text:
Ngbanga ti nyen a lingbi e bungbi oko ti voro Jéhovah?
“Lâ na lâ, tongana zo oko ala yeke gue lakue na temple.” —KUS. 2:46.
ABIA: 20, 119
1-3. (a) Tongana nyen la aChrétien afa so ala ye mingi ti bungbi oko? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.) (b) Nyen la e yeke bâ na yâ ti article so?
NA NGOI so Corinna ayeke lani gi na ngu 17, a gbu mama ti lo na a tokua lo na camp ti sarango akua ti ngangu. Na pekoni, a tokua nga lani Corinna na Sibérie so ayo akilomètre saki mingi na kodoro ti lo. A sara ye na lo tongana mbeni ngbâa, a yeke forcé lo ngoi na ngoi ti sara kua na gigi na yâ ti sioni dê sân mbeni nzoni bongo ti dê. Atâa so kue, Corinna na mbeni ita-wali aleke na bê ti ala ti gue na mbeni bungbi ti congrégation.
2 Corinna atene: “Na lakui e zia ndo so e sara kua dä, na e tambela lani akilomètre 25 ti si na mbeni ndo so atrain ayeke luti dä.” Train so e mû ni ahon na ngbonga use ti ndapre, na e sara l’heure omene na yâ ti train ni na pekoni e descend e tambela kilomètre bale-oko ti si na ndo ti bungbi ni. A yeke lani kota ye ti sara voyage so? Corinna atene: “Na ngoi ti bungbi ni, e manda lani Tour ti Ba Ndo nga e he abia ti Royaume. Aye so akpengba lani e mingi nga akpengba mabe ti e.” Atâa so ala sara lani lango ota si ala kiri, wa ti ferme ni ahinga nga même ape so Corinna na mba ti lo ni ahon.
3 Awakua ti Jéhovah abâ lakue angoi so ala yeke bungbi na nene ni mingi. Hio na peko ti so congrégation ti aChrétien abâ gigi lani, adisciple ti Jésus ayeke “gue lakue na temple”. (Kus. 2:46). Kite ayeke pëpe so, mo nga kue a nzere na mo ti gue na abungbi lakue. Me, aChrétien kue ayeke tingbi na akpale. Kua ti nginza, aye mingi so zo ayeke na ni ti sara, wala fatigue ti peko ti akua so zo ayeke sara lâ na lâ alingbi ti sara si a yeke ngangu ti gue na abungbi. Nyen la alingbi ti pusu e ti gi ti hon ndo ti aye so na ti ngbâ ti gue na abungbi? [1] Tongana nyen la e lingbi ti mû maboko na azo so e yeke manda Bible na ala nga na amba ti e ti bâ guengo na abungbi na nene ni? Na yâ ti article so, e yeke bâ araison miombe so ndali ni e yeke bungbi oko ti voro Jéhovah. E yeke bungbi araison so na agroupe ota: abungbi ayeke ga na e ye ti nzoni, e yeke mû maboko na amba ti e nga e yeke zia ngia na bê ti Jéhovah na ngoi ti abungbi. [2]
ABUNGBI AYEKE GA NA E YE TI NZONI
4. Tongana nyen la bungbi ti e ayeke mû maboko na e ti manda ye na ndo ti Jéhovah?
4 Abungbi ayeke fa ye na e. Abungbi kue ayeke mû maboko na e ti manda ye na ndo ti Jéhovah, Nzapa ti e. Na tapande, na yâ ti angu use so ahon fafadeso, acongrégation mingi amanda buku Ga ndulu na Jéhovah na Mandango Bible ti congrégation. Mandango ye na ndo ti asarango ye ti Nzapa, nga na kiringo tënë so aita akiri na ni na bê ti ala kue, asara si mo ye Babâ ti mo ti yayu mingi. Ni la ape? E yeke hinga nga ye mingi na ndo ti Bible tongana e dengi mê nzoni na adiskur, adémonstration nga na ngoi so a yeke diko Bible (Néh. 8:8). Na tapande, gbu li ti mo na ndo ti aye mingi so mo yeke hinga yenga na yenga tongana mo leke tere ti mo ndali ti angbongboro tënë ti dikongo Bible nga mo dengi mê mo mä acommentaire ti aita na ndo ti aye so ala manda na lege ti dikongo Bible ni.
5. Tongana nyen la abungbi amû maboko na mo ti sara ye alingbi na aye so mo manda na yâ ti Bible nga ti maï kode ti fango tënë ti mo?
5 Abungbi ti e afa na e ti sara ye alingbi na afango ye ti Bible na yâ ti fini ti e kue (1 aThes. 4:9, 10). Na tapande, aye so e yeke manda na ngoi ti Mandango Tour ti Ba Ndo alingbi tâ na bezoin ti awakua ti Jéhovah. Eskê Mandango Tour ti Ba Ndo apusu mo awe ti kiri ti bâ ye so mo zia na gbele mo ti sara, ti pardonné amba ti mo, wala ti kiri ti leke yâ ti asambela ti mo nzoni? Bungbi ti mercredi wala ti jeudi ayeke fa na e tongana nyen ti fa tënë. E yeke manda tongana nyen la e lingbi ti fa nzoni tënë nga tongana nyen la e lingbi ti mû maboko nzoni na azo ti mä yâ ti tâ tënë ti Bible.—Mat. 28:19, 20.
6. Tongana nyen la abungbi ayeke dë bê ti e nga ayeke kpengba e?
6 Abungbi ayeke dë bê ti e. Dunia ti Satan so alingbi ti woko bibe ti e, atënë ti bê ti e nga alingbi ti sara si e woko na lege ti yingo. Me abungbi ti congrégation ayeke dë bê ti e nga ayeke kpengba e. (Diko Kusala 15:30-32.) Na ngoi ti mingi ti abungbi ti e, e yeke kiri ka na ndo ti aprophétie ti Bible so aga tâ tënë. Ye ti pekoni ayeke so, e yeke na confiance so azendo so Jéhovah amû ayeke ga ande nga tâ tënë. Biani, a yeke gi azo so ayeke monté na pupitre la ayeke dë bê ti e ape. Acommentaire ti aita ti e aChrétien nga na bia so ala yeke he na bê ti ala kue ayeke kpengba e (1 aCor. 14:26). Nga, na ngoi so e yeke sara lisoro na aita kozo si bungbi akomanse nga na peko ti bungbi, bê ti e ayeke dë ndali ti so e hinga so e yeke na gbâ ti aita so ayeke bibe ti ala biani na e.—1 aCor. 16:17, 18.
7. Ngbanga ti nyen a yeke tâ kota ye ti gue na bungbi?
7 Yingo vulu ayeke mû maboko na e na ngoi ti abungbi. Jésus so awara gloire atene: “Zia zo so ayeke na mê amä ye so yingo atene na acongrégation.” (Apoc. 2:7). Biani, Jésus ayeke fa lege na congrégation ti aChrétien na lege ti yingo vulu. E bezoin yingo vulu ti mû maboko na e ti luti na gbele tara, ti leke e ti fa tënë na mbeto ape, nga ti mû anzoni desizion. Ndani la a lingbi e sara ye kue so e lingbi ti sara ti duti dä na ngoi ti abungbi ti e ti tene yingo vulu amû maboko na e.
E YEKE MÛ MABOKO NA AMBA TI E NA NGOI TI ABUNGBI
8. Tongana aita abâ e na abungbi ala mä acommentaire ti e nga na abia so e he, a yeke mû maboko na ala tongana nyen? (Bâ nga encadré “Na peko ti bungbi lo yeke kiri lakue na ngia.”)
8 Na ngoi ti abungbi lege ayeke zi na e ti fa na aita ti e so e ye ala. Gbu li nzoni na ndo ti akpale so ambeni ita ti congrégation awara. Bazengele Paul atene: “Zia e bi lê na ndo ti mba.” Na pekoni Paul afa so e lingbi ti bi lê na ndo ti mba tongana “e kpe bungbi ti e pëpe”. (aHéb. 10:24, 25). Na ngoi so e gue na abungbi, e yeke fa na aita ti e so e ye ti duti na tere ti ala ti sara lisoro na ala nga atënë ti bê ti ala agbu bê ti e. Na ndo ni, acommentaire so e yeke sara na bê ti e kue nga abia so e yeke he ayeke dë bê ti amba ti e aTémoin.—aCol. 3:16.
9, 10. (a) Fa tongana nyen la atënë ti Jésus so ayeke na Jean 10:16 amû maboko na e ti hinga ndani so ayeke kota ye ti bungbi oko na aita ti e. (b) Tongana e yeke gue lakue na abungbi, tongana nyen la e lingbi ti mû maboko na mbeni zo so afami ti lo ake lo?
9 Abungbi asara si e na amba ti e aChrétien e duti beoko. (Diko Jean 10:16.) Jésus ahaka lo wani na mbeni berger, na lo haka adisciple ti lo na mbeni groupe ti ataba. Tara ti bâ ye so: Tongana ataba use ayeke na li ti mbeni hoto, ambeni use ayeke na yâ ti mbeni popo hoto, na mbeni oko ayeke te ti lo pere na mbeni ndo, e lingbi ti tene so ataba oku so ayeke na yâ ti groupe oko la? Mingi ni, mbeni groupe ti ataba ayeke ngbâ ndo oko na berger ti ala ayeke bâ ndo na ndo ti ala. Legeoko nga, e lingbi pëpe ti mû peko ti berger ti e tongana e wani e duti nde na amba ti e. A lingbi e bungbi na amba ti e aChrétien ti ga “kundu oko” na gbe ti “berger oko.”
10 Abungbi ti e amû maboko na e ti duti beoko tongana mbeni sewa so aye tere (Ps. 133:1). Ababâ na amama ti ambeni ita ti e nga na aita ti ala ti mitele ake ala. Me Jésus amû zendo so lo yeke mû na ala mbeni sewa na lege ti yingo so ayeke ye ala nga ayeke bâ lege ti ala (Marc 10:29, 30). Tongana mo yeke gue na abungbi lakue, mo lingbi ti ga tongana babâ, mama wala ita ti azo tongaso. Ye so ayeke pusu e ti sara ye kue so e lingbi ti sara ti gue na abungbi kue.
E YEKE ZIA NGIA NA BÊ TI JÉHOVAH
11. Tongana nyen la guengo na abungbi amû maboko na e ti mû na Jéhovah ye so lo lingbi na ni?
11 Na ngoi ti abungbi e yeke mû na Jéhovah ye so lo lingbi na ni. So Jéhovah la créé e, lo lingbi ti tene e gonda lo, e mû gloire na lo, e kiri singila na lo nga e ne lo. (Diko Apocalypse 7:12.) Na ngoi so e sambela, e he bia nga e sara tënë na ndo ti Jéhovah na ngoi ti abungbi ti e, e yeke mû na lo ye so lo lingbi tâ na ni: vorongo ti e. E ye mingi pasa so e yeke na ni ti mû nengo na lo so asara aye mingi ndali ti e.
12. Tongana e mä yanga so Jéhovah amû na e ti gue na abungbi ayeke sara nyen na lo?
12 A lingbi e mä nga yanga ti Jéhovah. Lo hunda na e ti kpe bungbi ti e ape, mbilimbili na ngoi ti nda ni so. Tongana e sara ye alingbi na commandement so na bê ti e kue, e yeke zia ngia na bê ti lo (1 Jean 3:22). Lo hinga ngangu so e yeke sara ti gue na abungbi oko oko na lo bâ ni na nene ni mingi.—aHéb. 6:10.
13, 14. Tongana nyen la guengo na abungbi ayeke sara si e ga nduru na Jéhovah nga na Jésus?
13 Guengo na abungbi afa so e ye ti ga nduru mingi na Jéhovah nga na Molenge ti lo. Na ngoi ti abungbi ti e, Kota Wafango ye na e ayeke fa ye na e na lege ti Mbeti ti lo, Bible (És. 30:20, 21). Même azo so ayeke aTémoin ape so aga na abungbi ti e alingbi ti tene: “Nzapa ayeke biani na popo ti ala.” (1 aCor. 14:23-25). Jéhovah ayeke fa lege na abungbi ti e na lege ti yingo vulu ti lo, na aye so e manda alondo na lo. Tongaso, e yeke mä go ti Jéhovah nga e bâ so lo yeke bâ lege ti e na ndoye. Ye so asara si e ga nduru na lo.
14 Jésus atene: “Na ndo so azo use wala ota abungbi dä na iri ti mbi, mbi yeke na popo ti ala na ndo ni so.” (Mat. 18:20). Ti bâ ni nzoni, tënë ti Jésus so andu abungbi ti e. So lo yeke li ti congrégation, Christ ayeke ‘tambela na popo’ ti acongrégation ti azo ti Nzapa (Apoc. 1:20–2:1). Bâ ye so si! Jéhovah na Jésus ayeke na e nga ala yeke kpengba e na ngoi ti abungbi ti e. Mo pensé so bê ti Jéhovah ayeke tongana nyen na ngoi so lo bâ so e yeke sara kue ti ga nduru na lo nga na Molenge ti lo?
15. Tongana nyen la guengo na bungbi afa na Nzapa so e ye ti mä yanga ti lo?
15 Guengo na abungbi afa so e mû mbage ti droit ti Nzapa ti komande dunia kue. Atâa so Jéhovah ahunda na e ti gue na abungbi, lo gbu e gbungo na ngangu ti gue ape (És. 43:23). Me, a yeke na e ti fa na Jéhovah so e ye lo na bê ti e kue nga e yeda so lo la lo yeke na droit ti fa na e ye so a lingbi e sara (aRom. 6:17). Na tapande, patron ti e alingbi ti hunda na e ti ngbâ ti sara kua ti nginza ti e ahon ti gue lakue na abungbi. Azo ti gouvernement alingbi ti kanga lege na e na lege so ala zia mbeto na bê ti e ala tene e yeke futa amande wala a yeke kanga e wala a yeke sara mbeni ye ti sioni na e tongana e bungbi ti voro Jéhovah. Wala e lingbi ti pensé ti gue ti sara ngia ahon ti gue na bungbi. Na yâ ti aye so oko oko kue a yeke na e ti soro zo wa la e yeke sara na lo (Kus. 5:29). Tongana e soro ti mû mbage ti droit ti Jéhovah ti komande dunia, e yeke zia ngia na bê ti lo.—aProv. 27:11.
NGBÂ TI BUNGBI OKO NA AMBA TI MO
16, 17. (a) Tongana nyen la e hinga so abungbi ayeke lani kota ye mingi na lê ti akozo Chrétien?(b) Ita George Gangas abâ abungbi ti e tongana nyen?
16 Na peko ti so adisciple abungbi lani na ngoi ti Pentecôte ti ngu 33, ala ngbâ lakue ti bungbi ti voro Jéhovah. ‘Ala ngbâ lakue ti mû tere na fango ye ti abazengele nga ala yeke gue lakue na temple’ (Kus. 2:42, 46). Tënë ti Grec so a kiri pekoni na “mû tere” aye ti tene ti gbu ngangu wala ti sara effort ti ngbâ na yâ ti mbeni loro. Na gbe ti komandema ti Rome nga na ngoi so akota zo ti vorongo nzapa ti aJuif akanga lege na aChrétien so, a yeke lani ngangu na ala ti gue na abungbi. Ye oko, ala gbu lani ngangu.
17 Awakua ti Jéhovah ti laso mingi abâ abungbi na nene ni. George Gangas so ayeke lani mbeni Membre ti Bebungbi teti ngu 22 tongaso atene: “Na mbi, ti wara tere na aita ayeke mbeni kota ye mingi na yâ ti fini ti mbi nga ayeke mbeni ye so akpengba mbi. Mbi ye mingi ti sara kue ti duti na popo ti akozo zo so asi na Da ti Royaume nga ti duti na popo ti andangba zo so azia Da ti Royaume. Mbi yeke na ngia tongana mbi yeke sara lisoro na awakua ti Jéhovah. Tongana mbi yeke na popo [ti azo ti Nzapa], mbi bâ tere ti mbi mo bâ mo tene mbi yeke na yanga-da na azo ti sewa ti mbi, na yâ ti paradis ti yingo.” Lo kiri lo tene: “Pensé ti mbi nga na ye so mbi ye ayeke ti gue na abungbi.”
18. Mo bâ abungbi ti e tongana nyen? Nyen la mo leke na bê ti mo ti sara?
18 Mo kue mo bâ abungbi so e yeke sara ti voro na Jéhovah tongaso? Tongaso, leke na bê ti mo ti ngbâ ti gbu ngangu nga sara kue ti gue na abungbi lakue. Na sarango tongaso mo yeke fa so mo yeda na tënë ti Gbia David so atene: “O [Jéhovah], mbi ndoye ndo so da ti Mo ayeke dä.”—Ps. 26:8.
