text:
CHAPITRE 2
A dü Royaume ni na yayu
1, 2. Ye wa, so ayeke kota ahon atanga ni kue, asi na yâ ti mbaï ti azo? Ngbanga ti nyen a yeke ye ti dongo bê ape so lê ti zo abâ ni ape so?
MO HUNDA tere ti mo awe so, tongana mo yeke lani na ngoi ti ambeni kota changement so asi na yâ ti mbaï ti azo, gigi ti mo ayeke duti tongana nyen? Azo mingi ahunda tere ti ala tongaso. Me bâ si, tongana mo yeke lani dä, mo yeke bâ na lê ti mo wani akota ye so ague ngbii si changement ni aga so? Peut-être ape! Na tapande, ambeni changement asara si ambeni gouvernement ti ândö atï, na laso a sara tënë ni mingi na yâ ti abuku ti mbaï. Me azo mingi ti ngoi ni so abâ ni na lê ti ala ape. Mingi ti aye ni so apasêe na yâ ti ayangbo ti agbia, ando ti awabada-halezo wala na yâ ti abureau ti agbenyon-gbia. Me achangement ni agbian ye na yâ ti duti ti azo kutu mingi laso.
2 Me mbeni ye apasêe awe so ayeke kota ahon atanga ni kue. Ye ni so andu fini ti azo kutu mingi. Ye oko, ye ni so apasêe dandara na lê ti azo ape. E ye ti sara tënë ti dungo Royaume ti Nzapa, gouvernement so Christ si ayeke duti gbia ni na so a sara tënë ni angu mingi mingi kozo awe. Na yâ ti kete ngoi, gouvernement ni so ayeke ga ti futi asioni ye ti dunia so kue. (Diko Daniel 2:34, 35, 44, 45.) Teti so azo abâ lani dungo Royaume ni so pëpe, fade e yeke tene so Jéhovah la ahonde ni ti tene azo abâ ni ape? Wala lo leke awakua ti lo kozo ndali ti ngoi so Royaume ni ayeke komanse ti sara kua? Zia e bâ tënë so si.
‘Fade wakua ti Mbi ayeke leke lege na gbele Mbi’
3-5. (a) “Wakua ti mbele ni”, so a sara tënë ti lo na Malachie 3:1, ayeke zo wa? (b) Nyen la ayeke si kozo si “wakua ti mbele ni” aga na yâ ti temple?
3 Ngbene ye giriri, Jéhovah afa so lo yeke leke awakua ti lo ndali ti ngoi so Royaume ni ayeke komanse ti sara kua. Bâ na tapande, prophétie so ayeke na Malachie 3:1, so a tene: “Bâ, Mbi to wakua ti Mbi, fade lo leke lege na gbele Mbi; na Seigneur, Lo so i yeke gi Lo, fade Lo si na Temple ti Lo fade fade; même Wakua ti mbele ni. Lo so i wara ngia na Lo.”
4 Ye ni apasêe tongana nyen na ngoi ti e? Lawa la Jéhovah, so ayeke tâ “Seigneur”, aga lani ti bâ kusala ti ala so ayeke sara kua ti lo na yâ ti lacour ti temple ti lo ti yingo? Prophétie ni afa so Jéhovah ayeke ga legeoko na “Wakua ti mbele ni.” Wakua ni so ayeke zo wa? A yeke Jésus Christ, Gbia ti Royaume ni so Nzapa asoro lo (Luc 1:68-73). Teti so lo la lo yeke Gbia so a zia lo fini fini na ndo ti mbata ti gbia ni, lo yeke bâ kusala ti awakua ti Jéhovah na sese ge nga lo yeke sara si ala kiri aga nzoni.
5 Me ka ti mbeni “wakua” ni so a sara tënë ti lo kozo na Malachie 3:1 so, a yeke zo wa? Wakua ti yâ ti prophétie ni so ayeke to nda ti kusala ti lo kozo na ngoi so Gbia so Nzapa asoro lo ayeke duti dä. Na yâ ti angu so aga kozo na ngu 1914, eskê mbeni wakua ‘aleke’ lani lege na gbele Gbia ni?
6. Azo wa la asara kua lani tongana “wakua ni” so a sara tënë ti lo ândö atene lo yeke leke awakua ti Nzapa ndali ti ngoi so angbâ na devant ti ala so?
6 Mbaï ti awakua ti Jéhovah ti laso, so ayeke na yâ ti mbeti so, ayeke kiri tënë na mara ti ahundango ndo ni so. Mbaï ni afa so na yâ ti angu so aga kozo na ngu 1900, a to nda ti bâ polele so gi mbeni kete groupe ti azo, so ayeke be-ta-zo na Nzapa, la ayeke atâ Chrétien na popo ti gbâ ti azo so atene ala yeke aChrétien. A iri ala aWamandango Bible. Azo so ayeke mû li ni lani na popo ti ala, Charles Taze Russell nga na azo so ayeke sara kusala na tere ti lo, la asara kua lani tongana “wakua” ni so. Ala fa lege na awakua ti tâ Nzapa nga ala leke ala ndali ti ngoi so angbâ na devant ti ala. Zia e bâ alege osio so na yâ ni “wakua” ni so asara lani na kua ti lo.
Ala voro Nzapa na tâ tënë
7, 8. (a) Ti londo na ngu 1850 ti ga na ni, azo wa la akomanse ti sigigi na nda ti mvene so atene âme ayeke kui pëpe so? (b) Charles Russell nga na amba ti lo asigigi na nda ti ambeni tënë ti mvene wa?
7 Lani, aWamandango Bible so asambela Nzapa, ala manda Bible nga ala sû na mbeti atâ tënë so ala mä tere dä. Teti angu mingi, a-eglize alï ngangu mingi na yâ ti bingo na lege ti yingo. Mingi ti afango ye ti ala alondo na yâ ti atënë ti mabe ti apaïen. Mbeni tapande ni ayeke tënë ti âme so ayeke kui ape. Ti londo na ngu 1850 ti ga na ni, ambeni zo so aye tâ tënë ato nda ti gi ti hinga nda ti fango ye so, na ala bâ so a yeke na yâ ti Bible pëpe. Henry Grew, George Stetson na George Storrs aduti lani na mbeto pëpe ti sû ambeti nga ti mû adiskur ti sigigi na nda ti mvene ti Satan so. * Aye so ala sara so andu bê ti Charles Russell ngangu mingi nga na ti azo so ayeke sara kusala na tere ti lo.
8 Kete wungo ti aWamandango Bible so abâ so ambeni tënë ti mabe nde ayeke nga dä so ayeke mvene nga asara si li ti azo aga kirikiri. Atënë ni so ague oko na tënë ti âme so ayeke kui ape. A yeke aye tongana tënë so atene anzoni zo kue ayeke gue na yayu wala ti so atene Nzapa ayeke sara pasi na âme ti azo ti sioni na yâ ti wâ ti Enfer lakue lakue. Na mbeto pëpe, Charles Russell nga na amba ti lo asigigi na nda ti atënë ti mvene so na yâ ti gbâ ti a-article ti ambeti-sango, abuku, abrochure na atract nga na adiskur so a zia na mbeti.
9. Tongana nyen Tour ti Ba Ndo afa so tënë ti Trinité ayeke tënë ti mvene?
9 A-Wamandango Bible so asigigi nga na nda ti tënë ti Trinité so ayeke mbeni tënë ti mvene so amû ndo mingi. Na ngu 1887, mbeni Tour ti Ba Ndo, na Anglais, atene: “Bible afa tâ polele mingi kangbi so ayeke na popo ti Jéhovah nga na Seigneur ti e Jésus.” Na pekoni, mbeti ni atene so a yeke biani ye ti dongo bê ti bâ so tënë ti “Trinité (so ti tene aNzapa ota na yâ ti Nzapa oko, nga na oko ngoi ni, Nzapa oko na yâ ti aNzapa ota) amû ndo mingi na azo mingi ayeda na ni. So ye ni asi tongaso so, a ye gi ti fa so a-eglize atï biani na kota lango lani na ngoi so wato ni ayeke mû akamba ti atënë ti mvene ti kanga na ala.”
10. Tongana nyen la Tour ti Ba Ndo afa so ngu 1914 ayeke duti tongana tanga ti angu ape?
10 Tongana ti so iri ti Tour ti Ba Ndo na ngoi ni kâ afa, Tour ti Ba Ndo asara tënë lani mingi na ndo ti aprophétie so andu tënë ti ngoi so Christ ayeke duti dä. A-Chrétien so amû mbage na sungo mbeti ni so, so beku ti ala ayeke ti gue na yayu, abâ so prophétie ti Daniel na ndo ti tënë ti “ngoi mbasambala” andu ngoi so Nzapa aleke ti zia Christ Gbia ti Royaume ni. Gi na ngu 1876, ala fa so ngoi mbasambala ni ayeke hunzi ande na ngu 1914 (Dan. 4:25; Luc 21:24). Atâa so awakua ti Jéhovah ti ngoi ni so ahinga ye kue pëpe na ndo ti ye so ayeke pasêe ande na yâ ti ngu ni so ayeke nde mingi, ala fa na ndo kue ye so ala hinga na ndo ni, na ye ti peko ni angbâ juska laso.
11, 12. (a) Ita Russell amû lani gonda ti aye so lo fa lani so na zo wa? (b) Ye ti nzoni wa kusala so Ita Russell na amba ti lo asara ni kozo na ngu 1914 aga na ni?
11 Russell wala amba ti lo ni apika kate ti ala pëpe ndali ti apendere tâ tënë so ala wara ni nga so ala mä yâ ni nzoni so. Russell agonda azo so aga lani kozo na lo. Me, lo mû kota gonda ni kue na Jéhovah Nzapa, lo so si ayeke fa na azo ti lo ye so ala yeke na bezoin ti hinga ni nga ngoi so ala doit ti hinga na ni. A yeke polele so Jéhovah airi lani tënë nzoni na ndo ti angangu so Russell na amba ti lo asara ti yengere atënë ti wataka si tâ tënë asigigi polele. Tongana angu ayeke hon, a bâ so ala yeke nde mingi na aEglize.
12 Kusala so awakua be-ta-zo so asara lani kozo na ngu 1914 ti yô tâ tënë na nduzu ayeke biani ye ti dongo bê. Na sarango tënë na ndo ti ngoi ni so, Tour ti Ba Ndo ti lango 1 ti novembre ngu 1917, na Anglais, atene: “Azo kutu mingi laso abâ so a zi ala na gbe ti mbeto, mbeto so afango ye ti wataka tongana tënë ti enfer nga na ti ambeni mvene ni azia ala na gbe ni . . . Mapo ti Tâ tënë, so ato nda ti montê asara angu 40 awe, angbâ ti montê nga ayeke gue juska ti mû ndo ti sese kue. Me awato ayeke tara ti mû senge balëe ti balêe na kota ngu-ingo so ti kanga lege si Tâ tënë amû yâ ti dunia kue pëpe.”
13, 14. (a) “Wakua ni” so aleke lani azo ti Nzapa tongana nyen ti ku na ngoi so Gbia ti Royaume ni ayeke to nda ti komande? (b) Nyen la e lingbi ti manda na lege ti aita ti e ti tango ni so?
13 Bâ si: Eskê awakua ti Nzapa ayeke duti lani nduru ti ku tongo nda ti ngoi so Christ ayeke duti dä, tongana ala hinga lani pëpe ti zia kangbi na popo ti Jésus na Babâ ti lo Jéhovah? Ên-ën. A yeke duti lani ngangu na ala ti ku ngoi ni so tongana ala hinga lani pëpe so ti duti na fini so ahinga kuâ pëpe ayeke mbeni matabisi so gi mbeni kete wungo ti adisciple ti Christ si ayeke wara ni. A yeke duti lani nga tongaso tongana ala pensé so Nzapa ayeke sara pasi na âme ti azo lakue lakue na yâ ti enfer so azo ayeke na beku ti sigigi na yâ ni pëpe. Kite ayeke dä pëpe so “wakua” ni aleke lege kozo na gbele Gbia ti Royaume ni.
14 Ka ti e laso ayeke tongana nyen? Nyen la e lingbi ti manda na lege ti aita ti e ti tango ni so? A lingbi e nga kue e duti azo so ayeke na nzara ti manda Bible mingi (Jean 17:3). Na ngoi so azo ti dunia so ayeke nge gi ngengo na lege ti yingo, a lingbi e duti ti e na nzara ti te kobe ti yingo mingi ahon ti kozo.
“Azo ti mbi, ala sigigi na yâ ti gbata so”
15. Nyen la yeke na yeke aWamandango Bible aga lani ti hinga? (Bâ nga kete tënë.)
15 A-Wamandango Bible afa lani so a yeke kota ye ti sigigi na yâ ti a-eglize. Na ngu 1879, mbeni Tour ti Ba Ndo asara tënë ti “eglize ti Babylone.” A yeke nyen? A ye ti sara tënë ti komandema ti apape? A ye ti sara tënë ti Eglize Catholique ti Rome? Teti angu mingi, a-eglize ti aprotestant atene so Babylone ni, so a sara tënë ti lo na yâ ti prophétie ni so, ayeke Eglize Catholique ti Rome. Me, yeke na yeke aWamandango Bible aga ti hinga so a yeke a-eglize kue ti Chrétienté si ayeke na yâ ti “Babylone” ni. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so a-eglize so kue ayeke fa atënë ti mvene tongana ati so e sara tënë ni fade awe so. * Me tongana ngoi ayeke hon, ambeti ti e akiri afa polele mingi na azo so aye Nzapa si ayeke na yâ ti a-eglize ti Babylone ye so ala doit ti sara.
16, 17. (a) Wango wa buku L’Aurore du Millénium nga na Tour ti Ba Ndo amû lani na azo na ndo ti tënë ti sigingo na yâ ti abungbi ti Nzapa ti wataka? (b) Mbeni ye so awoko lani yâ ti wango ni so ayeke nyen? (Bâ kete tënë.)
16 Na tapande, na ngu 1891, ota Volume ti buku L’Aurore du Millénium afa so Nzapa ake Babylone ti ngoi ti e awe, na a tene: “Nzapa ake a-eglize kue ti Chrétienté awe.” Na a hunda na azo kue so “ayeda pëpe na atënë ti mvene nga na asioni sarango ye ti a-eglize ni ti sigigi na yâ ni.”
17 Na janvier ngu 1900, Tour ti Ba Ndo amû wango na ala so iri ti ala angbâ na yâ ti a-eglize na so ala yeke gi araison atene: “Mbi ye tâ tënë mingi, nga mbi yeke gue lakue lakue na eglize ape.” Article ni ahunda ndo atene: ‘Eskê a yeke na lege ni ti tene gi mbeni mbage ti tere ti zo la asigigi na yâ ti Babylone na tanga ni angbâ kâ? So a yeke mango yanga ti Nzapa ni la? So ayeke sarango ye so anzere na lê ti lo la? Oko pëpe! Tongana mbeni zo aga membre ti mbeni eglize, lo yeke fa na lê ti azo dandara so lo te mbele na eglize ni so, na lo doit gi ti sara ye alingbi na atënë kue ti yâ ti mbele ni juska na ngoi so lo yeke fa na lê ti azo dandara so lo zi tere ti lo na yâ ni wala lo hunda ti tene a zi iri ti lo.’ Me tongana ngoi ayeke hon, a kiri a luti na ndo ti tënë so mingi. * Awakua ti Jéhovah adoit ti fâ akamba kue so atingbi ala na abungbi ti nzapa ti wataka.
18. Ngbanga ti nyen a yeke lani kota ye ti tene azo asigigi na yâ ti Babylone, Ngangu gbata?
18 Tongana fade a mû lani lakue pëpe mara wango ni so ahunda na zo ti sigigi na yâ ti “Babylone, Ngangu gbata” so, ka Christ so Nzapa azia lo Gbia fini fini ayeke wara ande lani na ndo ti sese mbeni kete groupe ti awakua ti Nzapa so a soro ala ti gue na yayu na so Nzapa aleke ala awe? Ên-ën, ndali ti so a yeke gi aChrétien so asigigi na yâ ti Babylone la alingbi ti wara lege ti voro Jéhovah na “yingo nga na tâ tënë.” (Jean 4:24). Eskê e nga kue laso, e leke na bê ti e awe ti ngbâ yongoro na abungbi ti nzapa ti wataka? Zia e ngbâ lakue ti yeda na wango so: “Azo ti mbi, ala sigigi na yâ ti gbata so.”
Ala bungbi ti voro Nzapa
19, 20. Tongana nyen la Tour ti Ba Ndo awa lani awakua ti Jéhovah ti sara abungbi?
