text:
YE TI MANDA 11
Tongana nyen andia ti Nzapa ayeke sara nzoni na e?
1. Ngbanga ti nyen e bezoin ti tene a fa lege na e?
Wasarango e ayeke na ndara mingi ahon e. Lo yeke bâ lege ti e tongana mbeni Babâ so aye amolenge ti lo. Nga, lo ye lani pëpe ti tene e duti yamba na lo (Jérémie 10:23). Legeoko tongana ti so mbeni kete molenge ayeke na bezoin ti tene babâ na mama ti lo afa lege na lo, e kue e yeke na bezoin ti tene Nzapa afa lege na e (Ésaïe 48:17, 18). Nzapa amû na e Bible tongana mbeni matabisi, na andia ti yâ ni ayeke fa lege na e.—Diko 2 Timothée 3:16.
Andia ti Jéhovah afa na e laso lege ti dutingo na fini so ayeke nzoni mingi nga afa na e tongana nyen e lingbi ti wara ande fini ti lakue lakue. Teti so Nzapa la asara e, a yeke na lege ni ti tene e yeda na fango lege so lo yeke fa na e na e bâ ni na nene ni.—Diko Psaume 19:7, 11; Apocalypse 4:11.
2. Bible ayeke fa lege na e tongana nyen?
Ambeni kota tâ tënë ti Bible afa na e ye so Nzapa aye e sara na yâ ti ambeni ye. E lingbi ti sara kua na ambeni ndia ni gi na yâ ti ambeni mbilimbili ye (Deutéronome 22:8). Na yâ ti mbeni ye so asi, gbungo li ayeke mû lege na e ti hinga tongana nyen ti sara ye alingbi na atâ tënë ti Bible (aProverbe 2:10-12). Na tapande, Bible afa so fini ayeke ye so Nzapa la amû na e. Tâ tënë so alingbi ti fa lege na e na place ti kua, na yanga-da nga na ngoi so e yeke voyagé. Ye so ayeke sara si e yeke kpe ti zia fini ti e wala fini ti ambeni zo na lê ti kpale.—Diko Kusala 17:28.
3. Acommandement use so ayeke kota ahon atanga ni kue ayeke so wa?
Jésus asara lani tënë ti acommandement use so ayeke kota mingi. Kozo commandement ni afa ndani so zo ayeke na fini: ti hinga Nzapa, ti ye lo nga ti sara na lo na bê kue. A yeke nzoni e bi bê ti e na kozo commandement so na yâ ti adesizion kue so e yeke mû (aProverbe 3:6). Azo so asara ye alingbi na commandement so aga kamarade ti Nzapa, ala yeke wara fini ti lakue lakue nga ala wara tâ ngia.—Diko Matthieu 22:36-38.
Use commandement ni alingbi ti fa lege na e ti duti na siriri na yâ ti songo ti e na amba ti e (1 aCorinthien 13:4-7). Ti sara ye alingbi na use commandement so, a hunda ti tene e mû tapande ti sarango ye ti Nzapa na mbage ti azo.—Diko Matthieu 7:12; 22:39, 40.
4. Tongana nyen andia ti Nzapa ayeke sara nzoni na e?
Afango ye ti Nzapa afa na asewa tongana nyen ndoye alingbi ti bungbi ala oko (aColossien 3:12-14). Mbeni tâ tënë so Bible afa asara nga si yâ ti sewa akangbi pëpe: a yeke nzoni yâ ti mariage abuba pëpe.—Diko Genèse 2:24.
Ti sara ye alingbi na afango ye ti Bible alingbi ti sara si e wara ye ti nzoni na lege ti mitele nga e duti na siriri ti bê. Na tapande, mingi ni, azo ti mungo zo na kua aye ka awakua so abata afango ye ti Bible na ndo ti tënë ti sarango ye na nzi pëpe nga na sarango kua na goigoi pëpe (aProverbe 10:4, 26; aHébreu 13:18). Mbeti ti Nzapa afa nga na e ti zia bê ti e gi na ye so e yeke na bezoin ni na ti bâ songo ti e na Nzapa tongana ye so ayeke kota ahon aye ti mitele.—Diko Matthieu 6:24, 25, 33; 1 Timothée 6:8-10.