^ [1] (paragraphe 3) Ambeni mba ti e aChrétien alingbi ti gue na abungbi lakue ape ndali ti akpale so ahon ndo ti ala, na tapande ala lingbi ti duti na mbeni ngangu kobela. Zia ala hinga so Jéhovah ahinga dutingo ti ala na lo bâ vorongo so ala yeke voro na lo na âme ti ala kue na nene ni mingi. A-ancien alingbi ti mû maboko na aita so ti wara ye ti nzoni na lege ti akapa ti yingo so, ala lingbi peut-être ti enregistré abungbi ni na aita ni wala ala lingbi ti leke ti tene aita ni amä ni na lege ti téléphone.
^ [2] (paragraphe 3) Bâ encadré “Ndani so e yeke gue na abungbi.”


c: text/html

text:
CHAPITRE BALE-USE NA USE
Lo ngbâ be-ta-zo na yâ ti atara
1, 2. Na ngoi so Jésus afa ye na azo na Capernaüm, Pierre apensé peut-être nyen kozo? Me nyen la asi nyen?
PIERRE ayeke na kodoro ti lo Capernaüm so ayeke na banga ti Kota ngu ti Galilée. Lo yeke sara kua ti gingo susu nga lo yeke kä ni. Lo yeke na gbâ ti akamarade na ndo so, afami nga na azo so lo na ala asara kua lani oko. Lo yeke nga na mbeni da ge. Lo la fadeso na yâ ti synagogue, lo yeke bâ lê ti azo so ayeke na tere ti Jésus, lo yeke gi bê ti lo. Peut-être lo pensé so azo ti kodoro ti lo ni ayeke duti na mara ti bango ndo so lo yeke na ni na ndo ti Jésus. Lo pensé nga so a yeke nzere na ala ti mä tënë ti Royaume ti Nzapa na yanga ti Kota Wafango ye. Ye oko, ala bâ ti ala Jésus tongaso ape.
2 Mingi ti azo ni akanga mê ti ala, ala ke ti mä Jésus. Ambeni ayeke diko tënë na popo ti ala, ala ke tënë so Jésus afa na ala so. Me ye so akiri asara Pierre nzoni ape ayeke sarango ye ti ambeni disciple ti Jésus ni mveni. Ngia so ala yeke na ni kozo ti mä apendere tënë so Jésus afa so agirisa kue. A nzere na ala encore ape ti mä ambeni fini tënë na ndo ti Nzapa. Fadeso, ala sara ngonzo. Ambeni alondo atene so atënë ti Jésus so ayeke atënë ti songo bê la. Ala ye ti mä lo encore ape. Tongaso, ala sigigi na yâ ti synagogue ni, na ala zia ti mû peko ti Jésus.—Diko Jean 6:60, 66.
3. Mabe ti Pierre amû maboko na lo lege mingi ti sara nyen?
3 Ye ni ayeke lani ngangu na Pierre nga na amba ti lo abazengele. Tënë so Jésus atene na lango ni so, Pierre amä ti lo yâ ni kue ape. Tongana a fa ndani ape, tënë ni akpa mbeni tënë ti songo bê biani. Me Pierre asara ti lo nyen? Kozo ti tene mbeni ye aga atara mabe ti lo la ape, na ndangba ni nga la ape. Zia e bâ tongana nyen la mabe ti Pierre amû maboko na lo ti luti na lê ti mara ti atara tongaso na ti ngbâ lakue be-ta-zo.
Lo ngbâ ti lo be-ta-zo
4, 5. Aye wa la Jésus asara so ayeke nde na ti so azo aku fade na mbage ti lo?
4 A si ka so Pierre ahinga li ti lo na atënë so Jésus ayeke fa so ape. Na ambeni ngoi Seigneur ti lo ayeke sara ye nga lo yeke sara tënë na mbeni lege so azo ayeke ku tere ti ala na ni ape. Na tapande, tâ gi lango oko kozo na ni, Jésus amû kobe na azo saki mingi na lege ti miracle. Tongaso, azo ni aye ti sara si lo ga gbia ti ala. Me lo zi tere ti lo na ala, lo hon. Lo tene nga na adisciple ti lo ti mû ngö na ti gue na Capernaüm. Na ndembe so adisciple ti lo ni angbâ na lê ti ngu na bï ni, li ti ala akpe kue ti bâ Jésus atambela na lê ti Kota ngu ti Galilée so kota pupu ayengi ni ngangu so. Ye so afa na lo mbeni kota ye na ndo ti tënë ti mabe.
5 Na ndade ni na ndapre, adisciple ni aga ti bâ so gbâ ti azo ni aga awara ala na yanga ti ngu ni. Tâ gi nzara ti tene Jésus amû kobe na ala na lege ti miracle la apusu ala ti mû peko ti lo, me a yeke pëpe afango ye so lo fa na ndo ti Nzapa. Na bango ye so, Jésus asuku na ala ndali ti so ala pensé gi na yâ ti ala (Jean 6:25-27). Tongana ala si na synagogue ti Capernaüm ni, tënë ni so angbâ lakue, na Jésus akiri asara mbeni ye so ala ku tere ti ala na ni ape: lo fa mbeni kota tâ tënë so a yeke ngangu na ala ti yeda na ni.
6. (a) Tapande wa Jésus amû na azo ni? (b) Tapande ni so asara nyen na ndo ti azo ni so?
6 Jésus aye si azo ni so amû peko ti lo gi ndali ti kobe pëpe, me lo ye si ala bâ lo tongana lo so si Nzapa atokua lo ti kui ande ndali ti ala, si tongana ala mä na bê na lo, ala wara fini ti lakue lakue. Ndali ni, lo mû mbeni tapande na ala. Lo tene na ala so lo yeke tongana manne, mapa so alondo na yayu si atï na sese na ngoi ti Moïse ândö. Na mango tënë so, ambeni zo ni adiko tënë. Tongaso, Jésus akiri atene na ala so tongana ala ye ti wara fini ti lakue lakue, a lingbi ala te nyama ti tere ti lo nga ala nyon mênë ti lo si. Li ti azo ni akpe kue na tënë ni so, na ala yeke tene na popo ti ala, ala tene: “So ayeke tënë ti songo bê. Zo wa si alingbi ti mä ni?” Tongaso, gbâ ti adisciple ti Jésus azia ti mû peko ti lo. *—Jean 6:48-60, 66.
7, 8. (a) Nyen la ade Pierre ahinga nzoni ape na ndo ti ye so Jésus aga ti sara? (b) Tënë ti nyen la Pierre atene na ngoi so Jésus ahunda tënë na abazengele ti lo?
7 Ka Pierre, lo yeke sara ti lo nyen? Lo nga kue, lo hinga li ti lo na tënë ti Jésus ni so ape. Ade lo hinga nzoni ape so a yeke ti Jésus ti kui tongana ti so Nzapa aye. Pierre atï na peko ti azo ni so? lo dö Jésus, lo zia lo? Oko ape. Mbeni sarango ye ti Pierre ayeke dä so ayeke tâ nde mingi na ti azo ni so. Sarango ye ni so ayeke so wa?
8 Jésus abâ abazengele ti lo na lo hunda ala: “Ala nga, ala ye ti gue?” (Jean 6:67) Lo sara tënë ni na abazengele ti lo 12 ni, me Pierre la azi yanga hio, na kozo ti tene lo sara tongaso la ape. Hinga ape lo la lo yeke kota zo ti ala kue. Me atâa a yeke so wa, lo la lo yeke fa ka tënë ti bê ti lo mingi na gigi. A yeke ngangu na lo ti kanga yanga ti lo ti fa pëpe ye so ayeke na yâ ti li ti lo. Ti so ni so, lo fa tënë ti bê ti lo na lege ti pendere tënë so, so a yeke ti girisango ni ape, lo tene: “Seigneur, e gue ande na mbage ti zo wa? Mo yeke na atënë so amû na zo fini ti lakue lakue.”—Jean 6:68.
9. Pierre asara nyen so afa so lo ngbâ be-ta-zo na Jésus?
9 Atënë so andu bê mingi, ni ape? Mabe so Pierre ayeke na ni na mbage ti Jésus amû maboko na lo ti ngbâ be-ta-zo, na so ayeke kota ye mingi. Pierre abâ polele so salut alingbi ti ga na mbeni zo nde ape me gi na lege ti Jésus oko. Lo bâ nga so atënë ti Jésus so lo fa na ndo ti Royaume ti Nzapa asö zo. Pierre ahinga so même tongana lo mä yâ ti ambeni fango ye ni ape, gi na mbage ti Jésus oko la lo lingbi ti nzere na lê ti Nzapa na ti wara fini ti lakue lakue.
A lingbi e yeda lakue na afango ye ti Jésus, atâa so ambeni tënë ni ahon gbungo li ti e wala ayeke nde na ye so e ye
10. E lingbi ti sara nyen ti fa so e yeke be-ta-zo tongana Pierre?
10 Mo kue mo bâ ye ni tongaso? Mawa ni ayeke so azo mingi laso atene so ala ye Jésus, me tongana tara asi na ala, ala ngbâ be-ta-zo na lo ape. Ye oko, ti tene e ngbâ be-ta-zo na Christ, a yeke nzoni e ye afango ye ti lo tongana ti Pierre. A lingbi e manda ni, e mä yâ ni nga e sara ye ague oko na ni, même si ambeni tënë ni ahon gbungo li ti e wala ayeke nde na ye so e ye. Tongana e ye ti wara fini ti lakue lakue so Jésus aye ndali ti e, zia e ngbâ be-ta-zo.—Diko Psaume 97:10.
Lo ngbâ be-ta-zo atâa so Jésus asuku na lo
11. Jésus na adisciple ti lo ague na ndo wa?
11 Kete na peko ti ye so asi so, Jésus na abazengele ti lo nga na ambeni disciple ni ayeke tambela, ala yeke gue na mbage ti banga. Hoto ti Hermon ayeke na yanga ti Sese ti Zendo ni kâ yongoro. Nga, na ambeni ngoi, tongana zo ayeke na lê ti Kota ngu ti Galilée, lo lingbi ti bâ ni même. Tongana Jésus na adisciple ti lo ni ayeke montê ti gue na akete kodoro ti Césarée ti sese ti Philippe, hoto ni ayeke yo gi yongo na nduzu na lê ti ala. Ndo ni ayeke pendere mingi na zo alingbi ti ngbâ na ndo so ti bâ kota mbage ti Sese ti Zendo ni ti mbage ti mbongo. Ge la si Jésus ahunda na adisciple ti lo mbeni kpengba tënë.
12, 13. (a) Ngbanga ti nyen Jésus ahunda ti hinga ye so azo apensé na ndo ti lo? (b) Na lege ti tene so Pierre atene na Jésus, lo fa tongana nyen la mabe ti lo ayeke kota?
12 Jésus ahunda ala, lo tene: “Gbâ ti azo ayeke tene ti ala so mbi yeke zo wa?” Peut-être Pierre abâ yâ ti lê ti Jésus na lo bâ ndoye so Seigneur ti lo ayeke na ni nga kota hingango ndo so lo yeke na ni so. Jésus aye ti hinga tënë ti bê ti azo ti lo na ndo ti ye so ala bâ na ala mä fade. Tongaso, adisciple ti lo akiri tënë na lo, ala fa gi peko ti ambeni pensé so azo mingi ayeke na ni na ndo ti Jésus, apensé so ayeke na lege ni ape so. Me Jésus aye ti hinga gi so ape. Lo ye ti bâ wala adisciple ti lo wani nga kue ayeke na mara ti a-oko pensé so, ni la lo hunda ala, lo tene: “Me ti ala, ala tene mbi yeke zo wa?”—Luc 9:18-20.
13 Ti so ni so nga kue, Pierre akiri tënë hio. Lo fa polele nga na kite pëpe atënë so ayeke na yâ ti bê ti mingi ti ala, lo tene: “Mo yeke Christ, Molenge ti Nzapa so ayeke na fini.” Peut-être Jésus ahe ngia kete na Pierre, na lo gonda lo ndali ti tënë ti lo ni. Lo tene na Pierre so tënë ni so alondo na zo ape, me Jéhovah Nzapa la azia ni na yanga ti lo, si azo so amä na bê ahinga ni mbilimbili. Biani, Pierre awara lege ti mä yâ ti mbeni kota tâ tënë so Jéhovah aye ti fa ni na azo. Na lo, Jésus ayeke Messie ni, wala Christ ni so azo ayeke ku lo kungo so.—Diko Matthieu 16:16, 17.
14. Akota kusala wa Jésus amû na Pierre ti sara?
14 A yeke Christ ni so la si mbeni prophétie atene ândö atene lo yeke tênë so azo ti lekengo da abi ni so (Ps. 118:22; Luc 20:17). Tongaso, Jésus afa nda ti prophétie so, lo tene Jéhovah ayeke leke gere ti congrégation na ndo ti tênë ni so, so lo Pierre afa atene a yeke ni Jésus. Na pekoni, lo mû na Pierre ambeni kota kusala ti sara na yâ ti congrégation ni so. Lo tene pëpe so Pierre ayeke duti kota ahon amba ti lo, tongana ti so ambeni zo atene so, me lo mû na lo ambeni kusala ti sarango ni. Lo mû na Pierre “akelele ti royaume”. (Mat. 16:19). Pierre la ayeke zi ande lege na mara ti azo ota ti wara beku ti lï ande na yâ ti Royaume ti Nzapa. Kozo ni ayeke na aJuif, use ni na azo ti Samarie, na ota ni ayeke na aGentil, wala azo so ayeke aJuif ape.
15. Nyen la apusu Pierre ti sara tënë na Jésus, na atënë wa la lo tene na lo?
15 Me na pekoni, Jésus atene so azo so a mû ye mingi na ala, a yeke hunda nga ye mingi na ala ande (Luc 12:48). Ye so asi na Pierre nga la. Jésus angbâ afa na ala ambeni ye so ayeke si ande na Messie ni, so fade a yeke sara pasi na lo nga a yeke fâ lo ande na Jérusalem. Tënë ni so asara Pierre nzoni ape. Tongaso, lo gboto Jésus yongoro kete si lo tene na lo: “Zia a zi mo na yâ ti ye so, Seigneur; ye tongaso ayeke si ande na mo oko pëpe.”—Mat. 16:21, 22.
16. (a) Tënë ti nyen la Jésus atene na Pierre ti fa so lo yeke na nzoni pensé ape? (b) Nzoni wango wa e wara na yâ ti atënë ti Jésus ni so?
16 Pierre apensé so nzoni la ni yeke sara na Jésus so. Me, tënë so Jésus ayeke tene na lo ande so, lo yeke gi li ti lo na ni gbä. Jésus aturnê peko ti lo na Pierre, lo bâ tanga ti adisciple ni, so peut-être ala nga kue ayeke na mara ti pensé tongana ti Pierre, na lo tene: “Hon na peko ti mbi kâ, Satan! Mo yeke mbeni tênë ti pikango gere ndali ti mbi, ngbanga ti so mo yeke na abibe ti Nzapa pëpe, me mo yeke na abibe ti azo.” (Mat. 16:23; Marc 8:32, 33). Anzoni wango ayeke na yâ ti atënë ti Jésus so ndali ti e kue. E azo, a yeke ngangu ka na e ape ti zia si apensé ti e ahon ndo ti apensé ti Nzapa. Tongana a si so e sara tongaso, même si e pensé so a yeke ndali ti nzoni ti zo ni, e yeke sara mbeni ye so anzere na Satan la me na Nzapa ape. Tongaso, Pierre asara nyen?
17. Tongana Jésus atene na Pierre, “Hon na peko ti mbi kâ,” lo ye ti tene nyen la?
17 Pierre ahinga so Jésus airi tâ lo na iri ti Satan mveni ape. Tongana a bâ ni nzoni, tënë so Jésus atene na lo so ayeke nde na ti so lo tene lani na Satan. Na Satan, lo tene: “Hon kâ,” me na Pierre, lo tene: “Hon na peko ti mbi kâ”. (Mat. 4:10). Jésus atomba Pierre na tere ti lo ape. Lo yeke mbeni disciple so Jésus abâ anzoni ye mingi na mbage ti lo, me lo ye gi ti tene Pierre aduti na mbeni bango ndo nde na ndo ti tënë so. Ahon ti tene Pierre aluti na devant ti Jésus tongana mbeni tênë so zo ayeke pika gere ti lo na ni, a lingbi lo kiri na peko lo mû maboko na lo.
Tongana e yeda na sengo ndo na tâ be-ti-molenge na e manda ye dä, e yeke ngbâ lakue ti duti na kota songo na Jésus Christ nga na Babâ ti lo, Jéhovah Nzapa
18. (a) Nyen la Pierre asara so afa so lo ngbâ lakue be-ta-zo? (b) E lingbi ti sara ye tongana lo tongana nyen?
