala?
8 Mbeni ita-wali pionnier, so iri ti lo ayeke Shari, atene: “Apionnier ayeke angangu zo, ala yeke sigigi na fango tënë lakue. Me ala yeke na bezoin ti tene a kpengba ala.” (aRom. 1:11, 12). Mbeni ita-wali ni so asara kua ti pionnier teti angu mingi atene tënë ti apionnier ti congrégation ti lo, lo tene: “Ala yeke sara kua ngangu nga lakue lakue. Tongana ambeni ita ayô ala na oto ti gue na fango tënë, atisa ala ti te kobe, amû na ala kete nginza ti vo na essence wala ti sara na ambeni ye, ala yeke kiri singila mingi. A fa na ala so mo yeke pensé biani na ala.”
9, 10. Nyen la ambeni ita asara ti mû maboko na apionnier so ayeke na yâ ti congrégation ti ala?
9 Mo ye ti mû maboko na apionnier na fango tënë? Ita Bobbi, so ayeke mbeni pionnier adema, atene: “E yeke na bezoin mingi ti tene aita amû maboko na e na yâ ti yenga oko oko.” Mbeni mba ti lo pionnier, so ayeke na yâ ti oko congrégation ni, atene: “Ti wara aita ti fa tënë na ala legeoko na peko ti midi ayeke tënë.” Mbeni ita-wali so ayeke sara kua fadeso na Béthel na Brooklyn atene na ndo ti kua ti lo ti pionnier ândö, lo tene: “Mbeni ita-wali so ayeke na oto atene: ‘Lakue tongana mo wara mbeni zo ti fa tënë legeoko na mo ape, iri mbi, mbi na mo e gue.’ Lo mû maboko na mbi ti ngbâ ti sara kua ti mbi ti pionnier.” Ita Shari, so e sara tënë ti lo fade, atene: “Tongana fango tënë ahunzi awe apionnier so ayeke akumbamba angbâ mingi ni gi ala oko. Ngoi na ngoi, mo lingbi ti tisa aita so ayeke akumbamba ti ga na ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa ti mo ti tene mo na ala asara ni legeoko. Tongana mo yeke mû na ala ambeni kua ti sara alingbi nga ti mû maboko na ala ti ngbâ ngangu.”
10 Mbeni ita-wali so asara kua ti ngoi kue teti ngu 50 tongaso adabe ti lo na ndo ti kua ti pionnier so lo na ambeni ita-wali so ayeke kumbamba asara, lo tene: “A-ancien ti congrégation ti e ayeke sara vizite na apionnier nze use use. Ala yeke hunda e na ndo ti seni ti e nga na ndo ti kua ti nginza ti e. Ala yeke gi nga ti hinga wala e yeke na ambeni gingo bê. Ala sara ni biani na bê ti ala kue. Ala yeke bâ ndo ti lango ti e ti bâ wala e yeke na bezoin ti mungo maboko.” Ye so alingbi ti dabe ti mo na singila so Paul akiri na ni na sewa ti mbeni koli so amû maboko na lo na Éphèse.
11. Kua ti nyen la apionnier spécial ayeke sara?
11 Ambeni ita awara aye ti nzoni ndali ti so ala yeke na apionnier spécial na yâ ti congrégation ti ala. Mingi ti apionnier spécial ayeke fa tënë teti angbonga 130 nze na nze. Ndali ti so ala yeke mû ngoi mingi ti fa tënë nga ti mû maboko na yâ ti congrégation, ala yeke na ngoi mingi ape wala ala yeke même na ngoi ape ti sara kua ti nginza. Filiale ayeke mû na ala mbeni kete pata nze na nze tongaso si ala lingbi ti ngbâ gi ti fa tënë.
12. A-ancien nga na aita alingbi ti mû maboko na apionnier spécial tongana nyen?
12 E lingbi ti mû maboko na apionnier spécial tongana nyen? Mbeni ancien, so ayeke na yâ ti mbeni filiale, so lo yeke sara lisoro na mingi ti ala, atene: “A lingbi a-ancien asara lisoro na ala ti bâ wala dutingo ti ala ayeke tongana nyen, nga ti bâ tongana nyen la ala lingbi ti mû maboko na ala. Ambeni ita abâ atene apionnier spécial ayeke na aye kue awe ndali ti so a yeke mû na ala kete pata ti bâ na lege ti abezoin ti ala, me aita ti congrégation ti ala alingbi ti mû maboko na ala na alege mingi.” Legeoko tongana ti apionnier permanent, apionnier spécial aye mingi ti tene ala na aita asigigi legeoko na fango tënë. Mo lingbi ti sigigi legeoko na ala na fango tënë?
