c: text/html

text:
Bible atene ti lo nyen?
E yeke na “lâ ti nda ni”?
Kiringo tënë ti mo ayeke . .
En
Ên-ën
Mbi hinga ape
Ye so Bible afa
“Na lâ ti nda ni, angoi ti akpale so ayeke ngangu na zo ti kanga bê na yâ ni ayeke duti dä.” (2 Timothée 3:1). Prophétie ti Bible so ague oko na aye so ayeke si laso, afa so e yeke na ngoi ti “lâ ti nda ni”.
Ambeni ye so Bible afa na ndö ni
A yeke hinga lâ ti nda ni na lege ti abira, akota nzara, yengingo ti sese nga na asioni kobela so amû ndo.—Matthieu 24:3, 7; Luc 21:11.
Na ngoi ti la ti nda ni, sarango ye ti azo ayeke ga sioni mingi nga ala yeke voro Nzapa na lege ni ape.—2 Timothée 3:2-5.
Gigi ti kekereke ti azo ayeke duti ande tongana nyen?
Ambeni zo apensé . . . so lâ ti nda ni ayeke hunzi ande na ngoi so a yeke futi sese nga na aye kue so ayeke na ndö ni. Me ambeni zo ni ayeke na beku so dutingo ti ala ayeke ga ande nzoni. Ka mo, mo tene ti mo nyen?
Ye so Bible afa
“Sese ayeke ga ande ye ti azo ti mbilimbili, na ala yeke ngbâ na ndö ni lakue lakue.”—Psaume 37:29.
Ambeni ye so Bible afa na ndö ni
Lâ ti nda ni ayeke hunzi na ngoi so ayeke futi asioni ye kue.—1 Jean 2:17.
Sese kue ayeke ga ande paradis.—Ésaïe 35:1, 6.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BIA 105
“Nzapa ayeke ndoye”
1. Jéhovah so aye azo
awa e ti ga na lo.
Na yengo lo nga na azo,
e yeke sara nzoni.
Gigi so e gi tâ ni la;
fini so e gi ni la.
Ndoye zo gï tongana Christ,
ti tene azo abâ.
2. Tongana e ndoye Nzapa,
e yeke ye nga azo.
Tongana e gue nde kete,
lo mû maboko na e.
Ndoye asara bê pëpe;
a kanga bê na ye kue.
Zia e ye aita mingi,
si e hinga tâ ndoye.
3. Zia azo nga na bê pëpe,
kpe sioni ye tongaso.
Zia bê kue gï na Jéhovah
na lo yeke fa na mo:
Ndoye Nzapa nga na azo,
na sara ni na bê kue.
Zia e fa lakue na azo
tâ ndoye ti Jéhovah.
(Bâ nga Marc 12:30, 31; 1 aCor. 12:31–13:8; 1 Jean 3:23.)


text:
-
- “I Yeke A-Témoin ti Mbi”! - Prophétie ti Isaïe II (ip-2)
-
11. Kusala wa Jéhovah amu na wakua ti lo, na Jéhovah afa nyen na gigi na ndo dutingo ti lo ti Nzapa?
11 Teti ala yeke na ngangu oko pepe, anzapa ti wataka alingbi pepe ti mu atémoin. Tongaso, ndo ti atémoin na yâ da-ngbanga ni amu kamela teti a duti senge. Me fadeso ngoi ti Jéhovah aga awe ti fa so lo yeke Nzapa. Na bango ndo na mbage ti azo ti lo, lo tene: “I yeke atémoin ti Mbi, boi ti Mbi so Mbi hiri lo, si i lingbi hinga na i mä na bê na Mbi, na i lingbi hinga biani Mbi yeke Lo; a sala mbeni Nzapa kozoni na Mbi pepe, na fade a sala mbeni Nzapa na peko ti Mbi pepe. Mbi, Mbi yeke L’Eternel; mbeni sauveur ayeke pepe, gi Mbi oko. Mbi fa tene na gigi, Mbi sö azo, na Mbi sala si azo amä; na mbeni nzapa nde ayeke na popo ti i pepe; tongaso . . . I yeke atémoin ti Mbi, Mbi yeke Nzapa. Biani, lakue lakue Mbi yeke Lo; na zo oko alingbi zi zo na tïtî Mbi pepe; fade Mbi sala kusala, na zo nyen alingbi gbanzi kusala [ti mbi]?”
—Esaïe 43:10-13.
-
-
- “I Yeke A-Témoin ti Mbi”! - Prophétie ti Isaïe II (ip-2)
-
14. Jéhovah adabe azo ti Israël na nyen, na ngbanga ti nyen dango bê so alingbi na ngoi ni?
14 Jéhovah abata azo so ayö iri ti lo na yekiango ndo, na bango ala tongana “lê ti Lo mveni.” Lo dabe azo ti Israël na ye so, na tenengo na ala tongana nyen lo zi ala giriri na Égypte na lo gue na ala na nzoni tele na yando kue. (Deutéronome 32:10, 12) Na ngoi ni kâ mbeni nzapa nde oko ayeke pepe na popo ti ala, teti ala ba na lê ti ala mveni kota kamela so anzapa kue ti Égypte awara. Biani, bungbi ti anzapa kue ti Égypte alingbi pepe ti bata Égypte wala ti kanga lege na sigingo ti Israël. (Exode 12:12) Legeoko nga, ngangu Babylone, so kodoro ni asi singo na atemple ahon 50 teti anzapa ti wataka, ayeke wara ngangu ande pepe ti kanga lege na maboko ti Lo ti Ngangu Ahon Kue na ngoi so lo yeke zi azo ti lo. A yeke polele, nde na Jéhovah, “mbeni sauveur ayeke pepe.”
-


text: 5 Tongaso, ala ga azo so asara ye tongana ti Nzapa,+ ndali ti so ala yeke amolenge so lo ndoye ala mingi,2 na ala ngbâ ti tambela na yâ ti ndoye,+ gï tongana ti so Christ nga andoye e*+ na lo kä terê ti lo na kuâ ndali ti e* ti ga tongana offrande nga na sandaga so a mû na Nzapa, mbeni ye so fion ni afun pendere.+3 Tongana ti so a lingbi na azo ti be-vulu,+ zia a sara même tënë ti lango-sioni,* tënë ti sioni ye nde nde kue wala ti bê ti warango ye na popo ti ala pëpe.+4 Nga, zia a sara tënë ti asarango ye ti kamene, abuba tënë nga na angia ti buba+ na popo ti ala pëpe, ndali ti so a yeke aye so akpa oko pëpe; me ahon ti sara tënë ti aye so, zia ala kiri singila na Nzapa.+5 Biani, ala hinga ye so awe, na ala wani ahinga ni nzoni mingi so zo ti sarango lango-sioni,*+ wala zo so ayeke na yâ ti sioni ye, wala zo ti sarango bê ti ye,+ so ti tene zo ti vorongo ayanda, ayeke na mbeni héritage oko pëpe na yâ ti Royaume ti Christ na ti Nzapa.+6 Ala zia mbeni zo ahanda ala na asenge senge tënë pëpe, ndali ti so a yeke ndali ti aye so mbi londo ti sara tënë ni so si ngonzo ti Nzapa ayeke ga na ndö ti azo ti kengo yanga.7 Ndani la, zia mbeni ye abungbi ala na azo so pëpe.8 Ândö ala yeke bingo, me fadeso ala yeke lumière+ ndali ti so ala sara beoko na Seigneur.+ Ala ngbâ ti tambela tongana amolenge ti lumière,9 ndali ti so ye so lumière alë ayeke mara ti alege nde nde kue ti nzoni bê, alege nde nde kue ti mbilimbili nga na ti tâ tënë.+10 Ala ngbâ ti bâ yâ ti aye nzoni ti hinga ye so anzere+ biani na lê ti Seigneur.11 Ala zia ti yôro terê ti ala legeoko na azo so na yâ ti akusala so alë lengo pëpe si ayeke ti bingo,+ me ahon ti yôro terê ti ala dä, zia ala sigi na nda ti aye so.12 A yeke même ye ti kamene ti fa peko ti aye so azo so ayeke sara na hondengo ni so.13 Aye kue so a yeke fa sioni ni na gigi, a yeke lumière la asara si a fa ni na gigi, ndali ti so ye kue so a fa ni na gigi ayeke lumière.14 Ndani la a tene: “Mo so mo yeke lango, zingo, londo na popo ti akuâ,+ na Christ ayeke su ande na ndö ti mo.”+15 Tongaso, zia ala sara hange mingi na tambela ti ala si aduti tongana ti azo ti buba pëpe, me tongana ti azo ti ndara,16 na sarango kusala nzoni na ngoi ti ala,*+ ndali ti so ngoi ni ayeke sioni.17 Ndani la, ala zia ti ga azo so li ti ala ayeke dä pëpe, me ala ngbâ ti gi ti hinga wala ye so bê ti Jéhovah* aye ayeke nyen.+18 Nga, ala zia vin asoulé ala pëpe,+ ye so ague na zo ti sara ye ahon ndö ni,* me ala zia si yingo vulu asi ala singo lakue19 si ala sara tënë na popo ti ala* na lege ti apsaume, na lege ti abia ti sepelango na Nzapa, na lege ti abia ti yingo, nga ala he bia+ na ala pika mozoko+ ti gonda na Jéhovah* na yâ ti bê ti ala,+20 na iri ti Seigneur ti e Jésus Christ+ ala kiri singila lakue+ ndali ti aye kue na Nzapa so ayeke Babâ ti e.21 Ala woko terê na gbe ti mba+ ndali ti mbeto ti Christ.22 Zia awali awoko terê na gbe ti akoli ti ala+ tongana ti so ala yeke woko terê na gbe ti Seigneur,23 ndali ti so koli ayeke li ti wali ti lo+ tongana ti so Christ nga ayeke li ti congrégation,+ so ayeke terê ti lo na so lo yeke sauveur ni.24 Biani, gï tongana ti so congrégation ayeke woko terê na gbe ti Christ, zia awali nga awoko terê na gbe ti akoli ti ala na yâ ti aye kue.25 Akoli, ala ngbâ lakue ti ndoye awali ti ala+ gï tongana ti so Christ nga andoye congrégation na lo kä terê ti lo na kuâ ndali ti congrégation ni,+26 si lo lingbi ti sara si congrégation ni aga nzoni-kue, lo sukula ni na ngu na lege ti tënë ti Nzapa,+27 si lo fa congrégation ni pendere na lê ti lo wani, na mbeni saleté na terê ni pëpe wala na mbeni terê so anokpo nokpongo pëpe wala mbeni mara ti ye tongaso pëpe,+ si congrégation ni aduti nzoni-kue na sioni oko pëpe na terê ti lo.+28 A yeke tongaso si a lingbi akoli andoye awali ti ala tongana terê ti ala wani. Zo so andoye wali ti lo andoye terê ti lo wani,29 ndali ti so mbeni koli ake terê* ti lo wani lâ oko pëpe; me lo mû kobe na ni nga lo yeke ye ni mingi, tongana ti so Christ nga kue ayeke sara na congrégation,30 ngbanga ti so e yeke amembre ti terê ti lo.+31 “Ndani la, koli ayeke zia ande babâ na mama ti lo, lo yeke ngbâ ande na terê ti* wali ti lo na ala use kue ayeke ga terê oko.”+32 Tënë so, so Nzapa ahonde ndani,+ ayeke kota mingi. Ti so, mbi yeke sara tënë ti Christ nga na ti congrégation.+33 Ye oko, a lingbi koli oko oko na popo ti ala andoye wali ti lo+ legeoko tongana ti so lo ndoye terê ti lo wani. Na mbage, a lingbi wali ane koli ti lo mingi.+


