text:
CHAPITRE BALE-OKO NA OTA
Lo manda ye na lege ti afaute so lo sara
1, 2. (a) So Jonas ake yanga ti Nzapa, nyen la asi na lo nga na azo ti kpengo na bateau ni nyen? (b) Mbaï ti Jonas alingbi ti mû maboko na e tongana nyen?
JONAS ayeke na lê ti ngu na ndo ti mbeni bateau. Pupu aya ngangu na ayeke yengi bateau ni mbage na mbage. Awen ti tere ti bateau ni ayeke pika tere. Na mbeni mbage, akota mapo ti ngu-ingo ni alondo na nduzu aga apika nga tere ti bateau ni. So pasi na bateau ni ape! Azo ti kpengo na bateau ni nga ayeke dekongo, ala na capitaine ti ala ni. Ala yeke tirika na ngu ni ti tene bateau ni afâ ape. Dengo kongo ti azo ni so asara Jonas nzoni ape. Lo hinga so ala yeke kui, so kue gi ndali ti lo!
2 Nyen la apasêe nyen? Ye ni ayeke so Jonas ake ti sara ye so Jéhovah, Nzapa ti lo, atene na lo ti sara. Sioni ti nyen la Jonas asara? Ti lo na Jéhovah awe la? Ye so e yeke mä ande so ayeke fa na e ye mingi. Na tapande, mbaï ti Jonas ayeke mû maboko na e ti bâ tongana nyen la si même ambeni zo so ayeke na tâ mabe alingbi ti girisa lege, na a yeke fa nga na e ye so ala lingbi ti sara ti kiri na nzoni lege.
Mbeni prophète ti sese ti Galilée
3-5. (a) Azo mingi ayeke ka na pensé wa na ndo ti Jonas? (b) Jonas ayeke zo wa? (Bâ nga kete tënë na gbe ni.) (c) Nyen la asara lani si a yeke kete ye ape na Jonas ti sara kua ti lo ti prophète?
3 Mingi ni ka, tongana a sara tënë ti Jonas, azo ayeke na nzoni bango ndo na ndo ti lo ape. Ala yeke pensé ka na kengo yanga ti lo nga na kpengbango li ti lo. Me tongana e bâ ni nzoni, Jonas ayeke nzoni zo. Girisa ape so Jéhovah Nzapa asoro Jonas ti ga prophète ti lo. Tongana fade lo Jonas ni lo yeke sioni zo, ka Jéhovah ayeke mû na lo ngangu kua so ape.
Atâa awokongo ti lo, Jonas ayeke nga mbeni nzoni zo
4 Bible amû na e gi kete sango na ndo ti Jonas. (Diko 2 aGbia 14:25.) Lo yeke zo ti Gath-Hépher, mbeni gbata so ayo kilomètre 4 na Nazareth. Na Nazareth ande la si, angu 800 na pekoni, Jésus Christ ayeke kono dä. * Jonas aga prophète na ngoi so Gbia Jéroboam II si ayeke komande royaume ti akete mara bale-oko ti Israël. Élie akui ti lo aninga mingi awe. Même Élisée so aga prophète na peko ti Élie, lo nga kue lo kui na ngoi ti komandema ti babâ ti Jéroboam. Lani, Jéhovah asara kua na Élie nga na Élisée ti zi vorongo ti Baal na yâ ti kodoro ni kue, me atâa so kue Israël akiri asara siokpari. Ti so ni so, kodoro ni ayeke fadeso na gbe ti komandema ti mbeni gbia so asara “ye so ayeke sioni na lê ti L’Éternel” Jéhovah (2 aGbia 14:24). Biani, a yeke lani kete ye ape na Jonas ti sara kua ti lo ti prophète na yâ ti kodoro ni, me lo ngbâ dä.
5 Me, mbeni lâ, Jéhovah ahunda na Jonas ti sara mbeni ye so na lê ti lo Jonas ni ayeke ngangu mingi. Ye ni so ayengi gigi ti Jonas na pekoni. Jéhovah ahunda na lo ti sara nyen?
“Mo londo, mo gue na Ninive”
6. (a) Jéhovah ahunda na Jonas ti sara nyen? (b) Ngbanga ti nyen a yeke lani kete ye na Jonas ape ti sara ni?
6 Jéhovah atene na Jonas: “Mo londo, mo gue na Ninive kota kodoro ni, mo to mbela na yâ kodoro ni; teti sioye ti ala ama juska na gbele Mbi.” (Jonas 1:2). A yeke lani senge ape si Jonas abâ so ye so Jéhovah ahunda na lo ti sara so ayeke kete ye ape. Ninive ayeke na mbage ti tö na ayo kilomètre 800 na Galilée. Ti si kâ, a hunda nze oko tongaso na tambela ti gere. Me so la ayeke kpale ni ape. Kpale ni ayeke so a yeke ti Jonas ti gue na Ninive ti fa na azo ni tënë ti ngbanga so Jéhovah afâ na li ti ala. Azo kue ahinga ala na sarango sioni na mbana na amba ti ala zo. Ni la, ti Jonas, asinga so azo ti kodoro ti lo wani amä Jéhovah ape, si apaïen so ayeke mä lo ande? Fade oko wakua ti Nzapa so ayeke sara tongana nyen na kota kodoro ti Ninive ni, so a yeke hinga ni ande na iri ti “kodoro ti mênë” so?—Na. 3:1, 7.
7, 8. (a) Nyen la afa so Jonas aye biani ti hon tâ yongoro na kua so Jéhovah amû na lo ti sara? (b) Ndali ti nyen a lingbi e tene pëpe so Jonas ayeke babâ ti mbeto?
7 E hinga ape wala mara ti pensé so aga lani na li ti Jonas. Me ye so e hinga ayeke so lo kpe, lo hon. Jéhovah atene na lo ti mû lege ti tö, Jonas amû ti lo lege ti do, lo hon ayo. Lo gue na mbeni gbata so iri ni Japho, wala Joppé, na lo wara mbeni bateau kâ so ayeke gue na Tarsis. Ambeni wandara atene so Tarsis ni so ayeke lani na Espagne. Tongana a yeke ni, andâ Jonas ayeke gue kilomètre 3 500 yongoro na Ninive. Ti si kâ, bateau ni ayeke sara ngu oko tongaso na lê ti Kota Ngu-ingo ni. Biani, ye so Jéhovah ahunda na lo ti sara so, Jonas aye ti mä nga tënë na ndo ni ti kete ape!—Diko Jonas 1:3.
8 Ye ni so aye ti fa so Jonas ayeke babâ ti mbeto? Zia e tene tongaso hio ape, teti aye so e yeke bâ ande afa so lo sara ambeni kpengba ye. E girisa ape so Jonas nga kue ayeke zo tongana e. Tongana e kue, lo nga kue lo yeke tirika na awokongo ti lo (Ps. 51:7). Zo wa na popo ti e mbeto asara lo lâ oko ape zo wa?
9. (a) Apensé wa alingbi ti ga na li ti e na ndo ti mbeni ye so Jéhovah ahunda na e ti sara? (b) Kpengba tënë wa a lingbi e girisa na ndo ni ape?
9 A lingbi ti si so ambeni ye so Nzapa ahunda na e ti sara, e bâ ni a yeke ngangu. Wala mbeto ti fango nzoni tënë ti Royaume ti Nzapa alingbi ti sara e, atâa so a yeke kua so a mû na aChrétien la (Mat. 24:14). Na mara ti ye tongaso, e yeke girisa ka kpengba tënë ti Jésus so, so lo tene: “Nzapa alingbi ti sara ye kue.” (Marc 10 :27). Tongana a si so li ti e akpe na ndo ti tënë so, ge la si peut-être e hinga ye so asi na Jonas lani tâ nzoni. Ka nyen la asi na Jonas na peko ti so lo kpe so?
Jéhovah akiri na prophète ti lo na nzoni lege
10, 11. (a) Na ngoi so bateau ni amû lê ti ngu ni ti hon, Jonas apensé ti lo nyen? (b) Kpale wa asi na bateau ni nga na azo ti kpengo na ni?
10 Bâ Jonas, lo yeke na ndo ti kota bateau ti yongo kungba ni so awani ayeke peut-être azo ti kodoro ti Phénicie. Lo yeke bâ capitaine ti bateau ni, na azo ti lo na ziango akungba ni na ndo ti bateau ni. Tongana ala hunzi awe, ala mû lê ti ngu ni ti hon. Ala hon ngbii ala zia kodoro ti Tarsis ni na peko ti ala. Âmanke na li ti Jonas, ye so lo sara mbeto ni mingi so, lo sigigi na yâ ni awe. Me mo ye ti bâ! lê ti nduzu achangé.
11 Pupu aya ngangu si lê ti ngu ni ayengi bateau ni mbage na mbage. Mo bâ amapo ni oko! Ala yo na nduzu, na ala lingbi même ti mene akota bateau ti ngoi ti e. Tongana a ngbâ tongaso, bateau ti Jonas ni so ayeke gbu lê ni ape. Na ndembe ni so, Jonas ahinga so Jéhovah la ayeke sara “si kota pupu atï na ndo kota ngu ti ingo” ni? E hinga ape. A yeke gi na pekoni la si lo sû atënë so na yâ ti mbeti ti lo. Me lo bâ so azo ti kpengo na bateau ni ayeke dekongo, zo oko oko ayeke iri nzapa ti lo. Jonas ahinga atene anzapa ti ala ni alingbi ti sara ye oko ape (Lév. 19:4). Mbaï ni atene so “bateau ni aga nduru ti fâ.” (Jonas 1:4). Ka lo Jonas ni, lo sambela Nzapa ti lo ni tongana nyen? so lo yeke kpe lo kpengo so.
12. (a) So Jonas alango na ngoi ti kota pupu ni, a lingbi e fâ ngbanga hio na li ti lo ape ngbanga ti nyen? (Bâ nga kete tënë na gbe ni.) (b) Jéhovah asara nyen ti fa nda ti kpale ni so?
12 Na bango so lo lingbi ti sara ye oko ape, Jonas ague na ngbonda ti bateau ni na gbe ni, na lo wara ndo lo lango dä. Lango ahon na lo ngangu. * Capitaine ni aga awara lo, lo zingo lo na lo tene na lo ti sambela nga nzapa ti lo, tongana ti tanga ti azo ni kue. Teti so capitaine ni na azo ti lo abâ so ye ni so ayeke senge ye ape, ala bi mbeni ye tongana zeke ti hinga zo wa la na popo ti ala aga na ye ni so na ndo ti ala. Na ngoi so azo ni oko na oko ayeke hon, bê ti Jonas afuti kue. Ye ni ayeke ga dandara. Tongana ala si na ndo ti Jonas, Jéhovah asara si ye ni atï na ndo ti lo ti fa so a yeke ndali ti kengo yanga ti lo Jonas ni la si ni ga na pupu ni so.—Diko Jonas 1:5-7.
13. (a) Jonas atene nyen na azo ni tongana ala bâ so faute ni kue ayeke ti lo? (b) Jonas awa ala ti sara nyen, na ngbanga ti nyen?
13 Jonas afa nda ti ye ni kue na azo ni so. Lo fa na ala so lo yeke mbeni wakua ti Jéhovah, Nzapa ti Ngangu Ahon Kue. Nzapa ni so la si lo kpe yongoro na lo si lo zia ngonzo na bê ti lo. Ni la si ala kue ayeke na yâ ti kpale so. Li ti akoli ni so kue akpe, na mbeto agbu ala. Tongaso, ala hunda na lo nyen la ala lingbi ti sara ndali ti fini ti ala nga ndali ti tene bateau ni abuba ape? Tënë ti nyen la Jonas atene na ala? Gi peut-être na pensengo so ni Jonas ni yeke kui na yâ ti dede ngu so, tere ti lo akui kue. Me so lo hinga so lo lingbi ti sö akoli so, lo yeke zia ala tongaso ti kui mara ti kuâ so ape. Tongaso, lo tene na ala: “I kamata mbi, i bi mbi na yâ kota ngu ti ingo, tongaso fade kota ngu ti ingo adë na i; teti mbi hinga pupu so ayä ngangu mingi aga na ndo i ngbanga ti mbi.”—Jonas 1:12.
14, 15. (a) E lingbi ti sara ye na mabe tongana ti Jonas tongana nyen? (b) Na mango wango ti Jonas ni, azo ti kpengo na bateau ni asara nyen?
14 So tënë ti babâ ti mbeto la? Oko ape! Bê ti Jéhovah adoit ti nzere mingi na Jonas, so ayeke nduru ti kui ndali ti azo so. So tâ kota mabe biani! E nga kue e lingbi ti gi ti duti na kota mabe tongaso na gingo nzoni ti amba ti e kozo na ti e (Jean 13:34, 35). Ni la, tongana e bâ mbeni zo so ye amanke lo, atâa na lege ti mitele, ti bibe wala ti yingo, e yeke mû li ni ti mû maboko na lo? Tongana e sara tongaso, a yeke nzere na Jéhovah mingi.
15 Tënë ni so andu peut-être bê ti akoli ni so nga, teti so ala ke na lo kozo ti bi lo na ngu. Nde na so, ala gi alege nde nde ti sigigi na yâ ti kota pupu ni, me kue gbä. Pupu ni akiri aga gi ngangu ngangu. Na nda ni, ala bâ gbä ala iri ndo na Jéhovah, Nzapa ti Jonas, ti pardone ala, na ala yô Jonas ala bi lo na yâ ti ngu ni.—Jonas 1:13-15.
Nzapa abâ mawa ti Jonas na lo sö lo
16, 17. Na ngoi so a bi Jonas na yâ ti ngu, nyen la asi na lo nyen? (Bâ nga afoto ni.)
16 Jonas atï kpi na yâ ti ngu ni. Hinga ape, lo tirika ngangu ti ngbâ na ndo ti ngu ni. Amousse ti ndo ti ngu ni avuko lê ti lo na lo yeke bâ bateau ni na hongo ni. Me akota mapo ti ngu ni alondo na nduzu aga atï na ndo ti lo si ayeke pete lo petengo na yâ ti ngu ni si lo yeke linda lindango. Lo bâ so ti lo ahunzi awe.
17 Na yâ ti mbeti ti lo, Jonas afa ye so asi na lo na ngoi ni so. Na yâ ti nduru ngoi so angbâ na lo, aye aga na li ti lo. Mawa asara lo so lo yeke kiri ti bâ pendere temple ti Jéhovah so ayeke na Jérusalem so encore ape. Ye ni ayeke mo bâ mo tene lo yeke lï lingo tâ na gbe ti ngu-ingo ni mveni, nduru na ndo so gere ti ahoto abâ gigi dä na so apere ti yâ ti ngu ni angoro lo si ayeke pete lo. Ti lo, dû ti kuâ ti lo la lo gue dä so.—Diko Jonas 2:3-7.
18, 19. (a) Nyen la asi na Jonas na gbe ti ngu ni nyen? (b) Nyen la aga amene lo? (c) Zo wa la atokua ni zo wa? (Bâ nga kete tënë na gbe ni.)
18 Mo ye ti bâ! mbeni ye ayeke ga kâ vuko vuko. Ye ni so akono mingi. A yeke mbeni susu. Tongana lo bâ Jonas, lo ga na mbage ti lo na loro loro. Lo zi kota yanga ti lo na lo mene Jonas.
19 Ti Jonas ahunzi awe. Me mbeni ye ti ndima apasêe. Jonas akui ape! Susu ni ate yâ ti lo ape, nga yâ ti lo aneka Jonas ape. Jonas angbâ ti wu! Lo doit ti kui fade, me pupu angbâ na yâ ti kate ti lo. Bê ti Jonas akomanse ti pika ngangu. Kite ayeke pëpe so Nzapa ti lo, Jéhovah, la atokua “mbeni kota susu ti mene [lo]”. *—Jonas 2:1.
20. Sambela so Jonas atene na yâ ti kota susu so afa na e nyen na ndo ti lo?
20 Ngoi ayeke hon, ayeke hon. Jonas la ayeke na yâ ti kota vukongo ndo so. Kâ lo pensé na Jéhovah Nzapa na lo sambela lo. Sambela ti lo ni so ayeke na yâ ti use chapitre ti Jonas afa na e ye mingi. A fa na e so Jonas ahinga Mbeti ti Nzapa tâ nzoni mingi, teti fani mingi lo gboto atënë ti lo na yâ ti Psaume. A fa nga so lo yeke zo so ahinga ti kiri singila. Na nda ni, Jonas atene: “Fade mbi mû sacrifice na Mo na yanga so asara tënë ti merci; fade mbi futa ye ti zendo ti mbi so mbi zê awe. Salut ayeke ti [Jéhovah, FD].”—Jonas 2:10.
21. (a) Jonas amanda nyen na yâ ti susu ni? (b) A lingbi e girisa nga nyen ape?
21 Kâ, ‘na yâ ti susu ni’, ndo so zo aye ti wara tere ti lo dä ape so, Jonas amanda so Jéhovah alingbi ti sö azo ti lo na ndo kue nga na ngoi kue. Même ge na yâ ti susu ni, Jéhovah awara wakua ti lo so ayeke na yâ ti kpale so na lo sö lo (Jonas 1:17). Gi Jéhovah lo oko la alingbi ti bata zo na fini teti lâ ota na bï ota na yâ ti mbeni kota susu. A yeke nzoni e girisa ape so Jéhovah ayeke ‘Nzapa so mbö ti e ayeke na tïtî Lo’. (Dan. 5:23). Grâce na lo la si e yeke wu pupu nga si e yeke na fini. Ni la, zia si e mä yanga ti lo ti fa na lo singila ti bê ti e.
22, 23. (a) Na ngoi wa la si Jonas ayeke kiri ti fa so lo yeke mä yanga wala pëpe? (b) Tongana a si so e sara afaute, tapande ti Jonas afa na e nyen?
22 Ka Jonas? Lo yeke mä yanga ti Jéhovah ti fa na lo singila ti bê ti lo? Lo mä yanga. Na peko ti lâ ota ni na bï ota ni, susu ni aga na yanga ti sese na lo ‘dë Jonas na ndo kuru sese.’ (Jonas 2:11). Bâ tâ ye so apasêe! Na peko ti aye so kue so asi so, Jonas asi na yanga ti sese ni na ngangu ti lo wani ape. Me ti gue na Ninive ni, lo la lo doit ti gi lege ni. Kete na pekoni, tënë ti Jéhovah aga na lo ti lege use ni, a tene na lo: “Mo londo, mo gue na Ninive, kota kodoro ni, mo fa na kodoro so tënë so Mbi mû na mo.” (Jonas 3:1, 2). Ge la si Jonas ayeke fa wala lo yeke mä yanga wala pëpe. Jonas ni asara nyen?
23 Jonas aku ape. Mbaï ni atene: “Jonas alondo, lo gue na Ninive, na lege ti tënë ti L’Éternel.” (Jonas 3:3). Biani, lo mä yanga. A yeke polele so lo manda ye na lege ti afaute so lo sara so. Na ndo so nga, a lingbi e mû peko ti mabe ti Jonas. E kue e sara siokpari, e yeke sara afaute nga (aRom. 3:23). Tongana a si so e sara faute, e tene ti e awe la? wala e yeke manda ye na lege ti afaute ti e ni na e kiri e sara ye so Jéhovah aye?
24, 25. (a) Tufa wa la Jéhovah asara lani na ndo ti Jonas? (b) Aye ti nzoni wa Jonas ayeke kiri ti wara ande?
24 Jéhovah asara tufa na ndo ti Jonas ndali ti so lo mä yanga ti lo so? En, lo sara ni. Mbeni ye ni so afa ni ayeke so Jonas ayeke mä ande so azo ti kpengo na bateau ni angbâ na fini. Gi na peko ti so Jonas ayeda si ala bi lo na yâ ti ngu-ingo ni, kota pupu ni akaï, na akoli so “akpe mbeto ti Nzapa mingi”, si ala mû sandaga na Jéhovah me na anzapa ti ala ti wataka ni so ape.—Jonas 1:15, 16.
25 Mbeni kota tufa ni aga angu mingi na pekoni. Jésus asara kusala na ngoi so Jonas asara na yâ ti kota susu ni ti sara tënë ti ngoi so lo nga kue lo yeke sara ande na yâ ti dû ti kuâ, wala Shéol. (Diko Matthieu 12:38-40.) Na ngoi so Nzapa ayeke zingo ande Jonas na ndo ti sese ge, tere ti lo ayeke nzere ande mingi ti mä tënë ni so! (Jean 5:28, 29). Jéhovah nga kue aye ti sara tufa na ndo ti mo. Tongana ti Jonas, mo yeke manda ande ye na lege ti afaute so mo sara na mo yeke mä yanga?
^ par. 4 A yeke kota ye ti sara tënë na ndo ti Galilée, kodoro ti Jonas. Lani, tongana aFarizien asara tënë na ndo ti Jésus, na baba na bê, ala tene: “Gi na yâ ti Mbeti ti Nzapa na mo yeke bâ so mbeni prophète ayeke londo lâ oko pëpe na Galilée.” (Jean 7:52). Mingi ti awandara nga na azo so akiri peko ti Bible na ayanga ti kodoro ti ala atene so aFarizien ni aye ti sara tënë ti Galilée ni kue, so lâ oko mbeni prophète abâ gigi na yâ ni ape wala ayeke bâ ande gigi nga kâ ape. Tongana a yeke tongaso, aFarizien ni agirisa na ndo ti mbaï ni nga na prophétie so ayeke na yâ ti Mbeti ti Nzapa.—És. 9:1, 2.
^ par. 12 Na yâ ti Septante, a tene so na ngoi so Jonas alango, lo yeke gboto lango. Zia si e fâ ngbanga hio na li ti lo ape e tene so aye ni so asara ye oko na lo ape. Ên-ën. Zia e girisa ape so a si ka na ambeni zo so, tongana ye ahon ndo ti ala, ala yeke tï na lango. Na ngoi so lani Jésus ayeke sambela Nzapa na yaka ti Gethsémané ndali ti aye ti ngangu so ayeke ku lo, Pierre, Jacques na Jean ‘alango’ ti ala “ndali ti so vundu asara ala.”—Luc 22:45.
^ par. 19 Na ngoi so lani a kiri peko ti mbeti ti Jonas ni na yanga ti Grec na yâ ti Septante, tënë “susu” na yanga ti Hébreu ni, a kiri pekoni na “kota susu.” Atâa so a hinga mbilimbili pëpe mara ti susu wa la si amene Jonas ni, a bâ so na Kota Ngu ti Méditerranée ambeni kota susu so a iri ala a-requin ayeke dä so alingbi ti mene ngbongboro zo. Ambeni nde ayeke nga dä so ala yo asi mètre 15 na même ahon so.