MÛ MABOKO NA ASURVEILLANT TI CIRCONSCRIPTION
13, 14. (a) Nyen la a lingbi e girisa ape na ndo ti asurveillant ti circonscription? (b) Nyen la mo bâ so mo lingbi ti sara ti mû maboko na aita so ayeke sara kua ti circonscription?
13 Mingi ni, aita ayeke bâ asurveillant ti circonscription nga na awali ti ala tongana azo so akpengba na lege ti yingo, nga ala la alingbi ti kpengba aita. A yeke tâ tënë me ala nga kue ayeke na bezoin ti tene a kpengba ala, ti tene a sigigi na ala na fango tënë nga ti tene ala na aita asara ngia kete. Ka tongana tere ti ala ason nga a gbanzi ala na hôpital, peut-être ti tene a opéré ala wala ti kaï kobela ti ala? A yeke nzere na ala mingi tongana aita ti congrégation amû na ala aye so ala yeke na bezoin ni nga ala gue abâ ala. Luc so ayeke lani “wanganga so [aita a]ndoye lo mingi”, nga so lo la lo sû mbeti ti Kusala, abi bê ti lo mingi na ndo ti bazengele Paul nga na tanga ti aita so lo na Paul asara voyage legeoko na ala.
14 Asurveillant ti circonscription nga na awali ti ala ayeke na bezoin ti anzoni kamarade so aye ala mingi nga ayeke kpengba ala. Mbeni surveillant ti circonscription atene: “Mo bâ mo tene akamarade ti mbi ahinga ngoi wa la mbi yeke na bezoin ti tene a kpengba mbi. Ala yeke hunda na mbi atënë ti hinga ye so a yeke na bê ti mbi na amû lege na mbi ti fa na ala ye so mbi yeke gi bê ti mbi na ndo ni. Teti so ala mä mbi nzoni, ala mû maboko na mbi mingi.” Asurveillant ti circonscription nga na awali ti ala abâ na nene ni mingi ye so aita ayeke sara ti fa so ala bi bê na ala.
MÛ MABOKO NA AITA SO AYEKE SARA KUA NA BÉTHEL
15, 16. Kua wa la aita so ayeke na Béthel nga na aDa ti assemblée ayeke sara? E lingbi ti mû maboko na ala tongana nyen?
15 Na yâ ti dunia kue, ala so ayeke sara kua na Béthel nga na aDa ti assemblée ayeke mû maboko mingi na kua ti Royaume na yâ ti akodoro so filiale ti ala ayeke bâ ndo na ndo ni. Tongana aita so asara kua na Béthel ayeke na yâ ti congrégation ti mo wala na yâ ti circonscription ti mo, tongana nyen la mo lingbi ti fa so mo pensé na ala?
16 Na ngoi so aita so alï na Béthel kpâ, ala lingbi ti duti na vundu kete ndali ti so ala zia afami nga na akamarade ti ala so ala ye ala mingi. Tere ti aita so alï na Béthel fini fini so ayeke nzere mingi tongana aita ti fini congrégation ti ala asara kamarade na ala (Marc 10:29, 30). Kapa ti kua ti ala na Béthel amû lege na ala ti sara bungbi na congrégation nga ti sigigi na fango tënë yenga na yenga. Me ngoi na ngoi ala lingbi ti wara ambeni kua na ndo ti so ala yeke sara ka. Tongana aita na yâ ti acongrégation ahinga ni tongaso nga ala fa so ala bâ kua so aita so ayeke sara so na nene ni, azo kue ayeke wara ye ti nzoni dä.
MÛ MABOKO NA AITA SO AYEKE SARA KUA TI NGOI KUE NA KODORO WANDE
17, 18. Akua wa la ambeni ita so ayeke na yâ ti kua ti ngoi kue ayeke sara na kodoro wande?
17 Aita so ayeda ti sara kua na akodoro wande alingbi ti tingbi na akobe, ayanga ti kodoro, asarango ye nga na ambeni ye so ayeke tâ nde mingi na ti ndo so ala londo dä. Ngbanga ti nyen la ala yeda na akpale so aga na peko ti mara ti achangement so?
18 Ambeni ayeke amissionnaire, so amû ngoi ti ala mingi ti fa tënë na yâ ti aterritoire. Nga aita ayeke bâ nzoni na lege ti kode ti fango ye ti ala. Filiale ayeke mû na ala mbeni nzoni ndo ti lango nga na kete pata ti tene ala bâ na lege ti abezoin ti ala. Ambeni ayeke sara kua na yâ ti mbeni filiale wala ala yeke mû maboko na kua ti lekengo aDa ti filiale. Ala yeke mû nga maboko na lekengo ando ti kiringo na peko ti ambeti na ambeni yanga nde, aDa ti assemblée nga na aDa ti Royaume. A yeke mû na ala akobe nga na ndo ti lango. Legeoko tongana ti aita so ayeke na Béthel ala nga kue ayeke gue na abungbi lakue na yâ ti congrégation nga ala yeke fa tënë lakue. Tongaso, aita ti congrégation ni ayeke bâ nzoni na lege ti aita so.