text:
A5
Iri ti Nzapa na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec
Awandara ti Bible ayeda so iri ti Nzapa so a sara ni na agere-mbeti osio (יהוה) asigi nduru na 7000 na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu. Ye oko, ambeni mingi apensé so iri ni so ayeke lani pëpe na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec. A yeke ndani la si, na yâ ti abible mingi so a kiri peko ni laso, a yeke wara pëpe iri “Jéhovah” na yâ ti mbage ti Bible so a iri ni Fini Testament. Même na ngoi so azo ti kiringo peko ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec asi na ndö ti aversê so a mû atënë ti yâ ni na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu na so agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa ayeke dä, mingi ti ala ayeke zia na place ti agere-mbeti osio so tënë “Seigneur” ahon ti zia tâ iri ti Nzapa dä.
Mbeti ti Nzapa ti fini dunia amû pëpe peko ti ngobo so abible mingi ayeke sara so. A sara kua na iri “Jéhovah” fani 237 na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec. Na ngoi so azo ti kiringo peko ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia amû desizion ti sara tongaso, ala pensé na ndö ti akpengba ye use: (1) Amanuscrit ti Grec so e yeke na ni laso ayeke pëpe ala so a sû ni ândö na gbe ti yingo ti Nzapa. Na popo ti acopie saki na saki so ayeke dä laso, a sara mingi ni ngu 200 tongaso na peko ti ala so a sû ni na gbe ti yingo ti Nzapa. (2) Na ngoi ni so, azo so ayeke sara acopie ti amanuscrit azia awe na place ti agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa tënë ti Grec Kurios so aye ti tene “Seigneur,” wala ala mû acopie ti amanuscrit so a zi iri ti Nzapa na yâ ni awe la si ala sara acopie ni.
Komite so abâ lege ti kiringo peko ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia abâ so aye mingi afa so agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa ayeke lani dä biani na yâ ti akozo manuscrit ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec. Bango ndo ti ala ni aluti na ndö ti aye so ge:
Na yâ ti acopie ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu so a sara kua na ni na ngoi ti Jésus nga na abazengele ti lo, a yeke wara agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa. Ândö, ambeni zo oko oko adë kite na tënë so. Me so fadeso a wara nduru na Qoumrân acopie ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu so a sara ni na ngoi ti Jésus na abazengele, mbeni kite oko ayeke dä encore ape so iri ti Nzapa ayeke lani na yâ ti acopie ni so.
Na ngoi ti Jésus na abazengele ti lo, agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa ayeke nga na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu si a kiri peko ni na Grec. Teti angu ngbangbo mingi, awandara apensé so agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa ayeke dä lani pëpe na yâ ti amanuscrit ti Septante, mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu si a kiri peko ni na Grec. Nduru na ngu 1950, a fa na awandara ambeni mbage ti angbene manuscrit ti Septante so ayeke lani dä na ngoi ti Jésus. Na yâ ti ambage ti manuscrit ni so, a sû iri ti Nzapa na Hébreu. Tongaso na ngoi ti Jésus, iri ti Nzapa ayeke lani na yâ ti acopie ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu si a kiri peko ni na Grec. Ye oko, na popo ti ngu 300 N.E ti si na ngu 400 N.E, na yâ ti akpengba manuscrit ti Septante tongana Codex Vaticanus nga na Codex Sinaiticus, a yeke wara pëpe iri ti Nzapa na yâ ti mbeti ti Genèse ti si na Malachie (na ando so iri ni ayeke lani dä na yâ ti amanuscrit so asigi kozo). Ni la, a yeke ye ti dongo bê pëpe so na yâ ti amanuscrit ti ngoi ni so a bata ni juska laso, iri ti Nzapa ayeke pëpe na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec so azo airi ni Fini Testament.
Jésus atene polele, atene: “Mbi ga na iri ti Babâ ti mbi.” Lo fa nga so lo sara akusala ti lo na “iri ti Babâ” ti lo
Mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec afa so fani mingi Jésus ayeke sara tënë ti iri ti Nzapa nga lo yeke fa ni na azo (Jean 17:6, 11, 12, 26). Jésus atene polele, atene: “Mbi ga na iri ti Babâ ti mbi.” Lo fa nga so lo sara akusala ti lo na “iri ti Babâ” ti lo.—Jean 5:43; 10:25.
Teti so mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec, ala sû ni na gbe ti yingo ti Nzapa ti tene a ga na ndö ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu, a yeke duti na lege ni pëpe ti tene iri ti Jéhovah agirisa gï gbagburu tongaso na yâ ti mbage so a sû ândö na Grec. Nduru na ngu 50 N.E, disciple Jacques atene na a-ancien ti Jérusalem, atene: “Syméon afa kue awe tongana nyen Nzapa abi lê ti lo ti kozoni na mbage ti azo ti amara ti soro na popo ti ala mbeni bungbi ti azo ndali ti iri ti lo.” (Kusala 15:14). Jacques alingbi pëpe ti tene mara ti tënë tongaso tongana fade zo oko na ngoi ti akozo Chrétien ahinga iri ti Nzapa pëpe wala asara kua na ni pëpe.
Na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec, a yeke wara nduru iri ti iri ti Nzapa. Na Apocalypse 19:1, 3, 4, 6, a yeke wara iri ti Nzapa na yâ ti tënë “Alléluia.” Tënë so alondo na mbeni tënë ti Hébreu so ndani aye ti tene “Sepela Jah.” “Jah” ayeke nduru kode ti sungo iri “Jéhovah.” A yeke wara iri ti Nzapa na yâ ti airi mingi so ayeke na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec. Ambeni mbeti so awandara asû atene so iri ti Jésus wani aye ti tene “Jéhovah ayeke salut.”
Ambeni mbeti so aJuif asû ândö afa so aChrétien so ayeke aJuif asara kua na iri ti Nzapa na yâ ti ambeti ti ala. Buku Tossefta, mbeni molongo ti andia so a tene ni na yanga na azo si na pekoni a sû ni na mbeti na a hunzi ti sû ni na ngu 300 tongaso ti ngoi ti e, asara tënë so na ndö ti ambeti ti aChrétien so a gbi ni na lâ ti Sabbat, atene: “Abuku ti aÉvangéliste nga na abuku ti a-minim [a pensé so a yeke aChrétien so ayeke aJuif], ala zi ni pëpe na yâ ti wâ. Me ala zia ni ti tene wâ agbi ni na ndo so a yeke dä, abuku ni nga na iri ti Nzapa so ayeke na yâ ni na aplace nde nde.” Oko mbeti ni so afa peko ti mbeni tënë ti Rabbi Yossé, zo ti Galilée so ayeke na fini kete na peko ti ngu 100 N.E. Na yâ ti mbeti ni, lo tene so na yâ ti atanga ti lango ti yâ ti yenga, “mbeni zo ayeke fâ aplace so iri ti Nzapa ayeke dä na yâ ti ambeti ni [na bango ni, a ye ti sara tënë ti ambeti ti aChrétien] na lo yeke bata na mbeni ndo, na a gbi tanga ni.”
Ambeni wandara ti Bible ayeda so âmanke iri ti Nzapa asigi na yâ ti aversê ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec, so a mû atënë ti yâ ni na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu. Na gbe ti kete li ti tënë “Agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa na yâ ti Fini Testament,” mbeni buku (The Anchor Bible Dictionary) atene: “Ambeni ye afa biani so, na ngoi so a sû ambeti ti yâ ti Fini Testament kpâ, agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa, so ti tene Yahweh, asigi na yâ ti ambeni versê ni so a mû atënë ti yâ ni na yâ ti Ngbene Testament wala aversê ni kue so a mû atënë ti yâ ni na yâ ti Ngbene Testament.” Wandara George Howard atene: “Teti so a ngbâ ti sû agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa na yâ ti acopie ti Bible ti Grec [wala Septante] so ayeke lani Mbeti ti Nzapa ti kozo eglize, a yeke na lege ni ti pensé so azo ti sungo Fini Testament abata agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa na yâ ti ambeti ti ala na ngoi so ala mû atënë ti yâ ti Mbeti ti Nzapa ti zia na yâ ti ambeti ti Bible so ala sû.”
Ambeni zo ti kiringo peko ti Bible so azo ahinga ala mingi asara kua na iri ti Nzapa na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec. Ambeni na popo ti ala asara kua na iri ti Nzapa angu mingi kozo ti tene Mbeti ti Nzapa ti fini dunia asigi. Na popo ti ala, a yeke wara azo ti kiringo peko ti Bible nga na abible so ala kiri peko ni tongana: A Literal Translation of the New Testament . . . From the Text of the Vatican Manuscript, so Herman Heinfetter asara ni (ngu 1863); The Emphatic Diaglott, so Benjamin Wilson asara ni (ngu 1864); The Epistles of Paul in Modern English, so George Barker Stevens asara ni (ngu 1898); St. Paul’s Epistle to the Romans, so Pakara Rutherford asara ni (ngu 1900); The New Testament Letters, so Pakara Wand, évêque ti Londres asara ni (ngu 1946). Nga, na yâ ti bible so Pakara Pablo Besson akiri peko ni na Espagnol na yâ ti angu so aga na peko ti ngu 1900, lo sara kua na iri “Jehová” na Luc 2:15 nga na Jude 14. Nga, na yâ ti ambeni versê, lo sara kua na akete tënë nduru na 100 so ayeke na gbe ti alembeti ti fa so peut-être a sara kua ândö na iri ti Nzapa na yâ ti aversê ni so. Angu mingi kozo na abible so, ti londo na ngu 1500 ti ga na ni, ambeni zo amû mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec ala kiri peko ni na Hébreu; na yâ ni, ala sara kua na agere-mbeti osio ti iri ti Nzapa na yâ ti aversê mingi. Gï na yanga ti Allemand, a yeke wara abible 11 wala ahon ni so asara kua na iri “Jéhovah” (wala mbeni fason ti kiringo peko ti tënë ti Hébreu “Yahweh”) na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec. Ambeni zo osio ti kiringo peko ti Bible azia iri ni so na yâ ti aparenthèse na peko ti tënë “Seigneur.” Abible ti yanga ti Allemand ahon 70 asara kua na iri ti Nzapa na yâ ti akete tënë so ayeke na gbe ti alembeti wala na yâ ti acommentaire
Ambeni bible na ayanga ti kodro ahon 100 asara kua na iri ti Nzapa na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec. A yeke wara iri ti Nzapa mingi na yâ ti abible ti ayanga ti kodro mingi ti Afrika, ti Amérindien, ti Asie, ti Europe nga na ti azoa ti Pacifique. (Bâ molongo ni na lembeti 1998 na 1999.) Azo so akiri peko ti abible so amû desizion ti sara kua na iri ti Nzapa ndali ti araison so ague oko na ti so e fa ni fade. Na yâ ti ambeni yanga ti kodro ni so, a kiri peko ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec ade ti ninga pëpe. Na tapande, Bible ti Rotumien (ngu 1999) asara kua na iri “Jihova” fani 51 na yâ ti aversê 48, nga Bible ti Batak (Toba) na kodro ti Indonésie (ngu 1989) asara kua na iri “Jahowa” fani 110.
Biani, araison ayeke mingi ti kiri na iri ti Nzapa “Jéhovah” na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na Grec. A yeke tâ ye so azo so akiri peko ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia asara la. Ala ne iri ti Nzapa mingi nga ala yeke na mbeto ti zi mbeni ye so ayeke lani dä na yâ ti Mbeti ti Nzapa so a sû ni na gbe ti yingo ti Nzapa.—Apocalypse 22:18, 19.


text:
MBETI TI BUNGBI—KUSALA TI E NGA NA GIGI TI E TI CHRETIEN Décembre 2016
Akode ti fango na tënë
Akode ti fango na Réveillez-vous ! nga na tâ tënë na ndo ti ndani so e yeke bâ pasi. Sara kua na atapande so ti leke kode ti mo wani.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
‘Zia e ma na Hoto ti Jéhovah’
Prophète Ésaïe ayeke sara lani tënë ti aye ti sarango na bira so ayeke ga aye ti fango na yaka, so afa so azo ti Jéhovah ayeke tomba peko ti siriri. (Ésaïe 2:4)
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Ndu bê ti azo na lege ti buku “Zia ala ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa”
Buku “Ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa” amû maboko na azo so e sara étude na ala ti bâ tongana nyen la amama-ndia ti Bible andu fini ti ala ti lâ oko oko.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Messie asara si aprophétie aga tâ tënë
Ésaïe afa so Messie ayeke fa tënë na Galilée. Jésus asara si prophétie so aga tâ tënë na ngoi so lo tambela ti fa nzoni tënë.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
“Mbi yeke, Mo to mbi”
Tongana nyen la e lingbi ti mû tapande ti mabe ti Ésaïe nga ti duti nduru ti sara ye tongana lo? Manda ye na lege ti ye so asi na mbeni sewa so ague ti fa tënë na mbeni ndo so bezoin ti awafango tënë ayeke dä mingi.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Hingango ye na ndo ti Jéhovah ayeke mû ande ndo ti sese kue
Tongana nyen la prophétie ti Ésaïe so andu paradis na ndo ti sese aga tâ tënë ândö, laso nga na yâ ti ngoi so ayeke ga?
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Fango ye ti Nzapa ahon ndo ti kengo zo senge senge
Azo use so ândö ayeke awato aga fadeso aita na lege ti yingo: grâce na ngangu so fango ye ti Nzapa ayeke na ni ti bungbi azo.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Tongana mbeni zo akomande na lege ni pëpe, lo yeke perdre komandema ti lo
Tongana nyen la Sebna adoit fade ti sara kua na komandema ti lo? Ngbanga ti nyen Jéhovah azi Sebna, lo zia Eliakim na place ti lo?


text:
1 Samuel
11 Nahash, zo ti mara ti Ammon,+ ague asara camp na terê ti Jabesh+ ti Galaad ti sara bira na azo ni. Tongaso, azo ti Jabesh kue atene na Nahash, ala tene: “Te mbele* na e, na e yeke sara kua na mo.” 2 Nahash, zo ti mara ti Ammon, atene na ala, atene: “Mbi yeke te mbele na ala gï tongana a kôro lê ti ala ti mbage ti koli si. Mbi yeke sara ni ti zia kamene na lê ti azo ti Israël kue.” 3 A-ancien ti kodro ti Jabesh akiri tënë na lo, atene: “Mû na e lango mbasambala; e yeke tokua azo na yâ ti kodro ti Israël kue, tongana mbeni zo ti sö e ayeke dä pëpe, e yeke zia terê ti e na maboko ti mo.” 4 Azo ti tokua ni asi na Guibéah,+ gbata ti Saül, ala bi tënë ni so na mê ti azo ni, na azo ni kue atoto ngangu mingi.
5 Me tongana Saül alondo na peko ti abagara na ngonda lo ga, lo hunda ndo, lo tene: “Nyen la asara azo ni nyen? Ala yeke toto ngbanga ti nyen?” A fa na lo peko ti yanga ti azo ti Jabesh. 6 Tongana Saül amä tënë ni, yingo ti Nzapa aga na ndö ti lo,+ na ngonzo agbu lo ngangu. 7 Tongaso, lo mû akoli-bagara use, lo fâ yâ ti ala, lo zia nyama ni na maboko ti azo ti tokua ni si ala gue na ni na yâ ti kodro ti Israël kue. Azo ti tokua ni afa ni na azo ni, ala tene: “Zo so amû peko ti Saül na Samuel pëpe, ye so a yeke sara na abagara ti lo la.” Me kota mbeto ti Jéhovah asara azo ni, si ala londo tongana zo oko, ala gue. 8 Saül adiko azo ni na gbata ti Bézec; azo ti Israël ayeke 300 000, na azo ti Juda ayeke 30 000. 9 Ala tene na azo ti tokua ni, atene: “Ala tene na azo ti Jabesh ti Galaad: ‘Kekereke, na ngoi so lâ ayeke su ngangu, a yeke sö ala.’” Azo ti tokua ni ague asara tënë so na azo ti Jabesh, na terê ti azo ti Jabesh anzere ngangu. 10 Tongaso, azo ti Jabesh atene: “Kekereke, e yeke zia terê ti e na maboko ti ala, na ala lingbi ti sara na e ye kue so bê ti ala aye.”+
11 Na ndade ni, Saül akangbi yâ ti azo ni na groupe ota; ala lï na yâ ti camp ti azo ti Ammon ambeni ngbonga kozo si ndo ahan,* ala fâ azo ti Ammon+ juska na ngoi so lâ asu ngangu. Ala so angbâ, yâ ti ala akangbi kirikiri, a lingbi ti wara azo use place oko pëpe. 12 Na pekoni, azo ni atene na Samuel: “Azo so lani atene: ‘Saül la ayeke zo ti duti gbia na ndö ti e ni?’,+ ala yeke na ndo wa? Sigi na ala ge e fâ ala.” 13 Me Saül atene: “A yeke fâ zo na lango ti laso pëpe,+ ndali ti so Jéhovah azi azo ti Israël laso awe.”
14 Ambeni ngoi na pekoni, Samuel atene na azo ni: “Ala ga, e gue na Guilgal+ ti tene e kiri e fa biani so Saül la ayeke gbia.”+ 15 Tongaso, azo ni kue ague na Guilgal, kâ, ala zia Saül gbia na gbele Jéhovah. Na pekoni, ala mû asandaga ti beoko na Jéhovah,+ na Saül na azo ti Israël kue asara matanga na yâ ti kota ngia.+


text:
-
-
-
14 “Tongana molenge ti mo ahunda mo ande atene: ‘Nda ti ye so aye ti tene nyen?’, fade mo tene na lo: ‘A yeke na lege ti ngangu maboko si Jéhovah asigi na e na Égypte, na gbe ti ngbâa.+
-
-
-
-
34 Wala lâ oko Nzapa azi mbeni mara na maboko ti mbeni nde awe? Wala lâ oko lo sara ni na lege ti angbanga so lo dë,* afä, amiracle+ nga na bira+ awe? Lâ oko lo sara ni awe na lege ti ngangu maboko ti lo+ so lo yôro ni nga na akota ye ti mungo mbeto na zo?+ Aye so kue, Jéhovah Nzapa ti ala asara ndali ti ala na Égypte, na ala bâ ni na lê ti ala wani.
-

seg_langs: unk unk unk sag_Latn unk unk unk unk sag_Latn unk


text:
KOTA MAMA-TENE NI | NGBANGA TI NYEN A LINGBI E SARA YE NA LEGE NI?
Sarango ye na lege ni aga ngbene ye awe?
Hitoshi ayeke sara kua na bureau ti batango nginza na yâ ti mbeni ndokua so ayeke mû azo na kua, na Japon. Na ngoi so lo na patron ti lo angbâ ti sara compte, a hunda na lo ti tene mvene na lê ti mbeti ti compte ni. Hitoshi atene so bê ti lo so ayeke sara tënë na lo amû lege na lo pëpe ti sara mara ti ye tongaso. Ndali ni, patron ti Hitoshi atene na lo so tongana lo sara ngia ape a yeke tomba lo. Na nda ni a tomba lo na kua.
Na anze so aga na pekoni, tënë ti gingo kua aga na vundu mingi na Hitoshi. Na tapande, na ngoi ti mbeni lisoro so a sara na lo, ti bâ wala a lingbi ti mû lo na kua, Hitoshi atene na zo ni so ni lingbi pëpe ti yôro tere ti ni na yâ ti mbeni kua so ayeke na lege ni ape. Koli so asara lisoro na lo atene: “Bango ndo ti mo ayeke nde!” Afami nga na akamarade ti Hitoshi awa lo ti changé sarango ye ti lo so ape. Ye oko, na ambeni ngoi, lo komanse ti wara kite. Na tapande, lo yeke hunda tere ti lo wala ti ngbâ ti sara ye na lege ni ayeke nzoni ye la.
Ye so asi na Hitoshi so afa na e so, a yeke azo kue ape la si aye tënë ti sarango ye na lege ni. Na ndo ni, ambeni apeut ti bâ même ni tongana ye ti buba, mbilimbili tongana andu tënë ti dengo buze. Mbeni wali so ayeke sara kua na Afrique du Sud atene: “Mbi yeke sara ka kua na popo ti azo so ayeke sara ye na lege ni ape. Na ambeni ngoi, mo sara ngia ape, mo kue mo yeke sara ye tongana ala.”
Mbeni sarango ye na lege ni ape so laso amû ndo mingi ayeke tenengo mvene. Na yâ ti angu so ahon lani, mbeni gingo nda ti ye ti Robert Feldman, so ayeke fa mbeti na mbeni dasendagi (University of Massachusetts Amherst), afa so tongana a mû zo ngbangbo-oko, 60 na popo ti ala ayeke tene mvene na amba ti ala kamême fani oko na yâ ti penze-ngbonga 10. Feldman atene: “E ku tere ti e na mara ti ye ni so ape. E hinga ti e lâ oko ape so azo ayeke tene mvene tongaso.” Mingi ti azo aye ti tene a tene mvene na ala ape, me a sara zo ngia ti bâ so gbâ ti azo ayeke tene mvene.
Ngbanga ti nyen la sarango ye na lege ni ape, so na popo ni a yeke wara tenengo mvene nga na nzi, amû ndo mingi tongaso? Tongana nyen la sarango ye na lege ni ape apeut ti buba yâ ti nzoni duti ti azo? Nyen la e peut ti sara ti kpe ti ga zo so ayeke sara ye na lege ni ape?