19 A-Wamandango Bible afa lani so tongana lege ni ayeke dä, a yeke nzoni awakua ti Jéhovah abungbi ti voro lo. Ti atâ Chrétien, gi sigingo na yâ ti abungbi ti nzapa ti wataka alingbi ape. A yeke nzoni ala bungbi ti voro tâ Nzapa ni si. Na yâ ti akozo numero ti Tour ti Ba Ndo ti ngoi ni kâ, a wa azo so adiko mbeti ni ti bungbi ti voro Jéhovah. Na tapande, na juillet ngu 1880, Ita Russell asara tënë na ndo ti mbeni tambela so lo sara lani ti mû adiskur. Lo fa tongana nyen abungbi mingi so a sara ni akpengba aita. Na pekoni, lo wa azo so ayeke diko Tour ti Ba Ndo ti tokua mbeni mbeti ti fa na lege wa ala maï, na a yeke sigigi na ambeni na yâ ti Tour ti Ba Ndo. Lo ye si a sara tongaso ngbanga ti nyen? Lo tene: “Zia si azo kue ahinga tongana nyen la Seigneur asara si ala maï; nga wala ala ngbâ ti sara bungbi tongana ti amba ti ala so ayeke nga na kpengba mabe.”
20 Na ngu 1882, a sigigi na mbeni article ti Tour ti Ba Ndo so li ti tënë ni atene: “Ala bungbi ndo oko.” Article ni awa lani awakua ti Jéhovah ti sara abungbi “ti tene ala kpengba mba na ala dë bê ti mba.” Article ni akiri atene: “Même tongana mbeni zo so ahinga ye mingi wala so ayeke na kode mingi ayeke na popo ti ala pëpe, a sara ye ape. A yeke nzoni zo oko oko aga na Bible ti lo, feuille, crayon nga lo mû mbeni ye so alingbi ti mû maboko na lo ti hinga aversê so amä tere. Soro mbeni tënë ti manda ni; hunda Nzapa ti mû na mo yingo vulu ti lo ti mä yâ ni. Na pekoni, diko aversê ni, gbu li dä, na haka ni na ambeni versê, fade Nzapa ayeke fa biani lege na mo ti wara tâ tënë.”
21. Na ndo ti tënë ti sarango abungbi nga na ti bango lege ti awakua ti Jéhovah, congrégation ti Allegheny azia lani nzoni tapande wa?
21 Kota Ndokua ti aWamandango Bible ayeke lani na Allegheny, na États-Unis. Kâ, ala zia lani mbeni nzoni tapande na lege so ala yeke bungbi tere ti voro Nzapa ti gue oko na wango so ayeke na aHébreu 10:24, 25. (Diko ni.) Angu mingi na pekoni, Ita Charles Capen, mbeni ita so ngu ti lo ague na li ni mingi, adabe ti lo na ngoi so lo de lani kete si lo yeke gue na abungbi ni so. Lo tene: “Mbi ngbâ lakue ti dabe ti mbi na mbeni versê so a sara ni na tere ti mur ti da ti bungbi ni atene ‘Maître ti ala ayeke oko, Christ; ala kue ayeke aita.’ Tënë so angbâ lakue na li ti mbi. Biani, tënë ti akota zo ti Nzapa na ti asenge zo ayeke na popo ti awakua ti Jéhovah pëpe.” (Mat. 23:8). Ita Capen adabe ti lo na pendere bungbi so ala sara lani si akpengba ala mingi. Lo dabe ti lo nga na angangu kue so Ita Russell ayeke sara lani ti bâ lege ti amembre oko oko kue ti congrégation ni.
22. Aita be-ta-zo abâ lani wango so a mû na ala ti sara abungbi tongana nyen? E manda nyen dä
22 Azo so aye Jéhovah amû lani tapande so nga ala sara ye alingbi na yanga so a mû lani na ala ti bungbi ti voro Nzapa. Tongaso, acongrégation mingi abâ gigi na États-Unis, na tapande agbata tongana Ohio na Michigan. Na pekoni a mû yâ ti akodoro so ayeke nduru na tere ni nga asi na ambeni kodoro nde. Bâ si, tongana fade ala sara ye alingbi na wango ti Bible so ahunda na ala ti bungbi ti voro Nzapa so pëpe, eskê ala yeke duti nduru ti ku ngoi so Christ ayeke duti dä? Ên-ën! Ka ti e laso ayeke tongana nyen? E kue a lingbi e leke na bê ti e ti manke abungbi pëpe, ti sara kue ti bungbi legeoko na amba ti e ti voro Jéhovah nga ti kpengba mabe ti mba.
Ala yapu na fango tënë
23. Tënë wa la Tour ti Ba Ndo atene ni lani polele ti fa so aChrétien kue so a soro ala ti gue na yayu adoit ti fa tënë?
23 A-Wamandango Bible afa so aChrétien kue so a soro ala ti gue na yayu adoit ti duti azo so ayeke fa tâ tënë ti Royaume. Na ngu 1885, mbeni Tour ti Ba Ndo atene: “Zia e girisa ape so aChrétien oko oko kue so a soro ala ti gue na yayu, a soro ala ti fa tënë (És. 61:1), a iri ala ti sara kusala ti fango tënë.” Nga, mbeni article ti Tour ti Ba ndo ti ngu 1888 amû wango so: “Kua so a hunda na e ti sara ayeke polele . . . Tongana e bi bê ti e pëpe ti sara ni me e yeke gi araison, andâ e yeke azo ti goigoi, na e lingbi pëpe na kota ndo so a iri e ndali ni.”
24, 25. (a) Ambeni ye wa la Ita Russell nga na amba ti lo asara lani ti mû maboko na azo ti fa tënë? (b) Mbeni colporteur atene nyen na ndo ti kusala ti fango tënë na tango ni so a-oto ayeke mingi ape so?
24 Ita Russell na amba ti lo awa lani aita ti sara kusala ti fango tënë nga ala sara ambeni ye nde. Ala komanse nga ti sigigi na atract so a iri ni Tract des Étudiants de la Bible, so na pekoni a iri ni Cahier trimestriel de théologie ancienne. A kangbi atract ni so na azo ti dikongo Tour ti Ba Ndo ti tene ala mû ni na azo senge senge.
Hunda tere ti mo na tënë so: ‘Eskê kusala ti fango tënë aga na kozo ndo na yâ ti fini ti mbi?’
25 Ala kue so amû tere ti ala lani ti sara kusala ti fango tënë na ngoi kue, a iri ala acolporteur.Ita Charles Capen, so e sara tënë ti lo fade, ayeke lani mbeni oko ti ala. Lo tene: “Ti wara lege ti sara kua nzoni na yâ ti territoire ti mbi [so ayeke na Pennsylvanie], mbi sara kua lani na acarte so mbeni ndokua ti gouvernement ti États-Unis la asigigi na ni. Na yâ ti acarte ni so, a fa alege kue dä, na ye so amû lege na mbi ti tambela na gere ti gue na yâ ti akete kete ndo kue ti gbata ni. Na ambeni ngoi, mbi tambela lango ota ti ro acommande ti mbeti Étude des Écritures, mbi yeke loué mbeni mbarata nga na mbeni charette tongaso si mbi gue na acommande ti azo ni na ala. Fani mingi mbi lango na ndo ti azo ti fango yaka ni. Na ngoi ni kâ, a-oto ayeke mingi ape.”
26. (a) Ngbanga ti nyen la awakua ti Jéhovah ayeke lani na bezoin ti fa tënë ti leke tere ti ala ndali ti ngoi so Royaume ni ayeke komande? (b) A yeke nzoni e hunda tere ti e na atënë wa?
26 Ti sara kue ti fa tënë tongaso na ngoi ni kâ, a hunda ti duti zo ti mbeto pëpe nga zo so ane nengo pëpe. Bâ si, tongana fade ala hinga lani nene ti kusala ti fango tënë pëpe, ka ala yeke duti nduru ti ku Royaume ti Christ? Ên-ën. Kusala ti fango tënë so ayeke duti na popo ti aye so ayeke fa polele so Christ ayeke dä (Mat. 24:14). Tongaso, a lingbi a leke lani awakua ti Jéhovah ti zia kusala ti fango tënë na kozo ndo na yâ ti fini ti ala. A yeke nzoni e nga kue e hunda tere ti e: ‘Eskê kusala ti fango tënë ayeke na kozo ndo na yâ ti fini ti mbi? Mbi yeke dö ambeni ye mbi zia ti wara lege ti fa tënë mingi?’
A dü Royaume ti Nzapa awe
27, 28. Nyen la bazengele Jean abâ ni lani na suma? Nyen la Satan na adémon ti lo asara na ngoi so a dü Royaume ni?
27 Na nda ni, ngu 1914 so lani a yeke ku ni so asi. Tongana ti so e sara tënë ni na tongo nda ti chapitre so, zo oko abâ lani pëpe aye so apasêe na yayu. Me, a fa ândö na bazengele Jean aye ni so na lege ti mbeni suma. Jean abâ mbeni “kpengba fä” na yayu. Lo bâ “wali” ti Nzapa (so ti tene bungbi ti a-ange be-ta-zo ti Jéhovah so ayeke na yayu); wali ni so ayeke na ngo na lo dü mbeni molenge ti koli. A tene so molenge ti yâ ti suma ni so ayeke “komande amara kue na keke ti wen.” Me gi na peko ti so a dü molenge ni, “a mû [lo] hio a gue na lo na tere ti Nzapa na ti trône ti lo.” Na pekoni na yayu kâ, mbeni go asara tënë ngangu, a tene: “Fadeso salut, na ngangu, na royaume ti Nzapa ti e nga na komandema ti Christ ti lo aga tâ ye awe.”
28 Kite ayeke dä pëpe so Jean abâ lani dungo Royaume ti Nzapa ni na lege ti suma. Dungo Royaume ni so ayeke lani tâ mbeni pendere ye biani, me tënë ni anzere na bê ti azo kue ape. Satan na adémon ti lo asara lani bira na a-ange so angbâ be-ta-zo na Nzapa, na so ayeke na gbe ti komandema ti Michel, wala Christ so. Nyen la asi na pekoni? Bible atene: “A bi kota sioni nyama so akpa ngbo so, ngbo ti giriri, lo so a iri lo Zabolo na Satan, lo so ayeke handa sese kue so azo ayeke dä; a bi lo na sese, na a bi nga a-ange ti lo ni legeoko na lo.”
29, 30. Na peko ti so a dü Royaume ti Nzapa, tongana nyen la aye achangé na sese ge? (b) Tongana nyen la aye achangé kâ na yayu?
29 Ngu mingi kozoni na ngu 1914, aWamandango Bible atene so ngoi ti kpale ayeke to nda ni na ngu 1914. Me ala hinga lani pëpe tongana nyen la si tënë ni so ayeke ga ande biani tâ tënë. Tongana ti so suma so Jean abâ afa ni, Satan ayeke komanse ti ga na aye ti ngangu na ndo ti sese ahon ti kozo. Bible atene: “Mawa na sese nga na ngu-ingo, ngbanga ti so Zabolo azu na mbage ti ala, lo yeke na kota ngonzo, teti lo hinga so lo yeke na ngoi mingi pëpe.” (Apoc. 12:12). Na ngu 1914, kozo bira so amû sese kue ato nda ni, na ye so afa polele so Christ aga gbia awe. “Alango ti nda ni” ti asioni ye ti ngoi ti laso akomanse nga.
30 Me kota ngia ayeke na yayu kâ. A tomba Satan na adémon ti lo kâ biani biani awe. Bazengele Jean atene: “Ndani la, ala duti na ngia, ayayu na ala so ayeke kâ!” (Apoc. 12:12). So a tomba asioni ange so na yayu, na a zia Jésus Gbia awe, Royaume ti Nzapa ni ayeke lani nduru fadeso ti sara mbeni ye ndali ti awakua ti Jéhovah na sese ge. Royaume ni ayeke sara ande nyen? Tongana ti so e bâ na tongo nda ti chapitre so, kozo ye so Jésus Christ so ayeke “wakua ti mbele” ni ayeke sara ndali ti awakua ti Jéhovah na sese ge ayeke ti sukula ala si ala ga nzoni kue ahon ti kozo. Lo yeke sara ni tongana nyen?
Mbeni ngoi so a tara ala na yâ ni
31. Tënë wa la Prophète Malachie afa ni kozo na ndo ti tënë ti sukulango awakua ti Jéhovah? Aye ni so lo fa so asi lani tongana nyen? (Bâ nga kete tënë.)
31 Malachie afa kozo awe so sukulango ala ni ayeke duti ande kete ye ape. Lo tene: “Zo nyen alingbi na lâ ti gango ti Lo? Zo nyen alingbi luti tongana Lo si? teti Lo yeke tongana wâ ti [matawa] na tongana savon ti zo ti sukula bongo.” (Mal. 3:2). Biani, ye ni asi tâ gi tongana ti so lo fa ni. Na tongo nda ti ngu 1914, awakua ti Jéhovah so ayeke na sese ge atingbi lani na akota tara nga na aye ti ngangu mingi so aga gi na peko ti tere. Na ngoi so Kozo Bira so Amû Sese Kue angbâ lani ti kporo, a sara ye ti ngangu na gbâ ti aWamandango Bible na a bi ambeni na da ti kanga. *
32. Na peko ti ngu 1916, ambeni tara wa asi lani na yâ ti bungbi ti Jéhovah?
32 Ambeni tara ni alondo tâ gi na yâ ti bungbi. Na ngu 1916, Ita Russell akui; lo yeke lani gi na ngu 64 na tënë ti kuâ ti lo asara vundu na awakua ti Jéhovah mingi. Kuâ ti lo ni afa na gigi so ambeni ita ti ngoi ni kâ agboto lani lê ahon ndo ni gi na ndo ti lo. Atâa so Ita Russell ayeda lani na mara ti gondango ndo tongaso pëpe, sarango ye ti ambeni ita ni afa so ala voro lo même vorongo. Mingi ti ala apensé atene, so lo kui awe so, lumière ti tâ tënë so ayeke su lani yeke yeke so amingo nga awe. Ambeni agi ti kanga lege na angangu so a sara ti tene bungbi ni angbâ ti gue na li ni. Ye so asara si aita mingi aga a-apostat na ala ga na kangbi na yâ ti bungbi ti Jéhovah.
33. Tongana nyen la ambeni ye so awakua ti Jéhovah aku lani ti bâ ni si asi pëpe aga na tara na ala?
33 Mbeni tara ni lani ayeke aye so ala ku ti bâ ni si asi pëpe so. Atâa so Tour ti Ba Ndo afa lani so ngu 1914 ayeke duti mbeni ngu so na yâ ni ngoi ti amara ayeke hunzi, awakua ti Jéhovah ahinga lani mbilimbili pëpe ye so ayeke si ande na ngu ni so (Luc 21:24). Ala pensé ti ala atene Christ ayeke mû wali ti lo, aChrétien so a soro ala ti gue na yayu, ti gue na ni na yayu na ngu 1914 ni. Me ye so ala pensé so asi ape. Na pekoni na ngu 1917, mbeni Tour ti Ba Ndo atene so mbeni ngoi ti kongo lê ti kobe so aninga ngu 40 ayeke hunzi na tongo nda ti ngu 1918. Me kusala ti fango tënë ni ahunzi ape, a ngbâ gi ti lë lengo mingi na peko ti ngu ni so. Mbeni Tour ti Ba Ndo ni atene so kongo lê ti kobe ni ahunzi na ngu ni so awe, me gi ngoi ti rongo tanga ti alê ti kobe ni la angbâ. Ye oko, mingi ti aita azia ti voro Jéhovah ndali ti so aye so ala ku ti tene asi so, a si ape.
34. Tara wa so amû mbeto mingi na aita asi lani na ngu 1918? (b) Ngbanga ti nyen akota zo ti a-eglize apensé lani atene awakua ti Jéhovah “akui” awe?
34 Mbeni tara ni so amû mbeto mingi na aita ni asi lani na ngu 1918. Na peko ti Charles Russell, Ita Joseph Rutherford la amû li ni; me a gbu lo nga na ambeni ita mbasambala so asara kua na tere ti lo a bi ala na da ti kanga. Atâa so tënë ayeke na li ti ala ape, a dë ngbanga ti ngu mingi na li ti ala na a tokua ala na da ti kanga ti Atlanta (États-Unis). Na bango ni, kusala ti awakua ti Jéhovah aluti teti mbeni ngoi. Bê ti mingi ti akota zo ti a-eglize anzere. Ala tene so, so a kanga azo so ayeke mû li ni na yâ ti bungbi ni awe, so a kanga yanga ti Béthel ti Brooklyn awe nga so na akodoro ti Amerika nga na ti Poto azo ayeke sara ngangu na kua ti fango tënë so, asioni Wamandango Bible so “akui” awe, ala yeke sara mbeni ye oko encore ape (Apoc. 11:3, 7-10). Me ala handa tere ti ala biani!