19. Nyen la a lingbi e pensé na ndo ni na ndo ti azo so asara kua na kodoro wande?
19 Tongana nyen la mo lingbi ti mû maboko na aita so? Girisa ape so tongana ala si kpâ ambeni kobe ayeke dä so ala hinga ti te ni ape wala anzere na ala ape. A lingbi mo pensé na ni tongana mo tisa ala ti te ye. Mo lingbi ti hunda na ala ti fa na mo kobe wa la anzere na ala wala kobe wa la ala ye ti tara ni. Kanga bê ti mo na ala tongana ala yeke manda yanga ti kodoro nga na sarango ye ti ndo so mo yeke dä. A lingbi ti mû ngoi mingi ti tene ala mä yâ ti atënë kue so mo yeke tene na ala, me a yeke nzoni mo mû maboko na ala na nzoni bê. Ala ye ti manda ni.
20. Na lege wa la mo lingbi ti mû maboko nzoni na aita so ayeke sara kua ti ngoi kue nga na ababâ na amama ti ala?
20 Tongana ngoi ayeke hon, ngu ti aita so ayeke sara kua ti ngoi kue ayeke gue na li ni, nga ngu ti ababâ na amama ti ala nga kue. Tongana ababâ na amama ni ayeke aTémoin ti Jéhovah, kite ayeke pëpe so ala ye mingi ti tene amolenge ti ala angbâ ti sara kua ti ala ti ngoi kue (3 Jean 4). Aita so ayeke sara kua ti ngoi kue ayeke sara kue ti bâ lege ti ababâ na amama ti ala nga ti ga ti mû maboko na ala tongana lege ayeke dä. Me, aita so ayeke ndo oko na ababâ na amama ti aita so ayeke na yâ ti kua ti ngoi kue alingbi ti mû maboko na aita so. Ala yeke sara ni na lege so ala yeke bâ lege ti abezoin ti ababâ na amama ti aita so. Girisa ape so aita so ayeke sara kua ti ngoi kue ayeke na kua mingi ti sara na yâ ti kota kua so a yeke sara na yâ ti dunia kue (Mat. 28:19, 20). Mo lingbi ti mû maboko na ababâ na amama ti aita so na ngoi so ala yeke na bezoin ni? Congrégation ti mo alingbi ti sara ni?
21. Bango ndo wa aita so ayeke na yâ ti kua ti ngoi kue ayeke na ni na ndo ti atënë so aita ayeke tene ti kpengba ala nga na mungo maboko so aita ayeke mû na ala?
21 Aita so ayeke sara kua ti ngoi kue asara ni pëpe ti tene a futa ala ndali ni, me ala sara ni ndali ti so ala ye ti mû ye na Jéhovah nga na azo. A yeke nzere na ala mingi tongana mo mû maboko na ala. Mbeni ita-wali, so ayeke sara kua ti ngoi kue na kodoro wande, atene: “Même gi mbeni mbeti so mbeni ita asara na mo ti fa na mo so lo bâ kua ti mo na nene ni afa so ambeni ita ayeke pensé na mo nga ala yeke na ngia ndali ti aye so mo yeke sara.”
22. Tënë ti bê ti mo ayeke so wa na ndo ti kua ti ngoi kue?
22 Ti sara na Jéhovah na yâ ti kua ti ngoi kue ayeke sara si e wara aye ti nzoni mingi na yâ ti gigi ti e. E lingbi ti wara akpale dä, me a yeke fa ye na e nga e yeke wara ngia dä. A yeke leke e nzoni ndali ti mbeni nzoni kua, so ayeke ngbâ lakue, so ayeke ku awakua ti Jéhovah kue so ayeke be-ta-zo na lo na gbe ti Royaume ti Nzapa. Zia e kue e “dabe ti e lakue na kusala so mabe apusu” aita so ayeke na yâ ti kua ti ngoi kue ti sara nga na “ngangu kua so ndoye apusu ala ti sara ni”.


text:
Mo hinga?
Gigi ti angbâa ayeke ândö tongana nyen na gbe ti komandema ti Rome?
Lani na kodoro-togbia ti Rome, a mû azo mingi na ngbâa. Ambeni zo ni aga ngbâa na peko ti abira, na ti ambeni a nzi ala nzingo. Tongana a gbu azo ni, a yeke kä ala, na mingi ni, ala yeke wara lege ti kiri na kodoro ti ala ape wala ala yeke kiri ti bâ afami ti ala encore ape.