Ti sara ye alingbi na afango ye ti Bible ayeke bata seni ti e (aProverbe 14:30; 22:24, 25). Na tapande, zo so asara ye alingbi na ndia ti Nzapa na ndo ti tënë ti nyongo sämba, lo yeke kpe akobela nga na andao so ayeke fâ azo so anyon sämba ahon ndo ni (aProverbe 23:20). Jéhovah amû lege na e ti nyon sämba me ahon ndo ni pëpe (Psaume 104:15; 1 aCorinthien 6:10). Andia ti Nzapa asara nzoni na e na fango na e ti duti na anzoni sarango ye nga na anzoni bibe (Psaume 119:97-100). Me, atâ Chrétien ayeke bata andia ti Nzapa gi ndali ti nzoni ti ala wani pëpe. Ala yeke bata ni ti mû gonda na Jéhovah.—Diko Matthieu 5:14-16.
TI HINGA AMBENI TËNË
Bible afa nyen biani?
Duti na fini so amû ngia na Nzapa
Bible afa nyen biani?
Bâ fini tongana ti so Nzapa abâ ni
ASANGO NA NDO TI E
Hunda ti tene zo aga amanda Bible na mo
Hunda si a ga a manda Bible na mo na l’heure ti bê ti mo nga na ndo ti bê ti mo.


c: text/html

text:
CHAPITRE OTA
Ye so Nzapa aleke teti sese ayeke nyen?
Ye so Nzapa aleke teti azo ayeke nyen?
Tongana nyen a bi tënë lani na li ti Nzapa?
Fini ayeke duti ande tongana nyen na ndo sese na yâ ti angoi so ayeke ga?
YE SO Nzapa aleke teti sese ayeke tâ pendere mingi. Jéhovah aye si azo so aduti na ngia nga na nzoni seni amû lê ti sese ni kue. Bible atene so “Nzapa alu yaka na yâ Eden” na lo ‘sala si keke kue ako na amaï, keke so anzere na lê ti zo na ayeke nzoni teti kobe’. Na pekoni so Nzapa aleke kozo koli na kozo wali, Adam na Eve, lo zia ala na yâ pendere ndo so, na lo tene: “I dü amolenge mingi, i wu, i si singo na sese, i sala si ye kue aga na gbe gere ti i.” (Genèse 1:28; 2:8, 9, 15). Ye so afa so Nzapa aleke lani ti tene azo adü amolenge, ala kono yâ ti Paradis ni ti mû sese kue na ala bâ lege ti anyama.
2 Mo bâ ti mo so mbeni lâ fade ye so Jéhovah Nzapa aleke ti sala ti tene azo alango na yâ mbeni sese so aga paradis ayeke ga tâ tënë? Nzapa atene: “Mbi sala tënë awe; fade Mbi sala si a ga tâ tënë.” (Esaïe 46:9-11; 55:11). Biani, ye so Nzapa aleke ti sala, lo yeke sala ande gi ni! Lo tene so “Lo sala sese ni pëpe ti ga ye so afuti” me “Lo leke sese so si azo alingbi duti dä”. (Esaïe 45:18). Mara ti azo wa Nzapa aye na ndo sese? Nga, teti ngoi oke si lo ye lani ti tene ala ngbâ na fini na ndo ni? Bible akiri tënë: ‘Sese ni ayeke ga ye ti héritier ti azo ti mbilimbili, na fade ala duti dä lakue.’—Psaume 37:29; Apocalypse 21:3, 4.
3 Na bango ni biani, a yeke ye so ade ti si pëpe. Azo laso ayeke tï kobela na ala yeke kui; ala yeke gue même ti tiri na ti fâ tele na popo ti ala. Biani, mbeni ye atambela lani nzoni pëpe. Me e yeke na kite oko pëpe so Nzapa aleke lani pëpe ti tene sese aga tongana ti so e bâ laso! Tongaso, ye nyen asi lani? Ngbanga ti nyen ye so Nzapa aleke lani ti sala aga tâ tënë pëpe? E lingbi ti wara akiringo tënë ni pëpe na yâ ti mbeni buku so azo asû, teti wusuwusu ni alondo lani na yayu.