text:
Fa ye na amolenge ti mo
Ababâ na amama, ala sara kua na ambaï so ti fa na atënë ti yâ ti Bible na amolenge ti ala.
Tënë ti tongo nda ni
Atënë ti yâ ti buku ti Deuteronome so alingbi ti mû maboko na mo na ngoi so mo yeke fa ye na amolenge ti mo.
Mbeni tënë so a nzere na e mingi ti hinga ni
Bible asara tënë ti mbeni ye so angbâ lani na hondengo ni. Mo ye ti hinga ye na ndo ni?
Rébecca aye lani ti zia ngia na bê ti Jéhovah
Nyen la e lingbi ti sara ti fa so e sara ye tongana ti Rébecca? Manda ambeni tënë na ndo ti lo.
Rahab ahinga atene Jéhovah ayeke tâ Nzapa
Bâ tongana nyen la Jéhovah abata Rahab na afami ti lo tongana lo futi Jéricho.
Lo zia ngia na bê ti babâ ti lo nga na bê ti Jéhovah
Molenge ti Jephté asara nyen so ague oko na tënë ti babâ ti lo? E lingbi ti sara ye tongana lo tongana nyen?
Samuel asara gi ye so ayeke nzoni
Atâa so ambeni zo ayeke sara aye ti sioni, mo lingbi ti sara ye ti nzoni tongana ti Samuel tongana nyen?
David asara mbeto lani ape
Diko pendere mbaï so na yâ ti Bible ti hinga ye so asara lani si David ayeke na mbeto ape.
Élie abâ so lo yeke gi lo oko nga mbeto asara lo
Lani so mbeto asara Élie, Jéhovah atene nyen na lo? Nyen la mo lingbi ti manda na lege ti ye so asi na Élie so?
Josias ayeke lani na anzoni kamarade
Bible asara tënë ti Josias, so a yeke lani kete ye na lo ape ti sara ye so ayeke nzoni. Bâ ye so akamarade ti lo asara ti mû maboko na lo.
Jérémie asara lakue tënë ti Jéhovah na azo
Atâa so azo ahe Jérémie nga ala sara ngonzo na tere ti lo, ngbanga ti nyen lo ngbâ lakue ti sara tënë ti Jéhovah na ala?
Jésus amä ka yanga
A yeke ka lakue kete ye ape ti mä yanga ti babâ na mama. Bâ tongana nyen la tapande ti Jésus alingbi ti mû maboko na mo.
Ala sara tënë ti Jésus na yâ ti ambeti
Bâ iri ti akoli miombe so asara tënë ti Jésus na yâ ti ambeti. Ala yeke nga lani dä na ngoi so Jésus ayeke na ndo ti sese ge.
Koya ti Paul asara lani ye na mbeto ape
Molenge-koli so asara lani si ita ti mama ti lo ti koli angbâ na fini. Lo sara ni tongana nyen?
Timothée aye lani ti mû maboko na azo
Mo lingbi ti sara nyen ti duti na ngia mingi tongana ti Timothée?
Royaume so ayeke komande ande sese kue
Tongana Jésus aga Gbia na ndo ti sese kue, aye ayeke duti ande tongana nyen? Mo ye ti duti ande dä?


text:
KURA APAI
Rago Sapangbanga Nga Gine?
MO NABERÃPA Rago Sapangbanga nga si nika du wai? Badungu aboro naberã gupai nga, Rago Sapangbanga nga gu regbo abirioni aboro nika ru ti tenge barabangiri ga Mbori mbatabakindo. Fuoho, Mbori kini ru ka sapangbanga yo wadu yo dunduko ni basasa. I nika dia gu weneyo ku ngbangbaturũ yo ku rogo bawene raka, ono aguyo ki gbia nyenye mbusa rogo we yo. Ono tie, Ziazia Kekeapai nagumbapa Rago Sapangbanga kia ti gure. Si naringbisapa gu regbo re ni regbo weneapai na regbo karaga apai kubaha, angianga ni kere regbo ya.
Ani nageda gupai rogo Yugoti 20:11, 12 tipa Rago Sapangbanga nga: “Mi ki bi bakere pusi mbata sapangbanga, gu ko nasungu auru he, kpotosende na ngbangbaturũ ki oro be kpakpuko; ka i abi nga ba tipa ha ya. Mi ki bi agu yo naima kpika, nga kikindigi pa yo na umba pa yo, i niru barangba mbata sapangbanga, i ki za akitabu. I ki za gu kura kitabu nga kitabu unga. I ki sapu ngbanga agu yo naima kpika kuti agu apai du ni keke he rogo akitabu, ringbisi he kuti gayo mangaapai.” (Yugoti 20:11, 12) Da du nga gu Basapungbanga nika sapangbanga aboro re?
Yekova Mbori nga gu boro du na yangara fugo sapangbanga ngbani. Ono tie, ko ima asiapa sapangbanga fu kura boro. Rogo Amokedi 17:31, Pauro aya wẽ Mbori ‘ringbisi rame, ko nika sapangbanga zegino ni rurupai rogo yo be gu kumba ko aasia paha fuko.’ Gi kumba re nga Yesu Kristo. (Yoane 5:22) Ono gini regbo Rago Sapangbanga nika tona? Bagizoho nika du wai?
Gu kitabu nga Yugoti nayugo gupai nga, Rago Sapangbanga nika tona tingbafuo gu vura nga Aramegido, ho Mbori nika gbarasa ga Satana sino raka ni gbiati gbegberẽ aboro. (Yugoti 16:14, 16; 19:19–20:3) Fuo Aramegido, i nika zio Satana na gako adaimona ki bayo ku rogo gu due adunga mburuhe ti ni ya, yo i nika du ni tipa agarã kutu. Vuru gu regbo re, agu adikumbo du bangeyo nga 144,000 nika du ni abasapungbanga na kini zogorago ni abakindo “na Kristo agarã kidu 1000.” Sidu, Rago Sapangbanga nika du tipa bagizo regbo nga agarã kutu.
Vuru agu agarã kutu re, Yesu Kristo nika ‘sapangbanga unga aboro na kangba aboro.’ (2 Timoteo 4:1) Gu “unga aboro” re nga gu “bakere rimbasa aboro” nika bata be Aramegido. (Yugoti 7:9-17) Yoane abi ‘aguyo a naima kpika, i niru barangba mbata sapangbanga.’ A wa Yesu agumbaha, ‘aguyo dunduko du rogo amurã yo nika gia fugoko ki kuru.’ (Yoane 5:28, 29; Amokedi 24:15) Ono ginipai i ka sapangbanga agu aboro kutini nika bata be Aramegido na aguyo i nika zingisayo be kpio?
Ringbisihe kuti gu Yugoti Yoane abihe, ‘i aza akitabu,’ i ki “sapu ngbanga agu yo naima kpika kuti agu apai du ni keke he rogo akitabu, ringbisi he kuti gayo mangaapai.” (Yugoti 20:12) Ya mo agi akitabu re gudu na keke agu apai rogoho agu aboro re amangihe mbata kusayo? Oó. Gu boro i nika zingisa ní be kpio, i asapanga ngbanga ní berewe ringbisihe kuti agu apai ní amangihe mbata fu kpi ní te. Ani naino gipai re wai? Ziazia Kekeapai naya: “Gu ni kpi i di pa ingapai ri ni.” (ARomo 6:7) I nika zingisa agu aboro re zanga ingapai riyo. Sidu tie, agu akitabu i nika zakaha re nika ngia gu vovo akitabu nika du na ga Mbori arugute rogoho. Agu aboro nika bata be Aramegido gbiati aguyo nika zinga be kpio, ka i aida ka raka nyeanye kindi, i duwa ka i ndu kuti ga Mbori andiko gbiati gu kura vovo arugute ko nika fuhe vuru agu agarã kutu re. Sidu tie, i nika sapangbanga agu aboro re ringbisihe kuti agu apai i nika mangaha vuru agu agarã kutu nika ngia Rago Sapangbanga re.
Rago Sapangbanga nika fu momu fu badungu abirioni aboro i wirikipai tipa gupai Mbori akpinyemuhe na kini ndu kutini. Gere nayugo gupai nga bakere sunge yugopai nika du adu. Nirengo, ‘araki rogo zegino awirikapa rurupai.’ (Yesaya 26:9) Ono tie, anga aboro dunduko nika ndu kuti gupai Mbori akpinyemuhe te. Yesaya 26:10 naya: “Ka i vura yugo inapai fu gbegberẽ boro vurũ, ni aina nga pa rurupai te; ni amanga pai ni iraira ha ringara nzunzu apai yo ni abi nga gu taarimo nga ga Yekova te.” Agu aboro nika du ni gbegberẽ yo, i nika imoyo aimo nyeanye kindi.
Ti digido Rago Sapangbanga, agu aboro nika bata, i nika du “ni ungayo” ni rengberengbe aboro. (Yugoti 20:5) Rago Sapangbanga nga gu regbo i nika karaga aboro i du ni rengberengbeyo wa gu Adamu adu. (1 AKorindo 15:24- 28) Fuo gure, yangara asada kini du. I nika zaka Satana due yo ki mbuko ko asadi aboro ni yangaraha. (Yugoti 20:3, 7-10) Agu aboro nika diabeko, i nika ngia agu aboro nika raka nyeanye kindi auru kpotosende, a wa Ziazia Kekeapai agumbaha kini ya: “Ruru aboro adía kumbo ringara, ki nye anye kindi.” (Atambuahe 37:29) Ii nirengo, Rago Sapangbanga nika ngia bawene regbo fu ruru aboro!