Ala kiri na fini
35. Ngbanga ti nyen si Jésus azia lege lani na aye ti ngangu ti si na adisciple ti lo? Ye wa la lo sara lani na ala?
35 Awato ti tâ tënë ahinga lani oko ape so tongana Jésus azia lege lani na aye ti ngangu so ti si na azo ti lo, a yeke ngbanga ti so Jéhovah ayeke sara kua “tongana [matawa] na zo ti lungula saleté ti argent”, ti sara si awakua ti lo aga nzoni-kue (Mal. 3:3). Jéhovah na Molenge ti lo ahinga biani so azo so ayeke be-ta-zo ayeke sigigi na yâ ti angangu tara ni so, ala yeke ga nzoni-kue na ala yeke lingbi biani na kua ti Gbia ti Royaume ni ahon ti kozo. Gi na tongo nda ti ngu 1919, a bâ polele so yingo ti Nzapa asara mbeni ye so awato ti ala apensé atene lo lingbi fade ti sara ni ape: awakua be-ta-zo so akiri na fini (Apoc. 11:11) Na oko ngoi ni so, a bâ polele so Jésus asara mbeni oko ti aye so lo tene ândö lo tene lo yeke sara ni na alango ti nda ni. Lo soro mbeni “ngbâa be-ta-zo so ayeke sara ye na ndara”, so ayeke mbeni kete groupe ti akoli so a soro ala ti gue na yayu, ti tene ala fa lege na azo ti lo nga ti mû na ala kobe ti yingo na ngoi ni so alingbi.
36. Nyen la afa lani so awakua ti Jéhovah ayeke zingo lani na lege ti yingo?
36 Na lango 26 ti mars ngu 1919, a zi Ita Rutherford na amba ti lo ni na da ti kanga. Hio, a leke kapa ti sarango mbeni kota bungbi na septembre ti oko ngu ni so. A leke nga ti sigigi na mbeni fini mbeti so a yeke zia iri ni L’Âge d’Or. A yeke sigigi na ni ti kangbi ni na ngoi ti fango tënë, na tere ti Tour ti Ba Ndo. * Na oko ngu ni so, a sigigi nga na kozo Bulletin, so fadeso a iri ni Mbeti ti bungbi: Kusala ti e nga na gigi ti e ti Chrétien. Mbeti so amû maboko na kua ti fango tënë ngbene ye na ngoi ni so. Kite ayeke dä ape so, ti londo na ngu 1919 ti ga na ni, a gboto lê mingi na ndo ti kusala ti fango tënë da na da.
37. Na yâ ti angu so aga na peko ti ngu 1919, tongana nyen ambeni ita afa so ala yeke lani be-ta-zo na Jéhovah pëpe?
37 Kusala ti fango tënë akiri azi asaleté na popo ti awakua ti Christ, ndali ti so ala so ayeke azo ti baba na azo ti wuma aye lani ti sara mara ti kua tongaso ape. Ni la, azo tongaso azi tere ti ala na tere ti aita so aye kua ni so. Na yâ ti angu so aga na peko ti ngu 1919, bê ti ala so aye kua ni so ape ason na ala diko atënë ti mvene nga ala zia ni na mbeti. Ala gue même juska ti mû mbage ti azo so ayeke sara ye ti ngangu na awakua be-ta-zo ti Jéhovah.
38. Anzoni ye kue so adisciple ti Christ so ayeke na ndo ti sese awara lege ti sara ni nga asongo benda ti ala na peko ti tere afa na e nyen?
38 Atâa aye ti ngangu kue so asi na ala so, awakua ti Christ so ayeke na sese angbâ lani ti maï na lege ti yingo. Anzoni ye kue so ala wara lege ti sara ni, nga na asongo benda ti ala afa polele so Royaume ti Nzapa akomanse lani ti sara kua awe. Biani, a yeke gi ndali ti so Nzapa amû maboko na kete groupe ti asenge zo so siokpari ayeke na tere ti ala nga so ala wara tufa ti lo na lege ti Molenge ti lo nga na Royaume ni, si ala wara lege ti sö benda na peko ti tere na ndo ti Satan nga na sioni dunia ti lo.
39, 40. (a) Ambeni ye so ayeke na yâ ti buku so ayeke nyen? (b) Mandango buku so alingbi ti ga na mo ye ti nzoni wa?
39 Na yâ ti achapitre so ayeke ga, fade e yeke bâ aye so Royaume ti Nzapa asara ni awe, na ndo ti sese, ngbene ye so a dü lo na yayu kâ. Na yâ ti buku so, a yeke wara ambage nde nde so ayeke sara tënë na ndo ti akua nde nde so Royaume ti Nzapa ayeke sara na ndo ti sese ge. A yeke wara nga na yâ ti chapitre oko oko, ambeni hundango ndo ti dango bê ti mû maboko na e ti hinga biani tongana nyen la Royaume ti Nzapa ni ayeke tâ ye na lê ti e. Na yâ ti andangba chapitre ni, a yeke fa aye so e yeke ku ti bâ na ngoi so Royaume ni ayeke ga ande ti futi azo ti sioni na ti leke paradis na sese. Ye ti nzoni wa mo yeke wara ande tongana mo manda buku so?
40 Satan aye ti sara si mabe so mo zia ni na ndo ti Royaume ti Nzapa awoko. Me Jéhovah aye ti sara si mabe ti mo ni akpengba tongaso si a bata mo nga a sara si mo ngbâ ngangu (aÉph. 6:16). Tongaso, e wa mo mingi ti sambela kozo si mo manda buku so. Lakue hunda tere ti mo: ‘Royaume ti Nzapa ayeke tâ ye na lê ti mbi?’ Tongana Royaume ni ayeke tâ ye na lê ti mo laso, na lango so ande azo kue so angbâ na fini ayeke bâ so Royaume ti Nzapa ayeke tâ ye na ayeke sara kua, mo yeke duti ande dä ti ngbâ ti mû maboko na kua ti Royaume ni so.
^ par. 7 Ti hinga ambeni tënë na ndo ti Grew, Stetson nga na Storrs, bâ buku Les Témoins de Jéhovah : Prédicateurs du Royaume de Dieu lembeti 45-46 na Français.
^ par. 15 A-Wamandango Bible abâ lani so ala doit ti sigigi na yâ ti abungbi ti vorongo Nzapa so ayeke sara kamarade na dunia so. Ye oko, teti angu mingi, zo kue so atene ni mä na bê na sandaga ti Jésus nga ni mû tere ti ni na Nzapa, ala bâ lo tongana ita ti ala Chrétien.
^ par. 17 Na tango ni so, mbeni ye so awoko lani yâ ti awango ni so a yeke so ala tene kozoni kue so tënë ni abâ gi aChrétien so ayeke ti kete kundu so wungo ti ala ayeke 144 000. Fade e yeke bâ ande na Chapitre 5, so kozo na ngu 1935 aWamandango Bible apensé ti ala atene “azo mingi mingi” so a sara tënë ni na Apocalypse 7:9, 10, na yâ ti ambeni Bible, andu gbâ ti azo ti yâ ti a-eglize. Ala pensé so azo ni so ayeke duti use groupe ti azo so ayeke gue na yayu ngbanga ti so ala mû peko ti Christ tâ na ndangba ni.
^ par. 31 Na septembre ngu 1920, L’Âge d’Or (so a iri ni fadeso Réveillez-vous!) asigigi na mbeni article so afa anzene nzene tënë na ndo ti aye ti ngangu so a sara na aita na Canada, na Angleterre, na Allemagne nga na États-Unis. Ambeni ye ni so a sara na ala so ayeke tâ sioni mingi. Me, tongana a haka ni na aye ti ngangu so asi na ala na angu so aga kozo na kozo bira so amû sese kue, a sara na ala mara ti aye ti ngangu tongaso mingi ape.
^ par. 36 Teti angu mingi, atënë ti yâ ti Tour ti Ba Ndo andu mingi ni gi amembre ti kete kundu ti kpengba ala na lege ti yingo.


c: text/html

text:
1Gi na kota ndaperere, akota wayango-sandaga, akangba, awafango-ndia na azo kue ti Kota Bongbi ti Fango Ngbanga abongbi ti ma tere. Ala kanga Jésus, ague na lo si azia lo na maboko ti Pilate. 2Pilate ahunda lo, atene: “Mo yeke gbia ti azuife?” Jésus akiri tënë na lo, atene: “Ni laa mo tene so.” 3Akota wayango-sandaga ni abi tënë mingi na li ti Jésus. 4Tongaso Pilate akiri ahunda Jésus, atene: “Mo yeke kiri tënë oko pepe? Mo ma atënë so kue ala yeke bi na li ti mo so!” 5Me Jésus akiri tënë oko pepe; nilaa li ti Pilate kue akpe. 6Lakue na matanga ti Pake, Pilate ayeke zi mbeni zo ti kanga oko, lo so be ti gba ti azo ni aye titene a zi lo. 7Andaa, mbeni koli so iri ti lo Barabas, lo na ambeni zo so asara wusuwusu na ya ti kodro ayeke na da ti kanga, ngbanga ti so ala fâ mbeni zo na ya ti wusuwusu ni. 8Gba ti azo ni ague na ndo ti Pilate si ala hunda na lo titene lo sara ye so lo yeke sara lakue na ala so. 9Pilate ahunda ala, atene: “Ala ye mbi zi na ala gbia ti azuife?” 10Biani, lo hinga lo tene, akota wayango-sandaga azia Jésus na maboko ti lo, ngbanga ti so kota be asara ala na tere ti lo. 11Me akota wayango-sandaga apusu gba ti azo ni titene ala hunda na Pilate ti zi na ala Barabas. 12Pilate akiri ahunda azo ni, atene: “Lo so ala iri lo gbia ti azuife so, ala ye mbi sara nyen na lo?” 13Ala kiri adekongo, atene: “Fâ lo na ndö ti keke ti kroa!” 14Pilate ahunda ala, atene: “Sioni ti nyen laa lo sara?” Me ala kiri adekongo ngangu, atene: “Fâ lo na ndö ti keke ti kroa!” 15Pilate aye ti sara si be ti gba ti azo ni anzere; nilaa lo zi na ala Barabas. Na pekoni, lo mu yanga titene a pika Jésus na fimbo si lo zia lo na maboko ti ala titene a fâ lo na ndö ti keke ti kroa. 16Aturugu amu Jésus, ague na lo na yangbo ti govoronere si ala iri amba ti ala kue. 17Ala yu mbeni kota bengba bongo na lo; ala mu akamba ti ki aleke ni tongana kpoto ti gbia si ala zia na li ti lo. 18Na pekoni, ala to nda ti bara lo, atene: “E bara mo, gbia ti azuife!” 19Ala pika li ti lo na sosongo, ala tuku ngu ti yanga ti ala na tere ti lo si ala kuku akpo li ti ala na sese na gbe ti lo. 20So ala zia lege ti hengo lo awe, ala zi bengba bongo ni na tere ti lo si ala yu na lo bongo ti lo wani. Na pekoni, ala sigigi na lo ti gue ti fâ lo na ndö ti keke ti kroa. 21Mbeni koli ti kodro ti Sirene so iri ti lo ayeke Simon, babâ ti Alexandre na Rufus, alondo na yaka si lo yeke hon na lege ni so. Aturugu agbu lo na ngangu titene lo yo keke ti kroa ti Jésus. 22Ala gue na Jésus na ndo so iri ni Golgota; nda ti iri ni atene: “Ndo-ti-abio-ti-li”. 23Ala ye ti mu na lo vin so ala tuku mire daa, me Jésus ake ti nyon ni. 24Na pekoni, ala kanga lo na ndö ti keke ti kroa, ala kangbi bongo ti lo na popo ti ala si ala bi dee ti hinga zo so alingbi ti wara bongo ni. 25Na ngbonga gumbaya ti ndaperere laa ala kanga lo na ndö ti keke ti kroa. 26Na li ti keke ti kroa ni, ala su mbeni mbeti ti fa nda ti ngbanga so a fâ na li ti lo; mbeti ni atene: “Gbia ti azuife.” 27Na tere ti Jésus, ala kanga asioni zo use na ndö ti akeke ti kroa, oko na mbage ti maboko ti lo ti koli, oko na mbage ti maboko ti lo ti wali. [ 28Tongaso si tënë ti Mbeti ti Nzapa aga taa-tënë: “A diko lo na popo ti azo ti sioni.”] 29Azo so ayeke hon na lege ayeke yingi li ti ala si ala yeke zonga lo, atene: “He! Mo so mo ye lani ti kungbi kota da ti Nzapa ti kiri ti leke ni na ya ti lango ota so, 30mo soo tere ti mo wani na kuâ ma! Londo na ndö ti keke ti kroa ni, mo zu na sese, e baa!” 31Akota wayango-sandaga nga na awafango-ndia ahe Jésus si ala tene na popo ti ala, atene: “Lo soo ambeni zo, me lo lingbi ti soo tere ti lo wani pepe! 32Ayeke nzoni Mesii ni, gbia ti Israel, alondo fadeso na ndö ti keke ti kroa ni azu na sese, e baa! Tongaso, fade e ma na be na lo.” Ala so a kanga ala na ndö ti akeke ti kroa na tere ti Jésus ayeke zonga nga lo. 33Ti londo na bekombite ngbii asi na ngbonga ota, ndo avuko na ya ti kodro ni kue. 34Na ngbonga ota ni, Jésus adekongo ngangu, atene: “Eloi, Eloi, lema sabaktani?” Ndani atene: “Nzapa ti mbi, Nzapa ti mbi, mo zia mbi ngbanga ti nyen?” 35Ambeni zo so ayeke kâ ama dekongo ti lo ni si ala tene: “Ala ma, lo yeke iri Élie!” 36Mbeni zo akpe, amu mbeni ndokoro ayoro na ya ti kpingo vin, lo kanga na li ti mbeni sosongo si lo yoro ni na Jésus titene lo nyon; lo tene: “Ala ku, e yeke baa wala Élie ayeke ga ti zi lo na ndö ti keke ti kroa ni!” 37Me Jésus adekongo ngangu si lo kui. 38Ya ti ridoo so a kanga na ya ti kota da ti Nzapa asuru use, alondo na nduzu ngbii asi na gbeni. 39Kapita ti aturugu ti Rome so aluti na dawa ti Jésus abaa lege so Jésus akui na ni si lo tene: “Taa-tënë, koli so ayeke Molenge ti Nzapa!” 40Ambeni wali nga ayeke daa, ala luti ti ala yongoro si ala yeke baa ye ni. Marie ti kodro ti Magdala ayeke na popo ti awali ni so, lo na Marie, mama ti Jacques Kete na ti Yozes, na Salome. 41Awali so amu lani peko ti Jésus si ala sara kua na lo na ndembe so lo yeke na Galile. Ambeni wali mingi ayeke nga kâ, ala so amu peko ti lo si aga na Jérusalem. 42Na lango ni so, azo ayeke leke aye ndali ti lango ti matanga. Na lakui ni, titene ndade si lango ti wungo tere asi, 43Joseph, zo ti gbata ti Arimate asi; lo yeke mbeni kota zo ti kota ndo ti fango ngbanga. Lo nga lo yeke ku gango ti Kodro-gbia ti Nzapa. Lo kanga be ti lo, lo gue lo baa Pilate si lo hunda ti mu kuâ ti Jésus. 44Li ti Pilate kue akpe so lo ma atene, Jésus akui awe. Lo iri kapita ti aturugu si lo hunda lo, lo tene: “Jésus akui aninga?” 45So lo ma tënë ti turugu ni awe, lo yeda na Joseph ti mu kuâ ni. 46Joseph avo mbeni kota vuru bongo. Lo zi kuâ ti Jésus na ndö ti keke ti kroa, lo kanga ni na kota vuru bongo ni si lo gue, lo lu ni na ya ti du ti kuâ so a zi ni na ya ti têne. Na pekoni, lo mu mbeni kota têne si lo kanga na yanga ti du ti kuâ ni. 47Marie ti kodro ti Magdala na Marie, mama ti Yozes ayeke baa ndo so ala yeke zia Jésus daa.
Copyright
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mo lingbi ti mû maboko na yâ ti congrégation ti mo?
KOZO si Jésus amonté na yayu, lo tene na adisciple ti lo: “Ala yeke duti atémoin ti mbi . . . na ambage ti sese so ayeke tâ yongoro.” (Kus. 1:8). Tongana nyen la ala lingbi ti sara kota kua so?