MBENI WATO ABÂ GIGI
4 Kozo buku ti Bible afa tënë ti mbeni wato ti Nzapa so afa tele ti lo na yaka ti Eden. A fa lo tongana mbeni “ngbo”. Ye oko, lo yeke lani gi mbeni senge nyama pëpe. Ndangba buku ti Bible afa lo tongana “lo so ala di iri ti lo Zabolo na Satan, wahanda ti azo ti sese kue”. A hiri nga lo ‘ngbo ti giriri’. (Genèse 3:1; Apocalypse 12:9). Ange ti ngangu so ayeke mbeni créature ti yingo so lê abâ pëpe, na lo sala lani kusala na mbeni ngbo ti sala tënë na Eve, legeoko tongana mbeni zo so asala kusala na mbeni poupée, na lo sala tënë na mbeni lege so mo bâ mo tene poupée ni la ayeke sala tënë. Kite ayeke pëpe so ange so ayeke lani dä tongana Nzapa aleke sese ti tene azo aduti dä.—Job 38:4, 7.
5 Ye oko, teti so aye kue so Jéhovah aleke ayeke mbilimbili-kue, zo wa aleke lani “Zabolo” wala “Satan” so? Ti kiri tënë ni na ndulu tënë, mbeni oko na popo ti angangu créature ti yingo so Nzapa aleke asala tele ti lo mveni ti ga Zabolo. Ye so alingbi ti si tongana nyen? Zia e mû gi mbeni tapande: laso, mbeni zo so kozo ayeke nzoni zo alingbi ti ga zo ti nzi. Tongana nyen? Lo lingbi ti zia lege na mbeni sioni bibe ti maï na yâ bê ti lo. Tongana lo ngbâ gi ti lë sioni nzara so na yâ ti bê ti lo, a lingbi ti ga tâ ngangu mingi na a sala si, tongana lege ni azi na lo, lo lingbi ti sala tongana ti so sioni nzara so afa na lo.—Jacques 1:13-15.
6 A yeke ye so asi lani na Satan Zabolo. Na bango ni, lo mä lani Nzapa so ayeke tene na Adam na Eve ti dü amolenge na ti sala si amolenge ti ala na ahale ti ala amû ndo ti sese kue (Genèse 1:27, 28). Satan atene peut-être na bê ti lo: ‘Me azo so kue alingbi ti voro mbi ahon ti voro Nzapa!’ Na lege so, mbeni sioni nzara amaï na yâ bê ti lo. Na nda ni, lo londo lo gue ti handa Eve na lo dü mvene na lo na ndo Nzapa (Genèse 3:1-5). Ye so asala si lo ga mbeni “Zabolo”, so ti tene “zo so adü mvene na ndo mba ti lo ti buba iri ti lo”. Na oko ngoi ni, lo ga nga “Satan”, so ti tene “wato”.
7 Na salango kusala na mvene nga na handa, Satan Zabolo apusu Adam na Eve ti ke yanga ti Nzapa (Genèse 2:17; 3:6). Ye so asala si ala kui na nda ni, tongana ti so Nzapa atene fade a yeke si na ala tongana ala ke yanga ti lo (Genèse 3:17-19). Teti so Adam aga wasiokpari na pekoni so lo ke yanga ti Nzapa, amolenge kue so abâ gigi na lege ti lo awara nga siokpari ti lo ni (aRomain 5:12). A lingbi ti haka ye so asi so na mbeni ye ti gbotongo na brique. Tongana ye ti gbotongo na brique ni aba, ye nyen ayeke si na abrique kue so a yeke gboto na ni? Ala oko oko kue ayeke ba nga tongana ye ti gbotongo na brique so. Legeoko nga, siokpari ti Adam “aba” amolenge ti lo oko oko kue so a dü ala. A yeke ngbanga ni la si azo kue ayeke ga mbakoro na ayeke kui.—aRomain 3:23.
8 Na ngoi so Satan ahanda lani Adam na Eve si ala sala siokpari na tele ti Nzapa, ti tâ tënë ni, a yeke mbeni kota kengo yanga na tele ti Nzapa si Satan ayeke mû li ni dä. Lo yeke fa lani so lo yeda pëpe na lege so Jéhovah ayeke komande na ni. Biani, Satan ayeke tene fade: ‘Nzapa ahinga ti lo ti komande pëpe. Lo yeke tene mvene na lo yeke kanga lege ti ambeni nzoni ye na azo ti gbe ti lo si ala wara ni pëpe. Azo ti sese ayeke na bezoin pëpe ti tene Nzapa akomande na ndo ala. Ala mveni alingbi ti soro ye so ala bâ na lê ti ala tongana nzoni na ye so ala bâ tongana sioni. Ala yeke duti nzoni mingi ahon so tongana ala kiri na gbe ti komandema ti mbi.’ Me fade Nzapa ayeke leke tënë ti zonga so abi na ndo ti lo so tongana nyen? Ambeni zo ni atene so tongana Nzapa ahinga fade, ka lo fâ gi azo ti kengo yanga so awe. Ye oko, salango tongaso alingbi fade ti leke tënë so Satan abi ni na sese? A lingbi fade ti fa so lege so Nzapa akomande na ni ayeke nzoni?