c: text/html

text:
1Wü di enga wüna, ma ngbü ele de yi reke fïngangü ka-yi, teka ngü ka wazi ka Nzïla Wazi Me, mbi mbi mbi. 2Ta te enga gina, o yi le ngü ka Yesu Kurisito la de ne, yi ngbü ta fï emere gele ka wü di enga me. Wüh ngbü ta efiti yi, fü yi angbü edürü te wü siti kaje. 3Ma ngbü emala fü yi kpekpeke, gü ba, ngü ka Nzïla Wazi Me ka-ye kpikpi ye, ah baka ngü ka wü di enga me nda de. Te kpara ngbü emala ngü de wazi ka Nzïla Wazi Me la, engu tï eyi asoko Yesu? Ah bala de! Te gara kpara mere ngü bala la, amba ah ka-ye de ngü ka wü di enga me. Kpah bala, te kpara mala ngü, gü ba, "Yesu de Miri ka-ni," engu mala ngü la bala zu de wazi, te Nzïla Wazi Me to fefe na me-ye fanü fanü. 4Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fü nih, fü nih adi emere tima ka Me di kpikpi ye kpikpi ye. Amba Nzïla Wazi Me ka-ye ngbee biringbö. 5Miri Yesu Kurisito to tima fü nih kpah kpikpi ye kpikpi ye, amba Miri te ngbü gbü nzö wü kpara la, da eceka nga ewü, ka-ye ngbee biringbö. 6Nih ngbü emere tima ka Me te wü kaje kpikpi ye kpikpi ye, amba Me ka-ye ngbee biringbö, te ngbü eto wazi teka wü tima la ʼburu me-ye. 7Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fü wü kpara kükürü de. Ah ngbü eto teka de kpara la le ta-ngü te wü bu ye di. 8Nzïla Wazi Me ngbü eto wazi fü wü gara kpara, de wüh wu si-ngü gbü Ngari Me mbi mbi mbi, teka de wüh di emala si-ngü la fü wü bu wü. 9Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, de wüh le ngü ka Me de maguma wü biringbö, gü ba, "Me tï eyi amere wü ngü ʼburu." Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, teka de wüh di eküwa wü mürü keke. 10Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, de wüh di emere kpeke ngü di. Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, de wü di emala ngari Me di fü wü bu wü. Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, de wüh di eye süka ngü di mbi mbi mbi, teka awu, anga ngü la koro esaka Nzïla Wazi Me fanü ya. Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, fü ewü adi ero mö gbü ganzi wü mö, te Nzïla Wazi Me to fü ewü, te wü kpara je ngü gbügbü na de. Ah ngbü eto wazi fü wü gara kpara, teka de wüh di eje ngü gbü ganzi mö la, fü ewü adi emala si-ngü gbügbü fü wü bu wü. 11Nzïla Wazi Me ka-ye biringbö. Ah ngbü eto wazi fü wü kpara kpikpi ye kpikpi ye, baka te engu ngbü ele. 12Ah baka ngü ka ngbürükü kpara. Küte kpara ka-ye ngbürükü biringbö, amba wü e eküküte fa sü, baka wü kpakpa, wü lölö, de wü gara na. Kpah bala, nih wü kpara ka Yesu Kurisito, nih baka küte Yesu Kurisito ngbee biringbö. 13Nih ʼburu kpikpi nih kpikpi nih. Wü gara nih de wü di enga Yïsarayele, wü gara nih de wü ganzi kpara. Wü gara nih de wü mere kpara, wü gara de wü kükürü kpara. Amba te wüh to babatïza tete fü nih, Nzïla Wazi Me dünda nih eyi eküte Yesu Kurisito. Fü Nzïla Wazi Me biringbö la angbü emaguma nih, teka ao maguma nih biringbö. 14Küte kpara ka-ye e biringbö, amba ah ka-ye kpah de mere bi wü e te ye, baka wü lö, wü kpa, wü güje, de wü jia. Wü e la ʼburu eküte kpara biringbö, de tima ka-wü kpikpi ye kpikpi ye, kpah baka nih wü kpara ka Yesu. 15Te lö mü mala ngü, gü ba, "Tima ka-ni baka nda kpa nda de. Te ah bala, ni de e eküte kpara la nda-ni de," dela züka ngü? Lö mü tï eyi amala ngü bala? 16Anga te güje mü ena amala nda-ye, agü ba, "Ni de jia nda-ni de, te ah bala, ni de e eküte kpara la nda-ni de," dela züka ngü? Güje mü tï eyi amala bala? 17Te ngbürükü kpara ena adi ta ʼburu jia la, ah ena aje ngü, neh baye baye? Anga te ngbürükü kpara ena adi ta ʼburu bü güje la, ah ena aje se e, ta neh baye baye? 18Me o wü e eküte nih kpikpi ye kpikpi ye, baka te engu le. 19Te ngbürükü kpara ena angbü ta ʼburu e biringbö la, ah ena amere tima neh baye? 20Wü e sibi eküte kpara fa sü, amba ah ka-ye bü ngbürükü kpara biringbö. 21Jia kpara tï eyi amala fü kpa kpara, gü ba, "Ma le mü de"? Ngü bala ma! Anga te nzö kpara mala kpah fü lö, gü ba, "Ma le mü de," la, ngü bala kpah ma! 22Wü gara e ladü eküte nih, te nih ngbü eceka baka kükürü e. Te wü e la ena adi ta ma la, küte nih tï angbü zürü ne, de. 23Wü gara e ladü eküte nih, te di de e ka lümü. Te di bala, nih ngbü eto bongo te nih teka ngü la, teka ne de, angü wü kpara ena adi ewu. 24Wü gara wü e eküte nih te su asu gbü jia wü kpara, baka gbüra nih, nih to bongo tete de. Me reke wü ngü la ʼburu me-ye bala. 25Küte kpara tï aye süka ye kpikpi ye kpikpi ye de. Kpah bala, de-nih, te nih di de wü kpara ka Yesu ne, nih tï aye süka nih kpikpi nih kpikpi nih de, angü nih tïne eyi küte Yesu Kurisito ngbürükü biringbö. Me ngbü ele de nih le te-nih esüka nih ale, kpah gegege baka te küte nih di de ngbürükü e biringbö ne. 26Angü te gara e eküte mü ngbü eke te mü ake, baka kpa mü, anga lö mü la, soko mü tï ake ʼburu ake de? Te biri e eküte mü ngbü de tadu, baka bu mü la, soko mü tï angbü kpah ʼburu de tadu de? Ah kpah bala teka nih, wü kpara ka Yesu. Te gara kpara esüka nih ngbü de cïnga, ah le de nih ngbü kpah de cïnga, teka ngü kaka. Te gara kpara esüka nih ngbü de tadu la, ah le de nih ngbü kpah ʼburu de tadu tekaka. 27Wü di enga wüna, yi ʼburu de küte Yesu Kurisito. Kpah bala, de-yi biri biri ʼburu, yi baka wü e eküte Yesu Kurisito. 28Me o nih eyi ʼburu wü kpara ka-ye, de wü tima ka-nih kpikpi ye kpikpi ye. Gina wü kpara te engu fe ewü, ah de a, wü mürü tima ka Yesu Kurisito. Eʼbaʼbasu wü kpara, ah de mene ewü, te ewü ngbü emala ngari Me fü wü kpara ne. Ebabata wü kpara, ah de mene ewü, te ewü ngbü erï wü kpara ka Me de rïrï kaka. Sidi nga ngü la, fü Me adu ato wazi fü wü gara kpara, fü ewü adi emere kpeke ngü, te komö wü kpara ngbü egu kaka ʼburu agu. Fü engu afe wü gara kpara, fü ewü angbü eliki keke te wü kpara. Fü engu ato wazi fü wü gara kpara, de wüh di ele ta-ngü te wü bu wü. Fü engu ato wazi fü wü gara kpara, teka adi ereke ngü esüka wü kpara. Fü engu ato kpah wazi fü wü gara kpara, teka de wüh di ero mö gbü lara gara ganzi mö, te Nzïla Wazi Me to fü ewü. 29Yesu Kurisito fe wü kpara ʼburu baka cögbörö wü mürü tima nda de. Wü kpara ʼburu tï amala ngari Me, akoro di kpini te nga riri na ne, nda-wü de. Wü kpara ʼburu tï arï wü bu wü de rïrï ka Me ne de. Wü kpara ʼburu tï amere kpeke lara ngü kpah de. 30Wü kpara ʼburu tï aküwa wü mürü keke kpah de. Wü kpara ʼburu tï amala ngü gbü mö, te Nzïla Wazi Me ngbü eto ne, kpah de. Nzïla Wazi Me to wazi fü wü kpara ʼburu, teka aje si-ngü gbü mö la, teka adi efa sisi na fü wü bu wü ne, kpah de. Angü engu ye süka tima la aye, baka te engu le. 31Te ah tïne eyi bala la, de mü to maguma mü, teka amere zu tima ka Me, te ena ato tadu tete. Wü di enga wüna, ma ngbü emala fü yi, gü ba, ah le de yi di ele te-yi esüka yi ale. Angü dela ngü te reke te Me fa wü gara ngü ʼburu.
Copyright
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CHAPITRE 8
Agbakuru ti fango na tënë: Sigingo na ambeti ti fa na tënë na ndo ti dunia mobimba
1, 2. (a) Na ngoi ti aChrétien ti ândö, nyen la amû lege na ala ti fa nzoni tënë na yâ ti akodoro kue so ayeke na gbe ti Rome? (b) Nyen la afa biani so laso Jéhovah ayeke na e? (Bâ encadré “Nzoni tënë na ayanga ti kodoro ahon 670.”)
LI TI agene so aga na Jérusalem akpe kue. Ala ngbâ ti mä azo ti Galilée na tenengo ayanga ti kodoro nde nde, na azo ayeke mä yâ ti tënë ti ala ni pendere. A yeke na Pentecôte ti ngu 33 la, na ngoi so adisciple awara matabisi ti tenengo ayanga ti kodoro nde nde. Ye ni so asi so afa so Nzapa ayeke na ala. (Diko Kusala 2:1-8, 12, 15-17.) Nzoni tënë so ala fa na lango ni so, mara ti azo nde nde la amä ni, nga na pekoni, a mû yâ ti kodoro ti Rome kue.
2 Laso, awakua ti Nzapa ayeke tene ayanga nde nde na lege ti miracle ape. Atâa so kue, ala yeke kiri na peko ti tokua ti Royaume na ayanga ti kodoro ahon 670 tongaso, na wungo ni so ahon ti aChrétien ti ândö. (Kus. 2:9-11) Ala sigigi na gbâ ti ambeti na gbâ ti ayanga ti kodoro tongaso si tënë ti Royaume asi na andangoro osio kue ti sese. * Ye so afa polele so Jéhovah ayeke sara kua na Jésus Christ, Gbia ni, ti fa lege na kua ti fango tënë (Mat. 28:19, 20). Na ngoi so e yeke bâ agbakuru so e sara na kua a hon angu 100 awe, bâ na lege wa Gbia ni ayeke fa na e akode ti kua, yeke na yeke, ti hinga ti bi bê ti e na azo oko na oko. Nga, bâ tongana nyen la lo yeke wa e ti ga azo so ayeke fa tënë ti Nzapa na azo.
Gbia ni amû na awakua ti lo agbakuru ti lungo na angongoa ti tâ tënë
3. Ngbanga ti nyen e yeke sara kua na agbakuru nde nde na fango tënë laso?
3 Jésus ahaka lani “tënë ti Royaume ni” na lê ti kobe, na lo haka bê ti zo na sese (Mat. 13:18, 19). Legeoko tongana ti mbeni zo ti fango yaka so ayeke sara kua na aye nde nde ti dë na sese ni nga ti leke na ni kozo ti lu ye dä, awakua ti Jéhovah ayeke sara kua na agbakuru nde nde ti leke bê ti azo kutu mingi tongaso si azo ni ayeda na tokua ti Royaume ni. E sara kua lani na ambeni gbakuru ni so gi teti ambeni ngoi. Me, ambeni gbakuru ni tongana abuku nga na apériodique, e ngbâ ti sara kua na ala lakue lakue. Nde na mingi ti agbakuru so e sara fade tënë na ndo ti ala na yâ ti chapitre so ahon, so a sigigi na ni ti fa na tënë na gbâ ti azo, a sigigi na agbakuru ti so e yeke sara tënë na ndo ni ge ti mû lege na awafango tënë ti tingbi na azo lê na lê.
4, 5. Awafango tënë asara lani kua na adiskur so a enregistré ni tongana nyen? (b) Me nyen la amanke lani na yâ ti kode ti fango tënë ni so?
4 Adiskur so a enregistré ni. Na yâ ti angu so aga na peko ti ngu 1930 nga ti ngu 1940, awafango tënë asara kua na adiskur so a enregistré ni. Ala yeke zia ni na ndo ti aphonographe so ala yeke tambela na ni ti tene azo amä. Adiskur ni oko na oko kue ahon minute oku ape. Ambeni kota mama-tene ti adiskur ni ayeke gi nduru. A yeke aye tongana “Trinité,” “Purgatoire” nga na “Royaume.” Awafango tënë asara kua lani na adiskur ni so tongana nyen? Ita Clayton Woodworth, so awara batême na ngu 1930 na États-Unis, atene: “Mbi yeke yô lani mbeni phonographe so ayeke na yâ ti mbeni mallette. Tongana mbi si na mbeni yanga-da, mbi yeke zia ye ti dikongo na disque ni tâ gi na yanga ti disque ni, na pekoni mbi pete sonnette. Tongana wa ti da ni asigigi, mbi yeke tene na lo, mbi tene: ‘Mbi yeke na mbeni kpengba tokua ti tene ala mä ni.’” Ye ti pekoni ayeke so wa? Ita Woodworth atene: “Mingi ni, azo ni ayeke yeda ti mä ni. Me, na ambeni ngoi, ambeni zo ni ayeke kanga yanga-da, ala ke ti mä ni. Ambeni zo ni apensé ti ala atene mbi yeke gi zo ti kango aphonographe.”
5 Na ngu 1940, amara ti adiskur ni tongaso, nde nde, ahon 90 ayeke lani dä na a kiri a sara ambeni tongaso ahon million oko. John Barr, so ayeke lani pionnier na Angleterre na ngoi ni kâ nga so na pekoni lo ga membre ti Bebungbi, atene: “Ti londo na ngu 1936 ti si na ngu 1945, mbi yeke fono gi na phonographe na tere ti mbi. Nga na angoi ni so, tongana a yeke na tere ti mbi ape, mbi yeke duti nzoni ape. Ti mä go ti Ita Rutherford na ngoi ti fango tënë, a mû ngangu na zo mingi; a kpa mo bâ mo tene lo wani la lo yeke na tere ti mo. Me ti tâ tënë ni, fango tënë na phonographe asara si e wani e sara tënë mingi ape nga e ndu bê ti azo mingi ape.”
6, 7. (a) Acarte ti fango tënë amû lani maboko na awafango tënë tongana nyen? Me, nyen la gbakuru ni so alingbi ti sara ape? (b) Jéhovah azia atënë na yanga ti e na lege wa?