18 Pierre asuku ngbangba na Jésus? Lo papa na lo? Lo sara ngonzo na tere ti lo? Oko ape. Na tâ be-ti-molenge, lo yeda na sengo ndo so na lo ngbâ be-ta-zo. Azo kue so amû peko ti Christ, a si ka so a se ala. Me tongana e yeda na sengo ndo ni na tâ be-ti-molenge na e manda ye dä, e yeke ngbâ lakue ti duti na kota songo na Jésus Christ nga na Babâ ti lo, Jéhovah Nzapa.—Diko aProverbe 4:13.
Nzapa afuta Pierre ndali ti so lo ngbâ be-ta-zo
19. (a) Kpengba tënë wa Jésus atene ni? (b) Ye so asara si Pierre apensé peut-être na nyen?
19 Kete na pekoni, Jésus atene mbeni kpengba tënë, lo tene: “Ti tâ tënë ni, mbi tene na ala: Na popo ti azo so aluti ge so, fade ambeni ayeke kui ande pëpe juska ala bâ Molenge ti zo aga na yâ ti royaume ti lo kozoni si.” (Mat. 16:28). Hinga ape Pierre ahunda tere ti lo atene Jésus aye ti tene nyen la? Peut-être lo tene na bê ti lo so ni kpa ti wara pasa so ape, ndali ti ngangu sengo ndo so Jésus ase na lo so.
20, 21. (a) Nyen la Pierre abâ nyen? (b) Lisoro so azo use so asara na Jésus amû maboko na Pierre ti bâ nyen?
20 Ye oko, yenga oko tongaso na pekoni, Jésus amû Jacques, Jean na Pierre na tere ti lo, ala gue na “mbeni hoto so ayo na nduzu mingi.” Ala gue peut-être na Hoto ti Hermon, so ayo kilomètre 25 na ndo so ala yeke dä. Âmanke na bï la, teti so akoli ota so ayeke tiri na lango. Me na ndembe so Jésus ayeke sambela, mbeni ye asi so asara si lango akpe na lê ti ala kue.—Mat. 17:1; Luc 9:28, 29, 32.
21 Ala bâ so tere ti Jésus ayeke changé. Lê ti lo ayeke za yeke yeke ngbii aza ngangu tongana sungo ti lâ. Bongo ti lo nga kue avuru ngangu. Na pekoni, azo use aluti na tere ti lo, mbeni oko akpa Moïse na mbeni akpa Élie. Ala yeke sara lisoro na lo na ndo ti “hongo ti lo so a fa kozo awe a tene a yeke si na Jérusalem.” Tënë ni andu mbilimbili kuâ ti Jésus nga na zingongo ti lo ande na kuâ ni. Pierre aga ti bâ so lo yeke fade na raison ape ti pensé so ye ti ngangu ayeke si ande na Jésus ape.—Luc 9:30, 31.
22, 23. (a) Nyen la Pierre asara so afa so lo yeke lakue nduru ti sara mbeni ye? (b) Mbeni ye nde wa la akiri asi na Pierre, na Jacques nga na Jean na bï ni so?
22 Pierre abâ gbä, lo yôro yanga ti lo na yâ ti ye so asi so. Peut-être lo bâ so Moïse na Élie aye ti hon, ni la lo tene tënë so hio, lo tene: “Wafango ye, a yeke nzoni e ngbâ gi ge. Zia e leke atente ota, oko ti mo, oko ti Moïse na oko ti Élie.” Me, azo so akpa awakua ti Jéhovah use so akui aninga mingi awe so ayeke na bezoin ti tente ge ape. Ti tâ tënë ni, Pierre ahinga tënë so lo yeke tene so ape. Me atâa so kue, sarango ye ti lo anzere na e mingi, ndali ti so lo yeke lakue nduru ti sara mbeni ye.—Luc 9:33.
23 Mbeni ye akiri asi na bï ni so na Pierre, na Jacques nga na Jean. Mbinda aga angoro ala kue. Na pekoni, ala mä mbeni go asara tënë. Go ti Jéhovah Nzapa la! Lo tene: “So ayeke Molenge ti mbi, lo so mbi soro lo. Ala mä lo.” Mo ye ti bâ! aye ni kue agirisa. Gi Jésus na ala la angbâ na ndo ti hoto ni so.—Luc 9:34-36.
24. (a) Suma ni so asara nyen na ndo ti Pierre? (b) E nga kue e lingbi ti bâ nzoni na lege ti suma so tongana nyen?
24 So pendere pasa si Pierre ayeke na ni ti bâ suma so! E nga kue e bâ nzoni dä. Angu mingi na pekoni, Pierre asara ni na mbeti, lo fa pasa so lo wara na bï ni so. Lo tene so “lo bâ gloire ti [Jésus] tâ na lê ti lo”, lo bâ kete yanga ti ngoi so Jésus ayeke duti ande Gbia na yayu kâ. Suma so afa so mingi ti aprophétie ti Bible ayeke tâ tënë na ye so akpengba mabe ti Pierre mingi si atara so ayeke ga ande, lo lingbi ti luti na lê ni nganganga. (Diko 2 Pierre 1:16-19.) Tongana e sara ye tongana Pierre, e ngbâ be-ta-zo na Jésus so Jéhovah azia lo na li ti e, e manda ye na mbage ti lo, e yeda na sengo ndo so lo se na e na e mû peko ti lo lâ na lâ na tâ be-ti-molenge, mabe ti e nga kue ayeke kpengba.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mû merci na Jéhovah ndali ti so lo mû ye na e
JÉHOVAH ayeke Nzapa so ayeke mû ye na zo mingi (Jacq. 1:17). Aye so Jéhovah acréé ahe bia na lo ndali ti so lo yeke mû ye na zo, a londo na atongoro so ayeke sû na lê ti nduzu na bï ti si na aye so amû ndo ti sese.—Ps. 65:13, 14; 147:7, 8; 148:3, 4.
Bê ti mbeni zo ti sungo psaume asi lani na singila mingi ndali ti Wasarango lo na apusu lo ti leke mbeni pendere bia so agonda aye so Jéhovah asara. Diko Psaume 104, nga gi ti bâ wala mo kue aye so ayeke na bê ti mo ague oko na atënë ti psaume so. Zo ti sungo psaume ni atene: “Fade mbi sara bia na [Jéhovah] na lâ ti fini ti mbi kue; Fade mbi sara bia ti sepela Nzapa ti mbi tongana mbi dë na fini.” (Ps. 104:33). Mo kue mo ye ti sara tongaso?
ZO SO AZIA NZONI TAPANDE TI MUNGO YE NA ZO AHON TANGA TI AZO KUE
Jéhovah aye ti tene e mû tapande ti lo, e mû ye na zo. Lo fa nga na e araison so a lingbi e mû ye na zo ndali ni. Bâ tënë so yingo vulu ti lo apusu bazengele Paul ti tene: “Mo mû yanga na ala so ayeke azo ti mosoro na yâ ti aye ti ngoi so, ti bâ tere ti ala kota pëpe, na ti zia beku ti ala pëpe na ndo ti amosoro so ayeke ye ti ziango bê dä pëpe, me ti zia beku ti ala na ndo ti Nzapa, lo so amû aye kue mingi mingi na e si e wara ngia dä; mo mû yanga na ala ti sara ye ti nzoni, ti sara anzoni kusala mingi, ti duti azo so maboko ti ala awoko, ti duti nduru ti kangbi ye na zo, si ala bata tongana mbeni mosoro ndali ti ala wani mbeni nzoni gere teti gigi ti kekereke na mbeni nzoni ndo, tongaso si ala gbu fini so ayeke tâ fini ni biani.”—1 Tim. 6:17-19.
Na ngoi so Paul asû lani use lettre ti lo na congrégation ti Corinthe, lo gboto lê na ndo ti bango ndo so a lingbi aChrétien aduti na ni na ndo ti mungo ye na zo. Paul atene: “Zia zo oko oko asara tongana ti so lo leke na bê ti lo ti sara, na vundu na bê pëpe wala a gbu lo gbungo na ngangu pëpe, teti Nzapa andoye zo so amû ye na ngia.” (2 aCor. 9:7). Na pekoni, Paul afa azo so ayeke wara ye ti nzoni na peko ti mungo ye ni: azo so awara ye ni awara ye so ala bezoin ni; nga azo so amû ye ni na azo ni awara tënë nzoni ti Nzapa.—2 aCor. 9:11-14.
Na hunzingo ti mbage ti lettre ti Paul so, lo sara tënë ti kpengba ye so afa so Nzapa ayeke mû ye na zo. Lo tene: “Singila na Nzapa ndali ti matabisi ti lo so lo mû ni senge senge, so a lingbi ti fa nda ni kue pëpe.” (2 aCor. 9:15). Matabisi ti Jéhovah so andu anzoni ye kue so Nzapa asara ndali ti azo na lege ti Jésus Christ. A yeke ye so ane mingi na e yeke na mbeni ye so e lingbi ti haka na ni ape.
Tongana nyen la e lingbi ti kiri singila ndali ti aye kue so Jéhovah nga na Molenge ti lo asara awe ndali ti e nga na aye so ala yeke sara ande ndali ti e? Mbeni ye so e lingbi ti sara ayeke ti mû ngoi ti e, ngangu ti e nga na aye ti e ti mû maboko na bungbi ti Jéhovah ti gue na li ni, atâa a yeke kete wala a yeke kota.—1 Chron. 22:14; 29:3-5; Luc 21:1-4.


text:
CHAPITRE 79
Ngbanga ti nyen futingo ayeke ku lani aJuif so amä na bê ape?
JÉSUS ASIGI NA MBENI YE TI MANDA NA YÂ TI AMBENI YE TI VUNDU USE SO ASI LANI
NA LÂ TI SABBAT, A SAVA MBENI WALI SO AYEKE NA MBENI NGANGU KOBELA
Jésus atara ti sara tënë na ndo ti aye nde nde ti mû lege na azo ti gbu li ti ala na ndo ti songo so ala yeke na ni na Nzapa. Lo kiri lo wara lege ti sara ni, na peko ti lisoro so lo sara na azo na gigi ti da ti mbeni Farizien.
Ambeni zo aga asara tënë ti mbeni ye ti vundu so apassé. Ala sara tënë ti “ambeni zo ti Galilée so [Gouverneur ti Rome Ponce] Pilate afâ ala na ngoi so ala yeke mû asandaga.” (Luc 13:1). Nyen la ayeke na gbe ti tënë ti azo ni so?
Peut-être a fâ azo ti Galilée so na ngoi so gbâ ti aJuif alondo ti dö sese lani na Pilate ndali ti so lo mû nginza ti temple ti leke na mbeni lege so apeut ti ga na ngu na Jérusalem. Peut-être a yeke amokonzi so ayeke na temple la ayeda si Pilate amû nginza ni so. Azo so afa peko ti ye ti vundu ni so na Jésus adoit ti pensé so azo ti Galilée ni so akui ngbanga ti so ala sara ambeni siokpari. Me, Jésus ake mara ti bango ndo ni so.
Lo hunda ala, lo tene: “Ala pensé so ye ti sioni so asi na azo ti Galilée so ndali ti so siokpari ti ala ahon ti tanga ti azo ti Galilée kue?” Kiringo tënë ni ayeke Ên-ën. Jésus angbâ asara kua na ye ti vundu so asi so ti gboto mê ti aJuif ni, lo tene: “Me tongana ala changé bê ti ala ape, a yeke futi ala kue tongaso nga.” (Luc 13:2, 3). Na pekoni, Jésus asara tënë ti mbeni ye so âmanke asi lani ade ti ninga ape, na so peut-être asi na ngoi so a ngbâ lani ti leke lege ti gango na ngu ni so. Lo hunda ala, lo tene:
“Azo 18 so tour ti Siloam atuku na ndo ti ala si a fâ ala, ala pensé so siokpari ti ala ahon ti azo kue so ayeke na Jérusalem?” (Luc 13:4). Azo ni adoit ti pensé so azo ni so akui ndali ti so ala kue asara ambeni siokpari. Ge encore, Jésus ake tënë ni so. Jésus ahinga so “lâ na pasa” la asi na azo ni so, na ni la asara si ye ti vundu so asi na ala so (Zo-ti-fa-tene 9:11). Me, azo so ayeke mä lani Jésus apeut ti manda mbeni ye na lege ti ye ti vundu so asi so. Jésus atene: “Tongana ala changé bê ti ala ape, a yeke futi ala kue tongaso nga.” (Luc 13:5). Me, ngbanga ti nyen la Jésus aluti na ndo ti tënë ni so fadeso?
A ngbâ na lo ngoi mingi ape ti tene kua ti lo ti fango tënë ahunzi. Ti sara si tënë ni asigi polele, lo mû tapande, lo tene: “Mbeni koli ayeke na mbeni keke ti figue so a lu ni na yâ ti yaka ti vigne ti lo. Lo gue ti bâ wala a lë, me lo wara lengo ni oko dä ape. Tongaso lo tene na zo ti sarango kua ti vigne ni: ‘A sara ngu ota awe la mbi yeke ga ti gi lengo ni, me mbi wara mbeni ape. Mo dë ni na sese! A yeke kanga sese ni senge senge ngbanga ti nyen?’ Lo tene na wa ti yaka ni: ‘Kota zo, zia ni a ngbâ kamême ngu oko; mbi yeke zi dû na gere ni ti tuku puru ti nyama dä. Tongana a lë na yâ ti angoi so ayeke ga, so nzoni. Me tongana a lë ape, mo dë ni na sese.’”—Luc 13:6-9.
A hon même ngu ota tongaso awe la Jésus atara ti lu lengo ti mabe na bê ti aJuif so. Ye oko, a yeke gi kete wungo ti azo la aga adisciple ti lo na a yeke gi ala la apeut ti bâ ala tongana alengo ti peko ti ngangu kua so lo sara. Fadeso, na yâ ti osio ngu ti kusala ti lo, Jésus akiri asara kua ahon ti kozo. So lo yeke fa tënë na Judée nga na Pérée ayeke mo bâ mo tene lo yeke zi dû na lo yeke tuku puru ti nyama na tere ti keke ti figue so aduti fä ti aJuif. Ye ti pekoni ayeke so wa? Gi kete wungo ti aJuif la ayeda ti mä lo. Na ndo ni, mara ni ake ti changé bê ti ala na fadeso ala yeke gue na futingo.
Kete na pekoni, na ngoi ti lâ ti Sabbat, ambeni azo ni akiri afa sioni bê ti ala na gigi. A yeke na ngoi so Jésus angbâ ti fa tënë na yâ ti mbeni synagogue. Lo bâ mbeni wali so peko ti lo aba mingi teti ngu 18, ndali ti so mbeni sioni yingo ayeke sara lo pasi. Na nzoni bê Jésus atene na lo atene: “Wali, a zi mo awe na yâ ti ye so ayeke woko mo so.” (Luc 13:12). Jésus azia maboko na ndo ti wali ni, na gi na lê ni lê ni, wali ni agboto yâ ti tere ti lo na lo komanse ti mû gonda na Nzapa.
Ye so ason tâ yâ ti bê ti mokonzi ti synagogue ni, na lo tene: “Alango ayeke omene so zo alingbi ti sara kua dä. Ala ga na alango ni so si a sava ala, me na lâ ti Sabbat pëpe.” (Luc 13:14). Mokonzi ni so ake ape so Jésus ayeke na ngangu ti sava azo. Me, lo yeke suku na azo ni so, ndali ti so ala ga na lâ ti Sabbat ti tene a sava ala. Jésus akiri tënë na lo na fango na lo mbeni tâ tënë, lo tene: “Ala azo ti handango lê ti zo, na lâ ti Sabbat, ala oko oko kue ayeke zi bagara ti ala wala kororo ti ala na yâ ti da ti lo ti gue na lo ti nyon ngu ape? Wali so ayeke molenge ti Abraham, nga Satan akanga lo ngu 18! A yeke na lege ni ape ti zi lo na yâ ti kanga so na lâ ti Sabbat?”—Luc 13:15, 16.
Kamene agbu awato ti Jésus, me ti mingi ti azo, a nzere na ala ti bâ Jésus na sarango aye ti kpene tongaso. Na pekoni, ge na Judée, Jésus atene ambeni toli use na ndo ti Royaume, atoli so lo sara tënë ni lani awe na ngoi so lo yeke na yâ ti mbeni ngö na lê ti Kota ngu ti Galilée.—Matthieu 13:31-33; Luc 13:18-21.


text:
MBETI TI BUNGBI—KUSALA TI E NGA NA GIGI TI E TI CHRETIEN AOÛT 2016
Akode ti fango na tënë
Akode ti fango na Réveillez-vous ! nga na brochure Mä Nzapa si mo wara fini ti lakue lakue. Sara kua na atapande so ti leke kode ti mo wani.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Ngbâ na ndo ti lingo ti Lo Ti Nduzu Ahon Kue
“Ndo ti lingo” ti Jéhovah ayeke nyen, nga tongana nyen la ayeke bata e? (Psaume 91)
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Maï akode ti fango tënë ti mo: Mû maboko na azo so ayeke manda Bible ti gue na li ni ti mû tere ti ala na Nzapa na ti wara batême
Ngbanga ti nyen la aye ti yingo so ayeke kota ye mingi? Tongana nyen la mo lingbi ti mû maboko na azo so mo yeke manda Bible na ti gi ti si dä?