Martin Goodman wafango mbeti na dasendagi ti Oxford atene so “kua so a mû na aChrétien asara si ala yeke nde na tanga ti abungbi ti vorongo Nzapa même ti aJuif, na kodoro-togbia ti Rome.” Jésus atambela lani na ando nde nde ti fa tënë. A lingbi atâ Chrétien amû tapande ti lo ti fa “nzoni tënë ti royaume” na ndo kue. A lingbi ala gi azo so aye ti hinga tâ tënë (Luc 4:43). A yeke mbeni raison so ndali ni, na yâ ti congrégation ti akozo Chrétien “abazengele” ayeke lani dä. Nda ti tënë abazengele aye ti tene azo so a tokua ala ti sara mbeni ye (Marc 3:14). Jésus amû yanga lani na adisciple ti lo, lo tene: “Ala gue, ala sara si azo na popo ti amara kue aga adisciple.”—Mat. 28:18-20.
Laso e yeke na mbeni oko ti abazengele 12 ti Jésus na popo ti e na sese ge ape, me awakua ti Jéhovah mingi ayeke na bibe ti missionnaire. Na ngoi so a iri ala ti gue ti fa tënë na ndo so kota bezoin ayeke dä, ala tene: “Mbi la! Tokua mbi.” (És. 6:8, FD). Ambeni, na tapande aita saki mingi so awara diplôme ti Ekole ti Galaad, ague na akodoro so ayo mingi. Ambeni ague na akodoro so ayeke yongoro na ndo so a dü ala dä. Ambeni mingi amanda lani mbeni fini yanga ti kodoro ti mû maboko na mbeni congrégation wala na mbeni groupe. A yeke lakue kete ye ape, me aita so ayeke lani nduru ti sara asacrifice ti fa so ala ye Jéhovah nga na amba ti ala. Tongaso, ala leke lani tere ti ala nzoni nga ala mû ngoi ti ala, ngangu ti ala nga na nginza ti ala ti mû maboko na fango tënë na ndo so bezoin ti awafango tënë ayeke dä mingi (Luc 14:28-30). Ye so aita so ayeke sara so ayeke biani kota ye mingi.
Ye oko, dutingo ti e ayeke nde nde. A-Témoin kue alingbi pëpe ti gue na ndo so bezoin ti awafango tënë ayeke dä mingi wala ti manda mbeni fini yanga ti kodoro. Me e kue e lingbi ti sara kua tongana amissionnaire na yâ ti congrégation ti e wani.
SARA KUA TONGANA MISSIONAIRE NA YA TI CONGRÉGATION TI MO
Akozo Chrétien ayeke lani biani na bibe ti missionnaire, me kite ayeke dä ape so mingi ti ala angbâ lani na yâ ti kodoro ti ala wani. Me, wango so Paul amû lani na Timothée abâ akozo Chrétien nga na awakua ti Nzapa laso. Lo tene: “Sara kusala ti wafango nzoni tënë, sara kusala ti mo ni kue.” (2 Tim. 4:5). Commandement so Jésus amû ti tene a fa tënë ti Royaume nga a sara si azo aga adisciple abâ aChrétien kue atâa ndo so ala yeke dä. Na ndo ni, e lingbi ti sara ye tongana amissionnaire na alege mingi na yâ ti congrégation ti e.
Na tapande, mbeni missionnaire so ague na kodoro-wande ayeke sara ye alingbi na fini ndo so lo yeke dä. Aye mingi ayeke tâ nde na ti ndo so lo yeke dä kozo. Ka tongana e lingbi pëpe ti gue na mbeni ndo so bezoin ti awafango tënë ayeke dä mingi? E lingbi ti tene so e fa tënë na yâ ti territoire ti congrégation ti e kue awe? Wala e yeke nduru ti tara ambeni fini kode ti fango tënë so ade e tara ni kozo ape? Na tapande, na ngu 1940, a wa aita ti leke ti fa tënë lango oko na yâ ti yenga oko oko na ndo ti lege. Mo kue mo lingbi ti sara tongaso? Mo tara awe ti fa tënë na table wala poussette? Kota tënë ni ayeke so: Eskê mo wani mo gbu li ti mo na ndo ti akode ti fango nzoni tënë so, so ayeke peut-être mbeni fini ye na mo?
Tongana e yeke na nzoni bango ndo ayeke mû maboko na e ti yapu na fango tënë nga ti sara ni na ngia. Fani mingi, aita so ague na ando so bezoin ti awafango tënë ayeke dä mingi wala so asara kua na yâ ti territoire so azo ni ayeke tene mbeni yanga ti kodoro nde ayeke anzoni wafango tënë. Tongaso, ala mû maboko na aita mingi, na tapande ala yeke mû li ni na kua ti fango tënë. Nga, mingi ni amissionnaire ayeke mû li ni na yâ ti congrégation juska ti tene aita ti ndo ni alingbi ti sara ni. Tongana mo yeke mbeni ita-koli so mo wara batême awe, mo yeke ‘gi kusala’, so ti tene mo yeke nduru ti mû maboko na aita ti congrégation ti mo?—1 Tim. 3:1.
DUTI MBENI ‘WAMUNGO MABOKO SO AKPENGBA’ ZO
E lingbi nga ti mû maboko na congrégation na ambeni lege nde. E kue, atâa e yeke maseka wala mbakoro, koli wala wali, e lingbi ti duti “awamungo maboko so akpengba” amba ti e so ayeke na bezoin ni.—aCol. 4:11.
Tongana e ye ti mû maboko na amba ti e, a lingbi e hinga ala nzoni. Bible awa e ti “bi lê na ndo ti mba” na ngoi so e na ala e wara tere (aHéb. 10:24). Tënë so aye ti tene so atâa so e yeke gi ti hinga aita ti e nga na aye so ala yeke na bezoin ni, e yeke yôro yanga ti e ape na yâ ti aye so abâ gi ala. E lingbi ti mû maboko na ala na lege so e yeke dë bê ti ala, wala e yeke kpengba ala na lege ti awango ti Bible. Ti mû maboko na amba ti e ayeke pëpe gi kua ti a-ancien nga na awakua ti mungo maboko. Tâ tënë, ambeni ngoi ayeke dä so a yeke nzoni ti tene gi aita so la amû maboko na ala (aGal. 6:1). Ye oko, e kue e lingbi ti mû maboko na aita so ayeke mbakoro, wala na asewa, so ayeke na akpale.
Na tapande, na ngoi so Salvatore awara kpale ti nginza so asara si lo kä aye ti buze ti lo, da ti lo nga na mingi ti aye ti sewa ti lo, lo yeke gi lani bê ti lo mingi na ndo ti sewa ti lo. Mbeni sewa so ayeke na yâ ti congrégation ti lo abâ so sewa ti ita ni abezoin mungo maboko. Ala mû nginza na ita Salvatore, ala mû maboko na lo nga na wali ti lo ti wara kua nga na alakui ala yeke mû ngoi ti dengi mê ti mä fami ni kue nga ala yeke kpengba ala. Ala ga anzoni kamarade. Fadeso, asewa so use kue ayeke na ngia tongana ala dabe ti ala na ngoi so lani ala yeke place oko na ngoi ti ngangu kpale so.
Atâ Chrétien ayeke na kamene pëpe ti fa na azo aye so ala mä na bê na ni. A lingbi e sara ye tongana Jésus, e fa na azo kue apendere zendo so Nzapa amû. Atâa e lingbi ti gue na ndo so bezoin ti awafango tënë ayeke dä mingi wala e lingbi pëpe, e lingbi ti sara kue ti sara ye ti nzoni na azo kue. E lingbi biani ti sara ni na yâ ti congrégation ti e wani (aGal. 6:10). Tongana e sara tongaso, e yeke wara ngia so zo ayeke wara na mungo ye na zo nga e yeke “ngbâ ande ti lë lengo na yâ ti nzoni kusala kue”.—aCol. 1:10; Kus. 20:35.


text:
Mo hinga?
Ândö, a yeke sara kua na atênë ti nekango na ye tongana nyen?
A yeke sara kua ândö na atênë ti nekango na ye ti sara na farine ti sarango na mapa. A yeke lani mbeni kua so awali ti da wala azo ti kua la ayeke sara ni lango oko oko. Kua ti nekango ye ayeke nga na popo ti akua so a yeke sara lani lango oko oko.—Exode 11:5; Jérémie 25:10.
Adessin nga na astatue so a sara na Égypte ti ândö afa tongana nyen la a yeke sara kua ni so. A yeke zia lê ti kobe ni so na ndo ti mbeni tênë, so yâ ni ayeke dû kete, so a yeke iri ka ni tênë ti nekango na ye. Zo ti nekango ye ni ayeke kpo genou ti lo na sese, na lo yeke gbu mbeni kete tênë ti nekango na ye ni na maboko ti lo use kue. Na pekoni, lo yeke zia kete tênë ni so na ndo ti lê ti kobe ni, na lo yeke gue na ni na devant lo kiri na ni na peko. Lo yeke sara tongaso juska lo neka yâ ti lê ti kobe ni kue. Mbeni mbeti atene, amara ti atênë ni so ane kilo 2 ti si na 4. Tongana a mû mara ti tênë ni so a bo na zo, a peut ti fâ zo.—aJuge 9:50-54.
Kua ti nekango alê ti kobe ayeke sara lani nzoni mingi na mbeni sewa. Ndali ni la si ndia ti Bible ake lani na zo ti gbu tênë ti nekango na ye na place ti bon. Deutéronome 24:6 (FD) atene: “A lingbi zo amû tênë ti nekango na ye wala tênë ti nekango ye na ndo ni ti bata na place ti bon ape, ndali ti so a yeke ye so grâce na ni zo ni ayeke te ye la.”
Tongana a sara tënë ti dutingo “nduru na kate” ti mbeni zo a ye ti tene nyen la?
Bible atene so Jésus ayeke na “libe [wala kate] ti Babâ”. (Jean 1:18, La Sainte Bible en sango). Tënë ni so aye ti fa kpengba songo nga na yengo tere so ayeke na popo ti Jésus na Nzapa. A ye ti fa ye so aJuif ayeke sara ka na ngoi ti tengo kobe.
Na ngoi ti Jésus lani, tongana aJuif aga ti te ye, ala yeke lango langongo na ndo ti acanapé so angoro table ti tengo ye ni. Ala yeke zia li ti ala na mbage ti table ni, ala zia gere ti ala na mbage ti peko, na ala yeke zia maboko ti ala ti wali na ndo ti kete coussin. Kode ti dutingo ni so asara si maboko ti ala ti koli angbâ senge. Mbeni mbeti atene so, so azo ti tengo ye ni kue alango langongo na ndo ti kate ti ala ti mbage ti wali, “zo so ayeke na devant ayeke zia li ti lo nduru na kate ti zo so ayeke na peko ti lo, na a yeke tene so ‘lo lango nduru na kate ti mba ti lo.’ ”
Ti lango nduru na kate ti babâ ti mbeni sewa wala ti zo so ayeke na li ti mbeni matanga ayeke lani ye ti yango iri wala mbeni pasa. Na ngoi ti ndangba Pâque so Jésus asara, bazengele Jean, so ayeke “disciple so Jésus andoye ka lo mingi”, alango nduru na kate ti Jésus. Ni la, na ngoi so Jean aye lani ti hunda mbeni tënë na Jésus, lo “ba na mbage ti peko na kate ti Jésus”.—Jean 13:23-25; 21:20.


text:
Fa na molenge ti mo so ayeke maseka ti voro Jéhovah
“Jésus ayeke maï nga lo yeke ga koli. Lo ngbâ ti nzere na lê ti Nzapa nga na lê ti azo.”—LUC 2:52.
ABIA: 41, 89
1, 2. (a) Agingo bê wa ambeni babâ na mama ayeke na ni tongana amolenge ti ala aga maseka? (b) Aye ti nzoni wa amolenge alingbi ti sara na ngoi so ala yeke maseka?
A-CHRÉTIEN so ayeke ababâ na amama ayeke ka na ngia na ngoi so amolenge ti ala awara batême. * Berenice, mama ti amolenge osio so ala kue awara batême kozo ti tene ala wara ngu 14, atene: “A yeke mbeni ye so azia ngia na bê ti e mingi. A nzere lani na e mingi so amolenge ti e aye ti voro Jéhovah. Me e hinga so, so amolenge ti e ayeke amaseka ala yeke wara akpale mingi.” Mo lingbi ti comprendre gingo bê ti Berenice so tongana molenge ti mo akomanse ti ga maseka awe wala lo yeke maseka.
2 Mbeni wandara so amanda ye na ndo ti amolenge atene so na ngoi so amolenge ayeke ga maseka, ye alingbi ti duti ngangu na ababâ na amama nga na amolenge ni. Me a lingbi ababâ na amama apensé ape so li ti amolenge ti ala ayeke dä ape wala ala sara ye tongana akete molenge. Me lo tene so amaseka ayeke gbu li ti ala, aye ayeke son ala wala aye ayeke nzere na ala nga ala yeke na bezoin ti duti na akamarade. Tongaso, na ngoi so amolenge ti mo ayeke maseka, ala lingbi ti lë mbeni kpengba songo na Jéhovah tongana ti so Jésus asara lani na ngoi so lo yeke maseka. (Diko Luc 2:52.) Ala lingbi nga ti maï kode ti ala ti fango tënë nga ala lingbi ti duti na nzara mingi ti sara kua ti Nzapa mingi ahon ti kozo. Nga ala lingbi ti mû adesizion ala wani, na tapande ti mû tere ti ala na Jéhovah nga ti mä yanga ti lo. Me tongana mo yeke babâ wala mama, nyen la mo lingbi ti sara ti fa na maseka ti mo ti sara na Jéhovah? Jésus afa ye lani na adisciple ti lo na ndoye, lo sara tere ti lo kete nga lo sara ye na ndara. Tapande ti lo alingbi ti mû maboko na mo ti fa ye na ala.
YE MASEKA TI MO
3. Ngbanga ti nyen la Jésus airi abazengele ti lo akamarade ti lo?
3 Jésus aye akamarade ti lo nga lo yeke be-ta-zo na ala. (Diko Jean 15:15.) Na ngoi ti giriri, wa ti mbeni ngbâa ayeke fa pëpe na ngbâa ni atënë ti secret ti lo wala atënë ti bê ti lo. Ye oko, Jésus asara ye pëpe na abazengele ti lo tongana angbâa. Lo ye ala nga lo mû ngoi ti duti na ala. A nzere lani na lo ti tene na ala aye so lo yeke pensé dä nga na atënë ti bê ti lo, nga lo yeke mä ala nzoni na ngoi so ala yeke fa na lo apensé ti ala nga na atënë ti bê ti ala (Marc 6:30-32). Mara ti apendere sarango lisoro tongaso asara si songo ti lo na abazengele ti lo akpengba nga aleke ala ndali ti akua ti Nzapa so ayeke ku ala lani.
4. Tongana nyen la mo lingbi ti ga kamarade ti amolenge ti mo? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
4 Michael, babâ ti amolenge use, atene: “Atâa so ngu ti e ababâ na amama ayeke oko na ti amolenge ti e ape, e lingbi ti duti akamarade ti ala.” Akamarade ayeke mû ka ngoi ti duti place oko. Sambela Jéhovah ti mû maboko na mo ti hinga ye so mo lingbi ti changé na yâ ti kua ti mo wala na yâ ti ambeni ye so mo yeke sara tongaso si mo wara ngoi mingi ti duti na amolenge ti mo. Nga, aye so agbu ka bê ti akamarade ayeke oko. Tongaso, sara ngangu ti ye aye so molenge ti mo aye, na tapande abia, afilm nga na asport so lo ye ni mingi. Ilaria, so ayeke na Italie, atene: “Babâ na mama ti mbi aye abia so mbi yeke mä. Papa aga kota kamarade ti mbi, nga mbi yeke gi bê ti mbi ape ti sara tënë na lo même na ndo ti akota kpale.” Tongana mo yeke kamarade ti amolenge ti mo nga mo mû maboko na ala ti tene ala ga kamarade ti Jéhovah, aye pëpe ti tene so mo bi nengo ti mo ti babâ wala ti mama na sese (Ps. 25:14). Amolenge ti mo ayeke bâ so mo ye ala nga mo ne ala, nga ala yeke kiri ti ga nduru na mo mingi. Ye so ayeke sara si a yeke duti ngangu na ala pëpe ti fa atënë ti bê ti ala na mo.
5. Tongana nyen la Jésus amû maboko na adisciple ti lo ti wara ngia so zo ayeke wara tongana lo sara kua ti Jéhovah mingi?
5 Jésus aye lani ti tene adisciple ti lo so lo ye ala mingi, so ayeke nga akamarade ti lo, awara ngia so zo ayeke wara tongana lo sara kua ti Jéhovah mingi. Tongaso, lo ye lani ti tene ala yapu na yâ ti kua ti Jéhovah. Biani, Jésus aye ti tene ala yapu na kua ti sarango adisciple. Nga, lo dë bê ti adisciple ti lo so lo yeke mû maboko na ala ti sara ni.—Mat. 28:19, 20.