text:
CHAPITRE BALE-OKO NA GUMBAYA
Ngbâ nduru na Jéhovah
1, 2. E lingbi ti bata terê ti e na ndo wa laso?
TARA ti bâ so mo yeke tambela na gigi na mbeni lango so pupu ayeke sara ngangu. Lê ti nduzu ayeke vuko gï vukongo, wâ ti bekpa akomanse ti za nga ngu-nzapa akomanse ti sungba. Kete na pekoni ngu akomanse ti pika ngangu. Mo gi mbeni ndo ti honde terê ti mo dä. Bê ti mo ayeke dë tongana mo wara mbeni nzoni ndo so ngu apika mo dä ape.
2 E yeke na yâ ti mara ti ye tongaso laso. Aye ti dunia so ayeke ga gï sioni sioni. Peut-être mo yeke hunda terê ti mo: ‘Ndo wa la mbi lingbi ti gue dä ti bata terê ti mbi?’ Mbeni wasungo psaume atene: “Mbi yeke tene na Jéhovah: ‘Mo yeke ndo ti batango terê ti mbi nga ngangu gbagba ti mbi, Nzapa ti mbi so mbi zia bê ti mbi na ndö ti mo.’” (Psaume 91:2). Jéhovah alingbi ti bata e na yâ ti dunia so asi singo na akpale laso, nga lo mû na e mbeni pendere beku ti kekereke.
3. Tongana nyen la e lingbi ti sara si Jéhovah aga ndo ti batango terê ti e?
3 Tongana nyen la Jéhovah alingbi ti bata e? Lo lingbi ti mû maboko na e na yâ ti akpale kue so e wara, nga lo yeke na ngangu mingi ahon azo kue so ayeke gi ti sara sioni na e. Même tongana mbeni ye ti sioni asi na e laso, e yeke na confiance so Jéhovah ayeke leke ande kpale ni mbeni lâ. Bible awa e, atene: “Ala ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa.” (Jude 21). A lingbi e ngbâ nduru na Jéhovah ti tene lo mû maboko na e na yâ ti angoi ti ngangu. Me e lingbi ti sara ni tongana nyen?
FA SO MO BÂ NDOYE TI NZAPA NA NENE NI
4, 5. Tongana nyen la Jéhovah afa so lo ye e?
4 Ti ngbâ nduru na Jéhovah, a lingbi e hinga so lo ye e mingi. Gbu li ti mo na ndö ti aye kue so Jéhovah asara ndali ti e. Lo mû na e pendere sese so asi singo na apendere fleur na akeke nga na anyama. Lo mû nga na e anzerengo kobe ti tengo ni nga nzoni ngu ti nyongo ni. Jéhovah afa na e iri ti lo nga na apendere sarango ye ti lo na yâ ti Bible. Ahon ye kue, Jéhovah afa so lo ye e mingi na ngoi so lo tokua Jésus, Molenge ti lo so lo ye lo mingi, na sese ti mû fini ti lo ndali ti e (Jean 3:16). Ndali ti sacrifice so, e yeke na mbeni pendere beku ti kekereke.
5 Jéhovah aleke Royaume ti lo, mbeni gouvernement so ayeke na yayu, so Jésus la ayeke Gbia ni, so ayeke hunzi pasi kue fafadeso. Royaume ni ayeke sara ande si sese aga paradis, ndo so azo kue ayeke duti dä na siriri nga na ngia teti lakue lakue (Psaume 37:29). Mbeni ye so Jéhovah asara ti fa so lo ye e ayeke so lo fa na e tongana nyen ti duti nzoni na yâ ti gigi ti e laso. Lo hunda nga na e ti sambela lo, na lo yeke lakue nduru ti mä asambela ti e. Jéhovah afa polele so lo ye e oko oko kue.
6. Tongana nyen la mo lingbi ti fa so mo bâ ndoye ti Jéhovah na nene ni?
6 Tongana nyen la mo lingbi ti fa so mo bâ ndoye ti Jéhovah na nene ni? Fa na lo so mo kiri singila na lo mingi ndali ti aye kue so lo sara ndali ti mo. Mawa ni ayeke so, azo mingi ayeke kiri singila pëpe. A yeke nga lani tongaso na ngoi so Jésus ayeke na sese. Mbeni lâ, Jésus asava azo ti buruma bale-oko, me gï oko la akiri singila na lo (Luc 17:12-17). E ye ti sara ye tongana koli so akiri singila na Jésus so. E ye lakue ti kiri singila na Jéhovah.
7. Tongana nyen la e lingbi ti fa so e ye Jéhovah mingi?
7 A lingbi nga e fa so e ye Jéhovah. Jésus atene lani na adisciple ti lo so a lingbi ala ndoye Jéhovah na bê ti ala kue, na âme ti ala kue nga na bibe ti ala kue. (Diko Matthieu 22:37.) Tënë so aye ti tene nyen?
8, 9. Tongana nyen la e lingbi ti fa na Jéhovah so e ye lo?
8 Tongana e tene gï na yanga so e ye Jéhovah alingbi awe? Ên-ën. Tongana e ye Jéhovah na bê ti e kue, na âme ti e kue nga na bibe ti e kue, e yeke fa na yâ ti asarango ye ti e so e ye lo (Matthieu 7:16-20). Bible afa polele so tongana e ye Nzapa, e yeke bata acommandement ti lo. A yeke ngangu ti sara ni? Ên-ën, ndali ti so “acommandement ti [Jéhovah] ayeke ye so ane pëpe”.—Diko 1 Jean 5:3.
9 Tongana e mä yanga ti Jéhovah, e yeke na ngia na yâ ti fini ti e (Ésaïe 48:17, 18). Me nyen la ayeke mû maboko na e ti ngbâ nduru na Jéhovah? Zia e bâ ni.
NGBÂ TI GA NDURU NA JÉHOVAH
10. Ngbanga ti nyen a lingbi mo ngbâ ti manda ye na ndö ti Jéhovah?
10 Mo ga lani kamarade ti Jéhovah tongana nyen? Na lege ti mandango Bible, mo hinga Jéhovah nzoni mingi nga mo lë kpengba songo na lo. Songo so ayeke tongana wâ so mo ye ti tene angbâ ti za. Gï tongana ti so wâ abezoin keke ti wâ si angbâ ti za, mo bezoin ti ngbâ ti manda ye na ndö ti Jéhovah ti tene songo ti mo na lo angbâ ti kpengba.—aProverbe 2:1-5.
11. Afango ye ti Bible ayeke sara nyen na ndö ti mo?
11 Tongana mo ngbâ ti manda Bible, mo yeke manda ande aye so andu bê ti mo mingi. Bâ tënë ti bê ti ambeni disciple ti Jésus use na ngoi so lo fa nda ti aprophétie ti Bible na ala. Ala tene: “Na ngoi so lo yeke sara fade tënë na e na lege, nga so lo yeke zi nda ti Mbeti ti Nzapa kue na e, tënë ni andu fade bê ti e mingi ape?”—Luc 24:32.
12, 13. (a) Ndoye ti e na mbage ti Nzapa alingbi ti ga tongana nyen? (b) Tongana nyen la e lingbi ti ngbâ ti ye Jéhovah?
12 Legeoko tongana ti so afango ye ti Bible andu bê ti adisciple na ngoi so ala mä yâ ni, peut-être mo nga kue na ngoi so mo komanse ti mä lani yâ ti Bible, a ndu bê ti mo mingi. A mû maboko na mo ti hinga Jéhovah nga ti ye lo. Mo ye ti tene ndoye so adë pëpe.—Matthieu 24:12.
13 So mo ga kamarade ti Nzapa awe, a lingbi mo sara kue ti ngbâ ti kpengba songo ti mo na lo. A lingbi mo ngbâ ti manda ye na ndö ti lo nga na Jésus nga ti gbu li ti mo na ndö ti aye so mo yeke manda na ti bâ tongana nyen la mo lingbi ti sara ye alingbi na ni na yâ ti fini ti mo (Jean 17:3). Tongana mo yeke diko Bible wala mo yeke manda ni, hunda terê ti mo: ‘Nyen la ye so afa na mbi na ndö ti Jéhovah Nzapa? Ngbanga ti nyen a lingbi mbi ye lo na bê ti mbi kue nga na âme ti mbi kue?’—1 Timothée 4:15.
14. Tongana nyen la sambela ayeke mû maboko na e ti ngbâ ti ye Jéhovah mingi?
14 Tongana mo yeke na mbeni nzoni kamarade, mo yeke sara lisoro na lo lakue, na a yeke sara si songo ti mo na lo akpengba. Legeoko nga, tongana e sara tënë lakue na Jéhovah na yâ ti sambela, a yeke sara si e ye lo mingi. (Diko 1 aThessalonicien 5:17.) Sambela ayeke mbeni pendere matabisi so alondo na Babâ ti e ti yayu. A lingbi e sambela lo lakue na bê ti e kue (Psaume 62:8). A lingbi e manda asambela ti e mandango na li pëpe, me a lingbi atënë so e tene alondo na bê ti e. Tongana e ngbâ ti manda Bible nga ti sambela na bê ti e kue, e yeke ngbâ ti ye Jéhovah mingi.
SARA TËNË TI JÉHOVAH NA AZO
15, 16. Mo bâ kua ti fango tënë tongana nyen?
15 Tongana e ye ti ngbâ nduru na Jéhovah, e bezoin nga ti sara tënë ti mabe ti e na azo. Ti sara tënë ti Jéhovah na azo ayeke mbeni pendere pasa mingi (Luc 1:74). A yeke nga mbeni kua so Jésus amû na atâ Chrétien kue. A lingbi e oko oko kue e fa nzoni tënë ti Royaume ti Nzapa. Mo komanse ti sara ni awe?—Matthieu 24:14; 28:19, 20.
16 Bazengele Paul abâ lani kua ti fango tënë na nene ni mingi; lo iri ni mbeni “mosoro”. (2 aCorinthien 4:7). Ti sara tënë ti Jéhovah nga na ye so lo leke ti sara na azo ayeke kua so ayeke kota mingi so mo lingbi ti sara. A yeke mbeni lege ti sara na Jéhovah, na lo bâ kua so mo yeke sara na nene ni mingi (aHébreu 6:10). Fango tënë alingbi nga ti ga na ye ti nzoni na mo nga na azo so amä mo, ndali ti so a mû maboko na mo nga na amba ti mo ti ga nduru na Jéhovah nga ti wara fini ti lakue lakue. (Diko 1 aCorinthien 15:58.) Mbeni kua so alingbi ti ga na mo ngia ahon so ayeke dä?
17. Ngbanga ti nyen la a lingbi a fa tënë hio?
17 Fango tënë ayeke kua so a lingbi a sara ni hio. A lingbi e “fa tënë ti Nzapa,” nga a lingbi e “ngbâ na ndö ni”. (2 Timothée 4:2). Azo ayeke na bezoin ti mä tënë ti Royaume ti Nzapa. Bible atene: “Kota lâ ti Jéhovah aga nduru! A yeke pusu nduru, na a yeke ga tâ gï hio hio!” Nda ni ayeke “si na retard ape!” (Sophonie 1:14; Habakuk 2:3). Jéhovah aga nduru awe ti futi sioni dunia ti Satan. Kozo si ye so asi, a lingbi a mû wango na azo tongaso si ala lingbi ti soro ti sara na Jéhovah.
18. Ngbanga ti nyen a lingbi e voro Jéhovah legeoko na amba ti e atâ Chrétien?
18 Jéhovah aye ti tene e voro lo legeoko na amba ti e atâ Chrétien. Bible atene: “Zia e bi lê na ndö ti mba ti pusu mba ti duti na ndoye na ti sara anzoni kusala, e zia pëpe lege ti guengo lakue na bungbi ti e, tongana ti so ambeni zo ayeke sara ka, me e wa terê na popo ti e nga e ngbâ ti sara ni mingi ahon ti kozo, so ala bâ lango ni ayeke pusu nduru.” (aHébreu 10:24, 25). A lingbi e sara ngangu ti gue na abungbi kue. Abungbi azi lege na e ti wa terê na popo ti e nga ti kpengba mba.
19. Nyen la alingbi ti mû maboko na e ti ye aita ti e ti bungbi?
19 Tongana mo gue na abungbi, mo yeke wara anzoni kamarade so ayeke mû maboko na mo ti voro Jéhovah. Mo yeke wara aita nde nde so ayeke sara ngangu tongana mo ti voro lo. Nga legeoko tongana mo, ala yeke mbilimbili-kue pëpe na ala yeke sara afaute. Tongana ala sara ni, duti nduru ti pardonné ala. (Diko aColossien 3:13.) Zia lê ti mo lakue gï na ndö ti anzoni sarango ye ti aita ti mo ti bungbi, ndali ti so sarango tongaso ayeke mû maboko na mo ti ye ala nga ti ga nduru mingi na Jéhovah.
FINI SO AYEKE TÂ FINI NI BIANI
20, 21. “Fini so ayeke tâ fini ni biani” aye ti tene nyen?
20 Jéhovah aye ti tene gigi ti akamarade ti lo kue anzere na ala mingi. Bible afa na e so gigi ti e ti kekereke ayeke duti tâ nde mingi na ti laso.
21 Na yâ ti ngoi so ayeke ga, e yeke ngbâ na fini lakue lakue. E yeke ngbâ na fini gï ngu 70 wala 80 pëpe. E yeke wara “fini ti lakue lakue” na nzoni seni, na siriri nga na ngia na yâ ti mbeni pendere paradis. A yeke ye so Bible airi ni “fini so ayeke tâ fini ni biani.” Jéhovah amû zendo ti mû na e fini ni so, me a lingbi e sara ye kue so e lingbi ti sara laso ti “gbu” ni.—1 Timothée 6:12, 19.
22. (a) Tongana nyen la e lingbi ti “gbu fini so ayeke tâ fini ni biani”? (b) Ngbanga ti nyen la e lingbi lâ oko pëpe ti sara mbeni ye ti wara fini ti lakue lakue?
22 Tongana nyen la e lingbi ti “gbu fini so ayeke tâ fini ni biani”? A lingbi e “sara ye ti nzoni” nga e “sara anzoni kusala mingi”. (1 Timothée 6:18). So ti tene a lingbi e sara ye alingbi na ye so e manda na yâ ti Bible. Ye oko, na ngangu ti e wani e lingbi pëpe ti wara fini so ayeke tâ fini ni biani. E lingbi pëpe ti sara mbeni ye ti wara fini ti lakue lakue. A yeke matabisi so Jéhovah amû na awakua ti lo so ayeke be-ta-zo, a yeke mbeni ye so afa “kota nzobe” ti lo (aRomain 5:15). Babâ ti e ti yayu aye biani ti mû matabisi so na awakua ti lo so ayeke be-ta-zo.
23. Ngbanga ti nyen a lingbi mo mû anzoni desizion laso?
23 Hunda terê ti mo: ‘Mbi yeke voro Nzapa tongana ti so lo ye?’ Tongana mo bâ so a lingbi mo sara ambeni changement, sara ni hio. Tongana e zia bê ti e na Jéhovah na e sara kue ti mä yanga ti lo, lo yeke ga ndo ti batango terê ti e. Lo yeke bata awakua ti lo so ayeke be-ta-zo na lâ ti nda ni ti sioni dunia ti Satan so si ye ti sioni asi na ala ape. Jéhovah ayeke sara kue ti tene e duti na yâ ti Paradis teti lakue lakue gï tongana ti so lo mû zendo ni. Mo yeke wara fini so ayeke tâ fini ni biani tongana mo mû anzoni desizion laso.


text:
AMBENI TËNË TI BÂ NA NDO NI
A lingbi e sala amatanga so azo ayeke sala laso?
AMATANGA so laso azo mingi ayeke sala na yâ akodoro nde nde, atâa a yeke amatanga ti vorongo nzapa wala amatanga ti poroso, alondo na yâ ti Bible pëpe. Me tongana a yeke tongaso, amatanga ni alondo tongana nyen? Tongana lege azi na mo ti gi nda ti ambeni ye na yâ mbeni da ti batango mbeti, bê ti mo ayeke dö ti bâ tënë so akota buku ti sese so atene na ndo ti amatanga so a yeke sala ni mingi na ndo so mo lango dä. Zia e bâ gi ambeni buku ni.
Pâques. Mbeni kota bakari (The Encyclopædia Britannica) atene so “a yeke wara ti lo mbeni tënë tongaso pëpe na yâ Testament ti Fini so afa so aChrétien ayeke sala lani Matanga ti Pâques” tongana ti so a sala ni laso. Matanga ti Pâques ni alondo tongana nyen? A londo na anzapa ti wataka. Tâ tënë, a tene so Matanga ti Pâques ayeke ti dabe na londongo ti Jésus na popo ti akuâ; ye oko, aye so asala na tele ti matanga ni ayeke ti aChrétien pëpe.
Matanga ti Fini Ngu. Kodoro oko oko ayeke na lango ti lo ti sala matanga ti fini ngu nga lege so lo yeke sala na ni. Mbeni kota bakari (The World Book Encyclopedia) afa ndo so matanga ni alondo dä, lo tene: “A yeke na ngu 46 ti ngoi ti e si togbia ti Rome so iri ti lo ayeke Jules César atene so fade lango 1 ti nze ti janvier ayeke duti Kozo Lango ti Fini Ngu. A-Romain azia lango ni tongana lango ti nzapa ti ala Janus, so ayeke nzapa ti ayanga-da na ti sala si aye ato nda ni. Iri ti janvier so a mû na nze ni alondo na iri ti lo Janus so lani ayeke na alê osio, use abâ ndo na devant, na use abâ ndo na peko.” Tongaso, Matanga ti Fini Ngu alondo na apaïen.
Ambeni matanga ni. Lege ayeke pëpe ti sala lisoro na ndo ti amatanga kue so azo ayeke sala na ndo lê sese. Ye oko, amatanga so agi ti yä iri ti azo na nduzu wala ti sala sabango ti abungbi so azo azia na sese ayeke amatanga so Jéhovah ake ni (Jérémie 17:5-7; Kusala 10:25, 26). Girisa nga pëpe so lege so amatanga ti avorongo nzapa abâ gigi na ni amû lege ti hinga bango ndo ti Nzapa na ndo ni (Esaïe 52:11; Apocalypse 18:4). Akpengba-ndia ti Bible so a fa ni na chapitre 16 ti buku so ayeke mû maboko ande na mo ti hinga bango ndo ti Nzapa na ndo ti salango amatanga so azo ayeke sala me so andu tënë ti nzapa pëpe.


text:
YE TI MANDA 15
Ndali ti nyen ti ngbâ ti manda Bible?
1. Aye ti nzoni wa mo yeke wara tongana mo ngbâ ti manda Bible?
Kite ayeke pëpe so aye so mo komanse ti hinga na ndo ti Bible asara si mo ndoye Jéhovah mingi. A lingbi mo ngbâ ti sara si ndoye ni so akono ahon ti kozo (1 Pierre 2:2). Beku ti mo ti fini ti lakue lakue ayeke ga tâ ye gi tongana mo ngbâ ti ga nduru na Nzapa na mandango Bible.—Diko Jean 17:3; Jude 21.
Na ngoi so hingango ye ti mo na ndo ti Nzapa ayeke kono, mabe ti mo ayeke kiri ti kpengba. Mabe ayeke mû ande maboko na mo ti sara ye so anzere na Nzapa (aHébreu 11:1, 6). A yeke pusu mo ti changé asioni sarango ye ti mo na ti sara aye ti nzoni na yâ ti dutingo ti mo.—Diko Kusala 3:19.
2. Aye so mo hinga na ndo ti Nzapa, ambeni zo alingbi ti bâ nzoni dä tongana nyen?
Bê ti mo wani ayeke pusu ande mo ti fa na ambeni zo aye so mo manda. E kue tongana e hinga mbeni nzoni tënë, a nzere ka na e ti tene ni na amba ti e. Na ngoi so mo ngbâ ti manda Bible, mo yeke manda tongana nyen ti sara kua na ni ti fa tënë ti mabe so mo yeke na ni na Jéhovah nga ti fa nzoni tënë.—Diko aRomain 10:13-15.
Mingi ti azo so amanda Bible akomanse ti fa nzoni tënë na akamarade nga na afami ti ala. Sara ye na hange. Ahon ti tene na ala so bungbi ti vorongo nzapa ti ala ayeke na lege ni pëpe, fa na ala azendo ti Nzapa. Girisa nga pëpe so, mingi ni nzoni sarango ye ti mo la ayeke pika bê ti azo ahon tënë so mo yeke tene.—Diko 2 Timothée 2:24, 25.
3. Mara ti songo wa alingbi ti duti na popo ti mo na Nzapa?
Mandango Bible ayeke mû maboko na mo ti maï na lege ti yingo. Na nda ni, mo lingbi ti lë mbeni songo so ayeke tâ nde mingi na Jéhovah. Mo lingbi biani ti ga zo ti lo tongana mbeni membre ti sewa ti lo.—Diko 2 aCorinthien 6:18.
4. Mo lingbi ti ngbâ ti maï tongana nyen?
Mo lingbi ti maï na lege ti yingo tongana mo ngbâ ti manda Bible (aHébreu 5:13, 14). Hunda na mbeni Témoin ti Jéhovah ti manda Bible na mo na lege ti buku Bible alingbi ti fa nyen na e? Tongana mo yeke manda Bible mingi, fini ti mo ayeke ga nzoni mingi.—Diko Psaume 1:1-3; 73:27, 28.
Nzoni tënë ni alondo na Jéhovah, Nzapa so ayeke na ngia. Gango nduru na azo ti lo alingbi ti sara si mo ga nduru mingi na lo (aHébreu 10:24, 25). Tongana mo ngbâ ti sara ngangu ti sara ye so anzere na Jéhovah, a yeke sara si mo wara tâ fini, so ti tene fini ti lakue lakue. Gango nduru na Nzapa ayeke tâ nzoni ye so mo lingbi ti sara.—Diko 1 Timothée 1:11; 6:19.
TI HINGA AMBENI TËNË
ABUNGBI
E yeke sara abungbi ti e tongana nyen?
Ti hinga ye so ayeke passé kâ, bâ vidéo ni.
KAPA TI MANDANGO BIBLE
Ndani nyen ti manda Bible?
Bible ayeke mû maboko laso na azo kutu na kutu na yâ ti dunia kue ti wara akiringo tënë na angangu tënë so ala yeke hunda na yâ ti gigi ti ala. Mo nga kue mo ye ti duti na popo ti ala?
Bible afa nyen biani?