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Ambakoro ayeke gue na li ni na lege ti yingo
Aversê ti Psaume 92 afa so mbilimbili alingbi ti maï nga ti lë lengo na lege ti yingo, atâa so lo yeke mbakoro.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Jéhovah adabe lo na lege so e yeke pupu-sese
Na Psaume 103, David asara kua na aye so lê abâ ti fa konongo ti nzoni bê ti Jéhovah.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
“Mû merci na Jéhovah”
Versê ti Psaume 106 alingbi ti mû maboko na mo ti maï na ti bata bibe ti kiringo singila na Jéhovah.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
“Fade mbi mû nyen na Jéhovah?”
Tongana nyen la wasungo psaume so aleke na bê ti lo kue ti fa singila ti bê ti lo na Jéhovah? (Psaume 116)
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Fa tâ tënë
Sara kua na fini kode ti fango tënë so ti fa mbeni tâ tënë ti Bible so ayeke polele na azo.
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Kapa so a zia ni nde ti kangbi na Tour ti Ba Ndo na nze ti septembre
Tour ti Ba Ndo so asara tënë na ndo ti dengo bê nga tongana nyen la Nzapa amû ni na azo.


text:
1Mbi Paul, so Nzapa ayeda ti mu mbi tongana watokua ti Jésus Christ titene mbi fa tënë ti fini so Nzapa amu zendo ni na e si e wara ni na lege so e ga oko na Jésus Christ. 2Mbi tokua mbeti so na mo Timothée, molenge ti mbi so mbi ye mo mingi. Ayeke nzoni Nzapa Babâ na Kota Gbia ti e Jésus Christ asara nzoni be na mo, abaa mawa ti mo si amu na mo siriri! 3Mbi mu singila mingi na Nzapa so mbi yeke sara na lo na vuru be tongana ti so akotara ti mbi asara ando. Bi na lâ, mbi yeke zia mo lakue na ya ti asambela ti mbi. 4Tongana mbi yeke dabe ti mbi na ngu ti le ti mo so ayuru, mbi yeke na nzara ti kiri ti baa mo si be ti mbi asi singo na ngia. 5Mbi dabe ti mbi na taa mabe so mo yeke na ni. Gi mabe so Lois, ata ti mo ti wali, lo na Enis, mama ti mo ayeke na ni kozoni laa. Mbi hinga so gi mabe ni so laa mo yeke na ni. 6Ndani laa, mbi dabe ti mo: mo sara si matabisi so Nzapa amu na mo angba lakue ti mai, matabisi so mo wara ando na ndembe so mbi zia maboko na ndö ti mo. 7Biani, Yingo so Nzapa amu na e ayeke Yingo ti mbeto pepe, me ayeke Yingo ti ngangu, ti mabe na ti kangango nzara ti tere. 8Tongaso, ye so mo hinga na ndö ti Kota Gbia ti e, ayeke nzoni mo sara kamene ti fa peko ni na azo pepe; mo sara nga kamene ti mbi pepe, mbi so mbi yeke na da ti kanga ndali ti lo so. Me mo baa pasi ndali ti Nzoni Tënë tongana ti so mbi yeke baa pasi so, mo zia be ti mo na ndö ti ngangu ti Nzapa. 9Nzapa asoo e na kuâ, lo iri e ti ga azo so lo zia e nde ndali ti lo si e yeke nzoni kue. Mbeni ye ti nzoni so e sara titene lo soo e si lo iri e ndali ni ayeke daa pepe, me lo sara ni ndali ti so lo leke na be ti lo wani awe na lege ti nzoni be ti lo. Kozoni titene aye kue abaa gigi, Nzapa aleke na be ti lo ti sara nzoni be na e na lege ti Jésus Christ. 10Nzapa afa nzoni be ti lo ni fadeso na lege ti gango ti Jésus Christ, Wasongo e. Lo hon ndö ti kuâ na ngangu awe si na lege ti Nzoni Tënë, lo fa polele na azo fini so angba lakue lakue. 11Ndali ti fango Nzoni Tënë so laa Nzapa azia mbi watokua na zo ti fango nda ti tënë ti lo na azo. 12Ndani laa, mbi yeke baa pasi so, me kamene ayeke sara mbi pepe, ngbanga ti so mbi hinga zo so mbi zia be ti mbi na ndö ti lo. Mbi hinga nga so, zo ni ayeke na ngangu ti bata ye so lo zia na maboko ti mbi so ngbii asi na lango ti ndani. 13Sara ye alingbi gi na tapande ti atënë so ayeke na legeni so mo ma na yanga ti mbi. Sara ye ni na lege ti mabe, na lege ti ndoye, na lege ti gango so e ga oko na Jésus Christ. 14Nzoni ye so Nzapa azia na maboko ti mo, mo bata ni nzoni na lege ti Yingo-Vuru so ayeke na ya ti e. 15Mo hinga so azo ti sese ti Azii kue azia mbi awe; Fizele na Hermozene ayeke nga na popo ti ala. 16Ayeke nzoni Kota Gbia asara nzoni be ti lo na azo ti sewa ti Onezifore, ngbanga ti so fani mingi, lo mu ngangu na be ti mbi. Kamene ti so mbi yeke na da ti kanga asara lo pepe; 17me gi so lo si na Rome, lo gi lege ti mbi ngangu ngbii si lo wara mbi. 18Ayeke nzoni Kota Gbia asara nzoni be na lo na lango ti ndani. Anzoni ye so lo sara na mbi na gbata ti Efeze, mo hinga tënë ni ahon tanga ti azo kue.
Copyright
Learn More


text:
1Fütanga ngü la, fü wü Yesu ayia anü de zabu la, anü akoro kpa etangu mere ngu Galïlaya. Fü ewü ayia akö, akoro kpa füh gümba, gbü tö ka wü Garasa. Fü ewü amaka gara komoko kpala, de siti wü di enga me guvu ye, te ewü mere engu, o ba mürü maröfö. Komoko la koro ka-ye kpa esüka wü mbükü, 3angü ah ngbü era ka-ye etü wü mbükü. Wüh ngbü ta ei engu ai de ku-se, edü wü kengbe gbü lölö na ʼburu. Fü engu akolo ku-se la, akukuru wü kengbe la kpah ʼburu asidi. Teka ne de, angü nda-ka wazi fa nda wü kpara ʼburu. Kpara te tï ai engu nda tïne ma. 5Komoko la ngbü ta endoro kpa füh wü da, enzö wü gümba, da endoro etü wü mbükü, eku gba biti de ra, da edütü te-ye de teme. 6Fü komoko la ayia awu Yesu nengete. Fü ah ayia ale woro, akpe akoro kpaka Yesu, abu nzökuta ye kötö engangagira, andaʼba te-ye fefe. 7Fü Yesu arü amala ngü fü wü siti wü di enga me, te ewü ngbü emere komoko la, gü ba dene, "Wü ce engu ace!" Fü komoko la aba rere kpa tikpi, de mere ri ye, gü ba, "Yesu, Ye Mere Me, ye ce ni ace! Tima ka-ni gbü ngü ka-ye nda ma. Ni kïna ye eyi te ïrï Me, gü ba, ye mere e ato cïnga te ni de!" 9Fü Yesu ayi-ta komoko la, gü ba, "Ïrï ye neh da?" Komoko la ga, "Ïrï ni de Bi-nzö-gü." Ah gü ïrï ye bala, angü wü di enga me la sibi guguvu fa sü. 10Fü wü di enga me la afüwa te-wü fü Yesu, gü ba dene, "Ye mere e aliki ani te sü ne asidi de." 11Gara wü mba ka kötï ta ladü sela, mere bi ewü baka kutu ʼbasu (2,000). Wüh ngbü ka-wü füh mere gümba da ezü e ka-wü. 12Fü wü di enga me la afüwa te-wü fü Yesu, gü ba, "Ye tima ani kpaka wü mba la, de ani nü rï guvu ewü." 13Fü Yesu ayia ale ngü ka-ewü la. Fü wü di enga me la ayia akoro guvu komoko la asidi, ace engu, akpe arï aguvu wü mba la. Fü wü mba la ayia ka-wü, yurrru! de mere woro, ago kpa esa gö. Fü ewü agürü agbü mere ngu, anzö ngu, akpi ʼburu. 14Te wü kpara, de te ewü ngbü eceka kpï fütanga wü mba la, wu ngü la bala, fü cürü amere ewü. Fü gara ewü akpe de woro, anü amala nga ngü, te Yesu mere la fü wü kpara agbü mere kötï, bete wü sü edede la ʼburu. Te wü kpara la je ngü la bala, fü ewü ayia anü akoro gbü sü la, teka aceka ngü la cu de jia wü. 15Te wüh koro kpala, fü ewü amaka komoko, ta te di de mere bi wü di enga me guvu ye ne, nzönzö na fü te-ye tïne, koro eyi mbi. Ah to bongo kpah eyi te-ye. Fü ah adu angbü ka-ye kötö ede wü Yesu. Fü wü kpara angbü de mere cürü, gü ba, "Dela sirimbi!" 16Fü wü kpara te ewü wu ngü la cu de jia wü ne, fü ewü ayia amala nga ngü la fü wü bu wü, gü ba, "Yesu liki wü di enga me guvu komoko ne eyi asidi. Fü wü di enga me la ayia arï aguvu wü mba ka kötï. Fü wü mba la akpe atï ʼburu agbü ngu, akpi kpala." 17Fü wü kpara la aci ʼburu, amala ngü fü Yesu, gü ba, "Ye yia sene eyia, ye ce sü ka-ani, de ye nü kpa gbü gara sü." 18Fü wü Yesu ayia alï gbü zabu, de ani nü. Fü komoko, de te siti wü di enga me koro guguvu na ne, ayia ayi-ta Yesu, gü ba dene, "Ni ele de ani nü ka-ani ake ye." 19Yesu le nda de, gü ba, "Aʼa. Ye du edu kpa gba wü, kpaka wü mürü ye, de ye mala nga züka ngü te Me mere fü ye ne, angü Me wu cïnga ka-ye eyi fanü." 20Fü komoko la ayia adu ka-ye, angbü endoro gbü nga nzö kötï de ïrï ye Dekapoli, adi emala nga ngü te Yesu mere fü ye ne. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara de kpala afa sü. 21Fütanga ngü la, fü wü Yesu adu alügü nga wü kpa etangu mere ngu Galïlaya. Fü mere bi wü kpara aci akoro, abiti te-wü kpaka Yesu era ngu kpala. 22Gara komoko ta ladü kpala de ïrï ye Yayïrü. Engu ta de mere kpara te ngbü emere tima kpa esambü ka biti-te. Te Yayïrü wu Yesu tete, fü engu ayia akoro, atï eri lö Yesu, 23andaʼba te-ye fefe, gü ba dene, "Mere kpara deyï, ye koro, ye küwa ye ni, mba jaji würüse, angü keke ngbü emere engu efa sü. Ah yia eyi ekpi akpi. Ye koro la, de ye o kpa ye eküküte na, de ah küwa." 24Te Yesu je ngü la, fü ewü ayia anü de wü Yayïrü. Fü mere bi wü kpara aci anü kpah gbü nga ewü, enzinzi te-wü, da ededere Yesu. 25Amba gara mürü keke ta kpah ladü sela. Ah de gara würüse, te ngüte ngbü ego tete gbü wü sïkpï ʼburu. Ah mere engu eyi bala teka wü re nzükpa de füh ye ʼbasu. 26Ngü la ngbü ta eto mere cïnga fü würüse la efa sü. Ah ngbü ta enü kpaka mere bi wü mürü kuwa, eto mere bi jiase fü ewü, de wüh küwa ni. Wüh to rü fefe ma. Wüh küwa engu nda-wü kpah de. Fü keke la angbü fï ega ngü, enü kpa engagira nü. Fü jiase anza esasaka na ʼburu, teka keke la. 27Te würüse la je nga Yesu, gü ba, "Engu koro eyi sela ne," fü ah ayia anü kpala. Te engu koro kpala, fü ah ayia azi te-ye ʼbïlï ʼbïlï, esüka mere bi wü kpara la, anü amofo mö bongo ka Yesu to kpa ekükürüfe. 28Angü ah fï, gü ba, "Te ni mofo bü mö bongo ka Yesu la, ni ena aküwa." 29Würüse la bü te emofo bongo ka Yesu bane, ʼduwa fü ngüte la ayia akolo. Fü würüse la adu awu, gü ba, keke ka-ni nza eyi. 30Yesu, fü mü awu emaguma mü, gü ba, gara kpara mofo bongo ka-ni eyi, angü wazi ka-ni, de te Me to fü ni ne, mere tima eyi. Fü ah arü, afü te-ye, gü ba, "E-mofo bongo ka-ni neh da?" 31Fü wü kpara kaka amala ngü fefe, gü ba dene, "Mere kpara, ye ena angbü eyi-ta ngü bala ne, ye wu mere bi wü kpara, te ewü ngbü egbene sü agbene, ne de? Fü ye adu ayi-ta ngü, gü ba, 'E-zoro bongo ka-ni neh da?' " 32Fü Yesu angbü fï bü da eceka kpï ede ye, egïrï kpara te mofo bongo ka-ye ne. 33Te würüse la wu, gü ba, keke ka-ni nza eyi ne, fü ah ayia akoro de mere lümü, atï eri lö Yesu, da eyï ayï de cürü, afüwa te-ye fü Yesu, gü ba dene, "Ah de ni, ni mofo bongo ka-ye me-ni, fü keke ka-ni anza dene." 34Yesu gü ba dene, "Enga ra, mü küwa eyi fï badi, teka te mü to maguma mü eyi fere. Mü nü enü de gu maguma." 35Baka te Yesu ngbü emala ngü fü würüse la, fü wü kpara gba Yayïrü, te mbarase kaka ngbü eke ake ne, akpe akoro. Fü ewü amala ngü fü Yayïrü, gü ba dene, "Yayïrü deyï, ah nza eyi. Ye mere e ambü mere kpara la tïne de, angü mbarase ka-ye ne kpi eyi." 36Amba Yesu, mü le ngü ka-ewü la nda-mü de. Fü mü adu amala ngü fü Yayïrü, gü ba dene, "Yayïrü deyï, ye kpe cürü de. Ye to maguma ye fü ni." 37Fü wü Yesu ayia de wü Petero, Yakobo bete Yüwane, anü kpa gba Yayïrü. Fü ewü ace mere bi wü kpara la sidi nga wü, angü Yesu le de bi wü kpara la nü fa nga ni kpala tïne de. 38Te wüh nü koro agba Yayïrü, fü ewü amaka mere bi wü kpara kpala, da eku mere siti gba, de wü yiyi. Dela gba nda tïne de! 39Fü Yesu adu arü amala ngü fü wü kpara la, gü ba dene, "Wü ngbü eku gba neh teka ne? Mbarase la kpi akpi nda de. Ah ngbü era ka-ye ara." 40Fü ewü aci ʼburu angbü emü engu, gü ba, "Dene ne töndö ngü ne?" Fü Yesu ayia aliki ewü ʼburu etanü, aza ʼduwa wö ye mbarase, ake ni ye na, bete wü Petero de wü bu ye, te ewü koro de ewü ne. Fü ewü ayia arï te sü, te wüh o kö mbarase la tete. 41Te wüh koro kpa esambü la, fü ewü ayia awu kö mbarase. Fü Yesu ato kpa ye, azoro kpa mbarase di, aï mbarase la, amala ngü fefe gbü ngü mündü ka-wü, gü ba, "Talïta gumi!" Ah ba e te ewü gü ba dene, "Jaji würüse deyï, ye yia eyia tikpi." 42Fü jaji würüse la azükü, ayia cukuru atikpi da endoro. Angü mbarase la, re kaka-na koro eyi nzükpa de füh ye ʼbasu. Fü Yesu amala ngü fü ewü, gü ba dene, "Wü mere e amala nga ngü la fü wü bu wü fa fa fa de." Fü ah adu amala ngü fü wü wö ye mbarase la, ake ni ye na, gü ba, "Wü mere kümü, wü to fü mbarase la." Dela ngü ta te Yesu küwa ye Yayïrü di. Fü ngü la aga gbü jia wü kpara afa sü.
Copyright
Learn More


text:
GIGI TI MBENI ZO
Mbeni ye ti héritier so e wara ni na mbage ti akotara ti e
Azo atene mbi kpa babâ ti mbi mingi. Asarango ye ti tere ti mbi, lê ti mbi nga na sarango tënë ti ngia ti mbi kue, mbi mû ni na mbage ti lo. Me, lo mû nga mbeni ye ti héritier so ayeke kota mingi na afami ti lo so lo kue lo wara ni lani warango na mbage ti akotara ti lo. Mbi yeke tara ti fa na ala ye ni so.