6 Acarte ti fango tënë. Ti to nda ni na ngu 1933, a tisa awafango tënë kue ti sara kua na acarte ti fango tënë na ngoi so ala yeke fa tënë da na da. Carte ti fango tënë ni akono tongana ti fiche so e yeke sû ka arapport ti e dä. Na yâ ni, a yeke wara mbeni nduru tënë ti Bible nga a yeke fa na zo ni mbeni mbeti so lo lingbi ti wara ni. Mbeni wafango tënë ayeke yôro gi carte ni na zo ni na ti tene na lo ti diko ni. Lilian Kammerud, so na pekoni asara kua tongana missionnaire na Porto Rico nga na Argentine, atene: “Mbi ye lani sarango kua na carte ti fango tënë mingi.” Lo ye ni mingi ngbanga ti nyen? Lo tene: “E kue e lingbi lani ti fa tënë na ni nzoni. Acarte ni amû maboko na mbi ti hinga ti ga nduru na mbage ti azo.”
7 Ita David Reusch, so awara batême na ngu 1918, atene: “Acarte ti fango tënë ni amû maboko lani na aita mingi, ndali ti so wungo ti aita so abâ so ala lingbi ti sara tënë nzoni ayeke gi kete lani.” Me, gbakuru ni so alingbi ti sara aye kue ape. Ita Reusch atene: “Ngoi na ngoi, ambeni zo so e tingbi na ala apensé ti ala atene e lingbi ti sara tënë ape. Ti tâ tënë ni, a yeke lani ngangu na azo mingi na popo ti e ti sara tënë. Me, Jéhovah ayeke leke e lani ti tene e fa tënë na devant ti gbâ ti azo. A ninga na pekoni ape, lo zia atënë na yanga ti e na lege so lo fa na e tongana nyen ti sara kua na Bible na yanga-da ti azo. Lo sara ni na lege ti Ekole ti kusala ti aChrétien so a zia ni na sese na yâ ti angu so aga na peko ti ngu 1940.”
8. Mo yeke sara tongana nyen ti zia lege na Christ ti fa na mo akode?
8 Abuku. Depuis ngu 1914, azo ti Jéhovah asigigi na abuku nde nde so asara tënë na ndo ti Bible, na wungo ni ahon 100 tongaso. A sigigi na ambeni buku ni so ti fa kode ti kua na awafango tënë tongaso si ala sara nzoni kua. Anna Larsen, na Danemark, so ayeke fa tënë a sara ngu 70 awe, atene: “Na lege ti Ekole ti kusala ti aChrétien nga na abuku ti Ekole ni so e yeke wara ka, Jéhovah amû maboko na e ti ga awafango tënë so ayeke sara nzoni kua. Kozo buku ni so mbi dabe ti mbi na ni ayeke Aide théocratique pour les proclamateurs du Royaume, so asigigi na ngu 1945. Na pekoni, na ngu 1946, a sigigi na Équipé pour toute bonne œuvre. Laso, e yeke na buku Wara nzoni na lege ti Ekole ti Kusala ti aChrétien, so asigigi na ngu 2005.” Biani, Jéhovah asara kusala na Ekole ti Kusala ti aChrétien nga na abuku ni so tongaso si e ga “azo so alingbi biani ti duti awakua”. (2 aCor. 3:5, 6). Mo zia iri ti mo na Ekole ti Kusala ti aChrétien awe? Mo yeke gue ka na buku ti Ekole ti Kusala ni na bungbi ti tene na ngoi so surveillant ti ekole ni ayeke sara tënë na ndo ni mo nga kue mo bâ ni? Tongana mo sara tongaso, mo yeke zia lege na Christ ti tene lo formé mo ti ga nzoni zo ti fango ye la.
9, 10. Tongana nyen la abuku amû maboko na e ti lu angongoa ti tâ tënë na ti zia ngu dä?
9 Jéhovah amû nga maboko na e na lege so lo sara si bungbi ti lo asigigi na ambeni buku ni ti mû lege na awafango tënë ti fa nda ti afango ye ti Bible nzoni. Buku Tâ tënë so aga na Zo Fini ti La Kue La Kue ayeke lani mbeni buku so asara pendere kua mingi. Kozo sigingo na ni ayeke lani na ngu 1968, na a lë lengo hio mingi. Kusala ti Royaume ti novembre 1968 atene: “Azo asara commande ti buku Tâ tënë ni so mingi, a sara si na septembre, ndokua ti petengo ambeti na Brooklyn azia na sese mbeni équipe ti sarango kua na bï. . . . Na yâ ti nze ti août, commande ti buku Tâ tënë ni ahon million oko na ndambo!” Na ngu 1982, wungo ti buku ni, so a sigigi na ni, ahon million 100 na a yeke na ayanga ti kodoro 116. Na yâ ti angu 14, so ti tene ti londo na ngu 1968 ti si na ngu 1982, grâce na buku Tâ tënë ni, a wara afini wafango tënë ti Royaume ahon million oko. *
10 Na ngu 2005, a sigigi na mbeni gbakuru ti mandango na Bible ni nde, so iri ni ayeke Bible afa nyen biani? Wungo ni so a sigigi na ni asi million 200 tongaso, na ayanga ti kodoro 256. Ye ti pekoni ayeke so gi na yâ ti ngu mbasambala, so ti tene ti londo na ngu 2005 ti si na ngu 2012, a wara afini wafango nzoni tënë nduru na million oko na ndambo tongaso. Na yâ ti oko ngoi ni so, wungo ti azo so ayeke manda Bible akiri ague na li ni mingi, a londo na million 6 ti si na million 8 na ndambo tongaso. Kite ayeke dä ape so, Jéhovah angbâ ti iri tufa na ndo ti ngangu kue so e yeke sara ti lu angongoa ti tâ tënë ti Royaume na ti zia ngu dä.
11, 12. Tongana ti so ambeni versê ti Bible afa, apériodique ti e ayeke ndali ti azo wa?
11 Apériodique. Lani na tongo nda ni, a sigigi na Tour ti Ba Ndo, kozoni kue, ndali ti “kete kundu” wala ‘ala so a iri ala ti gue na yayu’. (Luc 12:32; aHéb. 3:1). Na lango 1 ti octobre ngu 1919, bungbi ti Jéhovah asigigi na mbeni périodique ni nde, so a leke ni ndali ti mara ti azo nde nde kue. Périodique ni so amû ndo na popo ti aWamandango Bible ni nga na asenge zo si teti ngu mingi, wungo ni ahon lani ti Tour ti Ba Ndo. Kozo, a iri périodique ni so L’Âge d’Or. Na ngu 1937, a changé iri ni aga Consolation (ngu 1938 na Français). Na pekoni, na ngu 1946 (ngu 1947 na Français), iri ni akiri achangé aga Réveillez-vous !
12 Teti angu mingi, fason ti sungo Tour ti Ba Ndo nga na Réveillez-vous ! achangé, même konongo ni nga kue. Me, ndani so a sigigi na ala angbâ lakue gi oko, so a yeke ti fa tënë ti Royaume ti Nzapa na ti sara si azo amä na bê na Bible. Laso, Tour ti Ba Ndo so a yeke sigigi na ni ayeke use: oko ayeke ti mandango ni, na oko ayeke ti fango na tënë. Tour ti Ba Ndo ti mandango ni ayeke ndali ti “azo ti kua” ni, so ti tene “kete kundu” nga na “ambeni ngasangbaga”. * (Mat. 24:45; Jean 10:16). Tour ti Ba Ndo ti fango na tënë ayeke mbilimbili ndali ti azo so ayeke bâ Bible nga na Nzapa na nene ni me so ala ade ti hinga tâ tënë ape (Kus. 13:16). Réveillez-vous ! ayeke ti lo mbilimbili ndali ti azo so ahinga ye mingi pëpe na ndo ti Bible nga na tâ Nzapa, Jéhovah.
13. Ti mo, nyen la apika bê ti mo na ndo ti apériodique ti e? (Sara lisoro na ndo ti “ Ambeti so e sigigi na ni.”)
13 Na tongo nda ti ngu 2014, nze oko oko, wungo ti Réveillez-vous ! ahon million 44, na wungo ti Tour ti Ba Ndo ahon million 46. A kiri na peko ti Réveillez-vous ! na ayanga ti kodoro ahon 100 tongaso, na Tour ti Ba Ndo ayeke na ayanga ti kodoro ahon 200. Ye so asara si ala ga ambeti-sango so a kiri peko ni na ayanga ti kodoro nga a kangbi ni mingi ahon atanga ni kue na ndo ti dunia mobimba. A yeke mbeni ye so adö bê ti zo biani, me ti e a dö bê ti e pëpe ngbanga ti so, na yâ ti ambeti-sango ni, a yeke wara tokua so Jésus asara tënë ni ândö lo tene a yeke fa ni na ndo ti sese kue.
14. E bi tere ti e lani na yâ ti kua ti kangbingo ye wa? Na e sara ni ngbanga ti nyen?
14 Bible. Na ngu 1896, Ita Russell na amba ti lo achangé iri ti ndokua ti sungo ambeti ni, ala yôro tënë Bible na yâ ni; iri ni achangé aga Watch Tower Bible and Tract Society. Ala yeke na raison ti changé ni ngbanga ti so Bible la ayeke kozo gbakuru so ayeke mû lege ti kangbi nzoni tënë ti Royaume ni (Luc 24:27) Ti gue oko na fini iri ni so, awakua ti Nzapa abi tere ti ala na yâ ti kua ti kangbingo Bible nga na ti dikongo ni. Na tapande, na ngu 1926, e wani e pete mbeni mbage ti Bible so alondo na Matthieu ti si na Apocalypse (The Emphatic Diaglott), so Pakara Benjamin Wilson la asigigi na ni. Na tongo nda ti ngu 1942, e pete mbeni Bible ti Anglais (King James Version), na wungo ni so e kangbi, ahon 700 000 tongaso. Gi ngu use tongaso na pekoni, e komanse ti pete mbeni Bible nde (American Standard Version), so iri ti Jéhovah asigigi na yâ ni fani 6 823. Ti si na ngu 1950, e kangbi Bible ni so ahon 250 000 tongaso.
15, 16. (a) Ti mo, nyen la anzere na mo na ndo ti Bible ti Fini Dunia? (Sara lisoro na ndo ti encadré “ Kiringo na peko ti Bible ague na loro.”) (b) Mo yeke sara tongana nyen ti tene Jéhovah andu bê ti mo?
15 Na ngu 1950, e sigigi na Mbeti ti Nzapa ti fini dunia: Matthieu
16 Mbeti ti Nzapa ti fini dunia asara nyen na ndo ti ambeni zo so adiko ni na yanga ti kodoro ti ala wani? Mbeni koli ti kodoro ti Népal atene: “A yeke ngangu na azo mingi ti mä yâ ti ngbene Bible ti yanga ti Népal, ngbanga ti so a kiri peko ni na ngbene yanga ti kodoro ni. Me, fadeso, e yeke mä yâ ti Bible pendere mingi, ndali ti so a kiri peko ni na atënë so e yeke tene ni lango oko oko.” Na ngoi so mbeni wali na Centrafrique ge adiko Bible ti yanga ti Sango, lo komanse ti toto, lo tene: “So yanga ti kodoro so andu bê ti mbi la.” Legeoko tongana ti wali so, zo oko oko na popo ti e alingbi ti zia lege na Jéhovah ti ndu bê ti lo tongana lo diko tënë ti Jéhovah ni lango oko oko.
Zia e kiri singila ndali ti agbakuru nga na akode so a fa na e
17. Nyen la mo lingbi ti sara ti fa so mo bâ na nene ni agbakuru nga na akode so a fa na mo? Tongana mo sara tongaso, nyen la mo yeke bâ ande na lê ti mo wani?
17 Eskê mo bâ na nene ni agbakuru nga na akode so Jésus Christ, Gbia ni, ayeke fa na e so? Eskê mo yeke mû ngoi ti diko ambeti so bungbi ti Jéhovah ayeke sigigi na ni so? Mo yeke sara nga kua na ambeti ni so ti mû maboko na amba ti mo? Tongana mo sara tongaso, mo nga kue mo yeke tene ande mara ti tënë so Ita-wali Opal Betler, so awara batême na lango 4 ti octobre ngu 1914, atene: “Teti angu mingi, mbi na koli ti mbi [Edward] e fa tënë na phonographe nga na acarte ti fango tënë. E sara kua na abuku, abrochure nga na apériodique ti fa na tënë da na da. E mû mbage ti e na kapa ti fango tënë so ayeke nde, na atambela ti sarango na publicité nga na kangbingo ambeti. Na pekoni, a fa na e ti hinga ti sara afini vizite na ti manda Bible na azo na da ti ala. Aye ni so kue ayeke kua, me e yeke na ngia mingi na yâ ti gigi ti e.” Jésus atene lani so azo ti lo ayeke wara ande kua mingi, kua ti lungo lê ti kobe, ti kongo lê ni nga ala kue ayeke sara ande ngia legeoko. Tongana ti Ita Opal so, azo kutu na kutu alingbi ti bâ na lê ti ala wani tongana nyen la tënë ti Jésus so ayeke tâ tënë.
18. Pasa wa la e yeke na ni?
18 Azo mingi so ade ti ga awakua ti Gbia ni ape abâ azo ti Nzapa tongana “azo so amanda mbeti pëpe na ala yeke asenge zo”. (Kus. 4:13). Me bâ kete si! Gbia ni so asara si asenge zo ni so aga angangu zo ti sigingo na ambeti. Ala la ayeke kiri na peko ti ambeti na gbâ ti ayanga ti kodoro nga ala yeke kangbi ni mingi ahon atanga ti ambeti kue. Mbeni kota ye ni ayeke so, Gbia ni afa na e akode nga lo mû na e nzara ti sara kua na agbakuru ni so ti kangbi na nzoni tënë ti Royaume na amara kue. So pasa si e yeke na ni ti sara kua na tere ti Jésus ti lu angongoa ti tâ tënë nga ti ko alengo ni, so ti tene ti sara adisciple!
^ par. 2 Na yâ ti angu mingi so ahon, awakua ti Jéhovah asigigi na ambeti ti Nzapa ahon milliard 20. Na ndo ni, azo ahon milliard 2 na ndambo la ayeke gue laso na ndo ti site Internet ti e, jw.org.
^ par. 9 Ambeni mbeti so amû maboko lani na awafango tënë ti manda Bible na azo ayeke aye tongana, La Harpe de Dieu (a sigigi na ngu 1921 ; me na ngu 1923 na français), “Que Dieu soit reconnu pour vrai ! ” (a sigigi na ngu 1946 ; me na ngu 1948 na français), Mo lingbi ti douti la koue la koue na paradis na ndo sesse (a sigigi na ngu 1982) nga na Hingango ye so ague na zo na fini ti lakue lakue (a sigigi na ngu 1995).
^ par. 12 Bâ Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti juillet ngu 2013, lembeti 23, paragraphe 13, ti bâ tongana nyen la e kiri e mä yâ ti tënë “azo ti kua” ni