text:
Komandema ti kete keke so asigi na terê ti nduru keke ti Jessé (1-10)
Mbo ti ngonda na molenge ti taba aduti ndo oko (6)
Hingango ye na ndö ti Jéhovah ayeke mû ndö ti sese kue (9)
Nzapa akiri na tanga ti azo ti lo so angbâ (11-16)
11 Kete keke+ ayeke sigi na terê ti nduru keke ti Jessé,+nga fini keke ayeke sigi+ na terê ti agunda ti keke ti lo, na a yeke lë.2 Yingo ti Jéhovah ayeke duti na ndö ti lo.+Yingo ni ayeke sara si lo duti zo ti ndara+ nga lo hinga nda ti ye.Yingo ni ayeke sara si lo hinga ti mû wango nga lo yeke ngangu.+Yingo ni ayeke sara si lo hinga ndo nga lo kpe mbeto ti Jéhovah.3 Kpengo mbeto ti Jéhovah ayeke nzere ande na lo mingi.+Lo yeke fâ ngbanga pëpe na lege ti ye so lê ti lo abâ,nga lo yeke suku pëpe gï ndali ti tënë so lo mä mango.+4 Lo yeke fâ ngbanga ti azo ti mawa na lege ni,*lo yeke suku na azo ndali ti azo so abâ terê ti ala kete.Lo yeke pika sese na tënë ti yanga ti lo so ayeke tongana keke ti pikango na zo.+Lo yeke fâ azo ti sioni na lege ti pupu ti yanga* ti lo.+5 Lo yeke kanga mbilimbili na ndö ti yâ ti lo tongana ceinture,nga dutingo be-ta-zo ayeke tongana ceinture so lo kanga na gbe ti yâ ti lo.+6 Mbo ti ngonda na molenge ti taba ayeke duti ndo oko teti mbeni ngoi,+kete ngasa na zen ayeke lango ndo oko.Kete bagara, bamara* nga na nyama so akono pendere ayeke duti ndo oko;*+kete molenge ti koli la ayeke fa ande lege na ala.7 Bagara na ours ayeke te ye ndo oko,na amolenge ti ala ayeke lango ndo oko.Bamara ayeke te asaleté ti peko ti alê ti kobe tongana koli-bagara.+8 Molenge so angbâ ti nyon me ayeke sara ngia na yanga ti dû ti cobra,na molenge so a zi lo na me awe ayeke yôro maboko ti lo na yanga ti dû ti sioni ngbo.9 Ala yeke sara ye ti sioni pëpe,+na ala yeke buba ye pëpe na ando kue so ayeke na ndö ti hoto ti mbi so ayeke nzoni-kue,+ndali ti so hingango ye na ndö ti Jéhovah ayeke mû ndö ti sese kuetongana ti so ngu-ingo asi singo na ngu.+10 Na ngoi ni so, gunda ti Jessé+ ayeke luti ande na nduzu tongana mbeni yongoro keke so a kpo ni na nduzu si amara abâ ni.+Amara ayeke bâ ndo ande na mbage ti lo ti tene lo fa lege na ala.*+Ndo so lo yeke wu terê ti lo dä ayeke si singo na gloire.11 Na ngoi ni so, ti fani use ni, Jéhovah ayeke yôro maboko ti lo ti mû tanga ti azo ti lo so angbâ na Assyrie,+ na Égypte,+ na Pathros,+ na Cush,+ na Élam,+ na Shinéar,* na Hamath nga na azoa* so ayeke na lê ti ngu-ingo.+12 Lo yeke kpo mbeni yongoro keke na nduzu si azo ti amara abâ ni nga lo bungbi ndo oko azo ti Israël so yâ ti ala akangbi.+ Lo yeke bungbi nga ndo oko azo ti Juda so yâ ti ala akangbi na andangoro osio ti sese.+13 Kota bê so asara Éphraïm ayeke hunzi,+na a yeke futi azo so ake Juda na bê ti ala oko.Éphraïm ayeke sara bê na terê ti Juda pëpena Juda ayeke ke Éphraïm pëpe.+14 Ala yeke descend na mbage ti ouest na ndö ti* aPhilistin;ala yeke bungbi ti gbu na ngangu aye ti azo ti akodro so ayeke na mbage ti est.Ala yeke yôro maboko ti ala ti sara sioni na* azo ti Édom+ na ti Moab.+Ala yeke komande na ndö ti azo ti Ammon.+15 Jéhovah ayeke kangbi yâ ti mbage ti ngu-ingo* so alï na yâ ti sese ti Égypte,+na lo yeke sara maboko ti lo na ndö ti Ngu ti Euphrate.+Na lege ti pupu ti yanga* ti lo so asara si ye ahule, lo yeke hûru kota pupu na ndö ti akete ngu mbasambala so aga na yâ ti ngu ni,*na lo yeke sara si azo afâ ni na poro na gere ti ala.16 Mbeni kota lege+ ayeke duti ande dä ti tene tanga ti azo ti mbi so angbâ na Assyrie asigi,+tongana ti so lege ayeke lani dä na ngoi so azo ti Israël asigi na sese ti Égypte.