A dü kotara ti mbi Thomas(1) * Williams na lango 20 ti janvier ngu 1815, na kodoro ti Horncastle, na Angleterre. Ngu use na pekoni, mama ti lo akui, na babâ ti ala John Williams la abata lo na aita ti lo ota. John afa na Thomas kua ti kpakango keke, me Thomas aye ti lo ti sara mbeni kua nde.
A yeke lani mbeni ngoi so tënë ti Nzapa akiri agbu bê ti azo mingi na kodoro ti Angleterre. Wakua ti Nzapa, John Wesley, ake ngbene eglize ti lo so ayeke Eglize Anglicane na lo sigigi na Bungbi ti aMéthodiste. A yeke mbeni groupe so azo ni abâ na nene ni mingi mandango Bible nga na kua ti fango tënë ti Nzapa. Gi na yâ ti kete ngoi, afango ye ti Wesley amû ndo, na afami ti Williams kue alï na yâ ti bungbi ni. Kotara ti mbi Thomas aga mbeni wakua ti Nzapa na yâ ti bungbi ni nga hio lo yeda na bê ti lo wani ti sara kua ti missionnaire na Pacifique Sud. Na juillet ngu 1840, lo na wali ti lo, Mary, (2) asi na Zoa ti Lakeba, * na Fidji. A yeke mbeni zoa so azo ni ayeke azo ti tengo zo.
ALA VIVRE NA POPO TI AZO TI TENGO ZO
Na yâ ti akozo ngu so Thomas na Mary asara na kodoro ti Fidji, ala wara angangu kpale mingi. Ala sara akua teti al’heure mingi na yâ ti mbeni ndo so ayeke ngangu mingi nga na yâ ti ndowa. Ala bâ nga ambeni ye ti sioni mingi. Aye tongana bira na popo ti amara, fango awomua, fango amolenge nga na azo ti kodoro ni so ayeke te amba ti ala zo tengo. Nga, mingi ni, azo ti kodoro ni ake ti mä tënë ti Nzapa so ala yeke fa. Mary na kozo molenge ti lo, John, atï kobela, na a ngbâ kete ala kui. Na ngu 1843, Thomas atene: “Li ti mbi akpe kue. . . . Mbi découragé lani kue.” Atâa so kue, Thomas na Mary angbâ lakue ti kanga bê, kpengba mabe ti ala na Jéhovah Nzapa angbâ lakue ti mû na ala ngangu.
So Thomas ahinga kua ti kpakango keke, lo leke na kodoro ti Fidji mbeni mara ti da so ayeke na Europe; kozo ti tene a sara mara ti da ni so na kodoro ni so la. Da ni ayeke da ti keke, na a leke gbe ni na mbeni fason so pupu alingbi ti lï na yâ ti da ni nzoni nga na ambeni fini ye so agboto lê ti azo ti kodoro ti Fidji ni. Kozo si da ni ahunzi, Mary adü use molenge ti lo, Thomas Whitton (3) Williams, so ayeke kotara ti mbi.
Na ngu 1843, Thomas amû maboko na kua ti kiringo na peko ti Évangile ti Jean na yanga ti kodoro ti Fidji; a yeke mbeni kua so ayeke lani ngangu mingi na lo. * Me, lo yeke mbeni zo so amanda ye nzoni na ndo ti azo nde nde nga lo hinga ti bâ yâ ti aye nzoni. Lo sû peko ti arecherche so lo sara na yâ ti mbeni buku ti lo (Fiji and the Fijians [1858]) so afa duti ti azo ti Fidji na popo ti ngu 1800 ti si na ngu 1900.
Thomas akomanse ti wara kpale ti seni na peko ti angangu kua so lo sara na yâ ti ngu 13 na kodoro ti Fidji; ni la, lo na afami ti lo aquitté akiri na Australie. Thomas aninga lani mingi na yâ ti kua ti Nzapa. Na ngu 1891, lo kui na kodoro ti Ballarat, na Victoria.
LO WARA “LOR” NA MBAGE TI EST
Na ngu 1883, Thomas Whitton Williams na wali ti lo, Phoebe (4), nga na amolenge ti ala ague na kodoro ti Perth, na Australie-Occidentale. Use molenge ti ala, Arthur Bakewell (5) Williams, so na pekoni lo ga kotara ti mbi, ayeke lani na ngu gumbaya tongaso.
Na ngoi so Arthur awara ngu 22, lo gi ti wara mosoro na Kalgoorlie, mbeni gbata so a yeke zi lor dä mingi, so ayo kilomètre 600 na mbage ti est ti Perth. Kâ, lo diko mbeni mbeti ti aWamandango Bible, so laso a hinga ala na iri ti aTémoin ti Jéhovah. Lo sara nga abonnement ti Tour ti Ba Ndo na Anglais. Aye so Arthur adiko lani so apika bê ti lo mingi, ni la lo komanse ti fa ni na amba ti lo nga lo sara ambeni bungbi so na ngoi ni lo yeke manda lani Bible na azo. A yeke tongaso la si yeke na yeke kua ti aTémoin ti Jéhovah akomanse ti mû ndo na Australie-Occidentale.
Arthur afa nga na afami ti lo ye so lo yeke manda ni so. Babâ ti lo, Thomas Whitton, ayeda lani na so lo gue na yâ ti bungbi ti aWamandango Bible so, me kete na pekoni babâ ni akui. Mama ti lo, Phoebe nga na aita ti lo ti wali, Violet na Mary, aga nga aWamandango Bible. Violet aga lani pionnier, so ti tene mbeni zo so ayeke mû ngoi mingi ti fa tënë ti Nzapa. Arthur atene so lo yeke lani “mbeni zo so ayeke fa tënë ti Nzapa na bê ti lo kue nga lo yapu na kua ni mingi ahon tanga ti apionnier kue so ayeke lani na Australie-Occidentale.” Peut-être Arthur atene tongaso ndali ti so Violet ayeke fami ti lo, me tapande ti Violet so, so ayapu na kua ti fango tënë, asara lani ngangu mingi na ndo ti amolenge ti Arthur.
A si na mbeni ngoi, Arthur asara mariage na lo gue na Donnybrook, mbeni gbata so a yeke fâ yaka dä mingi, so ayeke na mbeni mbage ti Australie. Kâ, azo ni airi lo “Babâ 1914,” ngbanga ti so lo yeke fa lani tënë mingi na ndo ti aprophétie ti Bible so asara tënë ti ngu ni so. * Hengo lo ndali ti ngu 1914 ni akaï na ngoi so Kozo Bira so Amû Sese Kue ato nda ni. Arthur ayeke fa tënë lakue na aclient so aga ti vo ye na yâ ti magasin ti lo. Lo zia gbâ ti ambeni mbeti ti Nzapa na lê ti fenêtre ti magasin ni. Lo sara nga mbeni mbeti na lê ti fenêtre ni so atene lo yeke mû ande nginza so wungo ni ayeke dollar 280, ti nginza so ayeke tambela na ngoi ni kâ, na zo kue so ayeke fa ande na lo so tënë ti Trinité, so ayeke mbeni fango ye so ayeke na lege ni ape, ayeke na yâ ti Bible. Me zo oko awara nginza ni so ape.
Da ti Williams aga place ti mandango Bible na groupe, nga ndo ti sarango abungbi ti congrégation na Donnybrook. Kete na pekoni, Arthur aleke mbeni Da ti Royaume wala place ti sarango bungbi na yâ ti gbata ni so. A yeke oko ti akozo Da ti Royaume na Australie-Occidentale la. Atâa so lo yeke lani na ngu 70 na ndo ni, lo yeke yü veste na cravate, lo montê na ndo ti mbarata ti lo so a iri lo Doll, na lo gue lo fa tënë na yâ ti ambeni kodoro so ayo mingi na gbata ti Donnybrook.
Ye so andu lani bê ti amolenge ti Arthur mingi ayeke so, atâa so babâ ti ala ayeke kpô mingi nga azo ane lo mingi, lo yapu na kua ti fango tënë. Molenge ti lo Florence (6) asara kua lani tongana missionnaire na Inde. Amolenge ti lo ti koli, Arthur Lindsay (7) na Thomas, asara kua ti ancien teti angu mingi na yâ ti congrégation ti ala tongana ti babâ ti ala.
MBENI PENDERE POMME SO A IRI NI LADY WILLIAMS
Arthur Lindsay Williams, so ayeke babâ ti âta ti mbi, azo mingi ahinga lo nga ala ye lo ndali ti nzoni bê ti lo. Lo yeke lakue nduru ti mû maboko na azo nga lo ne ala. Lo yeke nga mbeni zo so ahinga ti dë yâ ti akeke na dö; na yâ ti ngu 12, lo sö benda fani 18 na amandako ti dengo yâ ti akeke so a sara ni na kodoro ni kâ.
Me, a nzere na Arthur ape ti bâ so molenge ti lo, Ronald (8) (so ayeke âta ti mbi) na so ayeke lani na ngu use, amû dö adë na mbeni kete keke ti pomme so ayeke na tere ti da ti ala. Mama ti Ronald akanga tere ti keke ni nzoni na bongo si akungbi ape. Na keke ti pomme so alë alê ti pomme so anzere ngangu. A iri keke ti pomme ni so Lady Williams. Na pekoni, azo amû maboko ti keke ti pomme ni so agreffé ni na tere ti mbeni keke ti pomme ni nde ti sigigi na mbeni mara ti pomme ni nde so a iri ni “Cripps Pink,” so ayeke mbeni oko ti mara ti apomme so azo ahinga ni mingi ahon atanga ni.
Tongana Âta Ronald, so mbi iri ti mbi lo Gramp, akono awe, lo komanse ti sara anzoni ye. Lo na Âta-wali asara kua teti angu mingi tongana avolontaire ti leke aDa ti Royaume na Australie nga na aZoa ti Salomon. Fadeso, Gramp aga nduru ti wara ngu 80 tongaso awe, me lo ngbâ lakue ti sara kua tongana ancien na yâ ti congrégation ti lo nga lo yeke mû maboko na kua ti lekengo peko ti aDa ti Royaume na Australie-Occidentale.
MBI BÂ NA NENE NI YE TI HERITIER SO MBI WARA
Ti mû gi peko ti aye so a-âta ti e asara, babâ na mama ti mbi, Geoffrey (9) na Janice (10) Williams, asara kue ti fa na ngambe ti mbi ti wali, Katharine (11), nga na mbi (12) ti kpe andia ti Bible. Na ngu 13, mbi komanse ti sara ngangu ti lë songo na Jéhovah. Tongana e gue lani na mbeni kota bungbi, mbi mä Ita John Barr, mbeni membre ti Bebungbi ti aTémoin ti Jéhovah, so ayeke wa amaseka so ayeke na popo ti azo so aga na bungbi ni so, lo tene: “Ala girisa pëpe kota ye so ala yeke na ni so, so ti tene pasa so ala yeke na ni ti hinga Jéhovah nga ti ye lo.” Gi na bï ni so, mbi mû fini ti mbi na Jéhovah. Ngu use na pekoni, mbi komanse ti sara kua ti pionnier.
Laso, mbi yeke na ngia ti fa tënë ti Nzapa teti al’heure mingi legeoko na wali ti mbi, Chloe, na Tom Price, mbeni gbata so a sara kua ti gingo lor dä mingi na mbage ti nord-ouest ti Australie-Occidentale. Me, e yeke sara ambeni kua na tere ni, so amû ngoi ti e mingi ape, ti bâ lege ti abezoin ti e. Ababâ na mama ti mbi nga na ita ti mbi ti wali, Katharine, na koli ti lo, Andrew, ayeke sara kua ti pionnier na Port Hedland, so ayo kilomètre 420 na mbage ti nord. Nga, mbi na Papa e yeke sara kua tongana a-ancien na yâ ti bungbi ti Nzapa ti e.
Ândö, kotara ti mbi Thomas Williams aleke na bê ti lo ti ngbâ ti sara na Jéhovah Nzapa. Mbi yeke na ngia ti wara ye ti héritier so. Mara ti mosoro ti yingo so mbi wara so ayeke mbeni pasa la mbi wara.
^ par. 5 Anuméro ni ague oko na foto ti zo oko oko so ayeke na lembeti 12 nga na 13.
^ par. 6 Kozo, a iri ni Zoa ti Lakemba, na a yeke mbeni zoa so ayeke na mbage ti Est ti Fidji.
^ par. 10 Missionnaire John Hunt la akiri peko ti kota mbage ti Bible so alondo na Matthieu ti si na Apocalypse, na yanga ti kodoro ti Fidji; a sigigi na ni na ngu 1847. Mbeni ye so a pika bê ayeke so, na yâ ni, a sara kua na iri ti Nzapa, “Jiova”, na Marc 12:36, Luc 20:42 nga na Kusala 2:34.
^ par. 16 Bâ mbage so atene “Ambeni tënë ti bâ na ndo ni”, na yâ ti buku Bible afa nyen biani? so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni, na li ti tënë so ayeke: “Ngu 1914
TI HINGA AMBENI TËNË
Tongana nyen andia ti Nzapa ayeke sara nzoni na e?
Jésus afa ndani so e bezoin ti tene Bible afa lege na e. Lo fa nga akota ndia ni use.
Sara ye na mabe tongana ti ala
Na sarango nyen si e yeke bâ nzoni na lege ti tapande ti abe-ta-zo ti yâ ti Bible?


text:
Yenga ti 11-
17 janvier
2 CHRONIQUE 33-36
Bia 35 na sambela
Atënë ti tongo nda ni (ahon pn. 3 pëpe)
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
“Jéhovah abâ na nene ni zo so achangé biani bê ti lo”: (pn. 10)
2Ch33:2-9, 12-16—So Manassé achangé bê ti lo, Jéhovah asara nzoni bê na lo (w05 1/12 21 par. 4)
2Ch34:18, 30, 33—Ti diko Tënë ti Nzapa nga ti gbu li na ndo ni alingbi ti ndu bê ti e mingi (w05 1/12 21 par. 9)
2Ch36:15-17—Zia e bâ pëpe nzoni bê nga na kangango bê ti Jéhovah tongana senge ye (w05 1/12 21 par. 6)
-
Gi anzoni ye so ayeke na yâ ti Bible: (pn. 8)
2Ch33:11—Prophétie wa la aga tâ tënë na ngoi so a gue na Manassé na ngbâa na Babylone? (it-1 61 par. 6)
2Ch34:1-3—Tongana nyen la e lingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti tapande ti Josias? (w05 1/12 21 par. 5)
Nyen la dikongo Bible ti yenga so afa na mbi na ndo ti Jéhovah?
Aye wa la ayeke na yâ ti dikongo Bible ti yenga so, so mbi lingbi ti sara kua na ni na fango tënë?
-
Dikongo Bible: 2Ch 34:22-33 (ahon pn. 4 pëpe)
MAÏ AKODE TI FANGO TËNË TI MO
Kozo tingbingo tere: (ahon pn. 2 pëpe) Fa kota mama-tene ti Tour ti Ba Ndo ni. Zia mbeni tënë ndali ti vizite ti peko.
Vizite: (ahon pn. 4 pëpe) Sara mbeni démonstration so na yâ ni mbeni ita ayeke sara vizite na mbeni zo so lo fa lani na lo kota mama-tene ti Tour ti Ba Ndo ni. Zia mbeni tënë ndali ti vizite ti peko.
Étude: (ahon pn. 6 pëpe) Sara mbeni démonstration so afa tongana nyen ti sara mbeni étude. (bh 10 par. 6-7)
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Bia 77
Changengo bê ayeke kota ye: (pn. 10) Diskur so mbeni ancien la asara ni. (w06 1/12 14 par. 7-9)
Pardonné mba ti mo: (pn. 5) Lisoro. Zia vidéo Pardonné mba ti mo. (Gue na ndo ti site jw.org na li ti tënë AMBETI TI E > AVIDÉO > GA KAMARADE TI JÉHOVAH > MP4 > Gue na gbe ni ti gi ni.) Na pekoni, hunda na amolenge ti fa ye so ala manda dä.
Mandango Bible ti Congrégation: ia chap. 6 par. 15-23, encadré ti l. 57, dango bê ti l. 58 (pn. 30)
Kiri kete na ndo ti ye so ala manda nga fa ye so ala yeke bâ na yenga ti peko (pn. 3)
Bia 6 na sambela


text:
GIGI TI MBENI ZO
Fadeso mbi yeke na siriri na Jéhovah nga na mama ti mbi
MAMA ti mbi ahunda mbi, a tene: “Ngbanga ti nyen la mo ye ti voro akotara ti mo ape so? Mo hinga ape so ala la asara si mo yeke na fini so? Mo ye ti kiri singila na ala ape? Mo ke ti sara ye alingbi na angobo so akotara ti e azia na e ti sara so ngbanga ti nyen? Tongana mo ke ti voro akotara ti e andâ mo tene vorongo ti e ayeke tâ buba ye.” Na pekoni Mama atï na toto.