9 Jéhovah so aye si aye ti lo kue aduti na lege ti mbilimbili ayeke yeda ande pëpe ti fâ azo ti kengo yanga so gi na lê ni lê ni. Tongaso, lo bâ lani so a hunda ti zia si ngoi ahon ti kiri tënë kue na atënë so Satan abi na li ti lo, na ti fa na lê ti azo kue so Zabolo ayeke zo ti mvene. Tongaso, Nzapa abâ nzoni ti zia lege na azo ti komande tele ti ala mveni teti mbeni ngoi nga na gbe ti ngangu ti Satan. Chapitre 11 ti buku so ayeke fa ande ngbanga ti nyen Jéhovah amû desizion so, nga ngbanga ti nyen lo zia si ngoi ahon mingi tongaso kozoni si lo leke tënë ni biaku. Me ti fadeso, a yeke nzoni e gbu li na ndo ti ahundango tënë so: Adam na Eve asala lani nzoni ti mä Satan so lâ oko asala pëpe mbeni ye ti nzoni na ala? A yeke lani na lege ni ti tene ala mä na bê so Jéhovah so amû ye kue na ala ayeke mbeni sioni zo ti mvene? Tongana fade mo yeke na place ti ala, mo yeke sala nyen?
10 A yeke nzoni ti gbu li na ndo ti ahundango tënë so teti e nga kue e yeke na gbele mara ti atënë tongaso laso. Biani, lege azi na e ti mû mbage ti Jéhovah ti mû kiringo tënë na tënë so Satan abi na li ti Jéhovah. Mo lingbi ti yeda na Jéhovah tongana Mokonzi ti mo na ti mû mbage nga ti fa so Satan ayeke zo ti mvene (Psaume 73:28; aProverbe 27:11). Mawa ni ayeke so, na popo ti azo ngbundangbu mingi ti sese, gi wungo ti azo kete si asoro ti sala tongaso. Ye so asala si mbeni kota hundango tënë abâ gigi: Bible afa biani so a yeke Satan si akomande sese so?
ZO WA AKOMANDE SESE SO?
11 Jésus awara lani kite lâ oko pëpe so a yeke Satan si ayeke mokonzi ti sese so. Na mbeni lege so zo ahinga li ti lo na ni pëpe, Satan afa lani na Jésus “aroyaume kue ti sese na gloire ti ala”. Na pekoni, lo mû zendo so na Jésus: “Tongana Mo kuku na sese, Mo sambela mbi, fade mbi mû na Mo ye so kue.” (Matthieu 4:8, 9; Luc 4:5, 6). Gbu li kete na ndo tënë ti Satan so, na hunda tele ti mo: Tënë ti Satan so alingbi ti duti lani mbeni tara teti Jésus tongana Satan ayeke fade pëpe mokonzi ti aroyaume so? Jésus ake lani pëpe so angorogbia ti sese so kue ayeke na gbe ti ngangu ti Satan. Ti tâ tënë ni, tongana fade Satan la ayeke na li ti aroyaume so pëpe, ka Jésus ayeke tene ni.
12 Biani, Jéhovah ayeke Nzapa Ti Ngangu Ahon Kue, Lo so aleke apendere ye kue ti dunia (Apocalypse 4:11). Ye oko, versê oko pëpe na yâ Bible afa so Jéhovah Nzapa wala Jésus Christ ayeke mokonzi ti sese so. Biani, Jésus asala tënë ti Satan mbilimbili tongana “mokonzi ti sese so”. (Jean 12:31; 14:30; 16:11). Bible ahiri même Satan Zabolo “nzapa ti sese so”. (2 aCorinthien 4:3, 4). Na ndo wato so, wala Satan, bazengele Jean asû na mbeti: “Sese so kue ayeke na tïtî wato-sioni.”—1 Jean 5:19.