6, 7. Tongana nyen la mo yeke fa so mo ye amolenge ti mo tongana mo fa na ala ti sara lakue aye so ala yeke sara ti voro na Jéhovah?
6 Mo ye ti tene amolenge ti mo angbâ nduru na Jéhovah. Nzapa aye nga ti tene mo bata amolenge ti mo “na lege ti sengo ndo nga na awango ti gbotongo mê so alondo na Jéhovah.” (aÉph. 6:4). Tongaso, a lingbi mo sara kua so Nzapa amû na mo, mo sara kue ti fa ye na amolenge ti mo na ndo ti Jéhovah lakue. Na tapande: Mo yeke sara kue ti tene amolenge ti mo ague na ekole ndali ti so mo bâ so a yeke kota ye ti tene ala hinga mbeti nga mo ye ti tene ala duti na nzara ti manda afini ye. Legeoko nga, anzoni babâ na mama ayeke sara kue ti tene amolenge ti ala abâ nzoni na lege ti “gbotongo mê so alondo na Jéhovah” na ngoi ti abungbi, ti akota bungbi nga na ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa. Ndali ti so fango ye so alondo na Jéhovah alingbi ti sö fini ti ala, sara kue ti tene amolenge ti mo aduti na nzara ti manda ye na ndo ti Jéhovah nga ti hinga so lo lingbi ti fa ye na ala ti tene ala wara ndara (aProv. 24:14). Tongana ti so Jésus amû maboko na adisciple ti lo, gi ti mû maboko na amolenge ti mo so ayeke amaseka ti fa tënë lakue. Mo lingbi ti sara ni na lege so mo yeke gi ti zia na yâ ti ala nzara ti fango tënë ti Nzapa na azo.
7 Tongana nyen la mandango ye lakue na sewa, guengo na abungbi lakue nga fango tënë lakue alingbi ti mû maboko na amaseka? Erin, so ayeke na Afrique du Sud, atene: “E amolenge e yeke diko tënë lakue ndali ti mandango Bible, ndali ti abungbi nga na fango tënë. Na ambeni ngoi e yeke buba yâ ti mandango ye na sewa na mbana ti tene e sara ni ape. Me babâ na mama ti e azia lege ni ape.” Lo kiri singila na babâ na mama ti lo ndali ti so ala mû maboko na lo ti bâ na nene ni mingi mandango Bible, abungbi nga na fango tënë. Fadeso, même tongana a si so lo gue na bungbi ape wala lo gue na fango tënë ape, lo yeke ku kungo ti sara ni hio.
SARA TERE TI MO KETE
8. (a) Tongana nyen la Jésus afa so lo sara tere ti lo kete? (b) So Jésus asara tere ti lo kete amû maboko na adisciple ti lo tongana nyen?
8 Atâa so Jésus ayeke lani nzoni-kue, lo sara tere ti lo kete lo tene na adisciple ti lo so lo bezoin mungo maboko ti Jéhovah. (Diko Jean 5:19.) So Jésus asara tere ti lo kete so, adisciple ti lo ane lo encore ape? Ên-ën. So lo zia bê ti lo mingi na Jéhovah asara si adisciple ti lo ayeke na confiance na lo mingi. Na pekoni, ala sara tere ti ala kete tongana ti Jésus.—Kus. 3:12, 13, 16.
9. Tongana mo yeda na afaute ti mo nga mo hunda pardon, a yeke mû maboko na amaseka ti mo tongana nyen?
9 Nde na Jésus, e yeke na siokpari na tere ti e nga e yeke sara afaute. Tongaso, a lingbi mo sara tere ti mo kete. Hinga akatikati ti mo nga yeda na afaute ti mo (1 Jean 1:8). Patron wa la mo ne lo mingi? Patron so ayeda na afaute ti lo? wala patron so ahunda pardon lâ oko ape? Tongana maseka ti mo amä mo na hundango pardon ndali ti afaute ti mo, lo yeke kiri ti ne mo mingi. Lo kue lo lingbi ti manda ti yeda na afaute ti lo. Rosemary, mama ti amolenge ota, atene: “E yeke yeda na afaute ti e, ye so apusu amolenge ti e ti fa atënë ti bê ti ala na e na ngoi so ala yeke na mbeni kpale. E hinga akatikati ti e, tongaso e fa na amolenge ti e ndo so ala lingbi ti wara vrai yorö ti akpale ti ala dä. Tongana ala bezoin mungo maboko, e yeke tokua ala lakue na yâ ti ambeti ti e, nga e yeke sambela legeoko na ala.”
10. Tongana nyen la Jésus asara tere ti lo kete na ngoi so lo yeke fa na adisciple ti lo ye so a lingbi ala sara?
10 Jésus ayeke lani na komandema na ndo ti adisciple ti lo. Lo yeke na droit ti fa na ala ye so a lingbi ala sara. Me, teti so lo sara tere ti lo kete, fani mingi lo yeke fa na ala ndani so lo hunda na ala ti sara mbeni ye. Na tapande, lo tene gi na adisciple ti lo pëpe ti gi Royaume ti Nzapa na mbilimbili ti lo kozoni, me lo tene nga, lo tene: “Na fade a yeke zia na ala aye so kue na ndo ni.” Jésus atene nga na ala, lo tene: “Ala zia ti fâ ngbanga na li ti azo.” Na pekoni lo fa ndani, lo tene: “Si a fâ ngbanga na li ti ala pëpe. Teti a yeke oko ngbanga so ala yeke fâ na li ti azo si a yeke fâ ande na li ti ala.”—Mat. 6:31–7:2.
11. Tongana lege ayeke dä, ngbanga ti nyen a yeke nzoni ababâ na amama afa na amaseka ti ala ndani so ala lu mbeni ndia wala ala mû mbeni desizion?
11 Tongana lege ayeke dä, fa na maseka ti mo ndani so mo lu mbeni ndia wala mo mû mbeni desizion. Tongana lo hinga ni, lo yeke mä yanga ti mo na bê ti lo kue. Barry, babâ ti amolenge osio, atene: “Tongana mo fa na amaseka ndani so mo hunda na ala ti sara mbeni ye, ala yeke duti na confiance na mo.” Ala yeke bâ so a yeke gi pëpe ndali ti so mo yeke na komandema na ndo ti ala la mo lu mbeni ndia wala mo mû mbeni desizion me ndali ti so mo yeke na mbeni nzoni raison ti sara ni. Girisa nga ape so amaseka ayeke akete molenge encore ape. Ala yeke manda tongana nyen ti gbu li ti ala ala wani, nga ala ye ti mû adesizion ala wani (aRom. 12:1). Barry atene: “Amaseka abezoin ti manda ti sara kua na hingango ndo ti ala ti mû anzoni desizion me pëpe ti mû adesizion gi ndali ti so mbeni ye anzere na ala wala pëpe.” (Ps. 119:34). Tongana mo sara tere ti mo kete mo fa na maseka ti mo ndani so mo mû adesizion, lo yeke bâ so mo hinga so lo komanse ti kpengba awe, nga lo yeke manda ti sara kua na “hingango ndo” ti lo ti mû adesizion lo wani.
SARA YE NA NDARA NGA COMPRENDRE MASEKA TI MO
12. Tongana nyen la Jésus asara ye na ndara ti mû maboko na Pierre?
12 Jésus asara ye lani na ndara nga lo hinga mungo maboko so adisciple ti lo abezoin ni. Na tapande, na ngoi so Jésus atene lani na adisciple ti lo so a yeke fâ lo, Pierre atene na lo so mara ti ye tongaso ayeke si na lo ape. Jésus ahinga lani so Pierre aye lo, me lo hinga nga so bango ndo ti Pierre so ayeke na lege ni ape. Tongana nyen la Jésus amû maboko lani na Pierre nga na tanga ti adisciple? Kozoni kue, lo mû wango na Pierre. Na pekoni, Jésus afa ye so ayeke si na azo so ake ti sara ye so bê ti Jéhovah aye na ngoi ti kpale. Jésus atene nga so Jéhovah ayeke futa azo so apensé gi na ala wani ape (Mat. 16:21-27). Pierre amanda ye na lege ti tënë ti Jésus so.—1 Pi. 2:20, 21.
13, 14. (a) Nyen la alingbi ti fa so mabe ti maseka ti mo akomanse ti woko? (b) Tongana nyen la ndara alingbi ti mû maboko na mo ti hinga kpale ti molenge ti mo ti koli wala ti wali nga ti mû na lo maboko so lo bezoin ni?
13 Sambela Jéhovah ti mû na mo ndara tongaso si mo lingbi ti hinga mungo maboko so maseka ti mo ayeke na bezoin ni (Ps. 32:8). Na tapande, nyen la alingbi ti fa so mabe ti molenge ti mo akomanse ti woko? Peut-être lo yeke na ngia tongana ti kozo ape, lo tene asioni tënë na ndo ti aita, wala lo ye ti fa atënë ti bê ti lo na mo encore ape. Tene hio ape so ye so afa so molenge ti mo ayeke sara mbeni kota siokpari na hondengo ni. * Na mbage, sara sanka ti akpale ni ape wala tene gi pëpe so akpale ni ayeke hon senge. Mo yeke na bezoin ti kpengba mabe ti lo.
14 Ti hinga ye so mo lingbi ti sara ti mû maboko na maseka ti mo, sara ye na nzoni bê nga ne maseka ti mo na ngoi so mo yeke hunda tënë na lo. A yeke tongana gbotongo ngu na sceau na yâ ti dû ti ngu. Tongana mo gboto ngu ni hio hio mingi, ngu ni ayeke tuku kue na ayeke ngbâ gi kete na yâ ti sceau ni. Legeoko nga, tongana mo kanga bê ti mo ape na ngoi so mo yeke hunda tënë na maseka ti mo wala mo gi ti forcé lo ti sara tënë, lo yeke fa atënë ti bê ti lo na mo ape. (Diko aProverbe 20:5.) Ilaria, so e sara tënë ti lo fade adabe ti lo so na ngoi so lo yeke lani maseka, lo ye lani ti mû ngoi mingi ti duti na amba ti lo ti klase me lo hinga so ayeke nzoni ape. Babâ na mama ti lo abâ so mbeni ye asava ape. Ilaria atene: “Mbeni lâ, na lakui, ala tene so ala bâ so mbi yeke gi bê ti mbi mingi, nga ala hunda mbi ti hinga nyen la apassé. Mbi komanse ti toto, mbi fa na ala gingo bê ti mbi, nga mbi hunda na ala ti mû maboko na mbi. Ala gbu mbi na kate ti ala, ala tene na mbi so ala comprendre mbi, nga ala tene so ala yeke mû maboko na mbi.” Hio, babâ na mama ti Ilaria akomanse ti mû maboko na lo ti wara anzoni kamarade na yâ ti congrégation.
15. Fa tongana nyen la Jésus asara ye lani na ndara na yâ ti sarango ye ti lo na mbage ti azo.
15 Jésus afa nga so lo sara ye na ndara na lege so lo hinga mungo maboko so adisciple ti lo ayeke na bezoin ni nga lo hinga anzoni sarango ye ti ala. Na tapande, na ngoi so Nathanaël amä so Jésus ayeke zo ti kodoro ti Nazareth, lo tene: “Mbeni nzoni ye alingbi ti sigigi na Nazareth so?” (Jean 1:46). Tongana mo yeke lani kâ, mo yeke pensé so Nathanaël ayeke na nzoni bango ndo ape? wala lo sara kangbi na popo ti azo? wala lo yeke na mabe ape? Jésus asara ye na ndara nga lo gi ti bâ nzoni ye so ayeke na yâ ti Nathanaël. Jésus atene lo yeke “tâ zo ti Israël so tënë ti handa ayeke na yâ ti lo oko pëpe.” (Jean 1:47). Jésus ayeke na ngangu ti hinga ye so ayeke na bê ti zo, nga lo sara kua na ngangu ni so ti gi ti bâ anzoni sarango ye ti azo.
16. Tongana nyen la mo lingbi ti mû maboko na maseka ti mo ti maï anzoni sarango ye?
16 Mo lingbi ti hinga atënë so ayeke na bê ti zo ape, me Nzapa alingbi ti mû maboko na mo ti sara ye na ndara. Mo yeke sara ye na ndara ti gi ti bâ anzoni sarango ye ti maseka ti mo? Zo oko aye pëpe ti tene a iri lo “zo ti kirikiri”. Na yâ ti pensé ti mo wala na yâ ti tënë ti mo, tene pëpe so molenge ti mo ti koli wala ti wali ayeke “molenge ti kpengba-li” wala “zo ti problème”. Même tongana maseka ti mo asara pëpe ye so mo hunda na lo, fa na lo so mo hinga anzoni sarango ye ti lo nga mo hinga biani so lo ye ti sara ye na lege ni. Gi ti bâ a-effort so lo yeke sara ti sara ye na lege ni nga gonda lo ndali ni. Mû maboko na lo ti maï anzoni sarango ye ti lo na lege so mo yeke mû na lo akua mingi tongana mo bâ so lo lingbi ti sara ni. A yeke ye so Jésus asara na adisciple ti lo la. Ngu oko na ndambo tongaso na peko ti so Jésus awara tere na Nathanaël (so a iri nga lo Barthélemy), Jésus asoro lo ti ga bazengele, nga Nathanaël ayapu na yâ ti kua so Jésus amû na lo (Luc 6:13, 14; Kus. 1:13, 14). Ahon ti sara si maseka ti mo abâ so lo sara lâ oko ye ti nzoni ape, gonda lo nga wa lo. Sara si lo bâ so lo lingbi ti zia ngia na bê ti mo nga na bê ti Jéhovah nga lo lingbi ti sara kua na akode ti lo ti sara na kua ti Jéhovah.
TONGANA MO FA YE NA AMOLENGE TI MO AYEKE GA NA MO NGIA
17, 18. Tongana mo ngbâ lakue ti fa ye na maseka ti mo ti sara na Jéhovah, ye ti pekoni ayeke so wa?
17 Tongana mo yeke fa ye na amolenge ti mo, na ambeni ngoi atënë ti bê ti mo alingbi ti duti tongana ti bazengele Paul, so ayeke lani tongana babâ ti azo mingi na lege ti yingo. Na mbeni ngoi, lo yeke na “kota vundu nga na mawa mingi na bê” ti lo ndali ti “ndoye so [lo] yeke na ni mingi” na mbage ti amolenge ti lo na lege yingo na Corinthe (2 aCor. 2:4; 1 aCor. 4:15). Victor, so ayeke na amolenge ota, atene: “Lâ ti maseka ayeke kete ye ape. Me, aye ti nzoni so e wara ayeke mingi ahon akpale so e wara. Na mungo maboko ti Jéhovah, e yeke lani na nzoni songo na amolenge ti e.”
18 Ababâ na amama, ala sara ngangu mingi ti fa ye na amolenge ti ala ndali ti so ala ye amolenge ti ala mingi. Ala zia lege ni ape. Ala gbu li kete na ndo ti ngia so ala yeke wara tongana amolenge ti ala amû desizion ti sara na Jéhovah nga ti ngbâ ti sara na lo be-ta-zo.—3 Jean 4.
^ par. 1 Article so ayeke fa tongana nyen ababâ na amama alingbi ti fa na amolenge ti ala, so ayeke na ngu 13 juska ti si na ngu 19, ti voro Jéhovah.
^ par. 13 Ababâ na amama alingbi ti bâ so a yeke nzoni ala diko Les jeunes s’interrogent — Réponses pratiques, vol. 1 lembeti 315 nga na vol. 2 lembeti 136-141.


text:
Eskê mo “ndoye mba ti mo tongana mo wani”?
“Mo ndoye mba ti mo tongana mo wani.”—MAT. 22:39.
ABIA: 73, 36
1, 2. Tongana nyen la Bible afa so ndoye ayeke kota ye mingi?
NDOYE ayeke kota mbage ti sarango ye ti Jéhovah Nzapa (1 Jean 4:16). Jésus, so ayeke kozo créature ti Jéhovah, aduti na tere ti lo aninga teti angu mingi na lo hinga sarango ye ti Jéhovah Nzapa ti ndoye nzoni (aCol. 1:15). Na yâ ti fini ti Jésus kue, na yayu nga na sese, lo fa na yâ ti sarango ye ti lo kue so lo hinga Jéhovah Nzapa ti ndoye nzoni mingi. Nga lo mû tapande ti ndoye ti Nzapa. Tongaso, e yeke na confiance so Jéhovah na Jésus ayeke komande ande teti lakue lakue na ndoye.