Mbi pensé so Mama apeut ti tene mara ti tënë tongaso ape. Lo la lo leke ti tene mbi komanse ti manda Bible, andâ lo ke na azo ni ti manda Bible na lo ni la lo sara tongaso ti son bê ti azo ni ape. Mbi yeke mä yanga ti lo lakue na ti ke ti mä yanga ti lo ayeke ngangu na mbi. Me ti so ni so, mbi ke ti mä yanga ti lo ndali ti so mbi ye ti zia ngia na bê ti Jéhovah. A yeke lani kete ye ape, me Jéhovah amû ngangu na mbi.
MBI MANDA YE NA NDO TI JÉHOVAH
E yeke aBouddhiste tongana mingi ti azo na Japon. Me gi na yâ ti nze use so aTémoin ti Jéhovah amanda Bible na mbi, mbi hinga so atënë ti Bible ayeke tâ tënë. So mbi ga ti hinga so mbi yeke na mbeni Babâ na yayu, mbi ye mingi ti hinga lo nzoni. A nzere lani mingi na mbi na Mama ti sara lisoro na ndo ti ye so mbi yeke manda. Mbi komanse ti gue lani na abungbi ti dimanche na Da ti Royaume. Na ngoi so mbi hinga ye mingi na ndo ti Jéhovah, mbi tene na Mama so mbi yeke sara encore ye ti aBoudiste ni ape. Hio tongaso, sarango ye ti lo achangé. Lo tene: “A yeke ye ti kamene ti tene mbeni zo ti sewa ti e ake ti voro akotara ti e.” Lo tene na mbi ti zia lege ti mandango Bible nga ti guengo na abungbi. Mbi pensé lâ oko ape so Mama apeut ti tene na mbi tënë tongaso. Lo ga lani mbeni zo nde na lê ti mbi.
Na aÉphésien chapitre 6, mbi manda so Jéhovah ahunda na mbi ti mä yanga ti babâ na mama ti mbi. Papa amû part ti Mama. Kozo, mbi pensé so tongana mbi mä ala, ala kue ayeke mä mbi na sewa ti e ayeke kiri ti duti na siriri. Na mbage, mbi yeke ku lani ti sara examen ti gue na Lycée, na mbi ye ti leke tere ti mbi nzoni. Tongaso, mbi yeda ti sara ye so ala hunda na mbi ndali ti nze ota, na mbi tene na Jéhovah so mbi yeke kiri ti gue na abungbi na peko ti nze ota ni.
Desizion so mbi mû so ayeke na lege ni ape ndali ti araison use. Kozoni, mbi pensé lani so na yâ ti nze ota so atënë ti bê ti mbi ayeke changé ape. Me gi hio tongaso, songo ti mbi na Jéhovah akomanse ti woko. Use ni, Papa na Mama atara ti sara kue ti tene mbi zia lege ti vorongo Jéhovah.
MUNGO MABOKO NGA NA KPALE SO MBI WARA
Na Da ti Royaume, mbi wara aita mingi so asewa ti ala akanga lege na ala. Ala dë bê ti mbi so Jéhovah ayeke mû maboko na mbi (Mat. 10:34-37). Ala fa na mbi so tongana mbi ngbâ be-ta-zo na Jéhovah, afami ti mbi alingbi ti manda ye na ndo ti lo. Tongaso, mbi zia lani bê ti mbi kue na Jéhovah, na mbi yeke sambela lo lakue.
Mbi wara kangango lege nde nde na yâ ti sewa ti mbi. Mama avoro yanga na mbi ti zia lege ti étude ni nga lo fa na mbi ndani so lo ye ti tene mbi zia ni. Mingi ni, mbi zi yanga ape. Tongana mbi tene mbeni tënë, e na Mama e yeke papa ka ndali ti so zo oko oko aye ti fa so lo la lo yeke na raison. Ge so, mbi bâ so tongana mbi ne atënë ti bê ti Mama nga na aye so lo mä na bê na ni, kpale ni alingbi ti kaï. Babâ na mama ti mbi amû na mbi lani kua mingi ti sara tongaso si mbi lingbi ti ngbâ na yanga-da. Na ambeni ngoi, ala tomba mbi na da wala ala gbanzi mbi na kobe.
Mama ahunda na ambeni zo ti mû maboko na lo ti sara si mbi yeda na tënë ti lo ni. Lo sara tënë ni na zo so ayeke fa mbeti na mbi, me lo zi ti lo yanga dä ape. Lo gue na mbi na kota zo ti place ti kua ti lo ti tene lo sara si mbi yeda so abungbi ti vorongo kue ayeke ye oko ape. Na yanga-da, Mama ayeke iri afami nde nde na téléphone na lo sara tënë na ala na toto ti mû maboko na lo. Ye so asara mbi nzoni ape, me na bungbi a-ancien ayeke dë bê ti mbi na ala wa mbi ti pensé na azo so Mama ayeke fa tënë na ala sân ti tene lo hinga.
Babâ na mama ti mbi aye lani ti tene mbi gue na dasendagi tongaso si mbi lingbi ti wara mbeni nzoni kua ti nginza. E kue lani ngonzo ayeke sara e na e lingbi lani ti sara lisoro na ndo ni nzoni ape. Tongaso, mbi sara gbâ ti lettre na ala, mbi fa na ala ye so mbi ye ti sara. Ngonzo asara Papa ngangu, na lo tene: “Tongana mo pensé so mo peut ti wara kua, wara ni kekereke tongaso ape mbi yeke tomba mo.” Mbi zia tënë ni na Jéhovah na yâ ti sambela. Na ndade ni, na ngoi so mbi yeke fa tënë mbi tingbi na ambeni ita-wali use so ala lango nde nde, ala hunda na mbi ti bata amolenge ti ala. A nzere lani na Papa ape na lo ke ti sara tënë na mbi, na lo sara sanka ti mbi. Mama atene so tongana mbi ga mbeni sioni zo ayeke nzoni ahon ti ga Témoin ti Jéhovah.
Jéhovah amû maboko na mbi ti zia li ti mbi kpô nga ti bâ ye so mbi lingbi ti sara
Na ambeni ngoi mbi hinga ape wala Jéhovah ayeda ti tene mbi dö sese na babâ na mama ti mbi tongaso. Mbi sambela Jéhovah mingi nga mbi gbu li ti mbi na ndo ti aversê ti Bible so asara tënë ti ndoye ti Jéhovah, ye so amû maboko na mbi ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti kangango lege, nga mbi hinga so babâ na mama ti mbi akanga lege na mbi ndali ti so ala ye ti tene sioni asi na mbi ape. Jéhovah amû maboko na mbi ti zia li ti mbi kpô nga ti bâ ye so mbi lingbi ti sara. Nga, so mbi fa tënë mingi asara si mbi ye fango tënë ni mingi. Na mbi zia na gbele mbi ti mû kua ti pionnier.
KUA TI PIONNIER
So ambeni ita-wali ahinga so mbi ye ti mû kua ti pionnier, ala wa mbi ti ku juska bê ti babâ na mama ti mbi adë si. Mbi sambela Jéhovah ti mû na mbi ndara, mbi gi nda ti ye, mbi gbu li ti mbi na ndo ti ndani so mbi ye ti mû kua ni, nga mbi sara tënë ni na aita so akpengba na lege ti yingo. Mbi tene na bê ti mbi so mbi ye ti zia ngia na bê ti Jéhovah. Nga, même tongana mbi kiri na kua ti pionnier ni na peko ayeke changé bango ndo ti babâ na mama ti mbi ape.
Mbi komanse ti sara kua ti pionnier na ndangba ngu ti ekole ti mbi na Lycée. Na ngoi so mbi sara kua ti pionnier kete, mbi zia na gbele mbi ti fa tënë na ndo so bezoin ayeke dä mingi. Me babâ na mama ti mbi aye lani ti tene mbi zia ala ape. Tongaso, mbi ku lani juska mbi wara ngu 20 si. Ti tene bê ti Mama ason ape, mbi hunda na filiale ti tokua mbi ti fa tënë na mbongo ti Japon na ndo so afami ti e ayeke dä.
Na yâ ti kua ti fango tënë, a nzere na mbi mingi so mingi ti azo so mbi manda Bible na ala awara batême. Mbi manda lani Anglais ti mû maboko na mbi ti sara kua ti mbi ni mingi. Apionnier spécial use ayeke lani na yâ ti congrégation so mbi yeke dä. Mbi bâ so tere ti ala anzere mingi ti mû maboko na ambeni zo nga ala yapu na yâ ti kua ti ala. Mbi nga mbi ye ti ga pionnier spécial. Na ngoi ni so, fani use tere ti Mama ason ngangu. Fani use kue mbi kiri kâ ti mû maboko na lo. Na ye so ahon gbungo li ti lo na bango ndo ti lo achangé kete.
JÉHOVAH AIRI TËNË NZONI MINGI NA NDO TI MBI
Ngu mbasambala na pekoni, Atsushi mbeni oko ti apionnier spécial so mbi sara tënë ti ala fade atokua na mbi lettre. Lo tene lo ye ti sara mariage na lo ye ti hinga pensé ti mbi nga na tënë ti bê ti mbi na mbage ti lo. Mbi sara nzara ti lo lâ oko ape, mbi pensé nga ape so lo sara nzara ti mbi. Nze oko na pekoni, mbi tene na lo so mbi ye ti tene e hinga tere nzoni si. E ga ti bâ so mingi ti aye so e ye ague oko, e kue e ye ti ngbâ ti sara kua ti ngoi kue na e yeke nduru ti sara kua kue so a mû na e. Na nda ni, mbi na lo e sara mariage. A nzere na mbi lani mingi ti bâ so Mama, Papa nga na gbâ ti afami aga lani na matanga ti mariage ti e.
Kete na peko ti so e sara kua ti pionnier permanent, Atsushi aga adjoint ti surveillant ti circonscription. Kete na pekoni e kiri e wara mbeni tënë nzoni ni. E ga surveillant ti circonscription. Na peko ti so e hunzi ti sara vizite ti acongrégation kue aita ti filiale atéléphoné na e. Ala hunda e ti hinga wala e ye ti sara kua ti surveillant ti circonscription na kodoro ti Népal.
Mbi yeke gi bê ti mbi lani na ndo ti ye so babâ na mama ti mbi ayeke tene tongana ala mä so mbi yeke gue na mbeni yongoro ndo. Tongaso, mbi iri ala na téléphone. Papa atene na mbi atene: “Mo yeke gue na mbeni pendere kodoro.” Yenga oko kozo, mbeni kamarade ti lo amû na lo mbeni mbeti so asara tënë na ndo ti Népal, na Papa ayeke pensé lani so Népal ayeke mbeni pendere ndo ti tene zo ague abâ ni.
A nzere na e lani mingi ti sara kua na aita ti Népal so aye azo mingi, e kiri e wara tënë nzoni. A hunda na e ti sara kua ti e juska na Bangladesh, mbeni kodoro so ayeke nduru na e me so aye ti kâ ayeke nde mingi. E yeke lani na aye nde nde ti sara na yâ ti kua ti fango tënë. Ngu oku na pekoni, a kiri na e na Japon, ndo so e yeke sara kua ti e ti circonscription dä fadeso.
Mbi manda aye mingi na ndo ti Jéhovah na ngoi so mbi sara kua ti fango tënë na Japon, Népal nga na Bangladesh. Sarango ye ti azo ti yâ ti akodoro so ayeke nde nde. Na zo oko oko ayeke na asarango ye ti lo. Mbi bâ tongana nyen Jéhovah ayeke bâ ndo na ndo ti zo oko oko, lo bâ ye so ala sara na nene ni, lo mû maboko na ala nga lo iri tënë nzoni na ndo ti ala.
Jéhovah airi tënë nzoni na ndo ti mbi, lo mû lege na mbi ti hinga lo, ti sara kua ti lo nga lo mû na mbi mbeni nzoni koli. Jéhovah amû maboko na mbi ti mû anzoni desizion, fadeso mbi yeke na nzoni songo na lo nga na afami ti mbi. Merci na Jéhovah, mbi na Mama e kiri e ga anzoni kamarade. Merci mingi so fadeso mbi yeke na siriri na Jéhovah nga na mama ti mbi.


text:
Atënë so azo ahunda
Lawa la azo ti Nzapa ayeke lani angbâa ti Babylone, Ngangu gbata?
Dutingo ngbâa na lege ti yingo so akomanse na ngu 100 ti si na ngu 1919. Ngbanga ti nyen a yeke kota ye ti tene a kiri a leke yâ ti ye so e hinga na ndo ti tënë so?
Aye afa polele so dutingo ngbâa so ahunzi na ngu 1919 na ngoi so aChrétien so a soro ala ti gue na yayu abungbi na yâ ti congrégation so a kiri a leke ni. Bâ tënë so si: A tara azo ti Nzapa na a sara si ala ga nzoni na peko ti so Royaume ti Nzapa akomanse kua na yayu na ngu 1914. * (Mal. 3:1-4). Na pekoni, na ngu 1919 Jésus azia “ngbâa be-ta-zo so ayeke sara ye na ndara” na ndo ti azo ti Nzapa so a sukula ala awe ti mû na ala “kobe ti [yingo] na ngoi ni so alingbi”. (Mat. 24:45-47). A yeke na ngu ni so la azo ti Nzapa akomanse ti kiri na tere ti aye ti ala so Nzapa amû na ala na lege ti yingo. A yeke nga na ngoi ni so la a zi ala na gbe ti ngbâa ti Babylone, Ngangu gbata (Apoc. 18:4). Me dutingo ngbâa ni akomanse lani mbilimbili lawa?
Ândö, e fa so azo ti Nzapa aduti ngbâa ti Babylone, Ngangu gbata teti kete ngoi so akomanse na ngu 1918. Na tapande, na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti mars ngu 1992 na Français, a tene: “Tongana ti so a gbu azo ti Nzapa ti giriri na ague na ala na Babylone teti mbeni ngoi, na ngu 1918 awakua ti Jéhovah aga lani angbâa ti Babylone, Ngangu gbata.” Ye oko, a gi nda ti ye mingi na ndo ti tënë so na a bâ so dutingo ngbâa so akomanse angu mingi kozo na ngu 1918.
Na tapande, zia e bâ mbeni prophétie so asara tënë ti dutingo ngbâa ti azo ti Nzapa nga na zingo ala, so ayeke na Ézéchiel 37:1-14. Na yâ ti mbeni ye so Ézéchiel abâ tongana suma, lo bâ mbeni popo-hoto so gbâ ti abio ayeke dä. Jéhovah afa na Ézéchiel so abio ni so aye ti sara tënë ti “azo ti da ti Israël kue”. Prophétie so asara tënë ti kiringo ti leke ye so abâ nga “Israël ti Nzapa.” (aGal. 6:16; Kus. 3:21). Na pekoni, Ézéchiel abâ abio ni akiri na fini na aga gbâ ti aturugu. Ye so afa lege so Nzapa azi na azo ti lo na gbe ti Babylone, Ngangu gbata na ngu 1919. Me tongana nyen la prophétie so afa so ala yeke lani na ngbâa aninga mingi?
Kozoni, e bâ so a fa abio ni a tene “ahule” wala “ahule mingi.” (Ézéch. 37:2, 11). Ye so afa so azo ni akui aninga mingi. Use ni, a fa so kiringo ti leke ye ni ague yeke yeke, me pëpe mbeni ye so asi gi hio tongaso. Na tongo nda ni “mbeni ye atoto, na bâ, a yeke yengi, na abio abungbi, na abio atingbi na ambeni bio.” Na pekoni, “sisa aga na ndo abio ni, na mi aga dä”. Na pekoni, poro ti tere aga akanga ndo ti abio, asisa nga na mi ni. Na pekoni, ‘yingo aga na yâ ti ala, na ala kiri na fini’. Na nda ni, Jéhovah azia azo ti lo so akiri na fini na kodoro ti ala. Aye so kue amû ngoi.—Ézéch. 37:7-10, 14.
Azo ti mara ti Israël ayeke lani na ngbâa aninga mingi. A komanse na ngu 740 kozo ti Christ na ngoi so amara bale-oko ti royaume ti banga atï nga a mû ala mingi a hon na ni. Na pekoni, na ngu 607 kozo ti Christ, a futi Jérusalem nga a mû azo ti royaume ti Juda ti mbongo a hon na ni. Ngoi ti dutingo ngbâa so ahunzi na ngu 537 kozo ti Christ na ngoi so tanga ti aJuif akiri ti leke temple nga ti kiri ti voro Jéhovah na Jérusalem.