text:
1Ta gbü wü re la, fü Miri Agiripa Erode akpo da eto cïnga te wü kpara ka Yesu agbü Yerüsalema. 2Fü ah ayia atima wü marajümïya ka-ye teka amörö Yakobo enga ni ye Yüwane wü di Zebedayo ne. Fü wü marajümïya la aza mere maguruma, anü awa ngürü Yakobo di. 3Fü ngü la areke te wü mere kpara ka wü Yïsarayele afa sü. Te Miri Agiripa wu ngü la bala, fü ah adu kpah azoro Petero, agü agbü ku. Fü ah aza wü marajümïya nzükpa de füh ye maʼdiya, aye süka ewü bala bala, teka de wüh ceka kpï fütanga Petero mbi mbi mbi, angü ah ena akpe. Wüh ngbü mere ngü la ta, gbü sïkpï ka Pasïka. Dada te wüh ena akolo ngü ka Petero gbü wü sïkpï la nda ma. Te di bala, Miri Agiripa, fü mü afï ngü, gü ba, "Te ah bala la, ni ena akolo ngü ka Petero gbü jia wü kpara ʼburu sidi nga Pasïka." 5Petero, mü tïne eyi agbü ku kpala, esaka wü marajümïya, te ewü ngbü efete mü. Amba wü kpara ka Yesu ngbü nda-wü fï bü eyi-ta Me kpekpeke teka ngü kaka. 6Gbü biti, de te kpï ena aseke, fü Miri Agiripa akolo ngü ka Petero tete na ne, Petero, wüh i mü tïne eyi gö! de nyarï, o esüka wü marajümïya ʼbasu, de te ewü ngbü efete mü ne. Fü mü atï ka-mü era ara. Wü gara marajümïya ngbü ta nda-wü emöngïtï kambü ka ku la sela. 7Bü kece bane de, fü malayïka ka Me ayia akoro. Fü sü aci, alofo raaa! kpa esambü ka ku la. Fü malayïka la akoro amofo Petero, azükü engu, gü ba, "Petero! Petero! Mü yia eyia kere!" Fü nyarï de te wüh i kpakpa di ne, ayia afuru te-ye, atï kötö. 8Fü malayïka adu amala ngü fefe, gü ba, "Ye i ku etadu ye, de ye to kamaka ka-ye gbü lö ye." Fü Petero amere wü ngü la kpah ʼburu bala. Fü malayïka adu amala ngü fefe, gü ba, "Ye to mere bongo ka-ye la te ye, de ye fa nga ni." 9Fü Petero ayia afa nga malayïka la, teka akoro agbü kambü ka ku la kpa etanü. Petero ngbü ta efï nda-ye, gü ba, "Ngü de te malayïka ngbü emere fü ni ne, ah de zu ngü nda de, ah ka-ye de roto." 10Fü wü Petero ayia ake malayïka la, anye gina wü marajümïya, te ewü ngbü efete engu ne, bete eʼbaʼbasu ewü. Fü ewü anü akoro te mere siti möngïtï ka tambasü kambü ka ku la, de te ngbü enü agbü mere kötï ne. Te wüh nü koro kpala, fü mere möngïtï de te ewü ni gö ne, ayia aü te-ye ndaaa bü de tete-ye. Fü wü Petero akoro ka-wü kpa etanü, anü sü ka-wü te gara kaje. Petero, mü te eceka de, yïrï! malayïka la dürü ka-ye eyi. 11Fü fïngangü ka Petero adu alügü te-ye mbi. Fü ah awu, gü ba, "Fanü fanü, Me tima malayïka ka-ye me-ye, teka aküwa ni esaka Miri Agiripa, kpah esaka wü mere kpara ka wü Yïsarayele, te ewü ngbü ta ele amörö ni asidi ne." 12Te Petero wu, gü ba, ni küwa eyi fanü ne, fü ah adu afï ngü, ayia anü ka-ye agba Marïya, ni ye Marako. Angü gbü kötï la, mere bi wü kpara ka Yesu ngbü ta ebiti te-wü kpala, da eyi-ta Me teka ngü ka Petero. 13Fü Petero anü akoro kpala, o wüh ni möngïtï ka ʼbaranga eyi. Fü ah akpo da ekü möngïtï ʼbaranga la, teka de ni rï kpala. Gara jaji würüse, de ïrï ye Rüda, ngbü ta emere tima kpala. Te Rüda je giri möngïtï la, fü ah akpe akoro, teka awu kpara de te ngbü ekü möngïtï la. 14Fü ah aje ri Petero teke, awu gü ba, ah de engu. Fü ah angbü de mere tadu, teka ngü la, dada te engu ena aü möngïtï tïne ma, ka tadu. Fü ah akpe alügü nga ye adu kpa esambü, teka amala nganga fü wü kpara la, gü ba, "Petero koro eyi! Ah ladü emöngïtï sela!" 15Te wü kpara la je ngü, de te Rüda mala fü ewü bala ne, fü ngü la ake te ewü. Fü ewü amala fefe, gü ba, "Rüda deyï, ye röfö aröfö!" Fü Rüda adu amala ngü la fü ewü kpekpeke, gü ba, "Ni su wu de! Ah de Petero fanü fanü!" Te wüh je bala, fü ewü adu afï ngü, gü ba, "Te ah bala, ah kpi eyi! Dela ka-ye tïne kukuru na!" 16Fü Petero angbü fï bü ekü möngïtï, ah ce nda de. Fü ewü akoro aü möngïtï la bane, gbo! te Petero, te rü ngbü eyi emöngïtï sela fanü. Fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü. 17Fü Petero arï kpaka ewü kpa esambü la. Fü ah atata ewü de kpa ye, de wüh nga anga. Fü ah akpo da emala nga wü ngü, de te Me mere fü ye ne, gü ba, "Me tima malayïka ka-ye, fü ah aza ni kpa esambü ka ku kpala, akoro di kpa etanü, ato kaje fü ni dene." Fü Petero adu amala fü ewü, gü ba, "Ah le de wü mala nga ngü la fü Yakobo, enga ni Yesu, bete wü gara kpara ka Yesu ʼburu." Te engu mala ngü la nza tete, fü ah ayia akoro kpa etanü, anü ka-ye, awo te-ye agbü gara sü. 18Te kpï seke tete, wü marajümïya, ta te wüh ngbü efete Petero kpa esambü ka ku ne, te eceka de, yïrï! Petero nda tïne ma. Fü nzö ewü afü ka. Fü ewü angbü de mere cürü. Fü ewü agïrï engu ma, wüh maka engu nda-wü de. 19Te Miri Agiripa Erode je ngü la bala, fü ngü asiti tete. Fü ah amala ngü fü wü kpara ka-ye, de wüh gïrï Petero. Baka te wüh gïrï engu ma, fü Miri Agiripa aï wü marajümïya, ta te ewü ngbü efete Petero ne, ayi-ta ewü kpekpeke teka ngü kaka. Amba ngü te ewü ena alügü fefe nda ma. Fü Miri Agiripa ayia ato rïrï fü wü bu ewü, de wüh mörö ewü amörö. Dela ngü ta te Petero küwa esaka Miri Agiripa Erode tete. 20Fütanga ngü la, fü Miri Agiripa Erode ayia agbü Yudaya sela, anü agbü Kayïsarïya, angbü kpala. Wü mere kötï de ïrï wü Tera ake Sïdona ne, wüh ta gbamari ede tö ka Yudaya, te di esa rïrï ka Miri Agiripa Erode. Wü kpara ka Tera ake Sïdona, wüh ta de wü kpara te ewü ngbü ese e efa sü. Wüh sö e nda-wü de. Wüh ngbü ta ese zü-e ka-wü, esaka wü kpara ka Yudaya. Gbü gara sïkpï, fü gara ewü ayia amere gara ngü, te ke te Miri Agiripa Erode fa sü. Fü mamaguma ayia asiti eküte ewü. Te wü kpara la wu ngü la bala, fü ewü ayia akoro kpaka Miri Agiripa, teka areke ngü esüka wü. Te di bala, fü ewü anü te enga gina fi me-wü kpaka Balaseto, mere kpara ka miri, andaʼba te-wü fefe, de ah nü me-ye, ah mala nga ani fü miri. 21Fü Miri Agiripa ale ngü la, ato sïkpï fü ewü, de ani biti te-ani de ewü, teka areke ngü la. Ah te ekoro gbü sïkpï de te ewü reke de ewü ne, fü wü kpara abiti te-wü gbe. Fü Miri Agiripa ayia ato bongo ka-ye ka miri te ye, angbü füh kpökpö ka-ye ka miri. Fü engu ayia arü amala ngü te siti esüka wü la tïne mbölö, gbü jia wü kpara la ʼburu. 22Te mere bi wü kpara la je ngü la bala, fü ewü akpo da ecu ngüngü na, da eba rere kpa tikpi, gü ba, "Wayi, mere kpara, ri ye, te ye mala fü ani ne, ah baka nda Me!" Wüh mala ngü la bala, de ngü türü tete. 23Amba bü gbü lö-ra la, fü malayïka ka Me akoro akïna Miri Agiripa fü kpi, angü Miri Agiripa le fü wü kpara adi egbo nga ïrï ni, efa nda Me ka. Teka ngü la, fü mere siti keke ayia amere Miri Agiripa, angü wü jürü sürü rï me-wü guguvu, azüfa nzanza ʼburu. Fü ah ayia akpi. 24Gbü wü re la, fü ngari Me angbü fï bü ebaya, enü anü gbü wü gara sü ʼburu. Fü mere bi wü kpara angbü eto maguma wü fü Yesu. 25Te wü Baranaba ake Sawula nza tima ka-wü gbü Yerüsalema tete, fü ewü ayia ale kaje, adu agbü Atïyokïya. Fü ewü aza Marako, adu de ewü.
Copyright
Learn More


text:
1Mbi kiri mbi baa mbeni ngangu ange, lo londo na yayu si lo yeke zu. Lo yu mbinda na tere ti lo tongana bongo, kongö angoro li ti lo; le ti lo ayeke tongana lâ, angbongboro gere ti lo tongana menga ti wâ. 2Lo gbu na maboko ti lo mbeni kete buku so a zi ya ni. Lo zia gere ti lo ti mbage ti koli na ndö ti kota ngu-ingo si lo zia gere ti lo ti mbage ti wali na ndö ti sese. 3Lo dekongo ngangu tongana bamara so ayeke toto. Na peko ti dekongo ti lo, abekpa mbarambara asungba. 4So abekpa mbarambara ni asungba, mbi ye ti su tënë ni na mbeti, me mbi ma mbeni go so alondo na yayu si atene na mbi: “Bata tënë ti abekpa mbarambara so na be ti mo; mo su ni na mbeti pepe.” 5Ange so fade mbi baa lo si lo yeke luti na ndö ti kota ngu-ingo nga na ndö ti sese so, ayoro maboko ti lo ti koli na nduzu 6si lo deba yanga ti lo na iri ti Nzapa so ayeke na fini kpu na kpu, lo so lo sara yayu na aye ti ya ni kue, sese na aye ti ndö ni kue, kota ngu-ingo na aye ti ya ni kue. Ange ni atene: “Alingbi ti zia mbeni ngoi na ndö ni pepe! 7Me na ndembe so mbarambara ange ni ayeke huru tatalita ti lo, fade Nzapa ayeke sara aye so lo leke na hondengo ni ando. Lo yeke sara ye ni alingbi gi na tënë so lo tene na azo ti kua ti lo, awayanga-Nzapa.” 8Go so alondo na yayu si mbi ma kozoni so akiri atene na mbi: “Gue mo mu kete buku so a zi ya ni si ayeke na maboko ti ange so ayeke luti na ndö ti kota ngu-ingo nga na ndö ti sese so.” 9Mbi gue na tere ti ange ni si mbi hunda lo titene lo mu na mbi kete buku ni. Lo tene na mbi: “Mu ni, mo te ni: fade na ya ti mo ayeke see sengo, me na yanga ti mo ayeke nzere nzerengo tongana mafuta ti wotoro.” 10Mbi mu kete buku ni na maboko ti lo, mbi te ni. Kete buku ni anzere na yanga ti mbi tongana mafuta ti wotoro; me so mbi mene ni awe, asee sengo na ya ti mbi. 11Na pekoni, a tene na mbi: “Alingbi mo kiri mo tene peko ti tënë ti yanga ti Nzapa so na ndö ti azo mingi: azo ti akodro nde nde, azo ti amara nde nde, azo ti ayanga ti kodro nde nde na agbia mingi.”
Copyright
Learn More