Mingi ti angbâa ni asara kua lani na ando ti gingo amosoro ti gbe ti sese, na a sara ala sana mingi ahon ala so asara kua na yaka wala asara kua ti boy. A si ka so a yü na go ti ambeni ngbâa ni mbeni ye ti go ti wen so na ndo ni mbeni mbeti ayeke dä atene tongana ngbâa ni so akpe, a yeke futa zo kue so ayeke kiri na lo na wa ti lo. Ti ala so atara ti kpe fani mingi, a yeke kpo mbeni nzoroko na devant ti li ti ala, na mingi ni a yeke gere-mbeti F (fugitivus) ti fa so zo ni akpe kpengo la.
Na yâ ti mbeti ti Philémon, bazengele Paul asara tënë ti Onésime, ngbâa ti Philémon, so akpe lani na so Paul ahunda na lo ti kiri na wa ti lo. Atâa so ndia amû lani lege na Philémon ti punir Onésime ngangu, Paul ahunda na Philémon ti “yamba lo na nzoni bê” ndali ti ndoye so ayeke na popo ti lo Paul ni na Philémon nga na songo ti kamarade so ala yeke na ni.
Ndali ti nyen la a hinga kodoro ti Phénicie ti ândö na midon ti pourpre?
A hinga ândö kodoro ti Phénicie, so ayeke Liban ti laso, na midon ti pourpre ti Tyr so couleur ni ayeke violet. A mû iri ti gbata ti Tyr la a zia na ndo ti midon ni so. Salomon, gbia ti Israël ândö, amû lani ‘laine ti pourpre’, so mbeni zo ti kodoro ti Tyr la asara ni, ti leke na ambeni ye ti tere ti temple ti Jéhovah.—2 Chronique 2:
Pourpre ti Tyr ni ayeke lani mbeni midon so ngere ni ayeke ngangu mingi, ngbanga ti so sarango ni ahunda kua mingi. Kozoni, a hunda ti tene a ro amurex * (ambeni mbamba ti ngu-ingo) gbani gbani, senge ape ngbanga ti so ti wara midon ti sara na bongo oko, a hunda ambamba 12 000 tongaso. Na pekoni, a yeke zi ambamba ni na yâ ti ada ti ala si a mû midon so ayeke na yâ ti ala a bata ni. A mélangé angu ni so na ingo, na a zia ni na lâ lango ota. Tongana lango ota ni alingbi awe, a mû ni a zia na yâ ti mbeni kota sembe, a tö ngu ti ngu-ingo na ndo ni, na pekoni a kanga yanga ni si a kporo ni yeke yeke teti alango mingi.
Teti angu ngbangbo mingi, grâce na kua ti commerce ti azo ti Phénicie nga na akodoro so ayeke na gbe ti ala, Phénicie la ayeke na li ti kango pourpre ti Tyr nga ala la ayeke sara ni. A wara lani aye ti peko ti kua ti sarango midon ni na akodoro so ayeke na tere ti Ngu-ingo ti Méditerranée juska na do ti Cadix, na Espagne.
^ par. 8 Ala yo centimètre 5-8 tongaso.


text:
Mo yeke gue na li ni legeoko na bungbi ti Jéhovah?
“Lê ti Jéhovah ayeke na ndo ti azo ti mbilimbili.” —1 PI. 3:12.
1. Bungbi wa la asara kua na iri ti Jéhovah so amû place ti mara ti Israël? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
JÉHOVAH la asara si congrégation ti akozo Chrétien abâ gigi nga lo la lo zia na sese tâ vorongo na ngoi ti e laso. Tongana ti so e bâ na yâ ti article so ahon, na yâ ti bungbi ni a yeke wara akozo disciple ti Christ so asara kua na iri ti Jéhovah na ala mû place ti mara ti Israël so ake Jéhovah. Fini bungbi so, so Jéhovah airi tënë nzoni mingi na ndo ni so, asö kuâ na ngoi so a futi Jérusalem na ngu 70 (Luc 21:20, 21). Aye so asi na ngoi ti akozo Chrétien so ayeke kete yanga ti aye so ayeke si so abâ awakua ti Jéhovah laso. A ga nduru ti futi sioni dunia ti Satan so awe, me bungbi ti Jéhovah ayeke sö kuâ ande na alango ti ndani (2 Tim. 3:1). E hinga ni tongana nyen?