2 Na ngoi so mbeni zo ahunda lani Jésus ti hinga komandema so ayeke kota ahon tanga ni kue, Jésus atene: “‘Mo ndoye Jéhovah Nzapa ti mo na bê ti mo kue, na âme ti mo kue nga na bibe ti mo kue.’ So ayeke commandement so ayeke kota ahon atanga ni kue na a yeke kozoni la. Use commandement ni, so akpa ti kozoni so, ayeke so: ‘Mo ndoye mba ti mo tongana mo wani.’”—Mat. 22:37-39.
3. “Mba” ti e ayeke zo wa?
3 Bâ so gi na peko ti so Jésus asara tënë ti ndoyengo Jéhovah lo sara tënë ti ndoyengo amba ti e. Ye so afa so a yeke kota ye ti tene e ndoye azo kue. Me zo wa la ayeke “mba” ti e ni? Tongana e sara mariage awe, mba ti e so ayeke nduru na e mingi ayeke wali wala koli ti e. Aita ti e ti congrégation nga na azo so e yeke wara ala na fango tënë ayeke nga ‘amba’ ti e. Tongana nyen la azo so ayeke voro Jéhovah nga so ayeke mû peko ti afango ye ti Molenge ti lo ayeke fa so ala ndoye ‘amba’ ti ala?
NDOYE WALI WALA KOLI TI MO
4. Ngbanga ti nyen la atâa so e yeke nzoni-kue ape e lingbi ti duti na ngia na yâ ti mariage ti e?
4 Jéhovah asara Adam na Ève na lo bungbi ala koli na wali. So ayeke lani kozo mariage. Lo ye lani ti tene ala duti na ngia, yâ ti mariage ti ala afâ ape nga ala dü amolenge amû ndo ti sese kue (Gen. 1:27, 28). Ye oko, na peko ti so ala ke yanga ti Jéhovah, yâ ti mariage ti ala abuba, na siokpari na kuâ aga na ndo ti azo kue (aRom. 5:12). Me, Bible afa na e ye so e lingbi ti sara ti duti na ngia na yâ ti mariage ti e. Na yâ ti Bible, Jéhovah, lo so azia mariage na sese, amû gbâ ti anzoni wango na akoli na awali so asara mariage awe.—Diko 2 Timothée 3:16, 17.
5. Tongana nyen la ndoye ayeke kota ye mingi na yâ ti mariage?
5 Bible afa so ndoye so alondo na gbe ti bê ti zo ayeke kota ye so ayeke sara si songo ti azo aduti nzoni. A yeke nga legeoko na yâ ti mariage. Bazengele Paul asara tënë ti tâ ndoye, lo tene: “Ndoye ahinga ti kanga bê ti ku nga lo ye gi ti sara nzoni na zo. Ndoye asara mbanda pëpe, lo pika kate na ndo ti ye pëpe, lo zia si baba alï lo pëpe, lo sara ye ti songo bê ti zo pëpe, lo gi gi aye so anzere na lo pëpe, lo yeke sara ngonzo hio hio pëpe. Lo yeke diko pëpe sioni so a sara na lo. Lo wara ngia pëpe na yâ ti ye so ayeke mbilimbili pëpe, me lo wara ngia na yâ ti tâ tënë. Lo kanga bê na gbele aye kue, lo mä na bê na aye kue, lo zia beku na ndo ti aye kue, lo gbu ngangu na yâ ti aye kue. Ndoye ayeke hon lâ oko pëpe.” (1 aCor. 13:4-8). Tongana e gbu li ti e na ndo ti atënë ti Paul so nga e sara ye alingbi na ni e yeke duti na ngia na yâ ti mariage ti e.
6, 7. (a) Nyen la Bible atene na ndo ti dutingo mokonzi? (b) Tongana nyen la a lingbi mbeni Chrétien asara ye na wali ti lo?
6 Jéhovah asoro zo so alingbi ti duti mokonzi ti sewa. Paul afa ni, lo tene: “Mbi ye si ala hinga so mokonzi ti akoli kue ayeke Christ, mokonzi ti wali ayeke koli na mokonzi ti Christ ayeke Nzapa.” (1 aCor. 11:3). Me Jéhovah aye ti tene koli amû li ni na ndoye, me na ngangu ape. Jéhovah akomande na nzoni bê nga lo pensé gi na lo wani ape. Jésus nga kue asara tongaso. Lege so Jéhovah akomande na ni anzere na Jésus, ndali ti so lo tene: “Mbi ndoye Babâ.” (Jean 14:31). Tongana fade Jéhovah asara ye na ngangu na Jésus ka Jésus alingbi ti tene tënë so ape.
7 Atâa so koli ayeke mokonzi ti wali ti lo, Bible atene na lo ti ‘ne wali’ ti lo (1 Pi. 3:7). Mbeni lege so akoli alingbi ti ne na awali ti ala ayeke ti bâ na nene ni abezoin ti ala nga na yâ ti ambeni ye, a lingbi ala sara ye alingbi na bango ndo ti awali ti ala. Bible atene: “Akoli, ala ngbâ lakue ti ndoye awali ti ala gi tongana ti so Christ nga andoye congrégation na lo kä tere ti lo na kuâ ndali ti congrégation ni.” (aÉph. 5:25). Jésus amû même fini ti lo na kuâ ndali ti adisciple ti lo. Tongana mbeni koli akomande na ndoye, tongana ti Jésus, a yeke duti ngangu pëpe na wali ti lo ti ye lo, ti ne lo nga ti woko tere na gbe ti lo.—Diko Tite 2:3-5.
NDOYE AMBA TI MO ACHRÉTIEN
8. A lingbi e sara ye na mbage ti amba ti e aTémoin tongana nyen?
8 Na ndo ti sese kue laso, azo million mingi ayeke voro Jéhovah nga ayeke fa na azo iri ti lo nga na ye so lo leke na bê ti lo ti sara. A lingbi awakua ti Jéhovah asara ye na mbage ti amba ti ala aTémoin tongana nyen? Bible akiri tënë, a tene: “Zia e sara ye ti nzoni na azo kue, me mbilimbili na ala so ayeke aita ti e na yâ ti mabe.” (aGal. 6:10; diko aRomain 12:10.) Bazengele Pierre atene: “So fadeso ala sukula âme ti ala na lege so ala yeda ti sara ye alingbi na tâ tënë awe so, ye ti pekoni ayeke yengo tere ti aita, yengo tere so ayeke ti handango lê ti zo pëpe, zia ala ndoye tere ngangu mingi na ndoye so alondo na bê.” Pierre atene nga na amba ti lo aChrétien, lo tene: “Kota ye ni kue ayeke ti tene ala ndoye tere ngangu na popo ti ala.”—1 Pi. 1:22; 4:8.
9, 10. Ngbanga ti nyen la awakua ti Jéhovah ayeke beoko?
9 So e ye amba ti e aTémoin mingi, a sara si e yeke na yâ ti mbeni bungbi so mara ni ayeke dä pëpe na yâ ti dunia. Nga, ndali ti so e ye Jéhovah nga e sara ye alingbi na andia ti lo, lo yeke mû maboko na e na lege ti yingo vulu ti lo, so ayeke ngangu so ahon angangu kue na yâ ti dunia. Ye so amû maboko na e ti duti beoko na yâ ti sewa ti e ti aita kue na yâ ti dunia.—Diko 1 Jean 4:20, 21.
10 Paul afa so a yeke kota ye ti tene ndoye aduti na popo ti aChrétien tongana lo tene: ‘Ala yü tâ bango mawa ti zo, sarango nzoni na zo, tâ be-ti-molenge, sarango ye na ngangu pëpe; ala yü nga kangango bê ti ku. Ala ngbâ ti kanga bê na amba ti ala na popo ti ala, na ti pardonné mba na bê ti ala kue, tongana mbeni zo ayeke na tënë ti dema na tere ti mba ti lo. Gi tongana ti so Jéhovah apardonné ala na bê ti lo kue, ala nga ala sara tongaso. Me, na ndo ti aye so kue, ala yü ndoye, teti ndoye ayeke kamba ti bungbingo ye mbilimbili.’ (aCol. 3:12-14). E kiri merci mingi so ndoye, “kamba ti bungbingo ye mbilimbili”, ayeke na popo ti e atâa ndo wa la e londo dä wala mara ti e ayeke nyen.
11. Nyen la ndoye nga na beoko so ayeke na popo ti aTémoin ti Jéhovah afa na ndo ti ala?
11 Tâ ndoye nga na beoko so ayeke na popo ti awakua ti Jéhovah afa biani so ala yeke na yâ ti tâ bungbi ti vorongo Nzapa, ndali ti so Jésus atene: “A yeke na lege ti ye so si azo kue ayeke hinga ande so ala yeke adisciple ti mbi: tongana ala yeke na ndoye na popo ti ala.” (Jean 13:34, 35). Bazengele Jean nga atene: “A hinga amolenge ti Nzapa na amolenge ti Zabolo na lege ti ye so: Zo kue so ayeke sara ye ti mbilimbili pëpe alondo na Nzapa pëpe, nga zo so andoye ita ti lo pëpe alondo na Nzapa pëpe. Tënë so ala mä na tongo nda ni ayeke so: a lingbi e ndoye tere na popo ti e.” (1 Jean 3:10, 11). Ndoye nga na beoko so ayeke na popo ti aTémoin ti Jéhovah afa so ala yeke atâ disciple ti Christ, azo so Nzapa ayeke sara kua na ala ti fa nzoni tënë ti Royaume na ndo ti sese kue so azo ayeke dä.—Mat. 24:14.
BUNGBINGO “AZO MINGI MINGI”
12, 13. Nyen la “azo mingi mingi” ayeke sara laso? Nyen la “azo mingi mingi” aga nduru ti wara awe?
12 Mingi ti awakua ti Jéhovah ayeke ti “azo mingi mingi . . . ala londo na popo ti amara kue, akete mara kue, azo ti kodoro kue, ayanga ti kodoro kue, ala yeke luti na dawa ti trône [ti Nzapa] nga na dawa ti Molenge ti ngasangbaga [Jésus Christ].” Ala yeke azo wa? “Azo so ayeke ala so asigigi na yâ ti kota ye ti vundu si aga so, ala sukula yongoro bongo ti ala na ala sara si a vuru na yâ ti mênë ti Molenge ti ngasangbaga ni”, ndali ti so ala mä na bê na sandaga ti Jésus. “Azo mingi mingi” so aye Jéhovah na Molenge ti lo, nga “ala yeke sara na lo kusala so ayeke nzoni-kue bï na lâ”.—Apoc. 7:9, 14, 15.
13 Nzapa aga nduru ti futi dunia ti Satan so awe na ngoi ti “kota ye ti vundu”. (Mat. 24:21; diko Jérémie 25:32, 33.) Me Jéhovah ayeke bata awakua ti lo nga lo yeke gue na ala na fini dunia ndali ti so lo ye ala. Tongana ti so a fa aga nduru ti sara ngu 2000 awe, “fade [Nzapa a]yeke mbô ngu ti lê kue na lê ti ala, kuâ ayeke duti ande dä mbeni pëpe; mua, wala toto, wala pasi ayeke duti dä mbeni pëpe.” Mo yeke ku kungo ti duti na yâ ti Paradis na peko ti so “angbene ye ni ahon ti ala awe”?—Apoc. 21:4.
14. Wungo ti “azo mingi mingi” ague na li ni laso tongana nyen?
14 Na ngoi so alango ti nda ni akomanse lani na ngu 1914, awakua ti Jéhovah ayeke saki oku tongaso na ndo ti sese kue. Ndoye so kete wungo ti tanga ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu ayeke na ni na mbage ti azo apusu ala ti ngbâ ti fa nzoni tënë ti Royaume. Yingo vulu ti Nzapa amû nga maboko na ala ti sara ni. Ye so asara si laso a yeke bungbi “azo mingi mingi” so ayeke na beku ti wara fini na ndo ti sese teti lakue lakue. Wungo ti e aTémoin ayeke 8000000 tongaso na yâ ti acongrégation ahon 115400 na ndo ti sese, na wungo ti e angbâ gi ti gue na li ni. Na tapande, azo 275500 na ndo ni awara batême na ngu ti kusala 2014. So ti tene azo 5300 awara batême yenga na yenga.
15. Nyen la amû lege na azo mingi laso ti mä nzoni tënë?
15 Ti bâ wungo ti azo so ayeke mä nzoni tënë laso apika bê mingi. Laso a sigigi na ambeti ti e na ayanga ti kodoro ahon 700. Tour ti Ba Ndo ayeke périodique so a kangbi ni na yâ ti dunia ahon atanga ni kue. A yeke imprimé ni ahon 52000000 nze na nze na ayanga ti kodoro 247. Nga, buku Bible afa nyen biani? so e yeke manda na Bible na azo a imprimé ni 200000000 nga a sigigi na ni na ayanga ti kodoro ahon 250.
16. Ngbanga ti nyen la bungbi ti Jéhovah angbâ ti gue na li ni?
16 Wungo ti e aTémoin ti Jéhovah angbâ gi ti gue na li ni ndali ti so e yeke na mabe na Nzapa nga e yeda so Bible ayeke Mbeti so a sû na gbe ti yingo ti Nzapa (1 aThes. 2:13). Jéhovah angbâ ti iri tënë nzoni na ndo ti e atâa so Satan “nzapa ti aye ti ngoi so” aye e ape nga lo yeke kanga lege na e.—2 aCor. 4:4.
NDOYE AMBA TI MO LAKUE
17, 18. A lingbi e sara ye tongana nyen na mbage ti azo so ayeke aTémoin ape?
17 A lingbi awakua ti Jéhovah asara ye tongana nyen na mbage ti azo so avoro oko tâ Nzapa ape? Na fango tënë, ambeni zo ayeda ti mä e me ambeni ake. Me atâa sarango ye ti azo ni ayeke tongana nyen, e yeke sara ye alingbi na wango ti Bible so atene: “Zia lakue tënë ti yanga ti ala aduti nzoni, ala zia ingo dä, si ala hinga tongana nyen a lingbi ala kiri tënë na zo oko oko.” (aCol. 4:6). Na ngoi so e yeke fa tënë ti mabe ti e na azo so ahunda na e nda ti beku ti e, e yeke sara ni na “ngangu pëpe nga na nengo zo mingi” ndali ti so e ye amba ti e.—1 Pi. 3:15.
18 E yeke ye azo même tongana ala sara ngonzo na tere ti e nga ala ke tënë so e yeke fa, nga e yeke mû tapande ti Jésus. “Tongana a yeke zonga [Jésus], lo kiri peko ti zonga ni pëpe. Tongana lo yeke bâ pasi, lo gi ti son na ndo ti zo pëpe, me lo ngbâ ti zia tënë ti lo kue na maboko ti lo so ayeke fâ ngbanga mbilimbili.” (1 Pi. 2:23). Atâa e yeke na tere ti amba ti e aChrétien wala na tere ti ambeni zo nde, e yeke sara tere ti e kete nga e yeke sara ye alingbi na wango so: “Ala kiri sioni teti sioni pëpe wala zonga teti zonga pëpe; me ala tene nzoni tënë na zo.”—1 Pi. 3:8, 9.
19. A lingbi e sara ye na mbage ti awato ti e tongana nyen?
19 Tongana e sara tere ti kete ayeke mû maboko na e ti sara ye alingbi na mbeni kpengba fango ye ti Jésus. Na yâ ti fango ye ti Jésus na ndo ti Hoto, lo tene: “Ala mä so a tene: ‘Mo ndoye mba ti mo na mo ke wato ti mo.’ Me mbi tene na ala: Ala ngbâ ti ndoye awato ti ala na ti sambela ndali ti azo so ayeke sara ye ti ngangu na ala. Ala sara tongaso ti fa so ala yeke amolenge ti Babâ ti ala so ayeke na yayu, teti lo sara si lâ ti lo asu na ndo ti azo ti sioni nga na azo ti nzoni. Na lo sara si ngu-nzapa apika na ndo ti azo ti mbilimbili nga na azo ti mbilimbili pëpe.” (Mat. 5:43-45). So e yeke awakua ti Nzapa, a lingbi e “ndoye awato” ti e atâa ala sara nyen na e.