Anzene nzene ye so kue afa so aChrétien so a soro ala ti gue na yayu aduti ngbâa ti Babylone, Ngangu gbata aninga, a yeke gi ti londo na ngu 1918 ti si na ngu 1919 ape. Jésus ayeke sara lani tënë ti ngoi so aninga tongana lo tene aChrétien ti wataka so ayeke apere ayeke maï legeoko na “amolenge ti royaume” so ayeke tongana ablé (Mat. 13:36-43). Na ngoi ni so, atâ Chrétien ayeke mingi ape. Mingi ti ala so atene ala yeke aChrétien ayeda lani na afango ye ti wataka na ala ga a-apostat. Ndani la e lingbi ti tene so congrégation ti aChrétien ayeke lani na gbe ti ngbâa ti Babylone, Ngangu gbata. Dutingo ngbâa so akomanse na peko ti ngu 100 na angbâ lani ti gue juska na ngoi ti zingo aye ti sioni na yâ ti temple ti yingo na ngoi ti nda ni.—Kus. 20:29, 30; 2 aThes. 2:3, 6; 1 Jean 2:18, 19.
Na ngoi ti dutingo ngbâa so aninga ngu mingi so, akota zo ti eglize nga na akota zo ti poroso aye lani ti tene azo angbâ na gbe ti ngangu ti ala. Na tapande, ala ye lani pëpe ti tene azo awara Bible wala ti tene ala diko ni na mbeni yanga ti kodoro so ala mä yâ ni. A zö même lani na ndo ti keke ambeni zo so adiko Bible. Zo kue so atene mbeni tënë nde na ti so akota zo ti eglize afa a yeke sara ye ti ngangu na lo. A yeke lani ngangu ti tene zo amanda tâ tënë wala ti fa ni na amba ti lo.
Na lege ti ye so Ézéchiel abâ tongana suma so e manda so azo ti Nzapa akiri na fini, na yeke yeke ala sigigi na gbe ti vorongo nzapa ti wataka. Tongaso, lawa la ala sigigi? Ala sigigi tongana nyen? Na yâ ti ye so Ézéchiel abâ tongana suma a sara tënë ti ‘mbeni ye so atoto, na a yeke yengi’. Ye so ato nda ti si na yâ ti angu ngbangbo mingi kozo na ngoi ti nda ni. Na yâ ti angu ni so ambeni zo so ayeke be-ta-zo aye lani ti hinga tâ tënë nga ti sara na Nzapa atâa so ala yeke na popo ti azo so ayeke fa aye so ayeke na lege ni ape. Ala manda lani Bible nga ala sara kue ti fa na azo aye so ala manda. Ambeni asara ngangu ti kiri na peko ti Bible na ayanga ti kodoro so azo amä yâ ni.
Nduru na hunzingo ti ngu 1870 tongaso mo bâ mo tene ami nga na poro ti tere aga akanga ndo ti abio. Charles Taze Russell nga na akamarade ti lo asara ngangu ti hinga tâ tënë nga ti sara na Jéhovah. Ala sara kua na Le Phare de la Tour de Sion (Tour ti Ba Ndo) nga na ambeni mbeti ti mû maboko na amba ti ala ti mä yâ ti tâ tënë. Na pekoni, na ngu 1914 ala sara kua na ye tongana “Photo-Drame de la Création” nga na ngu 1917 ala sara kua na buku Le mystère accompli ti kpengba mabe ti azo ti Nzapa. Na nda ni, na ngu 1919 na lege ti yingo a kiri na azo ti Nzapa na fini, na a zia ala na yâ ti fini kodoro ti ala. Tongana ngoi ayeke ahon, ala so ayeke na beku ti wara fini na ndo ti sese abungbi na tanga ti azo so a soro ala ti gue na yayu na ala ga “aturugu mingi mingi.”—Ézéch. 37:10; Zach. 8:20-23. *
Tongaso, a yeke polele so azo ti Nzapa ayeke lani angbâa ti Babylone, Ngangu gbata na peko ti ngu 100. So ayeke lani mbeni ngoi so azo mingi aga a-apostat ndali ti so ala yeda na afango ye ti bungbi ti nzapa ti wataka nga ala ke tâ tënë. Teti angu mingi, a yeke lani ngangu mingi ti sara na Jéhovah legeoko tongana ti azo ti Israël ti giriri na ngoi so a gue na ala na ngbâa. E lingbi ti duti na ngia mingi, atâa so a sara ye ti sioni na azo ti Nzapa teti angu mingi, e yeke na ngoi so “ala so ayeke na ndara, fade ala su” nga “fade azo mingi asukula ala mveni” na “a lungula sioye ti ala”.—Dan. 12:3, 10.
Satan ague lani biani na Jésus na temple na ngoi so lo tara lo?
Na nduru tënë, e hinga mbilimbili ape wala Satan ague lani biani na Jésus na yâ ti temple wala lo fa temple ni na Jésus na yâ ti mbeni ye tongana suma. Ândö, na yâ ti ambeti ti e a sara tënë ti aye so use kue.
Kozoni, zia e bâ ye so Bible atene. Na ndo ti ye so asi so bazengele Matthieu atene na yâ ti Évangile ti lo, lo tene: “Na pekoni, Zabolo ague na lo [Jésus] na yâ ti gbata so ayeke nzoni-kue. Lo zia lo na li ti gbagba ti temple.” (Mat. 4:5). Luc atene: “Zabolo ague na lo na yâ ti Jérusalem. Lo zia lo na li ti gbagba ti temple.”—Luc 4:9.
Ândö, na yâ ti ambeti ti e, e tene so ye ni so ayeke lani peut-être tâ ye so asi ape. Na tapande, na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti lango 1 ti mars, ngu 1961 na Anglais a haka ye so na ti ngoi so Satan atara lani Jésus na lege so lo gue na lo na ndo ti mbeni hoto so ayo na nduzu mingi na lo fa na lo aroyaume kue ti dunia. A tene so mbeni hoto so ayo na nduzu mingi so mbeni zo alingbi ti monté na li ni ti bâ aroyaume kue ti dunia so ayeke dä ape. Na pekoni, Tour ti Ba Ndo ni atene legeoko nga, Satan ague lani biani na Jésus na mbeni vrai temple ape. Ye oko, na pekoni ambeni article ti Tour ti Ba Ndo atene so tongana Jésus ahuru lani na li ti temple ni lo tï na sese lo lingbi ti kui.
Ambeni zo atene so, so Jésus ayeke zo ti mara ti Lévi ape so lo lingbi ti luti na li ti kubu ti temple ape. Tongaso, peut-être ‘a gue’ lani na Jésus na temple na yâ ti mbeni ye tongana suma. Ye so ague oko na ye so asi angu mingi kozo na ngoi ti prophète Ézéchiel.—Ézéch. 8:3, 7-10; 11:1, 24; 37:1, 2.
Me, tongana tara so asi lani na yâ ti mbeni ye tongana suma, ambeni zo alingbi ti hunda tere ti ala na atënë so:
Tara so ayeke lani tâ ye wala ayeke tâ ye ape?
Na ambeni ngoi Satan atara Jésus, lo hunda na Jésus ti sara si avrai tênë aga mapa nga lo ye lani ti tene Jésus asambela lo. Tongaso, Satan aye nga lani ti tene Jésus ahuru na li ti vrai temple lo tï na sese?
Na mbage, tongana Jésus aluti lani na li ti vrai gbagba ti temple ni, ambeni hunda alondo:
So Jésus aluti na li ti kubu ti temple so, lo doro lani Ndia la ape?
Jésus alondo lani na yando lo gue na Jérusalem tongana nyen?
Gingo nda ti ye nzoni amû maboko na e ti bâ ambeni ye so alingbi ti mû maboko na e ti kiri tënë na andangba hunda use so.
Kozoni, wafango mbeti D. A. Carson afa so tënë ti Grec hi·e·ron’, so a kiri pekoni na “temple” na yâ ti atënë ti Matthieu na Luc so, “a ye biani ti sara tënë ti temple ni kue me pëpe gi kubu ti temple ni.” Tongaso, Jésus alingbi lani peut-être ti luti na li ti kubu ni ape. Na tapande, lo lingbi ti luti na mbeni ndo na yâ ti temple ni na mbage ti mbongo-to. Ndo ni so ayo na popo-hoto ti Cédron mètre 137. Mbeni da so ayeke na étage so kete gbagba ayeke na li ni ayeke lani na yâ ti gbagba ti temple na mbage ti mbongo-to na ndo ni so la ayo na nduzu mingi. Josèphe, mbeni zo ti sungo mbaï giriri atene so tongana mbeni zo aluti na ndo ni so na lo bâ ndo na sese “li ti lo ayeke tourné” ndali ti so ndo ni ayo na nduzu mingi. So Jésus ayeke Lévite ape so, lo lingbi lani ti luti na ndo ni so na zo oko ayeke ke ape.
Me Jésus alingbi ti londo na yando lani ti gue na Jérusalem tongana nyen? E hinga ape. Bible atene gi atene a gue na Jésus na Jérusalem. Bible afa pëpe yongo ti ndo so Jésus ayeke dä ti gue na Jérusalem wala afa nga pëpe wala Satan atara Jésus aninga ngoi oke. Tongaso Jésus alingbi lani ti gue na Jérusalem atâa so alingbi ti mû ngoi mingi.
Na ngoi so Satan afa na Jésus “aroyaume kue ti dunia so” lo sara ni biani na yâ ti mbeni ye tongana suma ndali ti so na ndo ti sese mbeni hoto so zo alingbi ti luti na li ni ti bâ aroyaume ni so kue ayeke dä ape. A lingbi ti duti tongana ti so e fa na mbeni zo vidéo ti ambeni mbage ti dunia. Satan asara peut-être kua na mbeni ye tongana suma, me ti tâ tënë ni lo ye lani ti tene Jésus akuku na gbe ti lo nga avoro lo (Mat. 4:8, 9). Tongaso, na ngoi so Satan ague na Jésus na temple, a yeke polele so lo ye ti tene Jésus azia fini ti lo na lê ti kuâ na lege so lo tene na Jésus ti huru na li ti temple ni ti tï na sese. Me Jésus ake na lo. Tongana fade Satan atara Jésus gi na yâ ti mbeni ye tongana suma, tara ni ayeke duti mbeni vrai ye ape.
Biani, tongana ti so e tene na tongo nda ni, e lingbi ti luti nganganga na ndo ti tënë so ape. Tongaso, e lingbi ape ti fa tongana nyen la Jésus ague lani na Jérusalem nga lo luti na li ti gbagba ti temple. Ye so e lingbi ti hinga ayeke so Satan atara lani Jésus biani nga na ngoi ti atara ni kue Jésus adö sese na lo.
^ par. 2 Bâ Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti juillet ngu 2013, l. 10-12, par. 5-8, 12.
^ par. 1 Ézéchiel 37:1-14 nga na Apocalypse 11:7-12 asara tënë ti ye so a kiri a leke ni na lege ti yingo so asi na ngu 1919. Prophétie ti Ézéchiel asara tënë ti azo ti Nzapa kue so akiri na yâ ti tâ vorongo Nzapa na ngu 1919 na peko ti so ala duti angbâa aninga mingi. Me prophétie ti Apocalypse asara tënë ti kete wungo ti aita-koli so a soro ala ti gue na yayu so a zia ala ti mû li ni na popo ti azo ti Nzapa na ngu 1919.


text:
Duti na anzoni sarango ye na ngoi so mo yeke fa tënë
“Ye kue so ala ye azo asara na ala, a lingbi ala sara na azo ni nga.”—MAT. 7:12.
1. Mû mbeni tapande ti fa so fason so e yeke sara ye na mbage ti azo na ngoi so e yeke fa tënë na ala ayeke kota ye. (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
NA YÂ ti angu so ahon ade ti ninga ape, mbeni ita-koli na wali ti lo na kodoro ti Fiji ayeke kangbi mbeti ti tisango azo na Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Christ. Na ngoi so ala yeke sara tënë na mbeni wali na yanga-da ti lo na gigi, ngu akomanse ti pika. Ita-koli ni amû parapluie na wali ni na ita-koli ni na wali ti lo azia mbeni parapluie ti ala na li ti ala. A nzere lani mingi na ala ti bâ so wali ni aga na Mémorial. Wali ni atene so lo dabe ti lo nzoni ape na atënë kue so aita ni atene lani na lo na ngoi so ala si na yanga-da ti lo. Me ye so agbu bê ti lo na asara si lo gue na Mémorial ayeke sarango ye ti aita ni na mbage ti lo. Ita-koli ni na wali ti lo asara ye alingbi na wango so Jésus amû na ndo ti sarango ye ti e na mbage ti azo.
2. Wango wa la Jésus amû? E lingbi ti sara ye alingbi na ni tongana nyen?
2 Wango wa la Jésus amû? Lo tene: “Ye kue so ala ye azo asara na ala, a lingbi ala sara na azo ni nga.” (Mat. 7:12). E lingbi ti sara ye alingbi na wango ti Jésus so tongana nyen? E lingbi ti sara ye alingbi na ni na sarango aye use. Kozoni, a lingbi e hunda tere ti e, e tene: ‘Tongana mbi la mbi yeke na place ti zo ni, mbi ye a sara ye na mbi tongana nyen?’ Na pekoni, a lingbi e sara ye so e ye ti tene a sara na e so na zo ni.—1 aCor. 10:24.
3, 4. (a) Fa ngbanga ti nyen a lingbi e sara ye na wango ti Jésus so na mbage ti azo kue? (b) E yeke sara tënë na ndo ti aye wa na yâ ti article so?
3 Fani mingi e yeke sara ye alingbi na wango ti Jésus so na mbage ti aita ti e aChrétien. Me Jésus atene lani ape so a lingbi e sara ye alingbi na wango ti lo so gi na mbage ti aita ti e aChrétien. Lo mû lani wango so na ngoi so lo fa tongana nyen la a lingbi e sara ye na mbage ti azo kue nga même na mbage ti awato ti e. (Diko Luc 6:27, 28, 31, 35.) Tongana a yeke nzoni e sara ye a lingbi na wango ti Jésus so na mbage ti awato ti e, a yeke kota ye mingi ti tene e sara tongaso na azo so e yeke fa ye na ala ape? Azo mingi na popo ti ala ayeke peut-être “nduru ti yeda na tënë ni ti wara fini ti lakue lakue”.—Kus. 13:48.
4 E yeke bâ fadeso ahundango ndo osio so e lingbi ti bata na li ti e na ngoi so e yeke na fango tënë. Azo wa la mbi yeke fa tënë na ala? Mbi yeke fa tënë na ala na ndo wa? Nzoni ngoi ti wara ala ayeke ngoi wa? Mbi yeke fa tënë na ala tongana nyen? E yeke bâ ande so ahundango ndo so ayeke mû maboko na e ti hinga tongana nyen la azo so e yeke fa tënë na ala aye ti tene a sara ye na mbage ti ala. Ye so ayeke sara si e hinga tongana nyen ti sara lisoro na zo oko oko nzoni.—1 aCor. 9:19-23.
AZO WA LA MBI YEKE FA TËNË NA ALA?
5. Ahundango ndo wa la a lingbi e hunda na tere ti e?
5 Zo oko oko so e tingbi na lo na fango tënë ayeke na sarango ye ti lo wani nga na akpale ti lo wani (2 Chron. 6:29). Na ngoi so mo gue ti fa tënë na mbeni zo, hunda tere ti mo: ‘Tongana mbi la zo ni so aga ti bâ mbi, mbi ye lo sara ye na mbage ti mbi tongana nyen? A nzere na mbi tongana lo bâ mbi tongana tanga ti azo kue? Wala mbi ye ti tene lo mû ngoi ti gi ti hinga mbi?’ Ahundango ndo so ayeke mû maboko na e ti sara ye na mbage ti zo oko oko alingbi na ye so e hinga na ndo ti lo.
6, 7. Nyen la e lingbi ti sara tongana mbeni zo so e wara lo na fango tënë akpa zo so asara ngonzo wala lo kpa sioni zo?
6 Zo oko aye pëpe ti tene azo abâ lo tongana sioni zo. Na tapande, e aChrétien e yeke sara kue ti sara ye alingbi na wango ti Bible ti ‘zia lakue tënë ti yanga ti e aduti nzoni’. (aCol. 4:6). Me teti so siokpari ayeke na tere ti e, a yeke si so e tene atënë so e regretté na pekoni (Jacq. 3:2). Tongana e sara tënë na nzoni bê pëpe na mbeni zo, peut-être ndali ti so mbeni ye ason bê ti e na yâ ti lango ni, e yeke ye pëpe ti tene a bâ e tongana sioni zo. E yeke ku ti tene azo acomprendre e. A yeke nzoni e nga kue e sara ye na mbage ti azo tongaso ape?
7 Na ngoi so mo yeke fa tënë, tongana mo wara mbeni zo so akpa zo so asara ngonzo wala lo kpa mbeni sioni zo, mo yeke gi ti hinga ngbanga ti nyen la lo yeke tongaso so? Peut-être mbeni ye la ason bê ti lo na place ti kua ti lo wala na ekole. Wala tere ti lo la ason. Mingi ni azo so kozo ake ti mä tënë so aTémoin ti Jéhovah afa na ala ayeda ti mä ala na pekoni ngbanga ti so aTémoin ni asara ye na mbage ti ala na nzoni bê nga na nengo zo.—aProv. 15:1; 1 Pi. 3:15.