text:
Akete tënë
1 JÉHOVAH
Iri ti Nzapa ayeke Jéhovah, na ndani aye ti tene “Lo so asara si ye aga mbeni ye wala ye abâ gigi.” Jéhovah ayeke Nzapa so ngangu ti lo ahon angangu kue nga lo la lo sara aye kue. Lo yeke na ngangu ti sara ye kue so lo mû desizion ti sara.
Na Hébreu, a sû iri ti Nzapa na agere-mbeti osio. Na Sango a kiri na peko ni na agere-mbeti YHWH wala JHVH. Iri ti Nzapa asigi na yâ ti mbage ti Mbeti ti Nzapa so a sû ândö na Hébreu nduru na 7000. Azo na yâ ti dunia kue asû iri ti Jéhovah na alege nde nde, na ala yeke di iri ni na fason so alingbi na yanga ti kodro ti ala.
2 A SÛ BIBLE “NA GBE TI YINGO TI NZAPA”
Nzapa la ayeke Wa ti Bible, me lo sara kua na azo ti sû ni. A yeke legeoko tongana ti mbeni patron so ahunda na secrétaire ti lo ti sû atënë ti lo na yâ ti mbeni lettre. Nzapa asara kua na yingo vulu ti lo ti fa na azo so asû Bible ti sû apensé ti lo. Yingo ti Nzapa afa lege na ala na alege nde nde, na ambeni ngoi lo fa na ala aye ni na lege ti avision wala abango li na pekoni ala sû ni na mbeti.
3 AMAMA-NDIA TI BIBLE
A yeke afango ye ti Bible so afa nda ti mbeni kpengba tâ tënë. Na tapande, mbeni mama-ndia ti Bible so atene “ti sara songo na asioni zo ayeke buba anzoni sarango ye ti zo” afa na e so azo so e yeke sara songo na ala, sarango ye ti ala ayeke pusu e ti sara ye ti nzoni wala ye ti sioni (1 aCorinthien 15:33). Nga, mbeni mama-ndia ti Bible so atene “ye so mbeni zo ayeke lu, gï ni la lo yeke ko ni ande” afa na e so e lingbi pëpe ti kpe aye ti peko ti asarango ye ti e.—aGalate 6:7.
4 PROPHÉTIE
A yeke mbeni tënë so alondo na Nzapa. A lingbi ti duti mbeni fango nda ti ye so Nzapa aye, mbeni fango ye na ndö ti nzoni sarango ye, mbeni yanga so Nzapa amû wala ngbanga so lo fâ. A lingbi nga ti duti tënë ti mbeni ye so ayeke si na yâ ti angoi so ayeke ga. Aprophétie mingi so ayeke na yâ ti Bible aga tâ tënë awe.
5 APROPHÉTIE NA NDÖ TI MESSIE
Gbâ ti aprophétie ti Bible so asara tënë ti Messie, kue aga tâ tënë na ndö ti Jésus. Bâ encadré “ Aprophétie na ndö ti Messie.”
▸ Chap. 2, par. 17, kete tënë na gbe ni.
6 YE SO JÉHOVAH ALEKE NA BÊ TI LO TI SARA TETI SESE
Jéhovah asara lani sese ti tene aduti mbeni paradis ti tene azo so aye lo aduti dä. Ye so lo leke na bê ti lo ti sara so achangé pëpe. Na yâ ti ngoi kete, Nzapa ayeke zi asioni ye nga lo yeke mû fini ti lakue lakue na azo ti lo.
7 SATAN ZABOLO
Satan ayeke ange so azi lani li ti sarango kpengbango-li na Nzapa. A iri lo Satan so ndani aye ti tene “Zo ti lutingo na”, ndali ti so lo tiri na Jéhovah. A iri nga lo Zabolo so ndani aye ti tene “Zo ti pango zo.” A mû na lo iri so ndali ti so lo tene amvene na iri ti Nzapa nga lo handa azo.
8 A-ANGE
Jéhovah asara a-ange aninga mingi kozo si lo leke sese. A sara a-ange ti duti na fini na yayu. A sara a-ange kutu mingi (Daniel 7:10). Ala yeke na iri nga asarango ye ti ala ayeke nde nde, nga a-ange so asara terê ti ala kete ake ti tene azo avoro ala. Kamba ti kua ti ala ayeke nde nde na a mû na ala akua nde nde. Ambeni kua so a mû na ala ayeke ti sara kua na devant ti trône ti Jéhovah, ti tene peko ti tokua ti Nzapa na azo, ti bata awakua ti Nzapa so ayeke na sese nga ti fa lege na ala, ti fâ ngbanga nga ti mû maboko na kua ti fango tënë (Psaume 34:7; Apocalypse 14:6; 22:8, 9). Na yâ ti ngoi so ayeke ga, ala yeke mû ande maboko na Jésus na yâ ti bira ti Harmaguédon.—Apocalypse 16:14, 16; 19:14, 15.
9 SIOKPARI
Siokpari ayeke mbeni tënë so e tene, mbeni tënë so e pensé na ndö ni, wala mbeni ye so e sara so ague nde na ye so bê ti Jéhovah aye. Ndali ti so siokpari ayeke buba songo ti e na Nzapa, lo mû na e andia nga na amama-ndia so amû maboko na e ti sara pëpe siokpari na mbana. Na tongo nda ni, Jéhovah asara aye kue mbilimbili-kue, me na ngoi so Adam na Ève asoro ti ke yanga ti Jéhovah, ala sara siokpari na ala yeke mbilimbili-kue encore ape. Ala ga mbakoro na ala kui, nga ndali ti so e wara siokpari ti Adam, e kue e yeke ga mbakoro na e yeke kui.
10 HARMAGUÉDON
A yeke bira so Nzapa ayeke ga na ni ti futi dunia ti Satan nga na asioni ye kue.
11 ROYAUME TI NZAPA
Royaume ti Nzapa ayeke mbeni gouvernement so Jéhovah azia ni na yayu. Jésus Christ la ayeke Gbia ti Royaume ni na lo komanse ti komande awe. Na yâ ti ngoi so ayeke ga, Jéhovah ayeke sara kua na Royaume ni ti zi asioni ye kue. Royaume ti Nzapa ayeke komande ande na ndö ti sese kue.
12 JÉSUS CHRIST
Nzapa asara Jésus kozo na tanga ti aye kue. Jéhovah atokua lani Jésus na sese ti kui ndali ti azo. Na peko ti so a fâ Jésus, Jéhovah azingo lo na kuâ. Jésus ayeke komande fadeso na yayu tongana Gbia ti Royaume ti Nzapa.
13 PROPHÉTIE TI AYENGA 70
Bible atene mbeni prophétie, wala a fa kozo awe, ngoi so Messie ayeke si. A yeke duti na hunzingo ti mbeni ngoi so a iri ni ayenga 69, so ato nda ni na ngu 455 kozo na ngoi ti e na ahunzi na ngu 29 ti ngoi ti e.
E hinga tongana nyen so ngoi ni so ahunzi na ngu 29 ti ngoi ti e? A komanse ti diko ayenga 69 na ngu 455 kozo na ngoi ti e na ngoi so Néhémie asi na Jérusalem na lo kiri lo komanse ti leke gbata ni (Daniel 9:25; Néhémie 2:1, 5-8). Tongana e mä tënë “yenga,” e yeke pensé na alango mbasambala. Me na yâ ti prophétie so, ayenga ni ayeke pëpe ayenga ti lango mbasambala me ayenga ti ngu mbasambala, ti gue oko na ndia so Bible amû na ndö ti aprophétie so atene “lango oko ndali ti ngu oko”. (Nombre 14:34; Ézéchiel 4:6). Ye so aye ti tene so yenga oko oko aninga ngu mbasambala nga so ayenga 69 aninga ngu 483 (69 x 7). Tongana e diko angu 483 ti londo na ngu 455 kozo na ngoi ti e ti ga na ni, e yeke si na ngu 29 ti ngoi ti e. A yeke tâ na ngu ni so la Jésus awara lani batême nga lo ga Messie.—Luc 3:1, 2, 21, 22.
Oko prophétie ni asara tënë ti mbeni yenga nde so ayeke angu mbasambala. Na ngoi ni so, na ngu 33 ti ngoi ti e, a yeke fâ Messie ni nga ti londo na ngu 36 ti ngoi ti e a yeke fa nzoni tënë ti Royaume ti Nzapa na amara kue me gï pëpe na aJuif.—Daniel 9:24-27.
14 TRINITÉ, SO AYEKE FANGO YE TI WATAKA
Bible afa so Jéhovah Nzapa la ayeke Lo so asara aye kue nga lo sara Jésus kozo na tanga ti aye kue (aColossien 1:15, 16). Jésus ayeke pëpe Nzapa so ngangu ti lo ahon angangu kue. Lo tene lâ oko pëpe so lo lingbi na Nzapa. Me lo tene: “Babâ ayeke kota ahon mbi.” (Jean 14:28; 1 aCorinthien 15:28). Me ambeni bungbi ti nzapa afa tënë ti Trinité so atene Nzapa ayeke azo ota na yâ ti zo oko: Nzapa Babâ, Nzapa Molenge nga na Nzapa yingo vulu. Tënë “Trinité” ayeke na yâ ti Bible pëpe. A yeke fango ye ti wataka.
Yingo vulu ayeke ngangu ti Nzapa, ngangu ti lo so lê abâ ni pëpe so lo yeke sara na kua ti sara ye so bê ti lo aye. Yingo vulu ayeke zo pëpe. Na tapande, lani akozo Chrétien “asi na yingo vulu” nga Jéhovah atene lani, atene: “Mbi yeke tuku ande mbeni mbage ti yingo ti mbi na ndö ti mara ti azo nde nde kue.”—Kusala 2:1-4, 17.
15 CROIX
Na ngoi so atâ Chrétien ayeke voro Nzapa, ala yeke sara kua na croix pëpe. Ngbanga ti nyen?
A sara kua na croix na yâ ti abungbi ti nzapa ti wataka aninga awe. Na ngoi ti giriri, a yeke sara lani kua na croix ti voro na aye so ayeke na yâ ti dunia nga na yâ ti angobo ti apaïen so andu bungbingo koli na wali. Na yâ ti angu 300 na peko ti kuâ ti Jésus, aChrétien ayeke sara lani kua na croix na yâ ti vorongo ti ala pëpe. Angu mingi na pekoni, Togbia ti Rome Constantin asara si croix aga ye so a hinga na bungbi ti azo so ala tene ala yeke aChrétien. A sara lani kua na ni ti gi ti sara si bungbi ti azo so atene ala yeke aChrétien amû ndo. Me tënë ti croix abâ Jésus Christ pëpe. Mbeni mbeti (New Catholic Encyclopedia) afa atene: “A sara kua na croix na yâ ti ngoi so aga kozo na ngoi ti aChrétien nga na yâ ti ngobo ti azo so ayeke aChrétien pëpe.”
Jésus akui lani na ndö ti croix pëpe. Tënë ti Grec so a kiri peko ni na “croix” aye ti tene mbeni “poteau so aluti droit” wala “mbeni keke.” Mbeni mbeti (The Companion Bible) atene: “Mbeni tënë oko ti Grec na yâ ti [Fini Testament] so asara même tënë ti akeke use ayeke dä ape.” Jésus akui lani na ndö ti mbeni poteau so aluti droit.
Jéhovah aye ti tene e sara kua na ayanda na yâ ti vorongo ti e pëpe.—Exode 20:4, 5; 1 aCorinthien 10:14.
16 DANGO BÊ NA KUÂ TI CHRIST
Jésus ahunda lani na adisciple ti lo ti dabe ti ala na kuâ ti lo. Ala yeke sara ni lakue na lango 14 ti Nisan ti ngu oko oko, na même lango so azo ti Israël ayeke sara lani na Matanga ti Pâque. A yeke hon na mapa nga na vin, so ayeke tongana tapande ti terê ti Jésus nga na mênë ti lo, na devant ti azo kue so aga na Dango bê na kuâ ti Christ. Azo so ayeke komande ande legeoko na Jésus na yayu ayeke te mapa ni nga ayeke nyon vin ni. Azo so ayeke na beku ti duti na fini lakue lakue na sese ayeke gue na Dango bê na kuâ ti Christ, na ala bâ ni na nene ni me ala te mapa ni pëpe wala ala nyon vin ni pëpe.
17 ÂME
Na yâ ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia, a sara kua na tënë “âme” ti sara tënë ti (1) zo, (2) nyama wala (3) fini ti zo wala ti nyama. Zia e bâ ambeni tapande ni.
Zo. ‘Na ngoi ti Noé, azo mingi pëpe, so ti tene a-âme miombe, asö fini ti ala’. (1 Pierre 3:20). Ge tënë “âme” aye ti sara tënë ti azo: Noé na wali ti lo, amolenge ti lo ti koli ota nga na awali ti ala.
Nyama. “Nzapa atene: ‘Zia angu asi singo na anyama [wala, “a-âme,” kete tënë na gbe ni] nga zia anyama so ayeke huru hurungo ahuru na ndö ti sese na lê ti nduzu.’ Nzapa atene: ‘Zia anyama [wala, “a-âme,” kete tënë na gbe ni] abâ gigi na ndö ti sese alingbi na mara ti ala: anyama ti kodro, anyama so ayeke hara nga na anyama ti ngonda alingbi na mara ti ala.’ Na a si tongaso.”—Genèse 1:20, 24.
Fini ti zo wala ti nyama. Jéhovah atene na Moïse, atene: “Akoli so ayeke gi ti fâ mo [wala, “ayeke gi âme ti mo,” kete tënë na gbe ni] lani so akui awe.” (Exode 4:19). Na ngoi so Jésus ayeke lani na sese, lo tene: “Mbi yeke berger so ayeke nzoni mingi. Berger so ayeke nzoni mingi akä fini [wala, “âme,” kete tënë na gbe ni] ti lo na kuâ ndali ti ataba ni.”—Jean 10:11.
Na ndö ni, tongana mbeni zo asara mbeni ye na “âme ti [lo] kue”, a ye ti tene lo sara ni na bê ti lo kue nga na ngangu ti lo kue (Matthieu 22:37; Deutéronome 6:5). A lingbi nga ti sara kua na tënë “âme” ti sara tënë ti nzara so azo na anyama ayeke na ni. A lingbi ti sara tënë ti kuâ ti mbeni zo a tene âme so akui.—Nombre 6:6; aProverbe 23:2; Ésaïe 56:11; Aggée 2:13.
18 YINGO
Tënë ti Hébreu na ti Grec so a kiri peko ni na “yingo” na yâ ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia na Sango aye ti sara tënë ti aye nde nde. Ye oko, a ye ti sara tënë ti mbeni ye so azo alingbi ti bâ ni pëpe, na tapande pupu so ayeke ya wala pupu so azo na anyama ayeke wu. A lingbi nga ti sara tënë ti acréature so ayeke ayingo nga na yingo vulu so ayeke ngangu ti Nzapa. Bible afa pëpe so mbeni ye na yâ ti terê ti zo ayeke ngbâ na fini na peko ti kuâ ti zo ni.—Exode 35:21; Psaume 104:29; Matthieu 12:43; Luc 11:13.
19 GÉHENNE
Géhenne ayeke iri ti mbeni popo-hoto so ayeke nduru na Jérusalem ndo so a yeke gbi lani asaleté dä. Ye oko afa pëpe so na ngoi ti Jésus a yeke sara lani pasi na anyama wala azo wala a yeke gbi ala lani na fini lê ti ala na yâ ti popo-hoto so. Tongaso, Géhenne aye pëpe ti sara tënë ti mbeni ndo so lê abâ ni pëpe so a yeke sara pasi na azo so akui wala a yeke gbi ala dä teti lakue lakue. Na ngoi so Jésus asara tënë ti azo so a bi ala na yâ ti Géhenne, lo yeke sara lani tënë ti futingo ye biani biani.—Matthieu 5:22; 10:28.
20 SAMBELA TI SEIGNEUR
A yeke sambela so Jésus afa na adisciple ti lo na ngoi so lo yeke fa na ala tongana nyen ti sambela. A iri nga ni sambela ti Babâ ti e so ayeke na yayu wala tapande ti sambela. Na tapande, Jésus afa na e ti sambela tongaso:
“Zia a sara si iri ti mo aga nzoni-kue”
E yeke sambela ti tene Jéhovah azi amvene kue so a tene na ndö ti iri ti lo wala na ndö ti lo. Tongaso si acréature kue so ayeke na yayu nga na sese alingbi ande ti mû gonda na iri ti Nzapa nga ti ne ni.
“Zia Royaume ti mo aga”
E yeke sambela ti tene gouvernement ti Nzapa afuti sioni dunia ti Satan so, akomande na ndö ti sese nga asara si sese aga paradis.
“Zia a sara ye so bê ti mo aye . . . na ndö ti sese”
E yeke sambela ti tene ye so Nzapa aleke na bê ti lo teti sese aga tâ tënë tongaso si azo so amä yanga nga so ayeke mbilimbili-kue alingbi ti duti na fini na yâ ti Paradis teti lakue lakue, gï tongana ti so Jéhovah aye lani na ngoi so lo sara azo.
21 YE SO A FUTA TI ZI AZO
Jéhovah amû ye so a futa ti zi azo ti sö azo na gbe ti siokpari na kuâ. Ye so a futa ti zi azo ayeke ye so a bezoin ni ti kiri ti vo fini so ayeke mbilimbili-kue so kozo koli Adam agirisa ni lani nga ti leke songo so abuba lani na popo ti azo na Jéhovah. Nzapa atokua lani Jésus na sese ti kui ndali ti azo kue so siokpari ayeke na terê ti ala. Azo kue ayeke na pasa ti duti na fini lakue lakue nga ti ga mbilimbili-kue ndali ti kuâ ti Jésus.
22 NGU 1914 AYEKE KOTA MINGI NDALI TI NYEN?
Prophétie so ayeke na Daniel chapitre 4 afa na e so Nzapa ayeke sigi na Royaume ti lo na ngu 1914.
Prophétie ni: Jéhovah afa na Gbia Nébucadnezzar mbeni prophétie na yâ ti bango li na ndö ti mbeni kota keke so a dë ni na sese. Na yâ ti bango li ni, a kanga gere ti keke ni na wen nga na cuivre ti tene keke ni akono ape na yâ ti “angoi mbasambala”. Na pekoni, keke ni ayeke kiri ti kono.—Daniel 4:1, 10-16.
Nda ti prophétie ni: Keke ni aye ti sara tënë ti komandema ti Nzapa. Teti angu mingi, Jéhovah asara kua na agbia na Jérusalem ti komande na ndö ti mara ti Israël (1 Chronique 29:23). Me agbia so ayeke lani be-ta-zo pëpe na komandema ti ala ahunzi lani. A futi lani Jérusalem na ngu 607 kozo na ngoi ti e. So ayeke tongo nda ti “angoi mbasambala”. (2 aGbia 25:1, 8-10; Ézéchiel 21:25-27). Tongana Jésus atene lani, atene “amara ayeke dö Jérusalem na gere juska ngoi so a fa ndali ti amara ahunzi”, lo yeke sara lani tënë ti “angoi mbasambala”. (Luc 21:24). Tongaso “angoi mbasambala” ni ahunzi lani pëpe na ngoi so Jésus ayeke lani na sese. Jéhovah atene lani so lo zia mbeni Gbia na ndö ti mbata na hunzingo ti “angoi mbasambala”. Komandema ti Jésus, fini gbia so, ayeke ga na aye ti nzoni mingi na azo ti Nzapa na ndö ti sese kue teti lakue lakue.—Luc 1:30-33.
“Angoi mbasambala” ni aninga ngu oke? “Angoi mbasambala” ni aninga ngu 2520. Tongana e komanse ti diko angu 2520 ti londo na ngu 607 kozo na ngoi ti e ti ga na ni, a yeke hunzi na ngu 1914. A yeke na ngoi so Jéhovah azia lani Jésus, Messie ni, Gbia ti Royaume ti Nzapa na yayu.
E wara ngu 2520 ni tongana nyen? Bible atene so ngoi ota na ndambo ayeke alango 1260 (Apocalypse 12:6, 14). Tongaso, “angoi mbasambala” ayeke ngoi ota na ndambo fani use, wala lango 2520. Lango 2520 ayeke angu 2520 ndali ti ndia so Bible amû na ndö ti aprophétie so atene “lango oko ndali ti ngu oko”.—Nombre 14:34; Ézéchiel 4:6.
23 ARCHANGE MICHEL
Tënë “archange” aye ti tene “mokonzi ti a-ange.” Bible asara gï tënë ti archange oko so iri ti lo ayeke Michel.—Daniel 12:1; Jude 9.
Michel ayeke Mokonzi ti a-ange be-ta-zo so ayeke aturugu ti Nzapa. Apocalypse 12:7 atene: “Michel na a-ange ti lo atiri bira na sioni nyama so akpa ngbo so . . . na a-ange ti lo.” Mbeti ti Apocalypse atene so Jésus la ayeke Mokonzi ti aturugu ti Nzapa, tongaso Michel ayeke mbeni iri ti Jésus.—Apocalypse 19:14-16.
24 LÂ TI NDA NI
Tënë so aye ti sara tënë ti ngoi so akpengba ye ayeke passé na ndö ti sese ngoi kete kozo si Royaume ti Nzapa afuti dunia ti Satan. A sara nga kua na ambeni tënë so ague oko na ni na yâ ti Bible ti sara tënë ti oko ngoi ni so, na tapande “ngoi so aye ti ngoi so ayeke gue ti hunzi” nga na “ngoi so Molenge ti zo ayeke duti dä.” (Matthieu 24:3, 27, 37). “Lâ ti nda ni” akomanse na ngoi so Royaume ti Nzapa akomanse ti komande na yayu na ngu 1914 na ayeke hunzi na ngoi so a yeke futi dunia ti Satan na Harmaguédon.—2 Timothée 3:1; 2 Pierre 3:3.
25 ZINGONGO TI AKUÂ
Na ngoi so Nzapa akiri na fini mbeni zo so akui, a yeke iri ni zingongo ti kuâ. Bible asara tënë ti zingongo ti akuâ gumbaya. Élie, Élisée, Jésus, Pierre nga na Paul azingo lani akuâ. Ala sara lani amiracle so gï ndali ti so Nzapa la amû na ala ngangu ti sara ni. Jéhovah amû zendo ti zingo na kuâ “azo ti mbilimbili na azo so ayeke mbilimbili pëpe” ti wara fini na ndö ti sese (Kusala 24:15). Bible asara nga tënë ti zingongo na kuâ ti gue na yayu. Ye so ayeke si na ngoi so azo so Nzapa asoro ala na lege ti yingo ayeke zingo ti duti na fini na yayu legeoko na Jésus.—Jean 5:28, 29; 11:25; aPhilippien 3:11; Apocalypse 20:5, 6.
26 SARANGO YORÖ
Sarango yorö ayeke so mbeni zo ayeke gi ti sara lisoro na ayingo lo wani wala na lege ti mbeni zo nde, na tapande na lege ti mbeni nganga wala mbeni zo so ayeke sara lisoro na akuâ. Azo ayeke sara yorö ndali ti so ala mä na bê na fango ye ti wataka so atene yingo ti azo ayeke sigi na peko ti kuâ ti ala na ayeke ga mbeni toro so ayeke na ngangu mingi. Asioni yingo ayeke gi nga ti pusu azo ti ke yanga ti Nzapa. Bango mbadi, sarango magie, likundu, nga na sarango ye ti ndima ayeke sarango yorö. Mingi ti ambeti, ambeti-sango, ahoroscope, afilm, afoto nga même amozoko asara si sarango magie, asioni yingo, wala azo so ayeke sara aye ti ndima ayeke fa sarango magie, sarango aye ti ndima tongana senge ngia so asara sioni na zo pëpe. Angobo ti lungo kuâ, na tapande sarango asacrifice na akuâ, sarango matanga ti lungo kuâ, matanga ti dango bê na lango ti kuâ ti mbeni zo, yungo deuil wala ambeni ngobo ti langongo na place ti kuâ andu nga sarango lisoro na asioni yingo. Mingi ni, azo ayeke nyon mbangi na ngoi so ala yeke gi ti sara kua na ngangu ti asioni yingo.—aGalate 5:20; Apocalypse 21:8.
27 DROIT TI JÉHOVAH TI KOMANDE DUNIA KUE
Jéhovah ayeke Nzapa so ngangu ti lo ahon angangu kue na lo la lo sara dunia kue (Apocalypse 15:3). Ndani la lo yeke Wa ti aye kue nga lo yeke na droit, wala komandema kue, na ndö ti aye kue so lo créé (Psaume 24:1; Ésaïe 40:21-23; Apocalypse 4:11). Lo lu ndia ndali ti aye kue so lo sara. Jéhovah ayeke na ngangu ti mû ambeni zo ti duti amokonzi. E yeke fa so Jéhovah la ayeke na droit ti komande dunia kue tongana e ye lo nga e mä yanga ti lo.—1 Chronique 29:11.
28 TUKUNGO NGO
Tuku ngo ayeke fango na mbana mbeni bébé so angbâ na yâ ti mama ti lo. A yeke pëpe mbeni accident la asi na zo ni wala ngo ni atuku gï lo oko. Na ngoi so wali amû ngo, molenge so ayeke na yâ ti lo ayeke gï pëpe mbeni mbage ti terê ti mama ni. Molenge ni ayeke nga mbeni zo. Tongaso, tukungo ngo ayeke fango zo.
29 MUNGO MÊNË
A yeke mbeni kode ti kaïngo kobela so na ngoi ni a yeke mû mênë wala mbeni oko ti akota mbage osio ti mênë ti zia na terê ti mbeni zo. Akota mbage osio ti mênë ayeke plasma, abengba globule, avuru globule nga na aplaquette.
30 FANGO LEGE NA ZO
Na yâ ti Bible, tënë “fango lege na zo” aye gï pëpe ti sara tënë ti punition. Na ngoi so a fa lege na e, a fa ye na e nga a kiri na e na nzoni lege. Na ngoi so Jéhovah ayeke fa lege na azo, lo yeke sara ye na ala na ngangu pëpe (aProverbe 4:1, 2). Jéhovah azia nzoni tapande na ababâ na amama. Lo yeke fa lege na zo tâ nzoni mingi asara si zo aye fango lege (aProverbe 12:1). Jéhovah aye azo ti lo nga lo fa lege na ala. Aye so Jéhovah ayeke fa na ala amû lege na ala ti leke asioni pensé ti ala na amû maboko na ala ti gbu li ti ala nga ti sara ye so anzere na bê ti lo. Ti ababâ na amama, fango lege na zo ayeke mungo maboko na amolenge ti ala ti hinga ndani so a yeke nzoni ala mä yanga. A ye nga ti tene ala fa na ala ti ye Jéhovah, ti ye Mbeti ti Nzapa, Bible, nga na amama-ndia ti Bible ni.
31 ASIONI YINGO
Azo ayeke bâ ala pëpe, ala yeke asioni créature ti yingo so ngangu ti ala ahon ti azo. Asioni yingo ayeke asioni ange. Ala ga sioni na ngoi so ala wani asara terê ti ala awato ti Nzapa na kengo yanga ti lo (Genèse 6:2; Jude 6). Ala mû peko ti Satan na yâ ti kpengbango-li so lo sara na Jéhovah.—Deutéronome 32:17; Luc 8:30; Kusala 16:16; Jacques 2:19.