20. E hinga tongana nyen so na yâ ti fini dunia azo kue ayeke ye Nzapa nga na amba ti ala? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
20 Na ngoi kue, a lingbi e awakua ti Jéhovah e fa na yâ ti sarango ye ti e so e ye Jéhovah nga na amba ti e. Na tapande, même tongana azo ake ti mä tënë ti Royaume so e yeke fa, e yeke mû maboko na ala na ngoi so ala yeke na bezoin ni. Bazengele Paul atene: “Zia kuda ti mbeni ye ti zo aduti na li ti ala pëpe, me gi ti ndoye tere na popo ti ala, teti zo so andoye mba ti lo asara biani ye so ndia afa. Teti andia so, ‘Mo gi wali wala koli nde pëpe, mo fâ zo pëpe, mo nzi ye pëpe, mo sara bê ti ye pëpe,’ na mbeni commandement kue so ayeke dä, abungbi kue gi na yâ ti tënë oko so: ‘Mo ndoye mba ti mo tongana mo wani.’ Ndoye ayeke sara sioni na mbeni zo pëpe, tongaso ndoye ayeke sarango biani ye so ndia afa.” (aRom. 13:8-10). E aTémoin ti Jéhovah, e yeke fa tâ ndoye na mbage ti amba ti e na yâ ti dunia ti Satan so tënë ti kangbi, sarango ye ti ngangu na zo nga sarango ye ti sioni amû ndo dä (1 Jean 5:19). Tongana Jéhovah afuti ande Satan na asioni yingo ti lo nga na azo so ayeke sara ngangu li awe, azo ayeke sara ye kue na ndoye na ndo ti sese na yâ ti fini dunia. Azo ayeke duti ande nzoni mingi na ngoi so azo kue na ndo ti sese ayeke ye Nzapa nga na amba ti ala.


text:
BIBLE ACHANGÉ FINI TI AZO
Mbi manda ti mû nengo na awali nga na mbi wani
A DÜ LO NA NGU: 1960
NA KODORO TI: FRANCE
LO YEKE ÂNDÖ: ZO TI NYONGO SIONI MBANGI NGA ZO SO AYEKE NE AWALI APE
GIGI TI MBI ÂNDÖ:
A dü mbi na kodoro ti Mulhouse, so ayeke na mbage ti nord-est ti France, na yâ ti mbeni quartier so sarango ye ti ngangu na zo ahon ndo ni dä. Na kete ti mbi, azo aye papa lani na yâ ti quartier ti e mingi. Na yâ ti fami ti e, e yeke ne ka awali ape nga a yeke ngangu ti tene akoli ahunda wango na ala. A fa na mbi so place ti awali ayeke ka gi na yâ ti cuisine, ti bâ lege ti akoli ti ala nga na amolenge ti ala.
Na kete ti mbi lani, gigi ayeke ngangu na mbi. Na ngoi so mbi wara ngu bale-oko, babâ ti mbi akui ndali ti so lo yeke nyon ka sämba mingi. Ngu oku na pekoni, mbeni yaya ti mbi ti koli afâ tere ti lo. Gi na yâ ti oko ngu ni so, na ngoi so ambeni sewa use atiri na popo ti ala, a fâ mbeni zo na lê ti mbi tongaso, na ye ni so asara mbi nzoni ape. Azo ti sewa ti mbi afa na mbi kpongo zo na zembe, pikango ngombe nga ti tiri tongana a hunda ti sara tongaso. Ndali ti aye ni so, mbi komanse ti sara atatouage na tere ti mbi nga ti ga zo ti nyongo sämba.
Na ngu 16, lango oko oko, mbi yeke nyon gbenda ti sämba 10 ti si na 15 tongaso. Na pekoni, mbi komanse ti nyon mbangi. Ti vo aye ni so, mbi yeke kä agbagbarango wen nga mbi yeke nzi ye. Na ngu 17, mbi sara kanga déjà awe. Tongana a diko ni kue, a dë ngbanga fani 18 na li ti mbi ndali ti nzi nga na sarango ye ti ngangu na zo.
Na ngu 20 tongaso, gigi ti mbi akiri aga kirikiri. Na yâ ti lango oko, mbi peut ti roulé kugbe ti mbangi 20 na mbi nyon ni, nga mbi yeke nyon ambeni sioni yorö na tere ni. Fani mingi, a ngbâ kete mbi kui na yâ ni. Mbi komanse ti kä mbangi, na ye so asara si mbi yeke fono lakue gi na ngombe nga na zembe. Mbeni lâ, mbi pika mbeni koli na ngombe, me merci so lê ti ngombe ni amû gi wen ti ceinture ti lo! Na ngu 24, mama ti mbi akui na a sara si mbi ga encore sioni mingi. Tongana azo atingbi na mbi na lege, mbeto ayeke sara ala, ala yeke fâ lege. Teti so mbi yeke tiri ka mingi, asamedi na adimanche a yeke wara ka gi mbi na yâ ti acommisariat wala na hôpital ti soigné akä ti mbi.
Na ngu 28, mbi sara mariage. Tongana ti so ala peut ti hinga, mbi yeke ne lani wali ti mbi ni ape. Mbi yeke zonga ka lo lani nga mbi yeke pika lo. E yeke sara ye tongana ti ambeni koli na wali ape. Mbi pensé ti mbi mbi tene gbâ ti aye ti baba so mbi nzi si mbi mû na lo so alingbi awe. Na pekoni, mbeni ye so mbi ku tere ti na ni ape asi. A-Témoin ti Jéhovah akomanse ti manda Bible na lo. Na peko ti kozo mandango ye ni, lo zia lege ti nyongo manga, lo ke ti mû anginza ti nzi ti mbi ni nga lo kiri na mbi aye ti lo ti baba ni. Ye ni so ason mbi ngangu. Mbi kanga lege na lo ti manda Bible ni nga mbi yeke nyon manga na mbi tuku guru ni na lê ti lo. Mbi yeke zia kamene na lê ti lo na lê ti azo na yâ ti quartier.
Na mbeni bï, na ngoi so mbi soulé ngangu, mbi bi wâ na yâ ti da ti e. Wali ti mbi la aga azi mbi na molenge ti e ti wali, so ayeke na ngu oku, na yâ ti wâ ni. Na ngoi so sämba ni akpe na lê ti mbi awe, bê ti mbi akomanse ti fâ ngbanga na ndo ti mbi. Ti mbi, Nzapa apeut lâ oko ape ti pardonné mbi. Mbi rappelé so mbeni lâ, mbeni prêtre atene so azo ti sioni ayeke gue ande na enfer. Même docteur so ayeke soigné ka mbi atene na mbi: “Ye oko ti sara ngbanga ti mo ayeke dä ape! Mo buba ti mo awe.”
LEGE SO BIBLE ACHANGÉ FINI TI MBI:
Na peko ti wâ ni so, e gue e lango na ndo ti akogara ti mbi. Na ngoi so aTémoin ti Jéhovah ni aga ti bâ wali ti mbi, mbi ngbâ mbi hunda ala, mbi tene: “Eskê Nzapa apeut ti pardonné asiokpari ti mbi kue?” Ala fa na mbi versê ti 1 aCorinthien 6:9-11. Versê ni afa asarango ye so Nzapa afâ ngbanga na ndo ni, me a kiri a tene: “Ambeni na popo ti ala ayeke ândö tongaso.” Tënë ni so afa na mbi so mbi peut ti changé. Na pekoni, aTémoin ti Jéhovah ni afa na mbi so Nzapa aye mbi na dikongo na mbi versê ti 1 Jean 4:8. Tënë ni adë bê ti mbi na mbi hunda ala ti manda Bible na mbi fani use na yâ ti yenga oko, nga mbi komanse ti gue na abungbi ti ala. Mbi yeke sambela lani Jéhovah lakue.
Nze oko na pekoni, mbi zia lege ti nyongo mbangi nga na sämba. Hio, yâ ti tere ti mbi akomanse ti son! Mbi yeke bâ asioni bango-li, li ti mbi ayeke son, crampe nga na ambeni ye ni nde so ayeke sara zo tongana lo zia lege ti nyongo mbangi ayeke sara mbi. Me, na oko ngoi ni, mbi bâ so Jéhovah ayeke mû maboko na mbi nga lo mû ngangu na mbi. Mbi bâ aye ni tongana ti bazengele Paul. Na ndo ti tënë ti mungo maboko so Nzapa amû na lo, Paul tene: “Mbi wara ngangu ti sara aye kue ndali ti lo so lo mû ngangu ni na mbi.” (aPhilippien 4:13). Ambeni ngoi na pekoni, mbi zia nga lege ti nyongo manga.—2 aCorinthien 7:1.
Bible a-aidé mbi ti hinga ye so mbi yeke sara na yâ ti gigi ti mbi nga asara si sewa ti e aga nzoni. Asarango ye ti mbi na mbage ti wali ti mbi achangé. Mbi komanse ti ne lo nga ti tene “ pardon” nga na “merci.” Mbi ga mbeni nzoni babâ. Na peko ti so mbi manda Bible teti ngu oko tongaso, mbi mû fini ti mbi na Jéhovah nga mbi wara batême, na mungo peko ti tapande ti wali ti mbi.
NZONI YE SO MBI WARA NA PEKONI:
A yeke grâce na afango ye ti Bible la mbi ngbâ na fini so. Même afami ti mbi so ayeke aTémoin ti Jéhovah ape apensé lani so peut-être mbangi la ayeke fâ ande mbi wala a yeke fâ ande mbi na yâ ti tiri.
Afango ye ti Bible asara si sewa ti mbi aga nzoni mingi, ngbanga ti so a fa na mbi ti sara kua ti mbi ti koli nga ti babâ (aÉphésien 5:25; 6:4). E komanse ti sara aye na sewa. Fadeso, ahon ti tene mbi pensé so place ti wali ti mbi ayeke gi na cuisine, mbi yeke na ngia ti aidé lo si lo sara kua ti lo ti fango tënë ti Nzapa na azo, so lo yeke sara ni teti l’heure mingi. Lo yeke nga na ngia ti aidé mbi na yâ ti kua ti mbi ti ancien na yâ ti congrégation.
Ndoye ti Jéhovah Nzapa nga na nzoni-bê ti lo andu bê ti mbi mingi. Ye so asara si mbi yeke na kota nzara ti sara tënë ti asarango ye ti tere ti lo so na azo so a bâ ala tongana azo so apeut ti changé ape, ndali ti so azo kue abâ lani mbi tongaso. Mbi hinga so Bible apeut ti sara si gigi ti mbeni zo akiri aga nzoni. Bible afa na mbi ti ye azo na ti ne ala, atâa ayeke koli wala wali. Nga, a fa na mbi ti ne tere ti mbi wani.
TI HINGA AMBENI TËNË
Tongana nyen andia ti Nzapa ayeke sara nzoni na e?
Jésus afa ndani so e bezoin ti tene Bible afa lege na e. Lo fa nga akota ndia ni use.


text:
107: A bo Etienne na tênë
KOLI so akuku na sese so ayeke Etienne. Lo yeke mbeni disciple be-ta-zo ti Jésus. Me bâ ye so asi na lo! Akoli so ayeke bo lo na akota tênë. Ndali ti nyen si ala ke Etienne ngangu tongaso si ala sara ye ti sioni so na tere ti lo so? Zia e bâ.
Nzapa amû maboko na Etienne ti sara amiracle mingi. A nzere na akoli so pëpe, tongaso ala papa na lo ndali ti so lo fa tâ tënë na azo. Me Nzapa amû ndara mingi na Etienne, si Etienne afa so akoli so ayeke fa atënë ti mvene na azo. Ye so akiri azia ngonzo na bê ti ala mingi. Tongaso ala gbu lo, na ala iri azo ti ga ti tene mvene na ndo ti lo.
Kota prêtre ahunda na Etienne, lo tene: ‘Tâ tënë la ala tene so?’ Etienne akiri tënë na ala na fango na ala ye so ayeke na yâ ti Mbeti ti Nzapa na mbeni lege so ayeke pendere mingi. Na hunzingo ni, lo fa tongana nyen asioni zo ake giriri aprophète ti Jéhovah. Na pekoni, lo tene: ‘Ala yeke tâ gi tongana azo so. Ala fâ Jésus, lo so ayeke wakua ti Nzapa, na ala sara ye alingbi na andia ti Nzapa pëpe.’
Ye so asara si lê ti amokonzi-nzapa ni abe na ngonzo na ala te pembe ti ala. Me Etienne ayô li ti lo na nduzu na lo tene: ‘Bâ! Mbi bâ Jésus aluti na koti ti Nzapa na yayu.’ Na mango tënë so, azo ni akanga mê ti ala na ala tuku na ndo ti lo, si ala gbu lo agboto lo, na ala asigigi na lo na yâ ti kodoro ni.
Kâ, ala zi bongo ti ala ti ndo ni na ala mû ni na mbeni maseka-koli so iri ti lo ayeke Saul ti bata ni. Mo bâ Saul ge? Fadeso, azo ni amû atênë ti bo na Etienne. Etienne akuku na sese na lo sambela Nzapa tongana ti so mo bâ na lê ti foto so. Lo tene: ‘Jéhovah, kiri na ala pëpe sioni so ala sara so.’ Lo hinga so a yeke amokonzi-nzapa la si ahanda ambeni na popo ti ala. Na pekoni, Etienne akui.
Tongana mbeni zo asara sioni na mo, mo yeke gi ti kiri ni na lo, wala mo yeke hunda na Nzapa ti kiri sioni so na lo? Etienne na Jésus asara tongaso pëpe. Ala sara nzoni même na azo so asara sioni na ala. Zia e tara ti sara ye tongana ala.
Kusala 6:8-15; 7:1-60.
Ahundango tënë
- Etienne ayeke zo wa? Nzapa amû maboko na lo ti sara nyen?
- Etienne atene nyen so amû ngonzo mingi na amokonzi-nzapa ni?
- Tongana azo agboto Etienne asigigi na lo na yâ ti kodoro ni, ala sara nyen na lo?
- Na lê ti foto ni, koli so aluti kâ na tere ti abongo so ayeke zo wa?
- Kozoni si lo kui, Etienne asambela Jéhovah, lo tene nyen?
- Na tapande ti Etienne, a lingbi e sara nyen tongana mbeni zo asara mbeni ye ti sioni na e?
Ambeni hundango tënë
- Diko Kusala 6:8-15.
Amokonzi-nzapa asara kusala na aye ti handa wa ti kanga lege na kusala ti aTémoin ti Jéhovah? (Kus. 6:9, 11, 13).
- Diko Kusala 7:1-60.
Nyen la amû lani maboko na Etienne ti ndu bê ti azo tongana lo yeke fa nzo tënë na gbele Sanhédrin? E lingbi ti manda nyen na lege ti tapande ti lo? (Kus. 7:51-53; aRom. 15:4; 2 Tim. 3:14-17; 1 Pi. 3:15).
Bango ndo wa a lingbi e duti na ni na mbage ti azo so agi ti kanga lege na kusala ti e? (Kus. 7:58-60; Mat. 5:44; Luc 23:33, 34).


text:
MBAGE 7
Lege ti fa ye na molenge ti mo
“A lingbi commandement so mbi mû na mo laso aduti na bê ti mo; na fade mo fa tënë ni na amolenge ti mo.”
Na ngoi so Jéhovah azia na sese ye so a iri ni sewa, lo mû na ababâ na amama kua ti bâ lege ti amolenge ti ala (aColossien 3:20). A yeke na mo babâ wala mama ti fa na molenge ti mo ti ye Jéhovah nga ti kono ti ga zo so ahinga ti mû adesizion (2 Timothée 1:5; 3:15). A yeke nzoni mo gi nga ti hinga ye so ayeke na yâ ti bê ti molenge ti mo ti koli wala ti wali. Me, tapande ti mo wani la ayeke kota ye. Mo yeke fa ande nzoni mingi tënë ti Jéhovah na molenge ti mo tongana mo bata ni na yâ ti bê ti mo wani kozoni.
1 SARA SI A YEKE NGANGU APE NA AMOLENGE TI MO TI SARA TËNË NA MO
YE SO BIBLE ATENE: “A lingbi zo oko oko aduti nduru ti mä tënë, ti sara tënë hio hio pëpe.” (Jacques 1:19). Ye so mo ye ayeke ti tene amolenge ti mo abâ so a yeke ngangu na ala ape ti sara tënë na mo. A yeke nzoni ala hinga so mo yeke nduru ti mä ala tongana ala ye ti sara tënë na mo. Sara si siriri aduti na yâ ti sewa ti mo si ala bâ so a yeke ngangu ape na ala ti fa tënë ti bê ti ala (Jacques 3:18). Tongana ala bâ so mo son songo wala mo luti gi nganganga, ala lingbi ti zi bê ti ala na mo ape. Kanga bê ti mo na tere ti amolenge ti mo nga fa na ala lakue so mo ye ala.
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Duti nduru ti mä amolenge ti mo tongana ala ye ti sara tënë na mo
Sara lisoro lakue na amolenge ti mo, me pëpe gi na ngoi so akpale ayeke dä
2 GI TI HINGA YE SO AYEKE BIANI NA PEKO TI ATËNË TI ALA
YE SO BIBLE ATENE: “Zo so amä tënë, fade lo wara nzoye.” (aProverbe 16:20). Na ambeni ngoi, a yeke nzoni mo hinga ye so ayeke na peko ti atënë ti amolenge ti mo si mo hinga biani ye so agbu bê ti ala. Mingi ni, amolenge ayeke kono ka yâ ti atënë wala ala yeke tene atënë so alondo biani na bê ti ala ape. Bible atene: “Zo so akiri tënë kozoni si lo mä tënë ni, so ayeke ye ti buba.” (aProverbe 18:13). Ni la, sara ngonzo hio ape.