text:
1Gbü sïkpï te wüh mörö Setefanü tete, fü gara wü kpara ka Yesu ayia aza kö Setefanü anü di ati. Fü ewü angbü eku gba tekaka de mere cïnga te wü fa sü. Gbü sïkpï la, fü wü angbe cögbörö kovo ka wü Yïsarayele akpo da eto cïnga te wü kpara ka Yesu, agbü Yerüsalema efa sü. Sawula, fü mü ato te-mü kpah teka asiti tima ka Yesu. Te di bala, fü mü akpo angbü egïrï wü kpara ka Yesu biri biri kpa gba wü, wü komoko de wü würüse, adi ezoro ewü, egü agbü ku. Fü cürü arï te wü kpara ka Yesu. Fü ewü akpe ka-wü, abaya agbü nga nzö sü ka Yudaya bete nda Samarïya. Amba nda wü mürü tima ka Yesu, ewü nzükpa de füh ye ʼbasu ne, wüh ngbü nda-wü fï bü agbü Yerüsalema. 4Wü kpara ka Yesu ta agbü Yerüsalema, te ewü kpe baya gbü wü gara sü ne, angbü endondoro da emala ngü ka Yesu, gbü wü sü de te ewü kpe ngbü gbügbü na ne ʼburu. 5Fü Fïlïpo anü nda-ye agbü Samarïya. Fü ah anü akoro cu gbü mere kötï kpala, akpo da emala ngü ka Yesu fü wü kpara, gü ba, "Yesu de Kurisito, te Me tima teka aküwa ani." 6Fü ah akpo da emere mere bi wü kpeke ngü gbü jia ewü, da eküwa mere bi wü mürü keke, te küte ewü kpi akpi, bete ewü te lö ewü di walawala. Ah ngbü kpah eliki siti wü di enga me guvu wü gara kpara asidi. Fü siti wü di enga me la angbü ekpe de mere rere gömö wü mini. Fü wü kpara gbü mere kötï la angbü de mere tadu teka ngü la. Fü mere bi ewü adu ale ngü ka Yesu, te ewü je gömö Fïlïpo ne, de maguma wü biringbö. 9Gara komoko ta ladü kpala de ïrï ye Sïmüna. Ah ka-ye ta de mürü kuwa. Ah ngbü ta eo te-ye ba mere kpara, angü ngü ka kuwa kaka la ngbü ega gbü jia wü kpara ka Samarïya efa sü. 10Wü kpara gbü kötï la ngbü ta ʼburu eje ngü kaka la kpekpeke. Wüh ngbü efï ta ngü, gü ba, "Wazi komoko la baka nda Me." 11Teka mere bi wü re, wü kpara ngbü ta fï bü da eje ngü kaka la, angü ah ngbü ta emere wü lara ngü ka talara gbü jia ewü, de kuwa ka-ye la. 12Te Fïlïpo koro kpala, fü ah akpo da emala ngü ka Yesu Kurisito fü wü kpara, gü ba, dene, "Me tima Yesu füh kotö ne teka aküwa ani. Te wü to maguma wü fefe, Me ena afü wü ba wü kpara ka-ye." Fü mere bi wü kpara ayia ale ngü gögömö na la. Fü ewü aza babatïza, wü komoko de wü würüse mini. 13Sïmüna, fü mü ale kpah ngü la. Fü ewü ato babatïza fü mü kpah baka nda wü bu mü. Fü engu adu kpah alala fütanga Fïlïpo. Fü ah angbü eceka bi wü kpeke ngü, de te Fïlïpo ngbü emere de wazi ka Nzïla Wazi Me ne, fü ngü la angbü ega gbü jijia. 14Fütanga ngü la, fü wü mürü tima ka Yesu agbü Yerüsalema ne aje ngü, gü ba, gara wü kpara agbü Samarïya le ngü ka Yesu eyi. Te di bala, fü ewü atima wü Petero ake Yüwane kpaka ewü kpala, teka awu si-ngü la mbi mbi mbi. 15Te wü Petero ake Yüwane yia nü koro kpala, fü ewü awu, gü ba, wü kpara la to maguma wü eyi fü Yesu fanü. Fïlïpo to babatïza ta fü ewü kpah eyi de ïrï Yesu. Amba ngü te lakï, wüh maka ta Nzïla Wazi Me nda-wü la de. Te di bala, fü wü Petero ayia ao kpa wü gbü nzö wü kpara la ʼburu, ayi-ta Me, de ah to Nzïla Wazi ye fü ewü. Fü Me ato wazi ka Nzïla Wazi ye fü ewü gbü sïkpï la fanü. 18Te Sïmüna wu, gü ba, wü kpara de te wü Petero o kpa wü gbü nzö ewü ne, wüh maka Nzïla Wazi Me eyi, fü ah ayia aza jiase, anü di kpaka wü Petero, de ni to fü ewü, 19gü ba, "Wü to wazi la fü ni kpah baka nda-wü, teka te ni o kpa ni gbü nzö gara kpara la, de ah maka kpah Nzïla Wazi Me." 20Petero, fü mü alügü ngü fefe, gü ba, "Dene ne siti fïngangü ne? Mü fï nda-mü, gü ba, wüh ngbü ese wazi ka Me la ase de jiase? Mü ena akpi de wü jiase ka-mü la ʼburu, anü agbü wa! 21Ngü ka-mü gbü tima ka-a ne nda ma, kükürü de, angü fïngangü ka-mü siti gbü jia Me fa sü! 22Mü ce siti ngü ka-mü la, de mü fü maguma mü. Mü ndaʼba te-mü fü Me, de ah boro siti ngü ka-mü la emaguma ye asidi. 23Angü, ma wu eyi, gü ba, siti fïngangü sibi eyi emaguma mü fa sü, angü ku ka Satana zoro mü eyi, gö!" 24Fü Sïmüna andaʼba te-ye fü wü Petero, gü ba, "Wü yi-ta Me fü ni me-wü, teka de wü ngü de te wü mala fü ni ne, ah mere e amere ni bala de." 25Dela ngü ta te wü Petero ake Yüwane mere agbü mere kötï ka Samarïya kpala. Wüh ngbü ta erï wü kpara, da emala ngari Yesu fü ewü. Te wüh mere ngü la nza tete, fü ewü ayia alügü nga wü, edu agbü Yerüsalema, fï da emala ngü ka Yesu fü wü kpara, gbü mere bi wü jürü kötï ka Samarïya. 26Fütanga ngü la, fü gara malayïka ka Me ayia akoro kpaka Fïlïpo, amala ngü fefe, gü ba, "Ye yia sene, de ye le mere kaje ka Gaza, te nü kpa edebu sü gbü kokpa bane." 27Te Fïlïpo je ngü la bala, fü ah ayia anü akoro kpa te kaje la. Fü ah anü amaka te-ye ake gara kpara ka Etïyopïya, te ngbü enü te kaje la de arabïya ka-ye. Komoko la ka-ye de mere kpara, te ngbü emere tima fü miri ka Etïyopïya. Ah de kpara te ngbü eceka kpï fütanga jiase. Ah nü ta agbü Yerüsalema, teka agbo nga ïrï Me gbü Mere Kambü ka Me kpala. 28Fü ah angbü ego agba ye. Fü Fïlïpo awu engu te ngbü gbü arabïya ka-ye, da etanga Ngari Me gbü buku ka Yïsaya. 29Fü Nzïla Wazi Me amala ngü fü Fïlïpo, gü ba, "Ye nü enü, ye koro gbamari ede arabïya la." 30Fïlïpo, fü mü ayia akpe akoro gbamari ede arabïya la. Fü mü aje ngü de te komoko la ngbü etanga gbü Ngari Me ne. Fü ah ayi-ta komoko la, gü ba, "Ngü de te ye ngbü etanga ne, ye wu sisi na eyi mbi?" 31Komoko la gü ba, "Te wüh sere si-ngü la fü ni de la, ni ena awu neh baye? Ye lï elï kpakine, de ye sere si-ngü la fü ni." 32Ngü ta te komoko la ngbü etanga gbü Ngari Me ne, ah gü ba, "Wüh zoro komoko la, nü di, amörö, baka te wüh ngbü emörö kambiliki. Te wüh ngbü emere engu sisiti bala, ah nga ka-ye tï, baka kambiliki te wüh ngbü ewa. 33Kpara te ye süka ngü kaka mbi mbi nda kpah ma. Wüh to lümü fefe bü kükürü bala. Wüh yia mörö engu asidi. Kpara te ena alügü siti ngü la gbü nzö ewü nda kpah ma." 34Te kpara ka Etïyopïya la tanga wü ngü la bala, fü ah ayi-ta Fïlïpo, gü ba, "Ye sere la si-ngü ne fü ni. Mürü dofo te ba ngü la ngbü emala ngü la neh teka ngü ka da? Ah ngbü emala nga ye, anga nga gara kpara?" 35Fïlïpo gü ba, "Wüh ba ngü la teka Yesu." Fü ah adu akpo da emala ngü ka Yesu fefe ʼburu, gü ba dene, "Yesu kpi bala, teka aküwa ani gbü siti ngü ka-ani." 36Baka te wüh ngbü la fï bü enü, fü ewü anü amaka ngu. Fü kpara ka Etïyopïya la amala ngü fü Fïlïpo, gü ba, "Ceka la, ngu di bü dene. Te ye ena ato babatïza fü ni la, ah ena adi esiti?" 37Fïlïpo gü ba, "Te ye to maguma ye eyi ʼburu fü Yesu la, ye tï eyi aza babatïza." Mere kpara la gü ba, "Wayi, ni to maguma ni eyi ʼburu fü Yesu Kurisito, angü ah de Ye Me." 38Fü engu arü de arabïya ka-ye. Fü ewü akö ʼbasu mini ake Fïlïpo, arï agbü ngu. Fü Fïlïpo ato babatïza fefe. 39Te wüh koro kpa füh gümba, yïrrrï! fü Nzïla Wazi Me aza Fïlïpo, adürü di gbü jia kpara ka Etïyopïya la asidi! Ah du wu engu tïne de. Fü kpara ka Etïyopïya la ayia ale fï bü kaje ka-ye, de mere tadu te-ye, ego ago. 40Fïlïpo, fü mü awu te-mü ʼduwa agbü gara sü de ïrï ye Azoto. Fü ah akpo da endoro gbü wü kötï kpala biri biri ʼburu, da emala ngari Me fü wü kpara. Fü ah anü zalü akoro agbü Kayïsarïya, angbü ka-ye kpala.
Copyright
Learn More


text:
YE TI MANDA 6
Sarango songo na aita ti e aga na anzoni ye wa na e?
Atâa gango na abungbi ti e ahunda na e ti tambela na yâ ti gbako wala ti tambela na gbe ti ngu wala na gbe ti lâ so azö zo zongo, e aTémoin ti Jéhovah e yeke ga lakue na abungbi. E yeke tingbi nga na akpale, wala e fatigué kue na peko ti kua. Me ngbanga ti nyen e yeke sara kue ti bungbi oko na aita ti e?
A sara si e yeke hon ndo ti akpale ti e. Na azo so aga na abungbi ti e, Paul atene: “[Ala] bi lê na ndo ti mba.” (aHébreu 10:24). Tënë so aye ti tene “ti pensé na ndo ti mba mingi,” wala ti gi ti hinga mba nzoni. Tongaso, Paul awa e ti bi bê na ndo ti amba ti e. Tongana e gi ti hinga aita ti e ti yingo, e yeke bâ so ambeni awara mara ti akpale so e wara ni me ala hon ndo ni nzoni na ala lingbi ti mû maboko na e dä.
A sara si e lë akpengba songo ti kamarade na aita ti e. Azo so e na ala e sara abungbi ayeke azo so e na ala e hinga tere nzoni, me pëpe azo so e hinga ala gi tongaso awe. E yeke wara nga ka tere na ambeni ngoi nde ti sara ngia. Tongaso, anzoni ye wa e yeke wara ka na bungbingo oko na aita ti e? E yeke ne mba, nga songo ti e ti ndoye ayeke kpengba. Nga, tongana aita ti e atingbi na akpale, hio e yeke mû maboko na ala ngbanga ti so e ye ala tongana atâ kamarade ti e (aProverbe 17:17). Sarango songo na azo kue ti yâ ti congrégation ti e apusu e ti ‘bi bê na mba.’
E wa mo ti sara kamarade na azo so asara ye so Nzapa aye. Mo yeke wara ala na popo ti aTémoin ti Jéhovah. Zia si mbeni ye akanga lege na mo ape ti sara songo na e.
Ti gue na abungbi ayeke ga na e anzoni ye ngbanga ti nyen?
Lawa si mo yeke to nda ti gue na abungbi ti e na ti hinga aita?
TI HINGA AMBENI TËNË
ATémoin ti Jéhovah ayeke sara abungbi ti ala tongana nyen?
Gi ti hinga tongana nyen la ala yeke voro Nzapa.


text:
CHAPITRE 103
Jésus akiri azi saleté na yâ ti temple
MATTHIEU 21:12, 13, 18, 19 MARC 11:12-18 LUC 19:45-48 JEAN 12:20-27
JÉSUS ADEBA MBENI KEKE TI FIGUE NGA LO SUKULA TEMPLE
TI TENE GBÂ TI AZO AWARA FINI, A LINGBI JÉSUS AKUI
Jésus na adisciple ti lo asara bï ota na Béthanie, depuis so ala londo na Jéricho si ala ga. Fadeso, a yeke yanga ti ndapre ti lundi la, lango 10 ti Nisan. Ala yeke gue na Jérusalem. Nzara asara Jésus. Ni la, na ngoi so lo bâ mbeni keke ti figue, lo gue nduru na ni. Me, alê ti keke ni ayeke dä?
A yeke na hunzingo ti nze ti mars la, na alê ti figue ayeke sigi ka gi na nze ti juin. Me, akugbe ti keke ti figue ti so ni so asigi hio mingi. A sara si Jésus apensé ti lo atene, peut-être ni yeke wara akozo lengo ni na yâ ti keke ni. Me, lo ga ti bâ so ye oko ayeke dä ape. Kugbe ni so ahanda gi lê ti azo senge senge. Ni la, Jésus atene: “Zia zo ate lengo ti mo encore ape biani biani.” (Marc 11:14). Gi na lê ni lê ni, keke ni akomanse ti kui, me na ndade ni la azo ayeke manda ye na ndo ti deba so Jésus atene na ndo ti keke ni.
A ninga ape Jésus na adisciple ti lo asi na Jérusalem. Lo gue na temple so lo bâ yâ ni biri na peko ti midi. Ti laso, a yeke senge bango yâ ti temple ni ape; lo sara mara ti ye so lani lo sara, a sara ngu ota tongaso awe, na Pâque ti ngu 30 (Jean 2:14-16). Jésus atomba “azo so ayeke kä ye nga na azo so ayeke vo ye na yâ ni. Lo kinda atable ti azo so ayeke changé nginza na aye ti duti ti azo so ayeke kä akolokoto.” (Marc 11:15). Lo zia même lege na azo ti yô ye na mbeni ndo nde ti mû nduru lege ti hon na ni na yâ ti lacour ti temple ni ape.
Ngbanga ti nyen la Jésus asara mara ti ye ni so? Lo tene: “Ala diko na mbeti ti Nzapa ape? ‘A yeke iri ande da ti mbi atene da ti sambela ti azo ti amara kue.’ Me, ala sara si da ni aga kota dû ti azo ti nzi.” (Marc 11:17). Lo iri azo ni so “azo ti nzi”, ngbanga ti so, anyama so ala yeke kä na azo so aga ti vo ni ti sara na sandaga, ala yeke zia ngere ni ngangu mingi. Jésus abâ ye so a yeke sara so tongana gbungo ye ti zo na ngangu, wala nzi.
Tongana aprêtre-mokonzi, ascribe nga na ambeni kota zo ni nde amä tënë ti aye so Jésus asara, ala tene so ala yeke sara kue ti fâ lo. Me, mbeni kpale ayeke dä. Ala hinga pëpe ye so ala peut ti sara ti fâ Jésus, ngbanga ti so azo angbâ gi ti ga gbani gbani ti mä fango ye ti lo.
Na ngoi ti matanga ti Pâque ni, a yeke wara mara ti azo nde nde: aJuif ni wani nga na azo so ayeke aJuif ape, me so ala yeda ti sara Nzapa ti aJuif, so a iri ala aprosélyte. Na popo ti ala, a yeke wara aGrec, so ala ga na matanga ni ti voro Nzapa. Ala ga nduru na Philippe, na ala hunda lo atene ala ye ti bâ Jésus. Peut-être iri ti lo, Philippe, so alondo na yanga ti Grec la agboto ala na mbage ti lo. Philippe ague abâ André, peut-être ti hinga wala a yeke na lege ni ti sara bungbi legeoko na azo ni so. Ala use kue ague fadeso na tënë ni so na gbele Jésus, so angbâ encore na yâ ti temple.
Jésus ahinga so, na yâ ti kete lango, a yeke fâ lo; tongaso, lo peut ti sara aye kue so azo ahunda na lo ape wala ti gi ti nzere na lê ti zo ape. Ni la, lo kiri tënë na abazengele ti lo use so na lege ti mbeni hakango ye, lo tene: “L’heure ni asi awe ti tene Molenge ti zo awara gloire. Ti tâ tënë ni, mbi tene na ala: Tongana lê ti blé atï na sese si akui ape, a yeke ngbâ gi lê ti blé oko. Me tongana a kui, na pekoni a yeke lë mingi.”—Jean 12:23, 24.
Lê ti blé oko ayeke mbeni ye so akpa sörö ye ape. Me, tongana a bi ni na yâ ti sese, si akui, a yeke sigi, na yeke yeke, a yeke lë gbani. Legeoko nga, Jésus ayeke zo so ayeke na siokpari na tere ti lo ape. Me, tongana lo ngbâ be-ta-zo na Nzapa juska na kuâ, lo yeke zi ande lege ti fini ti lakue lakue na gbâ ti azo, so ayeke na mara ti pensé ti lo so, so ayeke gi ti pensé na ala wani ape. Ni la, lo tene: “Zo so aye fini ti lo mingi, lo yeke ngbâ na fini ape. Me zo so ake fini ti lo na yâ ti dunia so, lo yeke bata ni ndali ti fini ti lakue lakue.”—Jean 12:25.
Jésus ayeke pensé gi na lo wani ape, teti so lo tene: “Tongana mbeni zo aye ti sara kua na mbi, zia lo mû peko ti mbi. Ndo so mbi yeke dä, zo ni so ayeke duti ande dä nga. Tongana mbeni zo aye ti sara kua na mbi, Babâ ayeke ne lo.” (Jean 12:26). So tâ pendere futa! Azo so Babâ ni ane ala ayeke wara pasa ti duti ande legeoko na Christ na yâ ti Royaume ni.
Na ngoi so Jésus apensé na kota pasi so lo yeke gue ti bâ juska na kuâ ti lo, lo tene: “Ti ndembe so, li ti mbi ayeke kpô ape, na mbi tene nyen? Babâ, sö mbi na yâ ti ngoi ti ngangu so.” Me, Jésus aye pëpe ti kpe ti sara ye so bê ti Nzapa aye. Lo tene: “Me, a lingbi mbi hon na yâ ni, ndali ti so a yeke ndali ni la mbi ga so.” (Jean 12:27). Jésus ayeda na aye kue so Nzapa aleke ti sara, so tënë ti kuâ ti lo nga kue ayeke na popo ni.