A YEKE FUTI ANDE SESE TI SATAN TONGANA NYEN?
13 Tongana ngu ayeke hon, aye ti sioni na ndo sese ni ayeke gue gi na li ni guengo. Sese ni asi na aturugu so ayeke tiri bira, azo ti poroso so ayeke sala ye na handa, amokonzi-nzapa so ayeke tene tënë tongaso me ayeke sala nde, na azo so kengo ndia ayeke gi mbeni ye ti tele ti ala. Mbeni ye ti leke tâ na sese so si a ga nzoni ayeke dä pëpe. Me Bible afa so, na yâ ngoi kete, fade Nzapa ayeke futi sese ti sioni so na lâ ti bira ti lo ti Harmaguédon. Na fade mbeni fini sese ti mbilimbili ayeke mû place ni.—Apocalypse 16:14-16.
14 Jéhovah Nzapa asoro lani Jésus Christ ti ga Gbia na ndo Royaume wala yanga-ti-komande so Lo zia gere ni na yayu. A sala angu mingi awe Bible atene: “A dü Molenge na e, A mû Molenge-koli na e, na fade ngangu ti komande ayeke na ndogo ti Lo; fade a di iri ti Lo…Mokonzi Ti Siriri. Fade nda ti wungo ti royaume ti Lo na ti siriri ayeke pëpe.” (Esaïe 9:5, 6). Na ndo yanga-ti-komande so, Jésus afa na adisciple ti lo ti sambela tongaso: “E ye royaume ti Mo aga. E ye ala sala na sese ye so bê ti Mo aye legeoko tongana ala sala na yayu.” (Matthieu 6:10). Tongana ti so mbeni chapitre ti buku so ayeke fa na e ande, Royaume ti Nzapa ayeke fadeso ndulu ti lungula ayanga-ti-komande kue ti sese so, na fade lo yeke mû place ti ala (Daniel 2:44). Na pekoni, Royaume ti Nzapa ayeke sala si sese aga paradis.
MBENI FINI SESE AGA NDULU!
15 Bible adë bê ti e tongaso: “Na lege ti zendo ti [Nzapa], e yeke ku ayayu ti fini na sese ti fini so mbilimbili aduti na yâ ni.” (2 Pierre 3:13; Esaïe 65:17). Ngoi na ngoi, tongana Bible asala tënë ti “sese”, lo ye ti sala tënë ti azo so alango na ndo sese (Genèse 11:1). Tongaso, ‘fini sese’ so mbilimbili ayeke duti dä aye ti sala tënë ti mbeni bungbi ti azo so Nzapa ayeke yeda na ala.
16 Jésus amû zendo so, na yâ fini sese so ayeke ga, ala so Nzapa ayeda na ala ayeke wara ande matabisi ti “fini ti lakue lakue”. (Marc 10:30). E tisa mo ti zi Bible ti mo na Jean 3:16 nga na Jean 17:3, na ti diko ye so Jésus afa ti sala tongana e ye ti wara fini ti lakue lakue. Fadeso, bâ na yâ Bible tënë na ndo ti adeba nzoni so ayeke ku ala so afa na yâ dutingo ti ala so ala lingbi na pendere matabisi ti Nzapa so na yâ paradis na ndo sese.
17Sioye, bira, kengo ndia na salango ngangu na zo ayeke hon ande. “A ngbâ kete, na fade azo ti sioni ayeke mbeni pëpe…Me azo so ayeke na tâ be-ti-molenge, fade sese ni aga ye ti héritier ti ala.” (Psaume 37:10, 11). Fade siriri ayeke duti dä teti fade Nzapa ayeke “sala si bira awe juska na nda ti sese”. (Psaume 46:10; Esaïe 2:4). Na pekoni, “fade azo ti mbilimbili awu, na fade siriri ayeke mingi juska nze ayeke mbeni pëpe”, so ti tene siriri ayeke duti teti lakue lakue!—Psaume 72:7.
18Ala so avoro Jéhovah ayeke duti pëpe na yâ mbito. Na ngoi kue so azo ti Israël ti giriri ayeke mä yanga ti Nzapa, ala duti nzoni na mbito asala ala pëpe (Lévitique 25:18, 19). A yeke duti ande pendere ye mingi ti hinga mara ti dutingo tongaso na yâ Paradis!—Esaïe 32:18; Michée 4:4.