2. Tënë wa la Jésus atene na ndo ti “kota ye ti vundu”? A yeke to nda ni ande tongana nyen?
2 Jésus afa kozo awe ye so ayeke si ande na alango ti ndani. Lo tene: “Fade mbeni kota ye ti vundu ayeke si, ye ti vundu so mara ni ade ti si lâ oko pëpe ngbene ye so dunia abâ gigi juska fadeso, na mara ni ayeke kiri ti si ande mbeni pëpe.” (Mat. 24:3, 21). Kota ye ti vundu so mara ni ade ti si lâ oko ape so, a yeke to nda ni ande na ngoi so Jéhovah ayeke sara kua na azo ti poroso ti futi “Babylone, Ngangu gbata” bungbi ti vorongo nzapa ti wataka kue (Apoc. 17:3-5, 16). Nyen la ayeke si na pekoni?
YE SO SATAN AYEKE SARA SO ASARA SI HARMAGUÉDON AGA
3. Na pekoni so a futi abungbi ti vorongo nzapa ti wataka kue awe, nyen la ayeke si ande na awakua ti Jéhovah?
3 Na pekoni so a futi abungbi ti vorongo nzapa ti wataka kue awe, Satan nga na azo ti lo ayeke tiri bira na awakua ti Jéhovah. Na tapande, Bible atene tënë so na ndo ti “Gog, zo ti sese ti Magog”, a tene: “Fade mo ga, mo ga tongana kota pupu; fade mo ga tongana mbinda so akanga lê ti sese, mo, na aturugu ti mo kue, na azo nde nde so ayeke na mo mingi.” Teti so aTémoin ti Jéhovah ayeke pëpe na aturugu nga ala yeke azo so ayeke na siriri ahon azo kue na yâ ti dunia, ala yeke duti ande mo bâ mo tene mbeni ye ti batango ala ayeke dä ape. Me azo so ayeke gi ande ti tiri bira na ala ahanda tere ti ala.—Ézéch. 38:1, 2, 9-12.
4, 5. Nyen la Jéhovah ayeke sara ande na ngoi so Satan ayeke sara ngangu ti futi awakua ti lo?
4 Nyen la Nzapa ayeke sara ande na ngoi so Satan ayeke sara ngangu ti futi awakua ti lo? Jéhovah ayeke mû maboko na ala ti fa so lo la lo yeke Gbia ti Dunia Kue. Jéhovah ayeke bâ bira so a sara na awakua ti lo tongana bira so asara na lo wani. (Diko Zacharie 2:8.) Me, Babâ ti e ti yayu ayeke sara ande ye hio ti sö e. Jéhovah ayeke sö ande e na ngoi so lo yeke futi dunia ti Satan na Harmaguédon, “bira ti kota lango ti Nzapa, Lo ti ngangu ahon kue.”—Apoc. 16:14, 16.
5 Bible atene prophétie so na ndo ti Harmaguédon, a tene: “L’Éternel ayeke na tënë na li ti amara; fade Lo fâ ngbanga na mi kue. Fade Lo fâ azo ti sioni na épée, L’Éternel atene. L’Éternel Ti Sabaoth atene tongaso, Bâ, fade sioye asi na mara oko si a hon na mbeni mara, na fade kota gingisale alondo na nda ti sese. Na lâ ni kâ, fade kuâ ti azo so L’Éternel afâ ala ayeke na mbage oko ti sese juska na mbeni mbage ni; fade a toto kuâ ti ala pëpe, wala a bungbi kuâ ni pëpe, wala a lu ala pëpe; fade ala ga tongana puru na ndo lê ti sese.” (Jér. 25:31-33). Na lege ti bira ti Harmaguédon Jéhovah ayeke futi ande sioni dunia ti Satan so. Dunia ti Satan so ayeke duti ande dä ape, me mbage ti bungbi ti Jéhovah so ayeke na sese ge ayeke ngbâ.
NDALI TI NYEN LA BUNGBI TI JÉHOVAH ANGBÂ TI GUE NA LI NI?
6, 7. (a) Azo so ayeke “azo mingi mingi” ayeke azo wa? (b) Nyen la afa so bungbi ti Jéhovah angbâ ti gue na li ni na yâ ti angu so ahon ade ti ninga ape?
6 Mbage ti bungbi ti Jéhovah so ayeke na sese ge angbâ ti gue na li ni ndali ti so Jéhovah abâ na nzoni lê azo so ayeke na yâ ni. Bible adë bê ti e, a tene: “Lê ti Jéhovah ayeke na ndo ti azo ti mbilimbili, na mê ti lo ayeke mä sambela ti ala ti voro tere na lo”. (1 Pi. 3:12). Azo ti mbilimbili so ayeke “azo mingi mingi” so “asigigi na yâ ti kota ye ti vundu”. (Apoc. 7:9, 14). Azo so asö kuâ so ayeke gi pëpe “azo mingi”, me ala yeke “azo mingi mingi” so aye ti tene ala yeke gbâ ni. Mo bâ mo wani na popo ti azo so ayeke sö kuâ na ngoi ti “kota ye ti vundu”?