text:
1Kozo ye so mbi ye ti mu wango daa ayeke so: ala hunda ye na Nzapa, ala sambela lo, ala voro tere ti ala na lo, ala mu singila na lo ndali ti azo kue. 2Ala sambela ndali ti agbia na azo so kue ayeke na kota ndo si e wara lege ti duti kpoo na ya ti siriri, na gbungo tënë ti Nzapa mingi nga na nengo tere. 3Baa, ye so ayeke nzoni si anzere na le ti Nzapa, Wasongo e laa. 4Lo ye titene azo kue asoo kuâ si ala hinga taa-tënë. 5Biani, Nzapa ayeke gi oko; walekengo-songo na popo ti azo na Nzapa ayeke gi oko: Jésus Christ, 6lo so lo ka tere ti lo ti soo azo kue, nilaa tongana ngoi ni alingbi awe, lo sara tongaso ti fa atene, Nzapa aye ti soo azo kue na kuâ. 7Ndali ti tënë so, Nzapa azia mbi zo ti fango tënë nga watokua ti lo. Mbi yeke nga zo ti fango nda ti tënë ti mabe na azo ti amara nde si mbi yeke fa nga nda ti taa-tënë. Mbi yeke tene taa-tënë, mbi yeke tene mvene pepe. 8Mbi ye si akoli asambela na ndo kue, na yorongo maboko ti ala na nduzu, maboko so ayeke nzoni, na ngonzo na be ti ala pepe, na tënë ti papa pepe. 9Mbi ye nga si awali ayu bongo so ayeke na legeni: bongo so afa nengo tere ti ala, bongo ti sarango na baba pepe; ala leke kua ti li ti ala na kode ahon ndoni pepe, ala yu aye ti lôro wala alenge pepe, ala yu abongo ti kota nginza pepe. 10Me alingbi ala fa so ala yeke pendere na lege ti sarango anzoni ye; ye so awali so akpe mbeto ti Nzapa alingbi ti sara laa. 11Na ndembe ti mandango tënë ti Nzapa, alingbi awali aduti kpoo ti ma tënë, ala ne zo so ayeke fa ye. 12Mbi ye titene wali afa ye na koli pepe wala lo hon ndö ti koli pepe; alingbi lo duti kpoo. 13Biani, Nzapa asara Adam kozoni, na pekoni si lo sara Eve. 14Adam laa Satan ahanda lo pepe, me wali laa Satan ahanda lo si lo ke yanga ti Nzapa. 15Me fade Nzapa ayeke soo lo na kuâ na lege ti dungo molenge. Ti awali, Nzapa ayeke soo ala na kuâ gi tongana ala ngba na lege ti mabe, ti ndoye, ti bata tere ti ala nde ndali ti Nzapa, ti sara ye na baba pepe.
Copyright
Learn More


text:
KOTA MAMA-TENE NI | MBENI GOUVERNEMENT SO PETENGO GORO AYEKE NA YÂ NI APE
Petengo goro ahon ndo ni na yâ ti andokua ti Letäa
Tongana a sara tënë ti petengo goro na yâ ti andokua ti Letäa, a ye ti sara tënë ti mbeni zo so asara kua na lege ni pëpe na komandema so Letäa amû na lo ti wara na mbeni ye ndali ti lo wani. Mara ti sarango ye ni so ato nda ni depuis giriri. Na tapande, na yâ ti Bible, a yeke wara mbeni ndia so ake tënë ti petengo goro na yâ ti fango ngbanga. Ye so afa so azo ahinga mara ti sarango ye ni so ahon angu 3500 tongaso awe (Exode 23:8). Petengo goro andu aye mingi. Ngoi na ngoi, akota zo ti kodoro ayeke nzi akungba, ala yeke gi ti wara ambeni ye so ala lingbi na ni ape, wala même ti nzi nginza ti Letäa. Ala lingbi nga ti sara kua na kota ndo ti ala, na mbeni fason so ayeke na lege ni ape, ti pusu na peko ti akamarade ti ala nga na afami ti ala.
So tënë ti petengo goro ayeke na yâ ti abungbi so azo asigigi na ni, na bango ni, ti andokua ti Letäa la ahon ndo ni mingi. Na ngu 2013, mbeni bungbi so ayeke tiri ndali ti tënë ti petengo goro (Transparency International) asigigi na mbeni mbeti (Global Corruption Barometer) so, na yâ ni, afa so na ndo ti dunia mobimba azo ahinga so akota bungbi oku so tënë ti goro ahon ndo ni dä, a yeke akama-poroso, lapolice, akota zo ti kodoro, awalungo ndia nga na azo ti fango ngbanga. Zia e bâ gi ambeni tondo so afa akpale ni so.
AFRIKA: Na ngu 2013, na Afrika ti Mbongo, a bi tënë na li ti ambeni kota zo ti kodoro so wungo ti ala ayeke 22000 tongaso ndali ti tënë ti petengo goro.
AMERIKA: Na ngu 2012, na Brésil, a dë ngbanga na ndo ti azo 25 ndali ti so ala mû nginza ti Letäa ti sara na poroso. Na popo ti azo ni so, a yeke wara wakua-su ti ngbene gbia ti kodoro ni, so lo yeke use zo so ayeke na ngangu mingi na ndo ti kodoro ni.
ASIE: Na ngu 1995, na Séoul (Corée du Sud), mbeni kota magasin akungbi, na azo 502 akui na yâ ni. Azo so agi nda ti ye ni afa so azo ti lekengo da ni apete goro lani na akota zo ti kodoro ni ti zia lege na ala ti sara kua na agbakuru so ayeke na lege ni ape nga ti gue nde na ndia ti lekengo da.
AKODORO TI POTO: Yapakara Cecilia Malmström atene: “Kpale ti tënë ti [petengo goro na yâ ti akodoro ti Poto] ahon gbungo li ti zo.” Lo tene nga so “na bango ni, mbeni kode so a zia na sese ti zi biani tënë ti petengo goro ayeke dä ape.”
Gunda ti tënë ti petengo goro na yâ ti andokua ti Letäa so alï mingi. Susan Rose-Ackerman, so ayeke mbeni zo so ahinga ye na ndo ti tënë ti kangango lege na tënë ti goro, atene so a hunda ti sara achangement, “achangement na yâ ti akode ti sarango kua ti gouvernement.” Atâa so e lingbi ti bâ so mbeni ye ti sarango ni ayeke dä ape, Bible afa so lege ayeke dä ti sara akota changement, na a yeke si ande biani.


text:
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Mo hinga ti sara kua nzoni na carte ti JW.ORG?
So kota ye ti vundu ayeke pusu nduru, kua ti e ti fango tënë aga kua so alingbi a sara ni hio (aPr 24:11, 12, 20). Ti mû maboko na azo, e lingbi ti sara kua na carte ti JW.ORG ti gboto lê ti ala na ndo ti Bible nga na site ti e. Carte ni ayeke na mbeni code so ayeke gue na zo na vidéo Ndani nyen ti manda Bible? nga mbeni tisango ndo ti hunda ti wara asango wala ti manda Bible. Ambeni zo aye ka ti mû ambeti ti e ape me ala yeke nduru ti gue na ndo ti site ti e. Ku pëpe ti mû na ala mbeni carte ni. Me, zia pëpe carte ni na ala so ayeda na tënë ni ape.
Tongana mo yeke gue na akua ti mo ti lâ oko oko, mo lingbi ti zia nzara ni na yâ ti mbeni zo na tenengo na lo: “Mbi ye ti mû na mo mbeni carte. Carte so ayeke gue na mo na ndo ti mbeni site so ayeke fa asango dä senge senge nga na avidéo na ndo ti atënë nde nde.” (Jn 4:7). Ndali ti so carte ni ayeke kete, mo lingbi ti mû mbeni kete wungo ni na tere ti mo ti kangbi ni na ambeni zo na alege kue so azi.


text:
53: Yanga so Jephté amû
A SI na mo awe ti mû yanga ti sara mbeni ye so na pekoni mo bâ a yeke ngangu ti sara ni? A yeke ye so asi na koli so mo bâ na lê ti foto so, ni la si mawa asara lo mingi. Koli so ayeke juge ti Israël. Iri ti lo ayeke Jephté, na lo sara ye na mbeto pëpe.
Jephté aduti lani na mbeni ngoi so azo ti Israël azia ti voro Jéhovah. Ala kiri asara sioni. Tongaso, Jéhovah azia azo ti Ammon ti sara sioni na ala. Ye so asara si azo ti Israël atoto na Jéhovah, ala tene: ‘E sara siokpari na tere ti mo. E toto na mo ti zi e.’
Vundu asara azo ti Israël ndali ti asioni ye so ala sara, na ala fa ni na lege so ala kiri avoro Jéhovah. Jéhovah akiri amû maboko na ala.
Azo ti Israël asoro Jephté ti tiri na awato ti ala, azo ti kodoro ti Ammon. Jephté aye mingi ti tene Jéhovah amû maboko na lo na yâ ti bira so. Tongaso lo mû yanga na Jéhovah, lo tene: ‘Tongana mo sara si mbi hon azo ti Ammon na ngangu, kozo zo so ayeke sigigi na yâ ti da ti mbi ti tingbi na mbi na kiringo ti mbi, mbi yeke mû lo na mo.’
Jéhovah amä tënë ti Jephté ni, na lo mû maboko na lo ti hon awato na ngangu. Tongana Jephté akiri na kodoro, mo hinga kozo zo so asigigi ti wara lo? A yeke molenge ti lo ti wali, so ayeke gi oko molenge ti lo. Jephté atene: ‘Aï! molenge ti mbi. Vundu asara mbi mingi ngbanga ti mo. Me mbi mû fade yanga na Jéhovah, na mbi lingbi ti kiri na ndo ni pëpe.’
Tongana molenge ti Jephté ni amä tënë ti yanga so babâ ti lo amû, vundu asara nga lo kozoni. Ngbanga ti so ye so ayeke hunda ande na lo ti zia babâ ti lo na akamarade ti lo, na ti gue ti sara na Jéhovah na tanga ti fini ti lo kue na yâ ti tabernacle ti lo na Silo. Tongaso, lo tene na babâ ti lo: ‘Tongana mo mû yanga na Jéhovah awe, a lingbi mo sara ye alingbi na ni.’
Tongaso, molenge ti Jephté ague na Silo, na lo sara na Jéhovah na yâ ti tabernacle ti lo na tanga ti fini ti lo kue. Lango osio na yâ ti ngu oko oko, awali ti kodoro ti Israël ayeke gue ti bâ lo na Silo, na lo na ala akangbi ngoi ti ngia. Azo aye molenge ti Jephté ngbanga ti so lo sara kusala nzoni mingi na Jéhovah.
aJuge 10:6-18; 11:1-40.
Ahundango tënë
- Jephté ayeke zo wa? Lo duti na fini na ngoi wa?
- Yanga wa Jephté amû na Jéhovah?
- Ngbanga ti nyen vundu asara Jephté tongana lo kiri na kodoro na peko ti so lo hon azo ti Ammon na ngangu?
- Molenge ti Jephté ti wali atene nyen tongana lo mä tënë ti yanga so babâ ti lo amû?
- Ngbanga ti nyen azo ti Israël aye tënë ti molenge ti Jephté ti wali mingi?
Ambeni hundango tënë
- Diko aJuge 10:6-18.
Tongana e bâ mbaï ti azo ti Israël so aduti be-ta-zo na Jéhovah pëpe, a lingbi e sara hange na nyen? (aJu. 10:6, 15, 16; aRom. 15:4; Apoc. 2:10).
- Diko aJuge 11:1-11, 29-40.
E hinga tongana nyen so tongana a tene Jephté amû molenge ti lo na “offrande so a-zo-na-wa”, a ye pëpe ti tene so lo zö molenge ni tâ na wâ tongana mbeni sandaga? (aJu. 11:31; Lév. 16:24; Deut. 18:10, 12).
Na lege wa Jephté amû lani molenge ti lo na sandaga?
E lingbi ti manda nyen na ndo ti bango ndo ti Jephté na mbage ti yanga so lo mû na Jéhovah? (aJu. 11:35, 39; Zo-ti. 5:3, 4; Mat. 16:24).
Tongana nyen molenge ti Jephté ti wali ayeke mbeni nzoni tapande ndali ti amaseka Chrétien na ndo ti tënë ti mungo kusala ti ngoi kue? (aJu. 11:36; Mat. 6:33; aPhil. 3:8).