text:
Fango ngbanga nga beku ndali ti azo ti mbilimbili (1-24)
Jéhovah ayeke Juge, Zo ti lungo andia nga Gbia (22)
Zo oko ayeke tene ande ape: “Terê ti mbi ason” (24)
33 Mawa na mo so mo yeke futi ye, me so ade a futi mo pëpe!+Mawa na mo so mo yeke kä zo, me so ade a kä mo pëpe!Tongana mo hunzi ti futi ye awe, a yeke futi mo ande.+Tongana mo hunzi ti kä zo awe, a yeke kä mo ande.2 Aï Jéhovah, sara nzoni bê na e.+Beku ti e kue ayeke na ndö ti mo.Lakue na ndapre, gbu e na nduzu*+na ga salut ti e na ngoi ti ye ti vundu.+3 Na ngoi so azo amä wuluwulu, ala kpe.Na ngoi so mo londo, yâ ti amara akangbi kirikiri.+4 A yeke bungbi ndo oko aye so mo gbu na bira tongana agbadora so abungbi ndo oko ti te aye ti yaka.Azo ayeke tuku na ndö ni tongana gbâ ti agbadora.5 A yeke yâa iri ti Jéhovah,ndali ti so lo duti kâ na nduzu.Lo yeke sara si mbilimbili nga na sarango ye na lege ni amû yâ ti Sion kue.6 Lo la lo sara si aye atambela nzoni na ngoi ti mo.Lo yeke mû na mo kota salut,+ ndara, hingango ndo nga lo yeke sara si mo kpe mbeto ti Jéhovah.+So ayeke mosoro so lo yeke na ni.7 Bâ, awalombe ti ala ayeke dekongo na ndö ti lege;azo so ague tokua ti siriri ayeke toto ngangu.8 Ndö ti akota lege ayeke senge;zo ayeke hon pëpe na ndö ti akete lege so ahon na yâ ti kodro.Lo* fâ yâ ti mbele ni awe;lo ke agbata ni awe;lo bâ mawa ti zo oko pëpe.+9 Sese ni asara vundu* nga ahule.Kamene asara Liban,+ nga a fun kue.Saron aga tongana désert,nga Basan na Carmel ayengi, na akugbe ti ala atuku.+10 Jéhovah atene: “Ti fadeso, mbi yeke londo,mbi yeke yâa iri ti mbi wani+nga mbi yeke sara si a hinga kota ti mbi.11 Ala mû ngo ti hulengo pere, na ala dü hulengo saleté so angbâ na lê ti yaka.Pupu ti yanga ti ala wani ayeke gbi ala tongana wâ.+12 Azo ti kodro ni ayeke ga tongana fuku ti chaux.A yeke bi wâ na terê ti ala tongana ti akeke ti sisi so a dë ni awe.+13 Ala so ayeke yongoro kâ so, ala dengi mê amä tënë ti ye so mbi yeke sara ande!Ala so ayeke nduru ge so, zia ala hinga so mbi yeke ngangu mingi!14 Mbeto ayeke hon ndö ti awasiokpari so ayeke na Sion.+Terê ti a-apostat ayeke dö na mbeto, si ala tene:‘Zo wa la na popo ti e alingbi ti sara kodro na ndo so wâ ayeke gbi ye dä so?+Zo wa la na popo ti e alingbi ti sara kodro ndo oko na wâ so zo alingbi ti mingo ni ape so?’15 Mbeni zo ayeke dä so asara ye lakue na lege ni,+lo yeke tene tënë so ayeke na lege ni,+lo ke sarango ye so ayeke na lege ni pëpe nga na warango ye na lege ti likisi.+Lo ke ti tene a pete goro na lo nga lo yeda pëpe ti mû ni,lo kanga mê ti lo si lo mä pëpe tënë ti tukungo mênënga lo kanga lê ti lo si lo bâ pëpe ye so ayeke sioni.16 Lo yeke sara ande kodro na ndo so ayeke na nduzu.Nzoni ndo ti batango terê ti lo dä* ayeke duti ande na yâ ti angangu gbagba ti tênë.A yeke mû na lo kobe ti lo,nga ngu ti nyongo ti lo ayeke manke lâ oko pëpe.”+17 Lê ti mo ayeke bâ mbeni gbia na yâ ti gloire ti lo.Azo ayeke bâ mbeni kodro yongoro kâ.18 Na yâ ti bê ti mo, mo yeke dabe ti mo* na ye ti mungo kota mbeto na zo, na mo yeke hunda ndo, mo tene:“Wakuasu ayeke na ndo wa?Zo so ayeke pesé lani impôt so a doit ti futa so ayeke na ndo wa?+Zo ti dikongo atour ayeke na ndo wa?”19 Mo yeke bâ ande azo ti sioni yanga encore ape.Azo so a yeke tâ ngangu na zo ti mä yanga ti kodro ti ala*nga na azo ti guguma so mo lingbi ti mä yâ ti tënë ti ala pëpe, mo yeke bâ ala encore ape.+20 Bâ Sion, gbata so e yeke sara amatanga ti e dä!+Lê ti mo ayeke bâ ande Jérusalem tongana ndo so ayeke kpô ti tene zo asara kodro dä,tongana mbeni tente so a yeke zi ni pëpe.+A yeke gboto ande apiquet ti tente ni lâ oko pëpe,nga a yeke fâ yâ ti akamba ni pëpe.21 Kâ, Jéhovah, so ayeke kota mingi,ayeke ga ande ndali ti e mbeni ndo so akota ngu ayeke dä, ndo so akota canal ayeke dä.Groupe ti abateau ti awato ayeke hon dä pëpenga apendere bateau ayeke hon dä pëpe.22 Jéhovah ayeke Juge ti e,+Jéhovah ayeke Zo ti lungo andia na e,+Jéhovah ayeke Gbia ti e.+Lo la lo yeke sö e ande.+23 Yâ ti akamba ti abateau ti awato ayeke woko,a lingbi ti gbu yongoro keke ti bateau ni nga na voile ni na nduzu pëpe.Na ngoi ni so, azo ayeke kangbi yâ ti gbâ ti aye so a gbu na ngoi ti bira;même zo so gere ti lo abuba ayeke gbu gbâ ti aye.+24 Zo ti kodro ni ayeke tene ande pëpe: “Terê ti mbi ason.”+A yeke pardonné siokpari ti azo so alango na yâ ti kodro ni.+


text:
108: Na lege ti Damas
KOLI so alango na sese so ayeke zo wa? Mo hinga lo? A yeke Saul. Lo la si abata lani bongo ti azo so abo Etienne na tênë. Bâ kota wâ so aza ngangu so! Nyen la asi nyen?
Na peko ti kuâ ti Etienne, Saul amû li ni ti gi adisciple ti Jésus ti sara sioni na ala. Lo lï na yâ ti ada ti azo oko oko kue ti gboto ala ti bi ala na da ti kanga. Adisciple mingi akpe ague na ambeni kodoro nde, si ala to nda ti fa ‘nzo tënë’ na ando so. Me Saul amû peko ti ala ti gbu ala. Lo yeke gue fadeso na Damas. Me na lege mbeni ye ti kpene asi.
Mbeni wâ alondo na yayu aga aza na tere ti Saul. Lo tï na sese tongana ti so e bâ ge, na mbeni go atene: ‘Saul, Saul! Mo yeke sara sioni na mbi ngbanga ti nyen?’ Azo so ayeke na tere ti Saul abâ wâ ni na ala mä go ni, me ala mä yâ ti tënë ni so pëpe.
Saul ahunda, lo tene: ‘Mo yeke zo wa, Seigneur?’
Go ni atene: ‘Mbi yeke Jésus, zo so mo yeke sara sioni na lo so.’ Jésus atene tongaso ngbanga ti so sioni so Saul asara na tere ti adisciple ti Jésus ayeke mo bâ mo tene a yeke na lo si Saul asara ni.
Saul ahunda, lo tene: ‘A lingbi mbi sara nyen, Seigneur?’
Jésus atene na lo: ‘Londo, mo gue na Damas. Kâ, a yeke fa na mo ye so a lingbi mo sara.’ Tongana Saul alondo, na lo zi lê ti lo, lo bâ ndo oko pëpe. Lê ti lo akanga! Tongaso, azo ti tere ti lo amû lo agbu maboko ti lo ague na lo na Damas.
Jésus asara tënë fadeso na mbeni disciple ti lo so ayeke na Damas, lo tene: ‘Ananias, londo. Gue na lege so a iri ni Mbilimbili. Tongana mo si na da ti Judas, hunda ti bâ zo so iri ti lo ayeke Saul. Mbi soro lo ti ga mbeni kota wakua ti mbi.’
Ananias ague. Tongana lo wara Saul, lo zia maboko na ndo ti lo, na lo tene: ‘Seigneur atokua mbi ti sara si mo kiri mo bâ ndo na ti tene mo si na yingo vulu.’ Tongana lo tene tënë so, bâ, mbeni ye so akpa tere ti susu alondo na lê ti Saul atï, si lo kiri lo bâ ndo.
Jésus asara kusala na Saul mingi ti fa tënë na azo ti akodoro nde nde. Azo ahinga lo fadeso na iri ti bazengele Paul, na e yeke manda ande ye mingi na ndo ti lo. Me kozoni, zia e bâ ye so Nzapa atokua Pierre ti sara.
Kusala 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.
Ahundango tënë
- Saul asara nyen na peko ti so a fâ Etienne?
- Tongana Saul ayeke na lege ti gue na Damas, ye ti kpene wa asi?
- Jésus atene na Saul ti sara nyen?
- Aye wa Jésus afa na Ananias ti sara? Tongana nyen Saul akiri abâ ndo?
- A hinga fadeso Saul na iri wa? A sara kusala na lo tongana nyen?
Ambeni hundango tënë
- Diko Kusala 8:1-4.
Tongana nyen aye ti ngangu so a sara mingi na fini kongregation ti aChrétien amû lege ti kangbi tënë ti mabe ti aChrétien na ambeni ndo nde? Mara ti ye tongaso wa asi nga na ngoi ti e? (Kus. 8:4; Es. 54:17).
- Diko Kusala 9:1-20.
Jésus afa so lo pensé ti mû na Saul kusala wa so yâ ni ayeke ota? (Kus. 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; aRom. 11:13).
- Diko Kusala 22:6-16.
Tongana nyen e lingbi ti mû tapande ti Ananias? Ngbanga ti nyen a yeke kota ye mingi? (Kus. 22:12; 1 Tim. 3:7; 1 Pi. 1:14-16; 2:12).
- Diko Kusala 26:8-20.
So Saul aga Chrétien alingbi ti kpengba aita so laso koli ti ala wala wali ti ala ayeke aTémoin ti Jéhovah pëpe tongana nyen? (Kus. 26:11; 1 Tim. 1:14-16; 2 Tim. 4:2; 1 Pi. 3:1-3).


text:
YE TI MANDA 5
Ye so Nzapa aye ti sara teti sese ayeke nyen?
1. Ngbanga ti nyen Nzapa aleke sese?
Jéhovah amû sese na e azo ti ga ndo ti e. Tongaso, a leke kozo koli Adam na kozo wali Ève ti duti na yayu pëpe; Nzapa asara a-ange na yayu kâ awe (Job 38:4, 7). Nzapa azia kozo koli na yâ ti mbeni pendere paradis so iri ni ayeke yaka ti Éden (Genèse 2:15-17). Jéhovah amû na lo na amolenge so lo yeke dü ande beku ti fini ti lakue lakue na ndo ti sese.—Diko Psaume 37:29; 115:16.
Na tongo nda ni, gi yaka ti Éden la ayeke paradis. A yeke na Adam na Ève ti dü amolenge mingi ti mû ndo ti sese ni. Ala la ayeke komande ande na ndo ti sese kue na ala sara si sese ni aga paradis (Genèse 1:28). A yeke futi sese lâ oko pëpe. Azo ayeke ngbâ ti duti dä lakue.—Diko Psaume 104:5.
2. Ngbanga ti nyen sese ayeke paradis laso pëpe?
Adam na Ève ake yanga ti Nzapa, ni la lo tomba ala na yâ ti yaka ni. Paradis ni agirisa, na zo oko alingbi ti kiri na ni na place ni pëpe. Bible atene: “A zia sese na maboko ti azo ti sioni.”—Job 9:24.—Diko Genèse 3:23, 24.
Jéhovah azia lege ti ye so lo ye lani ti sara teti azo na tongo nda ni so awe? Ên-ën! Lo yeke Nzapa ti Ngangu Ahon Kue. Ye ti karango lo ayeke pëpe (Ésaïe 45:18). Lo yeke sara si azo akiri aduti na ndo ti sese tongana ti so lo ye lani.—Diko Psaume 37:11, 34.
3. Sese ayeke kiri ti ga paradis tongana nyen?
Sese ayeke kiri ti ga paradis na ngoi ti komandema ti Jésus, Gbia ti Royaume ti Nzapa. Na yâ ti bira so iri ni ayeke Harmaguédon, Jésus ayeke duti ande na li ti a-ange ti Nzapa ti futi azo kue so asara kpengba-li na Nzapa. Na pekoni Jésus ayeke kanga Satan teti ngu 1000. Awakua ti Nzapa ayeke sö kuâ ndali ti so Jésus ayeke fa lege na ala nga lo yeke bata ala. Ala yeke duti ande na fini ti lakue lakue na yâ ti paradis na ndo ti sese.—Diko Apocalypse 20:1-3; 21:3, 4.
4. Pasi ayeke hunzi ande lawa?
Lawa la Nzapa ayeke sara si sioni ahunzi na ndo ti sese? Jésus amû mbeni “fä” ti fa lawa la hunzingo ti aye aga nduru. Aye so ayeke si na yâ ti dunia laso ayeke sara sioni na fini ti azo na afa so e yeke fadeso na “ngoi so aye ti ngoi so ayeke gue ti hunzi”.—Diko Matthieu 24:3, 7-14, 21, 22.
Na ngoi ti komandema ti ngu 1000 ti Jésus so na yayu kâ lo yeke komande na ndo ti sese, lo yeke hunzi apasi kue (Ésaïe 9:6, 7; 11:9). Na ndo ti so si Jésus ayeke sara kusala tongana Gbia, lo yeke sara nga kusala tongana Kota Prêtre nga lo yeke zi ande siokpari ti azo so aye Nzapa. Tongaso, na lege ti Jésus, Nzapa ayeke zi ande kobela, gango mbakoro nga na kuâ.—Diko Ésaïe 25:8; 33:24.
5. Zo wa la ayeke duti ande na yâ ti fini paradis so?
Azo so amä yanga ti Nzapa ayeke duti ande na yâ ti paradis (1 Jean 2:17). Jésus atokua lani adisciple ti lo ti gi azo ti tâ be-ti-molenge na ti fa na ala ye so ala lingbi ti sara ti nzere na lê ti Nzapa. Laso, Jéhovah ayeke leke azo kutu mingi ti wara fini na yâ ti paradis so ayeke ga na ndo ti sese (Sophonie 2:3). Na yâ ti aDa ti Royaume ti aTémoin ti Jéhovah, a yeke fa na azo tongana nyen ti duti nzoni koli wala nzoni babâ nga ti duti nzoni wali wala nzoni mama. Ababâ na amama na amolenge ti ala ayeke voro Nzapa legeoko nga ala yeke manda tongana nyen nzoni tënë so alingbi ti sara ye ti nzoni na yâ ti fini ti ala.—Diko Michée 4:1-4.
TI HINGA AMBENI TËNË
Bible afa nyen biani?


text:
Tongana nyen ti wara nzoni na lege ti brochure so
Brochure so ayeke mû ande maboko na mo ti hinga nzerengo ti mandango Bible. Aversê so ayeke na hunzingo ti aparagraphe oko oko afa ndo wa la na yâ ti Bible mo lingbi ti wara akiringo tënë na ahundango ndo so a sû ni vuko vuko so.
Na ngoi so mo yeke diko aversê ti Bible, bâ tongana nyen aversê ni akiri tënë na ahundango ndo so. A yeke nzere ande na mbeni Témoin ti Jéhovah ti mû maboko na mo ti hinga nda ti atënë ti Bible.—Diko Luc 24:32, 45.
Kete tënë: Ambeti kue so a fa ni na yâ ti brochure so aTémoin ti Jéhovah la asigigi na ni.
TI HINGA AMBENI TËNË
KAPA TI MANDANGO BIBLE
E yeke manda Bible na azo tongana nyen?
Na ndo ti sese kue, azo ahinga aTémoin ti Jéhovah tongana azo so ayeke manda Bible na azo senge senge. Bâ tongana nyen a yeke sara ni.