7 Azo so ayeke mingi mingi ayeke azo ti amara kue. Kusala ti fango tënë la asara si ala bungbi oko. Jésus atene: “A yeke fa ande nzoni tënë ti royaume so na ndo ti sese kue so azo ayeke dä tongana mbeni tënë ti témoin ndali ti amara kue. Na pekoni, nda ni ayeke ga.” (Mat. 24:14). Kota kusala so bungbi ti Jéhovah ayeke sara na alango ti ndani so ayeke kusala ti fango tënë. Kusala ti fango tënë nga na ti fango ye na azo so aTémoin ti Jéhovah ayeke sara na ndo ti sese kue asara si azo kutu mingi avoro Nzapa “na yingo nga na tâ tënë”. (Jean 4:23, 24). Na tapande, na yâ ti ngu bale-oko so ahon ade ti ninga ape, na yâ ti ngu ti kusala so alondo na ngu 2003 ti si na ngu 2012, azo ahon 2707000 so amû tere ti ala na Jéhovah na lege ti batême. Laso na ndo ti sese kue, aTémoin ti Jéhovah ahon 7900000 nga azo kutu mingi abungbi legeoko na ala mbilimbili na angoi ti Matanga ti Dango bê na Kuâ ti Christ so a yeke sara ngu oko oko. E yeke pika kate ti e pëpe ndali ti wungo ti e, ndali ti so ‘Nzapa la asara si ye ni akono.’ (1 aCor. 3:5-7). Me, a yeke polele so wungo ti azo mingi mingi so ayeke gue gi na li ni ngu oko oko.
8. Ngbanga ti nyen bungbi ti Jéhovah angbâ ti gue na li ni mingi tongaso?
8 Wungo ti awakua ti Jéhovah ague na li ni hio mingi ndali ti so lo yeke mû maboko na bungbi ti lo. (Diko Ésaïe 43:10-12.) Ésaïe atene kozo awe na ndo ti alango ti ndani, lo tene: “Fade lo so ayeke kete aga [saki] oko, na lo so ayeke kete mingi aga mara ti ngangu; Mbi, L’Éternel, fade Mbi sara si ye so aga fade fade tongana lâ ni alingbi.” (És. 60:22). Na mbeni ngoi, tanga ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu ayeke lani tongana “lo so ayeke kete”, me wungo ti ala ague na li ni na ngoi so a ga na ambeni Israël ti yingo na yâ ti bungbi ti Jéhovah (aGal. 6:16). Ndali ti so Jéhovah airi tënë nzoni na ndo ti ala teti angu mingi, wungo ti azo mingi mingi angbâ ti gue na li ni.
NYEN LA JÉHOVAH AHUNDA NA E TI SARA?
9. Nyen la a lingbi e sara tongana e ye ti wara aye ti nzoni so Nzapa amû zendo ni na yâ ti Bible?
9 Atâa e yeke na popo ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu wala na popo ti azo mingi mingi, e lingbi ti wara aye ti nzoni na lege ti pendere zendo so Nzapa amû na e na yâ ti Bible. Me, ti wara aye ti nzoni so, a lingbi e sara ye so Jéhovah ahunda na e (És. 48:17, 18). Na tapande, Jéhovah ahunda na azo ti Israël ti sara ye alingbi na Ndia ti lo. Ndia so abata ala nga afa na ala tongana nyen ti duti na ngia na yâ ti sewa, ti wara anzoni kamarade, ti kä ye na lege ni nga ti sara ye na amba ti ala na nzoni bê (Ex. 20:14; Lév. 19:18, 35-37; Deut. 6:6-9). Legeoko nga, tongana e sara ye so Nzapa ahunda na e, e yeke wara aye ti nzoni na pekoni. E bâ pëpe ye so Nzapa ahunda na e ti sara tongana ye so ane. (Diko 1 Jean 5:3.) Biani, legeoko tongana ti so Ndia abata lani azo ti Israël, tongana e sara ye alingbi na andia ti Jéhovah nga na afango ye ti lo, a yeke bata e nga e yeke ngbâ ti “duti nzoni na yâ ti mabe”.—Tite 1:13.