text:
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE | PSAUME 120-134
‘Ye ti bata mbi alondo na Jéhovah’
A hinga lani Psaume 120 ti si na 134 tongana Abia ti ndo so ama na nduzu. Mingi ti azo amä na bê so azo ti Israël so avoro Jéhovah la na nzerengo tere ayeke he lani abia so na ngoi so ala yeke monté ti gue na Jérusalem, so ayeke lani na nduzu na ndo ti ahoto ti Juda, ti gue na amatanga so a yeke sara ni ngu oko oko.
A haka lege so Jéhovah ayeke bata zo na aye tongana . . .
121:3-8
mbeni berger so lê ti lo akpengba
mbeni gbe ti dê na ngoi so lâ asu
mbeni turugu so ayeke be-ta-zo


text:
YE TI MANDA 24
E yeke wara nginza na ndo wa ndali ti kua ti e na ndo ti sese kue?
Ngu oko oko, bungbi ti e ayeke sigigi na aBible nga na ambeni mbeti kutu mingi, lo yeke kangbi ni na azo me lo yeke kä ni kango pëpe. E yeke leke aDa ti Royaume nga na aBéthel, nga e yeke bata ni pendere. E yeke bâ lege ti aBéthelite na amissionnaire saki mingi, nga e yeke mû maboko na aita so aye ti ngangu asi na ala. Tongaso, peut-être mo hunda tere ti mo, mo tene: ‘A wara nginza ni na ndo wa ti sara na aye ni so kue?’
E yeke hunda dîme wala e mû enveloppe na azo pëpe. Atâa so kua ti fango tënë ahunda nginza mingi, e yeke iri nginza na tïtî azo ape. A sara ngu 100 tongaso awe, use numero ti Tour ti Ba Ndo ti e atene so e hinga so Jéhovah ayeke mû maboko na e na so e yeke iri ande nginza lâ oko na tïtî azo ape teti kua ti e. E yeke sara ni lâ oko pëpe!
Azo na bê ti ala wani la amû nginza ndali ti kua ti e. Kua ti e ti fango tënë ti Nzapa na azo anzere na ala mingi na ala yeke mû ka mbeni ye ndali ni. Na ngia na bê aTémoin ayeke mû ngoi ti ala, ngangu ti ala, nginza ti ala nga na ambeni ye ti ala ti sara na ye so Nzapa aye na ndo ti sese kue (1 Chronique 29:9). Na yâ ti aDa ti Royaume nga na angoi ti akota bungbi ti e, a zia ambeni boîte ti offrande so azo alingbi ti zia nginza na yâ ni na bê ti ala wani. Ala lingbi ti mû a-offrande ni na lege ti site ti e jw.org. Mingi ni, azo so ayeke na nginza mingi pëpe si ayeke mû a-offrande, tongana ti womua so Jésus agonda lo lani ndali ti so, atâa so ye ti lo ayeke dä pëpe, lo zia kete lê ti nginza use na yâ ti sanduku ti nginza ti temple ni (Luc 21:1-4). Tongaso, zo oko oko alingbi lakue ti ‘zi mbeni ye abata’ si lo mû ni “tongana ti so lo leke na bê ti lo ti sara”.
E hinga so Jéhovah ayeke pusu lakue azo so aye ti ‘yä iri ti Lo na lege ti ye ti ala’ ti mû maboko na kusala ti Royaume, tongaso si ye so lo ye aga tâ tënë.
Nyen la asara si bungbi ti e ayeke nde na tanga ti abungbi ti nzapa kue?
A yeke sara ka nyen na a-offrande so azo amû na bê ti ala wani?
TI HINGA AMBENI TËNË
Tour ti Ba Ndo na Réveillez-vous !
Téléchargé Tour ti Ba Ndo na Réveillez-vous !


text:
Atënë so azo ahunda
Koli so akanga na yâ ti lo nza, wala didi, so encre ti écrivain ayeke na yâ ni, nga na akoli omene so ayeke na aye ti bira so Ézéchiel abâ na suma aye ti sara tënë ti azo wa?
Aye ti sara tënë ti angangu turugu ti yayu so amû mbage lani na futingo Jérusalem nga so ayeke mû mbage ande na futingo sioni dunia ti Satan so na ngoi ti Harmaguédon. Ngbanga ti nyen ayeke na lege ni ti changé fason ti gbungo nda ti ye ti e na ndo ti tënë so?
Na peko ti so Ézéchiel abâ asioni ye so a-apostat asara na Jérusalem kozo si a futi ni na ngu 607 kozo ti Christ, lo bâ na yâ ti mbeni suma aye so asi na peko ti tere juska na futingo ni. Lo bâ akoli omene so ayeke na aye ti bira. Lo bâ nga na popo ti ala mbeni koli so ayü “bongo ti lin” nga lo yeke “na nza ti encre ti écrivain”. (Ézéch. 8:6-12; 9:2, 3). A tene na koli so: “Mo gue, mo hon na yâ kodoro, . . . na mo zia marque na ndo lê ti azo so abima, ala so atoto teti ye kue ti sioni mingi so azo asara na yâ ni.” Na pekoni, a tene na akoli so ayeke na aye ti bira ni ti fâ azo kue ti yâ ti gbata ni so marque ayeke na ndo ti lê ti ala ape (Ézéch. 9:4-7). Nyen la suma so afa na e? Koli so akanga na yâ ti lo nza so encre ti écrivain ayeke na yâ ni so ayeke zo wa?
Ézéchiel abâ suma so na ngu 612 kozo ti Christ. Ngu oku na pekoni, tënë ni aga tâ tënë ti kozoni, na ngoi so aturugu ti Babylone afuti Jérusalem. Na sarango tongaso, Jéhovah sara kua na azo ti Babylone ti punir na azo ti lo so amä yanga lani ape (Jér. 25:9, 15-18). Ka ti aJuif so ayeda lani pëpe na asioni sarango ye ti azo ti yâ ti gbata ni so ayeke tongana nyen? Jéhovah asara si a sö ala.
Ézéchiel amû mbage lani na ziango marque na ndo ti lê ti azo nga na yâ ti bira ni ape. Me, a-ange la amû li ni lani na futingo Jérusalem. Tongaso, prophétie so amû lege na e ti bâ aye so apassé na yayu. Jéhovah atene na a-ange ti leke ti tene a futi azo ti sioni nga ti bâ si a futi anzoni zo ape. *
Ândö, e tene so na ngoi ti gango tâ tënë ti prophétie so na ngoi ti e, koli so akanga na yâ ti lo nza so encre ti écrivain ayeke na yâ ni so aye ti sara tënë ti tanga ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu. E pensé so a zia marque ti fini fadeso awe na ndo ti lê ti azo so ayeda na tënë so e yeke fa. Me na yâ ti angu so ahon ade ti ninga ape, e bâ polele so ayeke na lege ni ti changé fason ti fango nda ti tënë so. Ti gue oko na tënë so ayeke na Matthieu 25:31-33, Jésus la a mû na lo kua ti fango ngbanga. A yeke ye so lo yeke sara ande na ngoi ti kota ye ti vundu. Lo yeke zia azo so ayeke tongana ataba, so ayeke sö kuâ ande nde, na azo so ayeke tongana angasa, so a yeke futi ala nde.
Tongaso, ti gue oko na changement so, nyen la e manda na lege ti suma ti Ézéchiel so? Aye oku tongaso:
Kozo si a futi Jérusalem, Ézéchiel na Jérémie asara kua lani tongana zo ti bembengo ndo gi tongana ti so Ésaïe asara kozo. Laso, Jéhovah ayeke sara kua na mbeni kete groupe ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu ti mû kobe na awakua ti lo nga ti wa azo kozo si kota ye ti vundu ato nda ni. Nga, azo ti Nzapa kue, so ti tene azo ti kua ti Christ, ayeke mû mbage na yâ ti kua ti wango azo so.—Mat. 24:45-47.
Ézéchiel amû mbage lani pëpe na ziango tâ marque na ndo ti lê ti azo ti tene ala sö kuâ; même awakua ti Jéhovah ti laso nga kue. Ala yeke fa gi tënë na azo nga ala yeke wa ala na ndo ti aye so ayeke si ande. A-ange ayeke mû maboko na yâ ti kua ti fango tënë so a yeke sara na yâ ti dunia kue.—Apoc. 14:6.
Na ngoi ti Ézéchiel, zo oko awara pëpe mbeni tâ marque na ndo ti lê ti lo. Laso nga kue ayeke tongaso. Nyen la a lingbi azo asara ti wara marque na lege ti fä ti sö kuâ ande? A lingbi ala yeda na tënë so e yeke fa, ala duti na sarango ye ti aChrétien, ala mû tere ti ala na Jéhovah nga ala mû maboko na aita ti Christ (Mat. 25:35-40). Azo so asara aye so ayeke wara ande marque ti sö kuâ na ngoi ti kota ye ti vundu so ayeke ga.
Ti ngoi ti e laso, koli so akanga na yâ ti lo nza so encre ti écrivain ayeke na yâ ni so, aye ti sara tënë ti Jésus Christ, so ayeke zia marque na ndo ti lê ti azo so ayeke sö kuâ ande. Azo mingi mingi ayeke wara marque ti ala ande na ngoi so a yeke bâ ala tongana ataba na ngoi ti kota ye ti vundu. Na pekoni, ala yeke wara pasa ti ngbâ na fini lakue lakue na ndo ti sese ge.—Mat. 25:34, 46. *
Ti ngoi ti e laso, akoli omene so ayeke na aye ti bira so, aye ti sara tënë ti angangu turugu ti Jésus so Jésus wani ayeke na li ti ala. Na yâ ti ngoi kete ala yeke futi ande amara nga na asioni ye kue.—Ézéch. 9:2, 6, 7; Apoc. 19:11-21.
Tongana e mä yâ ti akpengba ye ti manda so, e yeke kiri ti duti na confiance mingi na Jéhovah so ayeke futi azo ti mbilimbili pëpe na ngoi so lo yeke futi azo ti sioni (2 Pi. 2:9; 3:9). Aye so e manda adabe ti e nga so a yeke kota ye mingi ti fa tënë laso. A lingbi azo kue amä wango kozo si nda ni aga.—Mat. 24:14.
^ par. 6 Azo so asö kuâ lani tongana Baruc (secrétaire ti Jérémie), Ebed-Mélec zo ti Éthiopie nga na azo ti mara ti Récab ayeke lani na mbeni tâ marque na ndo ti lê ti ala ape (Jér. 35:1-19; 39:15-18; 45:1-5). Marque so ala wara na lege ti fä amû lege na ala ti sö kuâ lani.
^ par. 12 A-Chrétien so a soro ala ti gue na yayu so ayeke be-ta-zo ayeke ande na bezoin ape ti wara marque si ala sö kuâ. Me, a yeke kpo ndangba nzoroko na ndo ti lê ti ala kozo na kuâ ti ala, wala kozo si kota ye ti vundu ato nda ni.—Apoc. 7:1, 3.