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Leke na bê ti mo ti fâ tënë na yanga ti amolenge ti mo ape wala ti sara ye ahon ndo ni ape atâa tënë ti nyen la ala tene
Tara ti dabe ti mo na ye so agbu bê ti mo lani na ngoi so mo yeke na oko ngu ti ala nga na ye so ayeke kota ye na lê ti mo
3 ALA USE KUE ADUTI YANGA OKO
YE SO BIBLE ATENE: “Molenge ti mbi, mo mä wango tënë ti babâ ti mo, na mo zia lege ti wango tënë ti mama ti mo pëpe.” (aProverbe 1:8). A yeke ala use kue, babâ na mama, si Jéhovah azia ala na ndo ti amolenge ti ala. A lingbi mo fa na amolenge ti mo ti ne mo nga ti mä yanga ti mo (aÉphésien 6:1-3). Tongana babâ na mama aduti “biani beoko na yâ ti bibe oko” pëpe, amolenge ti ala alingbi ti hinga ni hio (1 aCorinthien 1:10). Tongana yanga ti ala ague oko ape, sara kue ti fa ni ape na lê ti amolenge ti ala, ngbanga ti so a lingbi ti sara si amolenge ni ane ala pëpe tongana ti kozo.
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Ala sara lisoro nga ala mä tere na ndo ti kode so ala yeke fa lege na amolenge ti ala
Tongana bango ndo ti mo ayeke nde na ti koli ti mo wala wali ti mo na ndo ti kode ti fango ye na amolenge ti ala, gi ti hinga pensé ti lo nga
4 HINGA YE SO MO YE TI FA NA ALA
YE SO BIBLE ATENE: “Fa na molenge lege so a lingbi lo gue dä.” (aProverbe 22:6). Ti bata amolenge ti mo si ala ga anzoni zo ayeke si gi tongaso ape. A yeke nzoni mo hinga kozoni ye so mo ye ti sara, so a ndu nga fango lege na ala (Psaume 127:4; aProverbe 29:17). Fango lege na amolenge aye pëpe ti tene gi ti punir ala. A hunda nga ti mû maboko na ala ti hinga ndani so babâ na mama ti ala alu ambeni ndia (aProverbe 28:7). Fa nga na ala ti ye Mbeti ti Nzapa nga ti hinga anene tënë so ayeke na yâ ni (Psaume 1:2). Ye so ayeke mû maboko na ala ande ti duti na mbeni nzoni yingo-ti-hinga.
YE SO MO LINGBI TI SARA:
Sara kue si amolenge ti mo abâ Nzapa tongana mbeni Babâ so ala lingbi ti zia bê ti ala kue na lo
Fa na ala ti hinga nga ti kpe ambeni kpale, na tapande akpale so ayeke na aplace so azo ayeke sara kamarade dä na ndo ti Internet. Fa na ala tongana nyen ti kpe azo so aye ti lango na amolenge na ngangu
TI HINGA AMBENI TËNË
Nzoni fason ti se amolenge ti mo ayeke so wa?
Bible afa nzoni fason 3 ti sengo ndo.


text:
CHAPITRE 89
Na guengo na Judée, lo fa tënë na Pérée
TI SARA SI MBENI MBA TI MO ATÏ AYEKE KOTA SIOKPARI
PARDONNÉ MBA TI MO NGA FA SO MO YEKE NA MABE
Teti mbeni ngoi, Jésus angbâ na sese ti Pérée, mbeni ndo so ayeke na mbage ti “Ngu ti Jourdain”. (Jean 10:40). Fadeso, lo yeke gue na Jérusalem na mbage ti sud.
Jésus ague lo oko ape. Na tere ti lo, a yeke wara adisciple ti lo nga na “gbâ ti azo” so na popo ni, a yeke wara azo ti rongo nginza ti impôt nga na awasiokpari (Luc 14:25; 15:1). A yeke wara nga ascribe na aFarizien so kua ti ala ayeke gi ti kasa aye kue so Jésus ayeke tënë na lo yeke sara. Ala yeke na gbâ ti aye so ala yeke gbu li dä na peko ti so Jésus afa na ala toli na ndo ti taba so agirisa, ti molenge so agirisa nga na ti zo ti mosoro na Lazare.—Luc 15:2; 16:14.
Âmanke, gi kasango ndo ti awato ni la asara si Jésus atourné na mbage ti adisciple ti lo ti sara tënë na ala na ndo ti ambeni ye so lo sara tënë ni kozo awe, tongana ala yeke lani na Galilée.
Na tapande, lo tene: “Nyen na nyen, aye ayeke sara si mabe ti zo atï. Me, mawa na zo so aye ni so aga na lege ti lo! . . . Ala sara hange. Tongana ita ti mo asara mbeni siokpari, suku na lo; na tongana lo changé bê ti lo, pardonné lo. Atâa tongana lâ oko oko lo sara siokpari na tere ti mo fani mbasambala, na lo kiri na mo fani mbasambala, lo tene: ‘Mbi hinga mbi sara faute,’ a lingbi mo pardonné lo.” (Luc 17:1-4). Tënë so adoit ti rappelé lani Pierre na hundango ndo so lo hunda lani ti gi ti hinga wala a lingbi a pardonné gi zo lege mbasambala awe.—Matthieu 18:21.
Eskê adisciple apeut ande ti sara ye alingbi na atënë ti Jésus so la? Na ngoi so ala tene na Jésus atene: “Sara si mabe ti e akiri akono,” Jésus adë bê ti ala atene: “Tongana mabe ti ala akono tongana ti lê ti keke ti moutarde, ka ala yeke tene na keke ti mûrier so: ‘Londo na gunda ti mo kue, mo gue mo lu tere ti mo na yâ ti ngu-ingo!’ na keke ni ayeke mä yanga ti ala.” (Luc 17:5, 6). Biani, même tongana zo ayeke gi na kete mabe, lo peut ti sara akota ye mingi na ni.
Na pekoni, Jésus afa nene ti dutingo na bibe ti sarango tere kete nga na ti dutingo na nzoni bango ndo na ndo ti zo lo wani. Lo tene na abazengele ni, lo tene: “Zo wa la na popo ti ala, tongana lo yeke na ngbâa so ayeke sara kua na yaka wala ayeke bata anyama, si ngbâa ni alondo na yaka akiri, lo yeke tene na lo: ‘Ga ge hio mo duti na tere ti table mo te kobe’? Ên-ën, me lo yeke tene ande na ngbâa ni: ‘Tö kobe na mbi si mbi te. Yü bongo ti kua na mo mû na mbi kobe. Tongana mbi hunzi ti te ye na ti nyon ye awe, mo lingbi ti te ye nga ti nyon ye.’ So ngbâa ni asara gi aye so a fa na lo ti sara so, eskê lo yeke gonda lo ndali ni? Ên-ën. Legeoko nga, tongana ala sara aye kue so a fa na ala ti sara, ala tene: ‘E yeke gi asenge ngbâa. Ye so e sara fade ayeke gi ye so a lingbi e sara ni.’”—Luc 17:7-10.
Wakua ti Nzapa oko oko adoit ti hinga nene ti ziango aye ti yingo na kozo ndo. Na ndo ni, zo oko oko adoit ti hinga so a yeke pasa la lo yeke na ni ti voro Nzapa na ti duti tongana mbeni membre ti yâ ti sewa ti lo.
Âmanke, a yeke kete na peko ti ye so la si mbeni zo aga na tokua na iri ti Marie na Marthe. Ala yeke aita ti Lazare ti wali, na ala lango na Béthanie ti Judée. Zo ni atene na Jésus: “Seigneur, lo so mo ye lo mingi so, tere ti lo ason.”—Jean 11:1-3.
Atâa so Jésus amä so tere ti kamarade ti lo ason mingi, vundu ahon ndo ti lo ape. Me, lo tene: “Songo tere so ayeke ti tene lo kui ape, me a yeke ti mû gloire na Nzapa, si na lege ni Molenge ti Nzapa awara gloire.” Na peko ti so lo sara lango use na ndo so lo yeke dä so, Jésus atene na adisciple ti lo atene: “E kiri e gue na Judée.” Adisciple ni ake, ala tene: “Rabbi, a ninga mingi ape la azo ti Judée aye ti bo mo na tênë, na mo ye ti kiri ti gue kâ?”—Jean 11:4, 7, 8.
Jésus akiri tënë na ala atene: “Kota lâ ayeke na l’heure 12 ape? Tongana mbeni zo atambela na kota lâ, lo yeke gu tere ti lo na mbeni ye ape, ngbanga ti so lo bâ lumière ti dunia so. Me tongana mbeni zo atambela na bï, lo yeke pika gere ti lo, ngbanga ti so lumière ayeke na yâ ti lo ape.” (Jean 11:9, 10). Lo ye peut-être ti fa na ala so ngoi so Nzapa amû na lo ti sara kua ti fango tënë ade ti hunzi ape. Ni la, juska ti si na ngoi ni so, Jésus aye ti sara ye kue so lo peut ti sara na yâ ti kete ngoi so angbâ na lo so.
Jésus akiri atene na ala atene: “Kamarade ti e Lazare alango, me mbi yeke gue kâ ti zingo lo.” Ndali ti so ala pensé ti ala atene Lazare angbâ gi ti wu tere ti lo wungo na so na pekoni lo yeke wara ande sava, adisciple atene: “Seigneur, tongana lo yeke lango, tere ti lo ayeke kaï.” Jésus angbâ atene na ala polele: “Lazare akui awe, . . . Me fadeso, e gue na tere ti lo.”—Jean 11:11-15.
So ala hinga so a peut ti fâ Jésus na Judée, nga ti fa so ala peut ti zia lo ape, Thomas atene na amba ti lo adisciple atene: “E nga e gue, si e na lo kue e kui.”—Jean 11:16.


text:
CHAPITRE 2
A mû nengo na Jésus kozo si a dü lo
MARIE AGUE ABÂ FAMI TI LO ÉLISABETH
Na peko ti so ange Gabriel atene na Marie so fade lo yeke dü ande mbeni molenge-koli, so a yeke zia ande iri ti lo Jésus, na so ayeke komande ande tongana Gbia teti lakue lakue, Marie ahunda lo atene: “Ye so ayeke si ande tongana nyen, so ade mbi bungbi na koli ape so?”—Luc 1:34.
Gabriel akiri tënë na lo atene: “Yingo vulu ayeke ga ande na ndo ti mo, na ngangu ti Lo so ayeke na nduzu na ndo ti aye kue ayeke bata mo tongana gbe ti dê. Ndani la si molenge so mo yeke dü lo ayeke duti ande nzoni-kue, na a yeke iri lo Molenge ti Nzapa.”—Luc 1:35.
Peut-être ti aidé Marie ti yeda na tokua ni so, Gabriel akiri atene: “Fami ti mo Élisabeth nga amû ngo ti molenge ti koli na lâ ti mbakoro ti lo, na lo yeke na yâ ti nze omene ni, lo so a iri lo wali-ngombo. Ye so afa so atënë kue ti yanga ti Nzapa ayeke ga gi tâ tënë.”—Luc 1:36, 37.
Marie ayeda na tënë ti Gabriel ni, tongana ti so kiringo tënë ti lo afa ni. Lo tene: “Bâ, mbi yeke ngbâa ti Jéhovah ti wali! Zia ye ni asi na mbi gi tongana ti so mo tene.”—Luc 1:38.
Na peko ti so Gabriel ahon awe, Marie aleke tere ti lo ti gue ti bâ Élisabeth so lo na koli ti lo Zacharie alango na ndo ti hoto ti Judée so ayeke nduru na Jérusalem. Ti londo na da ti lo na Nazareth ti gue na ndo ni so, a lingbi Marie asara lango ota wala osio na lege.
Na ngoi so Marie asi na da ti Zacharie, lo lï lo bara Élisabeth. Gi na ngoi ni so, Élisabeth asi na yingo vulu ti Nzapa, na lo tene na Marie: “Mo la mo yeke wali so tufa ti Nzapa ayeke na ndo ti lo mingi, nga tufa ti lo ayeke na ndo ti molenge so ayeke na yâ ti mo! So pasa si mbi yeke na ni ti tene mama ti Seigneur ti mbi aga na ndo ti mbi! Na ngoi so mbi mä bara ti mo ni, foroto so ayeke na yâ ti mbi ahuru na ngia.”—Luc 1:42-44.
Na pekoni, ti fa ngia ti bê ti lo, Marie akiri tënë atene: “Âme ti mbi agonda Jéhovah, na mbi lingbi pëpe ti kanga ngia so ayeke na bê ti mbi ndali ti Nzapa, Sauveur ti mbi, ndali ti so lo bi lê ti lo na ndo ti mbi senge ngbâa ti lo. Ti to nda ni laso, azo ti angoi nde nde kue ayeke tene ande so mbi yeke na ngia, ngbanga ti so Lo so ayeke ngangu mingi . . . asara akota ye ndali ti mbi.” Atâa so a yeke kota pasa la Marie awara, lo mû gonda ni kue na Nzapa, lo tene: “Iri ti lo ayeke nzoni-kue . . . Nga, na yâ ti angoi kue so ayeke ga, lo yeke sara nzoni bê na azo so akpe mbeto ti lo.”—Luc 1:46-50.
Na yâ ti atënë ti prophétie so lo tene, Marie angbâ ti mû gonda na Nzapa, lo tene: “Lo sara aye so na ngangu maboko ti lo. Ala so ayeke na bibe ti baba, lo kangbi yâ ti ala kirikiri. Lo kinda azo ti ngangu na ndo ti atrône, na lo yä azo ti mawa na nduzu. Lo mû gbâ ti anzoni ye na azo so nzara asara ala, na lo tomba azo ti mosoro si ala hon maboko senge. Lo ga lo mû maboko na wakua ti lo Israël, ti fa so lo dabe ti lo na zendo so lo mû. Lo mû zendo ti sara nzoni bê na Abraham nga na ahale ti lo lakue lakue, tongana ti so lo sara tënë ni na akotara ti e.”—Luc 1:51-55.
Marie angbâ na tere ti Élisabeth teti anze ota tongaso, ti mû maboko na lo ngbanga ti so a ngbâ na Élisabeth ngoi mingi ape ti tene lo dü. A nzere mingi ti bâ mara ti awali use be-ta-zo tongaso na dutingo place oko na yâ ti mara ti angoi tongaso ti gigi ti ala; ala so Nzapa amû maboko na ala si ala mû ngo so.
Bâ tongana nyen la a mû nengo na Jésus même kozoni si a dü lo. Élisabeth airi lo lani “Seigneur ti mbi”, nga molenge so ayeke na yâ ti lo “ahuru” na ngia na ngoi ti singo ti Marie. Me, tongana ti so e yeke bâ ande, ambeni zo ayeke sara ande ye nde na mbage ti Marie nga na mbage ti molenge ti lo so lo yeke dü ande.
TI HINGA AMBENI TËNË
Marie
—‘Mbi yeke ngbâa ti Jéhovah!’
Kiringo tënë ti Marie na ange Gabriel afa nyen na ndo ti mabe ti lo? Ambeni nzoni sarango ye wa la lo fa ni nga?


text: chretien, leschretiens.free.fr, protestant, chretiens, protestants, vie éternelle, vivre avec jésus, joie, paix amour, bible, Genèse,Exode,Lévitique,Nombres,Deutéronome,Josué,Judes,Ruth,1 Samuel,2 Samuel,1 Rois,2 Rois,1 Chroniques,2 Chroniques, Esdras, Néhémie, Esther, Job, Psaumes,Proverbes,Ecclésiaste, Cantique des cantiques, Esaïe, Jérémie, Lamentations de Jérémie, Ezéchiel, Daniel, Osée, Joël, Amos, Abdias, Jonas, Michée, Nahum, Habakuk, Sophonie, Aggée, Zacharie, Malachie, Matthieu, Marc,Luc,Jean,Actes,Romains,1 Corinthiens,2 Corinthiens, Galates, Éphésiens, Philippiens, Colossiens, 1 Thessaloniciens,2 Thessaloniciens,1 Thimothée,2 Timothée, Tite, Philémon, Hébreux, Jacques, 1 Pierre, 2 Pierre, 1 Jean, 2 Jean, 3 Jean,Jude,Apocalypse, adam et eve, vivre, mourir, paradis, eden, catholique, catholiques, eglise, eglises, traité, traités, catho, Jésus, Christ, Jésus Christ, biblique, croire, Dieu, connaitre, s'instruire...