10. Ngbanga ti nyen a lingbi e leke mbeni kapa ti manda Bible lakue nga ti voro Nzapa na yâ ti sewa yenga oko oko?
10 Mbage ti bungbi ti Jéhovah so ayeke na sese ge ayeke gue na li ni na alege nde nde. Na tapande, e yeke mä yâ ti tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible nzoni mingi ahon ti kozo. A yeke na lege ni ndali ti so Bible atene: “Lege ti azo ti mbilimbili ayeke tongana lâ ti ndapre so asu, a su mingi, juska a ga kota lâ.” (aProv. 4:18). Me alingbi e hunda tere ti e, e tene: ‘Mbi hinga afini fango ye na ndo ti ambeni versê ti Bible? Mbi yeke diko ka Bible lakue? Mbi ye mingi ti diko ambeti ti e? Mbi yeke voro Nzapa na yâ ti sewa yenga oko oko?’ Mingi ti e ayeke tene so ayeke ngangu pëpe ti sara aye so. A hunda gi ti leke mbeni kapa ti sara ni. A yeke kota ye mingi ti tene e hinga Bible nzoni, e sara ye alingbi na ni nga e gue na li ni na lege ti yingo. A lingbi e sara ni fade fadeso ndali ti so kota ye ti vundu aga nduru mingi awe.
11. Amatanga so azo ti Israël ayeke sara ândö nga abungbi na akota bungbi so e yeke sara laso aga na aye ti nzoni wa?
11 Bungbi ti Jéhovah awa e ti sara ye alingbi na wango ti Paul so atene: “Zia e bi lê na ndo ti mba ti pusu mba ti duti na ndoye na ti sara apendere kusala, e kpe bungbi ti e pëpe, tongana ti so ambeni zo ayeke sara ka, me e wa tere na popo ti e nga e ngbâ ti sara ni mingi ahon ti kozo, so ala bâ lango ni ayeke pusu nduru.” (aHéb. 10:24, 25). Amatanga so azo ti Israël asara ngu oko oko nga na ambeni bungbi so ala sara ti voro Jéhovah, a sara si ala kpengba na lege ti yingo. Na ndo ni, ambeni matanga, na tapande Matanga ti Akpangba so a sara ni na ngoi ti Néhémie ayeke lani mbeni ngoi ti ngia (Ex. 23:15, 16; Néh. 8:9-18). E yeke wara nga aye ti nzoni na lege ti abungbi ti e nga na akota bungbi ti e. A yeke nzoni e gue na abungbi so kue ndali ti so ayeke mû maboko na e ti ngbâ nduru na Jéhovah nga ti sara na lo na ngia.—Tite 2:2.
12. A lingbi e bâ kusala ti fango tënë tongana nyen?
12 E so e yeke na yâ ti bungbi ti Jéhovah e yeke na ngia ti fa na azo “kusala so ayeke nzoni-kue”. (aRom. 15:16). Tongana e bi tere ti e na yâ ti “kusala so ayeke nzoni-kue” e “sara kusala maboko na maboko” na Jéhovah, “Lo so ayeke nzoni-kue”. (1 aCor. 3:9; 1 Pi. 1:15). Tongana e fa tënë a sara si iri ti Jéhovah aga nzoni-kue. E yeke biani na kota pasa ti fa “pendere nzoni tënë ti Nzapa so ayeke na ngia”.—1 Tim. 1:11.
13. Ti tene e duti na nzoni seni na lege ti yingo nga na ngia na yâ ti fini ti e, a lingbi e sara nyen?
13 Jéhovah aye ti tene e ngbâ ti duti na nzoni songo na lo na lege so e yeke be-ta-zo na lo nga e yeke sara akua nde nde so bungbi ti lo azia na sese. Moïse atene na azo ti Israël, lo tene: “Laso mbi iri yayu na sese ti ga atémoin ti ke i, mbi zia na gbele mo fini na kui, nzoye na zonga; tongaso mo kamata fini, si mo ngbâ na fini, mo na amolenge ti mo; mo ndoye L’Éternel Nzapa ti mo, mo mä yanga ti Lo, na mo zia bê ti mo na Lo, teti Lo yeke fini ti mo, na wungo ti lâ ti mo, si mo lingbi duti na sese so L’Éternel adeba ti mû na akotara ti mo, Abraham, Isaac, na Jacob.” (Deut. 30:19, 20). Ti tene e ngbâ na fini, a yeke nzoni e sara ye so Jéhovah aye, e ye lo, e mä yanga ti lo nga e ngbâ nduru na lo.