text:
YE TI MANDA 8
Ngbanga ti nyen Nzapa azia lege na aye ti sioni nga na pasi?
1. Aye ti sioni abâ gigi tongana nyen?
Aye ti sioni abâ gigi na ndo ti sese na ngoi so Satan atene kozo mvene. Satan ayeke lani mbeni ange so siokpari ayeke na tere ti lo pëpe, me lo “ngbâ na yâ ti tâ tënë pëpe”. (Jean 8:44). Lo sara si nzara ti tene azo avoro lo adü na yâ ti bê ti lo, atâa so gi Nzapa oko la alingbi ti tene azo avoro lo. Satan atene mvene na kozo wali, Ève, na lo gue na Ève ti mä yanga ti lo ahon ti mä yanga ti Nzapa. Adam amû peko ti Ève, lo ke yanga ti Nzapa. Desizion so Adam amû so asara si pasi nga na kuâ aga na pekoni.—Diko Genèse 3:1-6, 19.
Na handango Ève ti ke yanga ti Nzapa, Satan azi lê ti kengo droit ti Nzapa ti komande dunia. Mingi ti azo amû peko ti Satan, ala ke komandema ti Nzapa. Tongaso, Satan aga “mokonzi ti dunia so”.—Diko Jean 14:30; 1 Jean 5:19.
2. Mbeni ye ti sioni ayeke na yâ ti aye so Nzapa asara lani?
Sioni oko ayeke pëpe na yâ ti aye kue so Nzapa aleke. Azo nga na a-ange so Nzapa asara ala lani alingbi ti sara aye kue so Nzapa ahunda na ala (Deutéronome 32:4, 5). Nzapa asara e na lo mû na e liberté ti soro ti sara ye ti nzoni wala ti sara ye ti sioni. Liberté so amû lege na e ti fa na Nzapa so e ndoye lo.—Diko Jacques 1:13-15; 1 Jean 5:3.
3. Ngbanga ti nyen Nzapa azia lege na pasi juska laso?
Ngbene ye so kengo yanga abâ gigi na Éden, Jéhovah amû lege na azo ti duti nde na komandema ti lo teti mbeni ngoi. Ngbanga ti nyen? Ti fa so, nde na lo, ngangu kue so azo ayeke sara ti komande alingbi ti ga na ye ti nzoni na azo pëpe (Zo-ti-fa-tene 7:29; 8:9). Angu 6 000 so ahon afa polele so tënë so ayeke tâ tënë. Komandema ti azo awara lege pëpe ti sara si bira, aye ti sioni, fango ngbanga ti kirikiri nga na kobela ahunzi.—Diko Jérémie 10:23; aRomain 9:17.
Me, azo so ayeda na komandema ti Nzapa awara ye ti nzoni na pekoni (Ésaïe 48:17, 18). Na yâ ti kete ngoi Jéhovah ayeke futi angorogbia ti azo kue. Gi azo so ayeda ti tene Nzapa aduti Gbia ti ala la ayeke ngbâ ande na ndo ti sese.—Ésaïe 11:9.—Diko Daniel 2:44.
4. So Nzapa akanga bê lo ku azi lege na e ti sara nyen?
Satan atene so azo ayeke mä yanga ti Jéhovah gi ndali ti so lo yeke mû ye na ala. Mo lingbi ti fa so a yeke mvene la? En! So Nzapa akanga bê lo ku amû lege na e ti fa wala e ye komandema ti Nzapa wala ti azo. E yeke fa ni na lege ti aye so e yeke sara na yâ ti fini ti e.—Diko Job 1:8-12; aProverbe 27:11.
5. E yeke fa tongana nyen so Nzapa ayeke Gbia ti e?
Tongana e gi ti voro Nzapa alingbi na ye so Bible afa nga e sara ye alingbi na ni, e yeke fa so lo yeke Gbia ti e (Jean 4:23). Tongana ti so Jésus asara, e yeke ke ti tene Satan aga gbia ti e tongana e kpe ti yôro tere ti e na yâ ti aye ti poroso nga na bira.—Diko Jean 17:14.
Satan amû ngangu ti lo ti pusu azo ti sara aye ti sioni. Tongana e ke aye ti sioni so, ambeni kamarade ti e nga na afami ti e alingbi ti he e wala ti kanga lege na e (1 Pierre 4:3, 4). Tongaso, e yeke na mbeni desizion ti mungo ni: E yeke bungbi oko na azo so aye Nzapa? Andia ti lo so ayeke nzoni mingi, so ndoye apusu lo ti mû ni na e so, e yeke sara ye alingbi na ni? Tongana e mû nzoni desizion, e yeke fa so Satan atene mvene tongana lo tene so zo oko ayeke mä yanga ti Nzapa pëpe na gbe ti kpale.—Diko 1 aCorinthien 6:9, 10; 15:33.
Ndoye so Nzapa ayeke na ni na mbage ti azo afa na e so sioni na pasi ayeke hunzi ande. Azo so amä na bê na atënë so ayeke wara fini ti lakue lakue na ndo ti sese.—Diko Jean 3:16.
TI HINGA AMBENI TËNË
Bible afa nyen biani?


text:
2: Mbeni pendere ndo
BÂ SESE na ndo so! Bâ tongana nyen a yeke pendere mingi! Bâ akeke na apere, afleur na anyama so kue. Adoli na abamara ayeke na ndo wa?
Pendere ndo so alondo na ndo wa? Zia e bâ tongana nyen Nzapa aleke aye na ndo ti sese ndali ti e.
Kozoni, Nzapa asara si pere amû ndo ti kuru sese kue. Lo sara mara ti akeke nde nde, akete ni na akota ni. Akeke ni so asara si sese aga pendere, ngbanga ti so ala yeke pusu lakue. Me ala yeke mû nga na e kobe so anzere na e mingi.
Na pekoni, Nzapa asara asusu ti hon na yâ ti ngu na andeke ti huru na nduzu. Lo sara ambo na anyau na ambarata, akota nyama na akete nyama. Anyama wa mo yeke bâ na ndo so mo yeke dä? So Nzapa asara aye so kue ndali ti e, a nzere na e pëpe?
Na nda ni, Nzapa asara mbeni mbage ti sese pendere ahon atanga ni kue. Lo iri ndo so yaka ti Eden. A yeke lani nzoni ndo mingi. Aye kue na yâ ni ayeke pendere mingi. Nzapa aye si sese kue aga pendere legeoko tongana pendere ndo so lo sara.
Me kiri mo bâ foto ti pendere ndo so. Nzapa abâ so mbeni ye amanke. Mo hinga ni? Zia e bâ ni.
Genèse 1:11-25; 2:8, 9.
Ahundango tënë
- Tongana nyen Nzapa aleke lani sese ti tene zo aduti dä?
- Nzapa asara mara ti anyama nde nde wa? (Bâ foto ni.)
- Ngbanga ti nyen yaka ti Eden ayeke lani nde mingi?
- Nzapa aye lani si sese kue aga tongana nyen?
Ambeni hundango tënë
- Diko Genèse 1:11-25.
Nyen la Nzapa aleke na lango ota ni so lo leke na aye? (Gen. 1:12).
Nyen la asi na lango osio ni so Nzapa aleke na aye? (Gen. 1:16).
Mara ti anyama wa Nzapa aleke lani na yâ ti lango oku na omene ni? (Gen. 1:20, 21, 25).
- Diko Genèse 2:8, 9.
Nzapa azia lani na yâ ti yaka ni akeke use so ayeke nde mingi. A yeke akeke wa? Ala duti fä ti nyen?


text:
TOUR TI BA NDO No. 3 2017 | Azo ti kpengo na ambarata osio so asara nyen na ndö ti mo?
MO TENE TI MO NYEN?
Tënë ti ambarata ti Apocalypse ayeke mbeni tënë ti yâ ti Bible so azo ahinga ni mingi. Ti ambeni asara ala mbeto. Ti ambeni ala ye ti hinga ye mingi na ndö ni. Me bâ tënë so Bible atene na ndö ti mara ti aprophétie tongaso:
‘Ngia ayeke na zo so adiko atënë ti prophétie so na kota go, nga na ala so amä ni.’
Numero ti Tour ti Ba Ndo so afa tongana nyen la kpengo loro ti ambarata osio so alingbi ti ga na mbeni nzoni sango na e.
KOTA MAMA-TENE NI
Ambarata ti Apocalypse: mo hinga ndani?
Ambarata osio—vuru, so terê ti lo abe tongana wâ, vuko vuko nga na so terê ti lo akpa ti mbeni nyama so kobela asara lo. Azo mingi ahinga tënë na ndö ti ambarata so a sara tënë ni na Apocalypse.
KOTA MAMA-TENE NI
Azo wa la ayeke na ndö ti ambarata osio so?
Bâ tongana nyen la a fa nda ti vision so.
BIBLE ACHANGÉ FINI TI AZO
Mbi ye pikango ballon ti maboko mingi ahon aye kue
Samuel Hamilton aye pikango ballon mingi, me mandango Bible achangé fini ti lo.
A sigi na Mbeti ti Nzapa ti fini dunia na Sango
Mbeti ti Nzapa ti fini dunia na Sango asara kua na iri ti Nzapa nga akiri peko ti atënë ti Nzapa tâ na lege ni na yanga ti kodro ti mo.
Bible atene ti lo nyen?
Eskê Nzapa ayeda gï na mbeni groupe ti azo ahon ambeni? Eskê ambeni zo ayeke wara tufa na a yeke deba ambeni?


text:
YE TI MANDA 2
Tâ Nzapa ayeke zo wa?
1. Ngbanga ti nyen a lingbi e voro Nzapa?
Tâ Nzapa ayeke lo so asara aye kue. Lo yeke na tongo nda ni pëpe nga lo yeke na kongo nda ni pëpe (Psaume 90:2). Nzoni tënë so ayeke na yâ ti Bible alondo na lo (1 Timothée 1:11). Teti so lo la lo sara si e yeke na fini, a lingbi e voro gi lo oko.—Diko Apocalypse 4:11.
2. Nzapa ayeke tongana nyen?
Mbeni zo ade ti bâ Nzapa pëpe ndali ti so lo yeke Yingo, so ti tene lo yeke na mbeni fini so ayeke kota mingi ahon acréature so ayeke na ndo ti sese (Jean 1:18; 4:24). Atâa so kue, e lingbi ti hinga asarango ye ti tere ti Nzapa na lege ti aye so lo sara. Na tapande, alê ti keke na afleur so ayeke nde nde afa na e ndoye nga na ndara ti Nzapa. Kota ti dunia afa na e ngangu ti lo.—Diko aRomain 1:20.
E lingbi même ti hinga ye mingi na ndo ti asarango ye ti tere ti Nzapa na dikongo Bible. Na tapande, Bible afa na e aye so Nzapa aye nga aye so lo ke, lege so lo yeke sara ye na azo nga tongana nyen lo yeke sara ye na yâ ti aye nde nde so asi.—Diko Psaume 103:7-10.
3. Nzapa ayeke na iri?
Jésus atene: “Babâ ti e so mo yeke na yayu, zia a sara si iri ti mo aga nzoni-kue.” (Matthieu 6:9). Atâa so azo airi Nzapa na airi mingi, lo yeke gi na iri oko. A yeke di iri ti lo na alege nde nde na yâ ti ayanga ti kodoro oko oko kue. Na Sango, mingi ni a yeke di ni “Jéhovah.” Me ambeni zo adi ni “Yahve.”—Diko Psaume 83:18.
Na yâ ti aBible mingi a zi iri ti Nzapa na a zia na place ni Seigneur wala Nzapa. Me na ngoi so a sû Bible giriri, a yeke wara iri ti Nzapa na yâ ni nduru na 7 000. Jésus asara si azo ahinga iri ti Nzapa na ngoi so lo yeke fa lani ye na ala na ndo ti Nzapa. —Diko Jean 17:26.
4. Jéhovah ayeke pensé nga na e la?
So azo mingi ayeke bâ pasi afa so Jéhovah ayeke Nzapa so ayeke pensé na e pëpe? Ambeni zo atene so Nzapa la ayeke tara e na lege ti apasi, me tënë so ayeke tâ tënë pëpe.—Diko Jacques 1:13.
Nzapa ane e azo na lege so lo mû lege na e ti soro ye e wani. A nzere na e mingi ti mû liberté so e yeke na ni ti sara na Nzapa (Josué 24:15). Me pasi ayeke mingi ngbanga ti so azo mingi asoro ti sara ye ti sioni na amba ti ala. Bê ti Jéhovah ason ti bâ aye ti kirikiri tongaso.—Diko Genèse 6:5, 6.
Jéhovah ayeke Nzapa so ayeke pensé na e. Lo ye si e duti nzoni na yâ ti fini ti e. Na yâ ti kete ngoi, lo yeke zi apasi nga na azo so ayeke na gunda ni. Me ti ku na ngoi ni so, lo hinga ngbanga ti nyen lo zia lege na pasi. Na yâ ti ye ti manda 8, e yeke bâ ande ndani so lo zia lege na pasi.—Diko 2 Pierre 2:9; 3:7, 13.
5. Tongana nyen e lingbi ti ga nduru mingi na Nzapa?
Jéhovah ahunda na e ti ga nduru na lo na lege ti sambela. Lo yeke pensé na e oko oko kue (Psaume 65:2; 145:18). Lo yeke nduru ti pardone e. Lo yeke bâ angangu so e yeke sara ti zia ngia na bê ti lo, atâa so na ambeni ngoi e yeke tï. Tongaso, atâa so e yeke sara siokpari, e lingbi biani ti duti na nzoni songo na Nzapa.—Diko Psaume 103:12-14; Jacques 4:8.
Teti so Jéhovah amû na e fini, a yeke nzoni e ye lo ahon tanga ti azo kue (Marc 12:30). Na ngoi so mo yeke fa ndoye ti mo na mbage ti Nzapa na mandango ye mingi na ndo ti lo nga na sarango ye so lo hunda na mo, mo yeke ga nduru mingi na lo.—Diko 1 Timothée 2:4; 1 Jean 5:3.
TI HINGA AMBENI TËNË
NZONI TËNË SO ALONDO NA NZAPA!
Nzapa ayeke na iri?
Nzapa ayeke na atitre mingi so na popo ni, Lo ti Ngangu Ahon Kue, Lo so aleke aye kue, nga na Seigneur. Me a sara kua na tâ iri ti Nzapa ahon fani 7 000 na yâ ti Bible.


text:
YE TI MANDA 10
Mo lingbi ti hinga tâ bungbi ti vorongo Nzapa tongana nyen?
1. Tâ bungbi ti vorongo Nzapa ayeke gi oko?
Jésus afa lani na adisciple ti lo so tâ bungbi ti vorongo Nzapa ayeke gi oko. A yeke tongana mbeni lege so ague na zo na fini ti lakue lakue. Jésus atene: “Azo mingi pëpe [si] ayeke wara ni.” (Matthieu 7:14). Nzapa ayeda gi na bungbi so asara ye so Bible afa. Ye so atâ wavorongo Nzapa kue amä na bê na ni ayeke gi oko.—Diko Jean 4:23, 24; 14:6; aÉphésien 4:4, 5.
2. Jésus atene nyen na ndo ti aChrétien ti wataka?
Jésus atene kozoni awe so aprophète ti wataka ayeke buba yâ ti vorongo Nzapa ti aChrétien. Na bango ni, ala kpa atâ wavorongo Nzapa. Ala tene so ala yeke aChrétien. Me mo yeke hinga ala gi na lege ti asarango ye ti ala. Na lege wa? Gi na yâ ti tâ bungbi ti vorongo Nzapa la ayeke wara atâ Chrétien so ayeke na anzoni lengo na anzoni sarango ye.—Diko Matthieu 7:13-23.
3. Mo yeke hinga atâ Chrétien tongana nyen?
Bâ aye oku so a yeke hinga na ala:
Atâ Chrétien abâ Bible tongana Mbeti ti Nzapa. Ala yeke sara ngangu ti sara ye alingbi na awango ti yâ ni. Tongaso, tâ bungbi ti vorongo Nzapa ayeke nde na ati so aluti na ndo ti bibe ti azo (Matthieu 15:7-9). Atâ Chrétien ayeke sara ye alingbi na ye so ala fa.—Diko Jean 17:17; 2 Timothée 3:16, 17.
Atâ disciple ti Jésus ane iri ti Nzapa, Jéhovah. Jésus ane iri ti Nzapa, lo sara si azo ahinga ni. Lo mû maboko na azo ti hinga Nzapa na lo fa na ala ti sambela si iri ti Nzapa aga nzoni-kue (Matthieu 6:9). Na ndo so mo yeke dä so, bungbi ti vorongo Nzapa wa la ayeke fa iri ti Nzapa na azo?—Diko Jean 17:26; aRomain 10:13, 14.
Atâ Chrétien ayeke fa tënë ti Royaume ti Nzapa. Nzapa atokua lani Jésus ti fa nzoni tënë ti Royaume. Royaume ti Nzapa ayeke gi oko ye so azo alingbi ti zia beku ti ala na ndo ni. Jésus asara tënë na ndo ni juska lo kui (Luc 4:43; 8:1; 23:42, 43). Lo tene so fade adisciple ti lo ayeke fa tënë ni. Tongana mbeni zo aga na mbage ti mo ti fa tënë ti Royaume ti Nzapa na mo, zo so ayeke na yâ ti bungbi ti vorongo Nzapa wa?—Diko Matthieu 24:14.
Atâ disciple ti Jésus ayeke ti sioni dunia so pëpe. Mo yeke hinga ala na lege so ala yeke yôro tere ti ala pëpe na yâ ti poroso wala na yâ ti atënë ti kangbi so ayeke na popo ti azo (Jean 17:16; 18:36). Nga, ala yeke mû pëpe peko ti asioni sarango ye nga na abango ndo ti dunia so.—Diko Jacques 4:4.
Atâ Chrétien ayeke na tâ ndoye na popo ti ala. Bible afa na ala ti ne azo ti amara kue. Atâa so abungbi ti vorongo nzapa ti wataka ayeke mû maboko ngangu na azo ti sara bira, atâ Chrétien ayeke sara ti ala tongaso pëpe (Michée 4:1-3). Ahon ti pensé gi na ala wani, ala yeke mû ngoi ti ala na aye ti ala ti mû maboko nga ti kpengba azo.—Diko Jean 13:34, 35; 1 Jean 4:20.
4. Mo lingbi ti hinga tâ bungbi ti vorongo Nzapa?
Ti mo, bungbi ti vorongo Nzapa wa la afango ye ti lo kue aluti na ndo ti Bible? ane iri ti Nzapa? nga ayeke fa tënë ti Royaume ti Nzapa so ayeke gi oko ye so azo alingbi ti zia beku ti ala na ndo ni? Azo wa la ayeke fa ndoye na popo ti ala nga ake tënë ti bira?—Diko 1 Jean 3:10-12.
TI HINGA AMBENI TËNË
Bible afa nyen biani?