text:
CHAPITRE 7
Akode ti fango tënë: Sarango kua na akode nde nde ti ndu azo mingi
1, 2. (a) Jésus asara kua lani na kode wa ti fa na tënë na gbâ ti azo? (b) Adisciple ti Jésus amû tapande ti lo tongana nyen, nga ala sara ni ngbanga ti nyen?
AZO mingi abungbi lani na tere ti Jésus ti mä lo na yanga ti mbeni kota ngu, me lo montê na yâ ti mbeni ngö, lo gue ayo kete na lê ti ngu ni. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so lo hinga so lê ti ngu ni ayeke sara si go ti lo atoto ngangu tongaso si gbâ ti azo ni so alingbi ti mä tënë ti lo ni nzoni.
2 Na yâ ti angu so aga kozo ti tene Royaume ni akomanse kua nga na pekoni, adisciple ti Christ amû peko ti tapande so lo zia. Ala sara kusala na afini kode, na ngoi ni kâ, ti sara si azo mingi amä nzoni tënë ti Royaume. Na gbe ti fango lege ti Gbia ni, awakua ti Nzapa angbâ lakue ti sara kua na afini kode, alingbi na achangement so ayeke si, nga ala yeke sara kua na afini gbakuru ti kua so azo ayeke sigigi na ni. E ye ti ndu azo mingi kozoni si nda ni aga (Mat. 24:14). Zia e bâ ambeni kode so e sara na kua ti ndu azo, atâa ala lango na ndo wa. Nga, na ngoi so e yeke bâ aye ni, gbu li ti mo ti bâ tongana nyen la mo nga kue mo lingbi ti sara ye na mabe tongana ti ala so afa lani nzoni tënë.
Akode nde nde so ala sara na kua ti ndu azo mingi
3. Nyen la asara si bê ti awato ti tâ tënë ason lani?
3 Ambeti-sango. Ita Russell na amba ti lo akomanse ti sigigi na Tour ti Ba Ndo depuis ngu 1879 ti mû lege na azo mingi ti mä tokua ti Royaume. Ye oko, na yâ ti angu bale-oko so aga kozo na ngu 1914, Christ asara ambeni ye ti tene azo mingi amä nzoni tënë. Aye ni kue ato nda ni na ngu 1903. Na ngu ni so, Ephraim Eaton, wayanga ti mbeni groupe ti apasteur na Pennsylvanie, apika patara na Charles Taze Russell na ndo ti ambeni fango ye ti yâ ti Bible. Na yâ ti mbeni lettre so Eaton atokua na Russell, lo tene: “Mbi pensé a yeke nzere ande na azo mingi ti hinga tënë na ndo ti ambeni tënë so mbi na mo e yeke pika patara na ndo ni so. Mbilimbili atënë so bango ndo ti mbi na mo ayeke nde nde na ndo ni.” Russell na amba ti lo nga kue abâ so aye ni ayeke nzere ande na azo, ni la, ala leke ti tene a yôro atënë ti yâ ti patara ti ala ni na yâ ti mbeni kota mbeti-sango (Pittsburgh Gazette). Teti so azo mingi ahinga mbeti-sango ni so nga afango ye ti Russell so lo fa na ndo ti Bible asigigi tâ polele, mbeti-sango ni ahunda ti sigigi na adiskur ti Russell ni yenga na yenga. Me, ye ni so ason bê ti awato ti tâ tënë ngangu mingi.
Na ngu 1914, adiskur ti Russell asigigi na yâ ti ambeti-sango ahon 2 000 tongaso
4, 5. Russell asara ye lani tongana nyen? Na aita so ayeke mû li ni laso alingbi ti mû tapande ti lo tongana nyen?
4 Hio na pekoni, andokua ti ambeti-sango ayeda ti zia adiskur ti Russell na yâ ti mbeti ti ala. Na ngu 1908, Tour ti Ba Ndo afa so a zia adiskur ni na yâ ti “ambeti-sango 11 lakue lakue.” Ni la, aita so ayeke sara ka kua na ambeti-sango awa Russell ti tene a zi abureau ti Société so ayeke na Pittsburgh a gue na ni na mbeni gbata so azo ahinga ni mingi, hinga ape, a-article ni so ayeke sigigi ande encore na yâ ti gbâ ti ambeti-sango. Russell agbu li ti lo na ndo ti tënë ti ala ni nga na ambeni tënë ni nde, na lo gue na abureau ni na Brooklyn, na New York, na ngu 1909. Ye ti pekoni ayeke so, gi anze kete na peko ti so a gue na abureau ni kâ, adiskur ni asigigi na yâ ti ambeti-sango 400 tongaso, na ambeni wungo ni angbâ ti ga gango na ndo ni. Na ngu 1914, na ngoi so Royaume ni akomanse ti sara kua, adiskur so Russell amû asigigi na yâ ti ambeti-sango 2 000 nga na ayanga ti kodoro osio tongaso.
5 E manda nyen na ndo ti guengo na li ni so? Ye so e manda ayeke so, a yeke nzoni azo so ayeke mû li ni na yâ ti bungbi ti Jéhovah amanda ti sara tere ti ala kete tongana ti Russell. Na lege wa? Na lege so, tongana ala yeke na mbeni kota desizion ti mungo ni, a yeke nzoni ala gi wango ti ambeni zo.
6. Atâ tënë so ayeke lani na yâ ti ambeti-sango asara nyen na ndo ti mbeni wali?
6 Atâ tënë ti Royaume so a zia na yâ ti ambeti-sango ni so achangé fini ti azo (aHéb. 4:12). Ora Hetzel ayeke oko ti azo so awara tâ tënë na lege ti a-article ni so. Ora atene: “Na peko ti mariage ti mbi, mbi gue ti bâ mama ti mbi na gbata ti Rochester, na Minnesota. Na ngoi so mbi si kâ, mbi wara lo, lo ngbâ ti fâ ambeni article ti yâ ti mbeni mbeti-sango ti bata ni. A-article ni so ayeke ambeni diskur ti Russell. Mama ti mbi ni afa na mbi aye so lo manda na yâ ni.” Ora ayeda na tâ tënë so lo manda. Na pekoni, lo wara batême na ngu 1917 na lo fa tënë ti Royaume ti Nzapa teti angu bale-omene tongaso.
7. Araison wa la apusu aita so amû li ni ti kiri ti bâ tënë na ndo ti fango nzoni tënë na lege ti ambeti-sango?
7 Na ngu 1916, ambeni ye use, so asi, apusu aita so amû li ni ti kiri ti bâ tënë na ndo ti fango nzoni tënë na lege ti ambeti-sango. Kozo ye ni ayeke Kota Bira, so ayeke ngangu mingi na ngoi ni kâ, a sara si warango agbakuru ti petengo na ambeti ayeke lani ngangu. Na ngu 1916, mbeni tondo so alondo na ndokua ti mbeti-sango ti e na Angleterre agboto lê na ndo ti tënë so, a tene: “Laso, gi ambeti-sango 30 la ayeke sigigi na adiskur ni. Nga, a lingbi ti si so wungo ni so akiri encore na peko mingi teti so ngere ti akugbe-mbeti angbâ ti gue gi guengo na li ni.” Use ye ni ayeke kuâ ti Ita Russell, na lango 31 ti octobre ngu 1916. Ni la, na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti décembre ngu 1916, na Anglais, a tene: “So fadeso Ita Russell akui awe so, a yeke kaï ziango atënë ti diskur [na yâ ti ambeti-sango] biaku biaku.” Me, atâa so kode ni so ayeke gue ti kaï, ambeni kode ni nde, tongana ti “Photo-Drame de la Création”, angbâ lani ti gue na li ni.
8. A sara kua lani na aye wa ti sigigi na “Photo-Drame de la Création”?
8 Afilm. Russell na amba ti lo asara kua ngangu, na yâ ti ngu ota tongaso, ti sigigi na “Photo-Drame de la Création” so asigigi na ngu 1914 (aProv. 21:5). Film ni ayeke lani mbeni fini ye. Na yâ ni, a bungbi adessin animé na go ti azo nga na adessin so a sara na ndo ti averre. Azo gbani gbani amû mbage ti ala na sarango film ni so, même anyama nga kue. Azo ni ahaka peko ti ambeni mbaï ti Bible si a mû ni ti zia na yâ ti film ni. Mbeni tondo ti ngu 1913 atene: “A sara lani kua na ambeni kota mbage ti aye so ayeke na yâ ti akota parc ti sara na film ti Noé.” Ti mingi ti adessin so a sara na ndo ti averre, a yeke lani azo ti sarango adessin na Londres, New York, Paris nga na Philadelphie, la azia acouleur na tere ni oko na oko kue na maboko.
9. Ngbanga ti nyen a mû ngoi mingi nga na nginza mingi ti leke na “Photo-Drame” ni so?
9 Ngbanga ti nyen a mû ngoi mingi nga na nginza mingi ti leke gi na “Photo-Drame” ni so? Na yâ ti mbeni mungo yanga, na ngoi ti akota bungbi na ngu 1913, a tene: “Ambeti-sango ti États-Unis asara lani kua mingi na a-image. Ye so asara si ambeti ti ala ni asara ye mingi na ndo ti azo ahon ti kozo. Na ndo ni, azo mingi aye adessin animé so a yeke ngangu pëpe ti sara kua na ni. Ye so afa tongana nyen la a-image ayeke sara ngangu na ndo ti azo nga ayeke gboto lê ti ala. Ni la, e awafango tënë so e ye ti ngbâ na peko ape, e yeda ti tene awafango tënë asara kua na aye ti fango na afilm.”
10. A sara lani tongana nyen ti tene azo mingi abâ “Photo-Drame” ni?
10 Na yâ ti ngu 1914, a fa “Photo-Drame” ni na yâ ti agbata 80 lango oko oko. Azo nduru na kutu miombe la abâ ni na États-Unis nga na Canada. Na yâ ti oko ngu ni so, a fa ni nga na Allemagne, Australie, Danemark, Finlande, Grande-Bretagne, Norvège, Nouvelle-Zélande, Suède nga na Suisse. A bungbi lo ti so afoto ayeke na yâ ni mingi ape ti tene a gue a fa ni na yâ ti akete gbata. A iri ni “Eurêka-Drame”, na ti sigigi na lo ni so a hunda nginza mingi ape nga tambelango na ni ayeke ngangu ape. Na ngu 1916, a kiri na peko ti “Photo-Drame” nga na “Eurêka-Drame” ni na yanga ti Allemand, Arménien, Dano-norvégien, Espagnol, Français, Grec, Italien, Polonais nga na Suédois.
Na ngu 1914, azo asi singo na yâ ti asalle ti bâ “Photo-Drame” ni
11, 12. “Photo-Drame” ni asara lani nyen na ndo ti mbeni maseka-koli? Tapande wa la lo zia na e?
11 “Photo-Drame” so a kiri peko ni na Français asara lani ye mingi na ndo ti mbeni maseka-koli ti ngu 18 so iri ti lo ayeke Charles Rohner. Lo tene: “A fa limon ni na yâ ti gbata ti mbi, na Colmar (France). Tâ gi hio tongaso, bê ti mbi adö ti bâ fason so a fa na tâ tënë ti Bible polele.”
12 Ye ti pekoni ayeke so, Charles awara batême na ngu 1922 na lo lï na yâ ti kua ti ngoi kue. Mbeni oko ti akua so a mû na lo a yeke ti tene lo mû maboko na kua ti fango film ni na azo na France. Lo fa akua so a mû na lo, lo tene: “A mû na mbi akua mingi ti sarango ni: ti pika violon, ti bâ lege ti acompte nga na ambeti. Mbeni kua ni ayeke ti tene mbi tene na azo ti duti kpô kozo si kapa ni akomanse. Na ngoi so kozo mbage ti film ni ahunzi, e kangbi ambeti na azo. E mû rangé ti abanc oko oko na aita oko oko. Zo oko oko ayeke na ambeti na tïtî lo ti gue ti kangbi ni na azo kue so ayeke na yâ ti rangé ti lo. Na ndo ni, na yanga ti salle ni, e zia ambeni table na gbâ ti ambeti na ndo ni.” Na ngu 1925, a tisa Charles ti gue ti sara kua na Béthel ti Brooklyn, na New York. Kâ, a hunda na lo ti mû li ni na popo ti azo ti pikango mozoko ti fini da ti radio WBBR. Na peko ti so e bâ tapande ti Ita Rohner so, a yeke nzoni e hunda tere ti e, e tene, ‘Mbi yeke duti nduru ti yeda, na bê ti mbi kue, na kua kue so a yeke mû na mbi ti sara ti tene tokua ti Royaume amû ndo?’
13, 14. A sara lani kua ti fango nzoni tënë na radio tongana nyen? (Bâ nga a-encadré so atene “ Akapa ti radio WBBR” nga na “ Mbeni kota bungbi.”)
13 Radio. Na yâ ti angu so aga na peko ti ngu 1920, sarango kua na “Photo-Drame” ni akomanse ti kiri na peko, na radio la aga mbeni nzoni ye ti kangbingo na nzoni tënë ti Royaume ni. Na lango 16 ti avril ngu 1922, Ita Rutherford asara kozo kuasinga ti lo na mbeni kota ndo ti hengo bia (Metropolitan Opera House) na Philadelphie, na Pennsylvanie. Azo nduru na 50 000 amä diskur so atene, “Azo kutu na kutu so ayeke fadeso na fini ayeke kui ande pëpe.” Na pekoni, na ngu 1923, a zia kapa ti mbeni kota bungbi na ndo ti radio ti tene azo amä ni, na kozo ti tene a sara tongaso la. Teti so aita ayeke futa lani aradio ni futango, ala so amû li ni abâ so, na lege ti ndara, a yeke nzoni e leke da ti radio ti ti e wani. Ni la, a leke ni na Staten Island, na New York, na a zia iri ni WBBR. Radio ni ato nda ti sara kua na lango 24 ti février ngu 1924.
Na ngu 1922, azo nduru na 50 000 tongaso la amä diskur so atene “Azo kutu na kutu so ayeke fadeso na fini ayeke kui ande pëpe”
14 Tour ti Ba Ndo ti lango 1 ti décembre ngu 1924, na Anglais, afa nda ti sigingo na WBBR ni, a tene: “E pensé so sarango kua na radio ti fa na tâ tënë ayeke mbeni nzoni kode so ayeke lë lengo, nga a yeke hunda nginza mingi ape.” A kiri a tene: “Tongana Seigneur abâ atene bezoin ti tene a sigigi na ambeni radio ni ti fa na tâ tënë ayeke dä, lo yeke mû na e nginza na lege kue so lo ye.” (Ps. 127:1). A si na ngu 1926, azo ti Jéhovah awara ada ti radio ti ti ala wani omene. A zia use na États-Unis: WBBR na New York nga na WORD nduru na Chicago. Atanga ni osio ayeke na Canada, a zia ala na Alberta, Colombie britannique, Ontario nga na Saskatchewan.
15, 16. (a) Na bango akuasinga ti e, akota zo ti nzapa na Canada asara ye lani tongana nyen? (b) Sarango kusala na radio amû lani maboko na aita so ayeke fa tënë da na da tongana nyen?
15 Akota zo ti nzapa nga kue abâ tongana nyen la akuasinga ni so amû lege ti kangbi tâ tënë ti Bible. Albert Hoffman, so ahinga tënë mingi na ndo ti akua so a yeke sara lani na da ti radio ti Saskatchewan, na Canada, atene: “Azo gbani gbani ahinga aWamandango Bible [so na pekoni a iri ala aTémoin ti Jéhovah] gi na lege ni. Ala fa tënë pendere mingi na ni juska na ngu 1928, na ngoi so akota zo ti nzapa apusu akota zo ti kodoro ni ti kanga lege na aWamandango Bible ni ti tene ala sara akuasinga ti ala ni encore ape.”
16 Atâa so a kanga ada ti radio ti e ti Canada, e futa ambeni radio tongaso si ala lingbi ti ngbâ ti zia adiskur na ndo ni ti tene azo amä (Mat. 10:23). Ti sara si akapa ni so ague na li ni, a zia mbeni molongo ti iri ti aradio, so ayeke sara akuasinga ni, na yâ ti Tour ti Ba Ndo nga na L’Âge d’Or (so a iri ni fadeso Réveillez-vous !) tongaso si azo so ayeke gue ti fa tënë da na da alingbi ti wa azo ti mä adiskur ni na ndo ti radio ti ala na yanga-da ti ala wani. Ye ti pekoni ayeke so wa? Bulletin ti janvier ngu 1931, na Anglais, atene: “Sarango kusala na radio ayeke nga lani mbeni pendere kode so amû maboko na aita so ayeke fa tënë da na da. Bureau awara gbâ ti atondo, so na yâ ni, a tene so azo so amä adiskur ti Ita Rutherford ayeke lani nduru ti mû abuku so a mû na ala.” Bulletin ni atene so sarango akuasinga na radio nga na fango tënë da na da ayeke “akota kode use ti fango na tënë so bungbi ti Seigneur asara kua na ni.”
17, 18. Atâa so aye achangé, tongana nyen la a ngbâ lani ti sara kua lakue na radio?
17 Na yâ ti angu so aga na peko ti ngu 1930, azo mingi aye pëpe si e futa aradio ti sara na akuasinga ti e. Ni la na hunzingo ti ngu 1937, awakua ti Jéhovah asara ye alingbi na changement so. Ala zia lege ti futango aradio ti sara na akuasinga ni, na ala kiri abi tere ti ala mingi gi na kua ti fango tënë da na da. * Atâa so kue, na ambeni ndo so ayo, radio angbâ lakue mbeni ngangu gbakuru so amû maboko ti kangbi na tokua ti Royaume. Na tapande, ti londo na ngu 1951 ti si na ngu 1991, mbeni da ti radio na mbage ti gbata ti Berlin so ayeke na Allemagne ti Do, ayeke zia adiskur na ndo ti Bible ti tene ambeni zo so ayeke na Allemagne ti Tö alingbi ti mä atokua ti Royaume lakue lakue. A to nda ni na ngu 1961, na teti ngu 30 tongaso, mbeni radio ti kodoro ti Suriname (Amerika ti Mbongo) asara mbeni kuasinga teti minute 15, yenga na yenga, na ndo ti tâ tënë ti Bible. Ti londo na ngu 1969 ti si na ngu 1977, bungbi ti Jéhovah asara akuasinga ahon 350 na ndo ti kota mama-tene so ayeke: “Atënë kue ti yâ ti Mbeti ti Nzapa ayeke nzoni.” Aradio 291 na yâ ti akodoro 48 (na États-Unis) asara nga kuasinga ni so. Na ngu 1996, mbeni radio na Apia, li-kodoro ti Samoa, asara mbeni kuasinga, yenga na yenga, na ndo ti kota mama-tene so ayeke “Akiringo tënë na ahunda ti ala na ndo ti Bible.”
18 Nduru na ngu 2000, sarango kua na radio ti fa na nzoni tënë ato nda ti kiri na peko. Me, mbeni gbakuru ti kua nde la amû place ni ti ndu azo mingi ahon ti kozo.
19, 20. Azo ti Jéhovah asigigi na jw.org ndali ti nyen? Tongana nyen la kode ni so alë lengo?(Bâ nga encadré “ JW.ORG.”)
19 Internet. Na ngu 2013, azo ahon milliard 2 na ndambo la ayeke gue na ndo ti Internet. Tongana ti so ambeni tondo afa, azo milliard use tongaso ayeke gue na ndo ti Internet gi na ndo ti aye tongana atéléphone wala akete ordinateur so a iri ni tablette. Wungo ni so angbâ ti gue na li ni na ndo ti dunia kue, me mingi ni na Afrika, so na yâ ni azo so wungo ti ala ahon million 90 la ayeke sara abonema ti Internet na ndo ti atéléphone. Sigingo ti aye ni so achangé fason so azo mingi ayeke wara na asango.
20 A-Témoin ti Jéhovah akomanse ti sara kua na Internet depuis ngu 1997. Na ngu 2013, a zi site jw.org na ayanga ti kodoro 300 nga ambeti ti Nzapa, so zo alingbi ti téléchargé na ndo ni, ayeke na ayanga ti kodoro 520. Lango oko oko, azo ahon 750 000 tongaso, la ayeke gue na ndo ti site ni. Nze oko oko, na ndo ti avidéo so azo ayeke bâ, ala yeke téléchargé nga abuku ahon million 3, apériodique million 4 nga na aye ti mango ni million 22.
21.Tapande ti Sina afa na e nyen?
21 Internet aga mbeni ngangu gbakuru ti kangbi na nzoni tënë ti Royaume, même na ando so a zi lege kue pëpe na kua ti fango tënë. Na tapande, na tongo nda ti ngu 2013, mbeni koli, so iri ti lo ayeke Sina, atï na ndo ti site jw.org na lo iri ndo na kota ndokua ni, so ayeke na États-Unis, ti hinga ambeni tënë na ndo ti Bible. Nyen la asara si iringo ndo ni so ayeke nde? Sina akono na yâ ti sewa ti amusulman na yâ ti mbeni kete kodoro so a kanga lege ngangu mingi na kua ti aTémoin ti Jéhovah. Na peko ti iringo ndo ti lo ni, a leke ti tene mbeni Témoin na États-Unis amanda Bible na lo, fani use yenga oko oko. Ala sara étude ni gi na ndo ti Internet na lege ti ordinateur.
Fango ye na azo oko oko
22, 23. (a) Akode nde nde kue so e sara na kua ti ndu gbâ ti azo amû place ti fango tënë da na da? (b) Gbia ni airi tufa na ndo ti ngangu so e yeke sara tongana nyen?
22 Akode kue so e sara na kua ti ndu gbâ ti azo, atâa ambeti-sango, “Photo-Drame”, akuasinga ti radio nga na Internet, amû place ti kua ti fango tënë da na da ape. E tene tongaso ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so awakua ti Jéhovah ayeke mû gi tapande ti Jésus. Lo fa lani tënë na gbâ ti azo, me ye so lo luti lani na ndo ni mingi a yeke ti mû maboko na azo oko oko (Luc 19:1-5). Lo fa nga na adisciple ti lo ti sara tongaso nga. Lo fa nga na ala tokua so ala yeke gue ti tene. (Diko Luc 10:1, 8-11.) Tongana ti so e bâ na Chapitre 6, azo so amû li ni awa lakue awakua ti Jéhovah oko na oko ti fa tënë na azo lê na lê.
23 Ngu ngbangbo oko na peko ti so a zia gere ti Royaume ni, azo ahon million 7 na ndambo ayeke mû mbage, na bê ti ala kue, na kua ti fango ye na azo na ndo ti aye so Nzapa aleke ti sara. A yeke polele so Gbia ni airi tufa na ndo ti akode so e sara na kua ti fa na tënë ti Royaume ni so. Tongana ti so chapitre ti peko ayeke fa ande, Gbia ni amû nga na e agbakuru ti kua so e yeke na bezoin ni ti fa na nzoni tënë na amara kue, akete mara kue nga na ayanga ti kodoro kue.
^ par. 17 Na ngu 1957, aita so ayeke mû li ni amû yanga ti tene a kanga ndangba da ti radio, WBBR, so ayeke na New York.
TI HINGA AMBENI TËNË
A lingbi e “kiri tënë na zo oko oko” tongana nyen?
Tongana nyen e lingbi ti sara kua nzoni na Bible tongana a hunda na e ahundango ndo so ayeke ngangu? Bâ akode ota so e lingbi ti sara kua na ni ti kiri tënë na azo na mbeni lege so apusu ala ti yeda na tënë ti e.