14. Mbeni ita abâ bungbi ti Jéhovah tongana nyen?
14 Ita Pryce Hughes, so ahinga tâ tënë kozoni na ngu 1914, aduti be-ta-zo na Jéhovah nga na bungbi ti lo na yâ ti fini ti lo kue. Na ngoi so lo yeke fa lani aye so asi na lo na yâ ti gigi ti lo, lo tene so kpengba ye so lo manda ayeke so a yeke kota ye ti ngbâ nduru na bungbi ti Jéhovah me ti zia bê na ndo ti bango ndo ti azo ape. Ye so amû maboko na lo ti gbu ngangu na yâ ti atara na yâ ti fini ti lo kue. Ita Hughes atene so oko ye so asara si Jéhovah abâ zo na nzoni lê ayeke ti tene zo ni asara ye lakue alingbi na fango lege ti bungbi ti Jéhovah.
NGBÂ TI GUE NA LI NI LEGEOKO NA BUNGBI TI JÉHOVAH
15. Mû mbeni tapande so ayeke na yâ ti Bible so afa tongana nyen la a yeke nzoni e bâ afini fango ye na ndo ti atënë ti Bible.
15 Tongana e ye ti tene Jéhovah abâ e na nzoni lê nga lo iri tënë nzoni na ndo ti e, a lingbi e mû maboko na bungbi ti lo nga e yeda na afini fango ye so a fa na e na ndo ti aversê. Bâ ye so: Na peko ti so Jésus akui, aJuif so ayeke aChrétien saki na saki ayapu na batango Ndia na ayeke lani ngangu na ala ti zia lege ni (Kus. 21:17-20). Me, grâce na lettre so Paul asara na aHébreu, ala yeda so a sara si ala ga nzoni-kue “na lege ti offrande ti tere ti Jésus Christ so lo mû ni gi fani oko biani biani awe”, me pëpe na lege ti asandaga so “Ndia la ahunda ti mû”. (aHéb. 10:5-10). Mingi ti aJuif so ayeke aChrétien so, a yeda na wango so Paul amû na ala na ala changé bango ndo ti ala. A lingbi e nga kue e manda ye nzoni nga tongana e wara afini fango ye na ndo ti aversê ti Bible wala na ndo ti kusala ti e ti fango tënë a lingbi e yeda na ni.
16. (a) Fini ayeke duti ande nzoni mingi na yâ ti Paradis ngbanga ti nyen? (b) Nyen la mo yeke ku kungo ti wara na yâ ti fini dunia?
16 Jéhovah ayeke ngbâ ande lakue ti iri tënë nzoni na ndo ti azo kue so angbâ be-ta-zo na lo nga na bungbi ti lo. A-Chrétien so a soro ala ti gue na yayu so ayeke be-ta-zo ayeke wara ande kota pasa ti duti ahéritier legeoko na Christ na yayu (aRom. 8:16, 17). Tongana e yeke na beku ti duti na fini na ndo ti sese, a yeke nzere ande mingi na e ti duti na yâ ti Paradis. E so e yeke na yâ ti bungbi ti Jéhovah, e yeke na ngia mingi ti sara tënë ti fini dunia ti Nzapa so lo mû zendo ni na azo (2 Pi. 3:13). Psaume 37:11 atene: “Azo so ayeke na tâ be-ti-molenge, fade sese ni aga ye ti héritier ti ala” na “fade ala wara ngia na yâ siriri so awu mingi.” Azo “asara da, na ala duti na yâ ni” nga ala yeke wara ngia na lege ti “kusala ti maboko ti ala”. (És. 65:21, 22). Pasi, yere nga na nzara ayeke duti ande dä mbeni ape (Ps. 72:13-16). Babylone, kota gbata ayeke handa azo mbeni ape ndali ti so lo yeke duti ande dä ape (Apoc. 18:8, 21). A yeke zingo azo so akui na ala yeke wara pasa ti duti na fini ti lakue lakue (És. 25:8; Kus. 24:15). Aye ti nzoni mingi ayeke ku azo kutu mingi so amû tere ti ala na Jéhovah. Ti tene e wara aye ti nzoni so, a lingbi e ngbâ ti gue na li ni na lege ti yingo, nga e tambela lakue legeoko na bungbi ti Jéhovah.
17. A lingbi e bâ Jéhovah nga na bungbi ti lo tongana nyen?
17 Teti so a ga nduru ti futi sioni dunia so awe, zia si e ngbâ ti luti ngangu na yâ ti mabe nga e kiri singila mingi na Jéhovah ndali ti ye so lo leke ti mû lege na e ti voro lo. Tënë ti bê ti e a yeke tongana ti David so ahe bia, lo tene: “Mbi hunda ye oko na L’Éternel, na fade mbi gi ye so; a yeke ti duti na da ti L’Éternel na lâ ti mbi kue, ti bâ gloire ti L’Éternel, na ti bâ Temple ti Lo na ngia.” (Ps. 27:4). Zia e kue e ngbâ nduru na Jéhovah nga e ngbâ ti gue na li ni legeoko na bungbi ti lo.