8. Ngbanga ti nyen a lingbi e fa tënë ti Royaume na “mara ti azo nde nde kue”?
8 E yeke fa tënë na azo kue so sarango ye ti ala ayeke nde nde. Na yâ ti angu so ahon ade ti ninga mingi ape, na tapande na yâ ti Tour ti Ba Ndo na yâ ti a-article so li ni atene “Bible achangé fini ti azo”, a sara tënë ti azo nde nde ahon 60. Ambeni zo so asara tënë ti ala na yâ ti a-article so ayeke azo so kozo ala yeke azo ti nzi, azo so anyon sämba ahon ndo ni, azo ti sarango ngangu na azo wala azo ti nyongo ambangi. Ambeni ayeke ândö azo so asara poroso, akota zo ti abungbi ti nzapa wala azo so aye ti ga kota zo na yâ ti dunia so. Ti ambeni, ândö ala yeke gi akoli wala awali kirikiri. Me ala kue amä nzoni tënë, ala yeda ti manda Bible, ala changé sarango ye ti ala na ala ga aTémoin ti Jéhovah. Tongaso, a lingbi e pensé pëpe so ambeni zo alingbi lâ oko ape ti yeda na tënë ti Royaume. (Diko 1 aCorinthien 6:9-11.) Me e hinga so “mara ti azo nde nde kue” alingbi ti yeda na nzoni tënë.—1 aCor. 9:22.
MBI YEKE FA TËNË NA AZO NA NDO WA?
9. Ngbanga ti nyen a lingbi e ne ndo ti amba ti e?
9 E yeke fa tënë na azo na ndo wa? Fani mingi, e yeke fa tënë na ala na yanga-da ti ala (Mat. 10:11-13). E ye ti tene azo ane ndo ti e nga na gbagba ti e. E bâ ndo ti e na nene ni mingi. E ye ti tene da ti e aduti mbeni ndo so e lingbi ti duti dä kpô nga na siriri. A lingbi e nga kue e sara si amba ti e aduti kpô nga na siriri na da ti ala. Tongaso, na ngoi so e yeke fa tënë na azo da na da, a yeke nzoni e ne ndo ti ala.—Kus. 5:42.
10. Tongana nyen la e lingbi ti kpe ti son bê ti azo na fango tënë?
10 Laso sarango ye ti sioni na zo amû yâ ti dunia kue, a sara si azo mingi ayeke na confiance ape na azo so ala hinga ala ape (2 Tim. 3:1-5). A yeke nzoni e kpe ti sara mbeni ye so alingbi ti sara si azo ayeke na kite na ndo ti e. Na tapande, e si na mbeni yanga-da na e pika yanga-da. Tongana zo oko akiri tënë na e ape e yeke tara ti bâ ndo na lê ti fenêtre wala e fono na yâ ti gbagba ni ti gi wa ti da ni. Na yâ ti territoire ti e, sarango ye tongaso ayeke son bê ti azo? Avoizin ti zo so e ga na yanga-da ti lo so ayeke pensé nyen? Biani e ye ti fa tënë na azo kue (Kus. 10:42). E ye mingi ti sara si nzoni tënë amû ndo (aRom. 1:14, 15). Me, a lingbi e sara ye na ndara na e kpe ti sara mbeni ye so alingbi ti son bê ti azo ti territoire ti e. Bazengele Paul atene: “E yeke sara kue ti ga pëpe mbeni ye so asara si bê ti zo ason, si a kasa kusala ti e pëpe.” (2 aCor. 6:3). Tongana e ne da ti azo ti territoire ti e nga e ne gbagba ti ala, nzoni sarango ye ti e alingbi ti pusu ambeni ti yeda na tâ tënë.—Diko 1 Pierre 2:12.
NA NGOI WA LA MBI YEKE FA TËNË NA AZO?
11. Ngbanga ti nyen la a nzere na e tongana zo asara ye na e alingbi na ngoi ti e?
11 Mingi ti e so e yeke aChrétien e yeke na ye mingi ti sarango ni. Ti mû lege na e si e sara akua ti e ni kue, e zia aye so ayeke kota ahon atanga ni kue kozo na e leke yâ ti kapa ti e nzoni (aÉph. 5:16; aPhil. 1:10). Tongana mbeni ye abuba yâ ti kapa ti e bê ti e alingbi ti son. Na a yeke nzere na e tongana azo asara ye alingbi na ngoi ti e, ala hinga so e yeke na ngoi mingi ape ti duti na ala. Tongana nyen la ti sara ye alingbi na wango ti Jésus so asara tënë na ndo ti sarango ye ti e na mbage ti azo, a yeke mû maboko na e ti ne azo so e fa tënë na ala?
12. Tongana nyen la e lingbi ti hinga nzoni ngoi ti fa tënë na azo ti territoire ti e?
12 A lingbi e soro nzoni ngoi si e sara lisoro na azo. Na ngoi wa la azo ti territoire ti e ayeke na yanga-da? Na angoi wa la ala lingbi ti mä e? A yeke nzoni e leke kapa ti e nzoni tongaso si e wara lege ti sara lisoro na ala. Na ambeni kodoro, a yeke nzoni mingi ti fa tënë da na da na peko ti midi nga na lakui. Tongana ayeke nga tongaso na territoire ti mo, mo lingbi ti leke kapa ti mo ti fa tënë da na da na angoi ni so? (Diko 1 aCorinthien 10:24.) E yeke na kite ape so Jéhovah ayeke iri ande tënë nzoni na ndo ti asacrifice kue so e yeke sara ti mû lege na e ti fa tënë na ngoi so ayeke tâ nzoni mingi ndali ti azo ti territoire ti e.
13. Tongana nyen la e lingbi ti fa so e ne mbeni zo so e yeke fa tënë na lo?
13 Tongana nyen la e lingbi nga ti fa so e ne azo? Tongana e wara mbeni zo so ayeda ti mä e, e yeke fa tënë na lo nzoni me e yeke mû ngoi ti lo ahon ndo ni ape. Peut-être lo leke ti sara mbeni ye nde so ayeke kota ye mingi na lê ti lo (Mat. 5:37). Tongana e hunzi lisoro awe, a yeke nzoni e hunda zo ni e tene ngoi wa la lo bâ so ayeke nzoni ti tene e kiri e wara tere. Ambeni wafango tënë abâ so ala wara ye ti nzoni mingi tongana ala tene na zo ni ala tene: “A nzere na mbi ti kiri ti bâ ala. Ala ye ti tene mbi iri ala na téléphone wala mbi tokua na ala message kozo si mbi ga?” Tongana e gi ti sara ye alingbi na kapa ti azo ti territoire ti e, e yeke mû tapande ti Paul, so ‘ayeke gi ye so asara nzoni gi na lo wani pëpe, me ye so asara nzoni na azo mingi si ala wara lege ti sö fini ti ala.’—1 aCor. 10:33.
MBI YEKE FA TËNË NA AZO TONGANA NYEN?
14-16. (a) Fa mbeni tapande so afa ngbanga ti nyen a lingbi e fa nda ti gango ti e polele na azo so e gue ti fa tënë na ala. (b) Kode wa la mbeni surveillant abâ so ayeke nzoni?
14 E tara ti bâ so mbeni zo airi e na téléphone me e hinga go ti zo ni so ape. Lo yeke mbeni zo so e hinga lo lâ oko ape, me lo hunda e na ndo ti mara ti kobe so e ye. E yeke hunda tere ti e e tene zo ni so ayeke zo wa na nyen la lo ye mbilimbili nyen? Na nengo zo, peut-être e yeke sara tënë na lo kete, me e yeke tene na lo so e ye ti tene lisoro ni angbâ ge. E tara ti bâ fadeso, zo ni so airi ndo so afa tere ti lo na e lo tene ni sara kua na place so a yeke mû wango na azo dä na ndo tënë ti tengo nzoni kobe. Na nzoni bê lo tene na e so lo yeke na ambeni sango so alingbi ti mû maboko na e. Peut-être e yeke dengi mê ti mä lo nzoni. Biani e ye ti tene azo afa tere ti ala na e na ngoi so ala yeke sara tënë na e. Tongana nyen la e nga kue e lingbi ti sara tongaso na ala?
15 Na yâ ti aterritoire mingi, a lingbi e fa na azo polele nda ni so e ga na yanga-da ti ala. Tâ tënë, e yeke na mbeni kpengba sango so azo so e gue ti fa tënë na ala ade ti mä ni ape. Me tongana e ga sân ti fa tere ti e na mbeni zo na e komanse gi lisoro ti e na mbeni hundango ndo tongana ti so: “Tongana mo yeke na ngangu ti leke mbeni kpale na yâ ti dunia so, kpale wa la mo yeke leke ni?” E hinga so nda ti hundango mara ti ndo tongaso ayeke ti hinga ye so ayeke na bê ti mbeni zo ti mû lege na e ti kiri na lisoro ni na yâ ti Bible. Me zo ni alingbi ti hunda tere ti lo, lo tene: ‘So zo wa la, lo hunda mbi tongaso ngbanga ti nyen? Hundango ndo ti lo ni so aye ti tene gi nyen la?’ Tongaso, a yeke nzoni e gi ti sara si azo so e yeke fa tënë na ala agi bê ti ala ape (aPhil. 2:3, 4). E yeke sara ni tongana nyen?
16 Mbeni surveillant so ayeke gue na ando nde nde ayeke sara tongaso: Kozoni lo yeke bara zo ni na lo yeke fa iri ti lo, na pekoni lo mû na zo ni tract Mo ye ti hinga tâ tënë? na lo tene na zo ni, lo tene: “E yeke mû mbeti so na azo kue na mbage ge laso. Na yâ ni a sara tënë na ndo ti ahundango ndo omene. Ti ti ala la.” Ita ni atene so tongana azo ahinga nda ti gango ti lo na yanga-da ti ala, mingi ti ala agi bê ti ala ape. Na tongaso, fani mingi ayeke ngangu ape ti ngbâ ti sara lisoro ni. Na pekoni Surveillant ni ayeke hunda zo ni atene: “Ala hunda tere ti ala lâ oko awe na mbeni oko ti ahundango ndo so?” Tongana zo ni asoro mbeni oko, ita ni ayeke zi yâ ti tract ni na lo na zo ni asara lisoro ti bâ ye so Bible atene na ndo ti hundango ndo ni so. Wala ti tene lo son bê ti zo ni ape, ita ni asoro hundango ndo ni na ala sara lisoro na ndo ni. Alege ayeke mingi ti komanse na mbeni lisoro. Na ambeni ndo, ambeni ngobo ti sarango ye ayeke dä so a lingbi e sara ni na ngoi so e yeke bara mbeni zo kozoni awe si na pekoni e fa nda ti gango ti e ni. Kota ye ni ayeke ti tene e leke yâ ti fango tënë ti e ti tene azo ti territoire ti e ayeda ti mä tënë so e yeke fa na ala.
NA NGOI SO MO YEKE FA TËNË, NGBÂ TI SARA NA AZO YE SO MO YE ALA SARA NA MO
17. Tongana ti so e bâ na yâ ti article so, ambeni lege so e lingbi ti sara na azo ye so e ye ala sara na e ayeke so wa?
17 Aye wa la e manda so alingbi ti mû maboko na e ti sara na azo ye so e ye ala sara na e na fango tënë? E sara ye na mbage ti zo oko oko alingbi na ye so e hinga na ndo ti lo. E ne da ti azo nga na gbagba ti ala. E fa tënë na angoi so mingi ti azo ayeke na yanga-da nga ala yeke nduru ti mä tënë. E to nda ti lisoro ti e na mbeni lege so anzere na azo ti territoire ti e ti mä e.
18. Ngbanga ti nyen la a yeke nzoni na fango tënë e sara na azo ye so e ye ala sara na e?
18 Tongana e sara na azo ti territoire ti e ye so e ye ala sara na e, e yeke wara aye ti nzoni dä. Ti sara ye na azo na nzoni bê nga ti ne ala, a yeke sara si lumière ti e aza, e yeke fa so e sara ye alingbi na afango ye ti Bible nga e yeke mû gloire na Babâ ti e ti yayu (Mat. 5:16). Mingi ti azo ayeke yeda ti manda tâ tënë tongana e ne ala (1 Tim. 4:16). Atâa azo so e fa tënë na ala ayeda na tënë ti Royaume wala ala ke ti yeda na ni, e yeke na ngia ti hinga so e sara kue ti sara kusala ti e kue (2 Tim. 4:5). Zia si e oko oko kue e mû tapande ti bazengele Paul so atene: “Mbi sara ye kue ndali ti nzoni tënë si mbi wara mbage ti mbi dä legeoko na ambeni zo.” (1 aCor. 9:23). Tongaso, zia si na fango tënë e sara ye lakue alingbi na wango so Jésus amû na ndo ti sarango ye ti e na mbage ti azo.


text:
Mo hinga?
Nyen la asara si kua ti lekengo peko ti temple ti Jérusalem so Hérode asara lani aninga ngu mingi tongaso?
Ândö, Salomon aleke lani temple ti Jérusalem na ndo ti mbeni hoto. Lo monté amur na tere ti hoto ni na forme ti escalier na mbage ti Est nga na Ouest, tongaso si lo sara mbeni ndo so ayeke plat plat na tere ti temple ni na li ni kâ. Me, Hérode aye lani mbeni temple so akono nga ayeke pendere mingi ahon ti Salomon so. Tongaso, lo komanse ti leke peko ti temple ni nga lo kono yâ ni.
Azo ti lekengo ada so Hérode amû ala akono lê ti ndo ni so ayeke plat plat so, ti tene a gue juska na mbage ti nord ti temple ni. Tongaso si ala sara mara ti amur so Salomon aleke so na mbage ti Nord ni. Na mbage ti sud ti temple ni, ala kono yâ ti ndo so ayeke plat plat so asi mètre 32. Ti tene ndo ni so aga plat plat, a monté atênë na ndo ti tere, a damé ndo ni nzoni nga a sara mbeni gbagba na tere ni, tongaso si atênë ni atuku na sese ape. Na ambeni place ni, mur ni ayo mètre 50 tongaso na nduzu.
Hérode asara kue ti son bê ti aJuif pëpe wala ti buba yâ ti kua so a yeke sara na yâ ti temple ni. Josèphe, so ayeke mbeni zo ti sungo ambaï, atene so Hérode aformé même aprêtre so ayeke aJuif ti sara kua ti dengo tênë ni nga tongana acharpentier, tongaso si mbeni zo ti kua nde alï pëpe na yâ ti ando so ayeke nzoni-kue.
Hérode akui kozo ti tene kua ni kue ahunzi. Ti si na ngu 30, kua ni asara ngu 46 tongaso awe (Jean 2:20). Âta ti Hérode ni, so ayeke Agrippa II, la ahunzi kua ti lekengo temple ni so na ngu 50 tongaso.
Nyen la asara si azo ti Malte apensé ti ala lani atene bazengele Paul ayeke zo ti fango zo?
Peut-être aye so aGrec amä na bê na ni la asara ngangu na ndo ti ambeni zo ti Malte. Bâ ye so asi na peko ti so bateau atuku na Paul na lê ti ngu na kodoro ti Malte. E yeke wara tënë ni so na yâ ti Bible na mbeti ti Kusala ti Abazengele. Na ngoi so bazengele Paul ayeke ro ahulengo keke na lo yeke zia ni na lê ti wâ so a tingo ni ti sara si tere ti amba ti lo so lo na ala kue ayeke voyagé legeoko achauffé, mbeni sioni ngbo asigigi, na lo dë maboko ti Paul ni na lo hule na tere ni. Ni la, azo ti zoa ti Malte ni atene: “Biani koli so ayeke mbeni zo ti fango zo, na atâa so lo sigigi na yâ ti kpale ti lê ti ngu-ingo, ngbanga so mbilimbili afâ azia lege na lo pëpe ti ngbâ na fini.”
Tënë ti Grec so a kiri pekoni na tënë “mbilimbili” ge so ayeke “di’ke.” Tënë ni so aye nga ti sara tënë ti mbilimbili na mbeni lege nde. Me, na yâ ti apande ti azo ti Grèce, Dike ayeke iri ti nzapa-wali ti mbilimbili. A yeke tene lani so nzapa-wali ni so ayeke bâ ndo na ndo ti aye so azo ayeke sara nga lo yeke fa asioni sarango ye ti mbeni zo na Zeus, ti tene Zeus ni apunir zo ni so. Ni la, mbeni mbeti atene so, peut-être azo ti Malte ni ayeke pensé atene: “Atâa so Paul asigigi na yâ ti kpale ti lê ti ngu-ingo, nzapa-wali Dike la apunir lo . . . na lege ti sioni ngbo ni so.” Bango ndo ti azo ni achangé, na ngoi so ala ga ti bâ polele so ye ti sioni asi na Paul ape.