19Tënë ti nzara ayeke duti ande dä pëpe. Wasungo psaume atene: “Fade le-kobe ayeke mingi na sese na li ti ahoto.” (Psaume 72:16). Jéhovah Nzapa ayeke hiri deba nzoni ande na ndo azo ti lo so ayeke mbilimbili, na fade “sese alë lengo”.—Psaume 67:7.
20Sese kue ayeke ga paradis. Apendere fini da na yaka ayeke mû lê ti ando so azo ti sioni abuba ni kozo (Esaïe 65:21-24; Apocalypse 11:18). Tongana ngoi ayeke hon, ando so a sala ni si a ga paradis awe ayeke kono yâ ti ala juska na ngoi so sese kue aga mbeni pendere ndo so asi na anzoni ye na tapande ti yaka ti Eden. Na Nzapa ayeke ngbâ ande lakue ti ‘lungula maboko ti lo, na ti mû ye alingbi na nzara ti ye kue so ayeke na fini.’—Psaume 145:16.
21Fade siriri ayeke duti dä na popo ti azo na anyama. Anyama ti ngonda na anyama ti kodoro ayeke te ye ande place oko. Même kete molenge ayeke duti ande na mbito pëpe ti anyama so laso ayeke sioni.—Esaïe 11:6-9; 65:25.
22Kobela ayeke hon ande. Teti so lo yeke Mokonzi ti Royaume ti Nzapa so ayeke na yayu, fade Jésus ayeke sava kobela ti azo ahon ti so lo sala lani tongana lo de na sese (Matthieu 9:35; Marc 1:40-42; Jean 5:5-9). Na pekoni, ‘fade wakodoro ayeke tene pëpe, Mbi yeke na kobela.’—Esaïe 33:24; 35:5, 6.
23Azo ti e so akui, fade a yeke zingo ala na kuâ na beku ti kiri ti kui mbeni pëpe. Ala so kue ayeke lango na dukua na so Nzapa adabe ti lo na ala ayeke kiri ande na fini. Biani, e yeke “ku londongo ti awakinda kue, azo ti mbilimbili, na azo ti kirikiri.”—Kusala 24:15; Jean 5:28, 29.
24 So tâ pendere ye si ayeke ku ala so asoro ti manda ye na ndo Kota Wasalango ye kue, Jéhovah, so ayeke Nzapa ti e, na ti sala na lo! Tongana Jésus atene lani na zo ti sioni so ayeke kui na tele ti lo: “Fade mo yeke na Mbi na Paradis”, lo ye lani ti sala tënë ti Paradis so ayeke ga na sese (Luc 23:43). A yeke kota ye mingi ti tene e gi ti hinga tënë mingi na ndo ti Jésus Christ, teti adeba nzoni so kue ayeke ga ande na lege ti lo.
YE SO BIBLE AFA
- Ye so Nzapa aleke ti tene sese aga paradis ayeke ga ande tâ tënë.—Esaïe 45:18; 55:11.
- Satan akomande sese laso.—Jean 12:31; 1 Jean 5:19.
- Na yâ fini sese so ayeke ga, Nzapa ayeke hiri ande deba nzoni mingi na ndo ti azo.—Psaume 37:10, 11, 29.
Ahundango tënë
1. Ye so Nzapa aleke teti sese ayeke nyen?
2. (a) E hinga tongana nyen so fade ye so Nzapa aleke teti sese ayeke ga tâ tënë? (b) Bible afa so mara ti azo wa si ayeke duti ande na fini teti lakue lakue?
3. Aye ti vundu wa ayeke dä laso na ndo sese? Na ye so asala si ahundango tënë wa abâ gigi?
4, 5. (a) Zo wa biani ayeke sala tënë lani na Eve na lege ti ngbo? (b) Tongana nyen mbeni zo so kozo ayeke mbeni nzoni zo alingbi ti ga zo ti nzi?
6. Tongana nyen mbeni ngangu ange so Nzapa aleke aga Satan Zabolo?
7. (a) Ngbanga ti nyen Adam na Eve akui? (b) Ngbanga ti nyen amolenge ti Adam kue ayeke ga mbakoro na ayeke kui?
8, 9. (a) Ti bâ ni nzoni, tënë wa Satan abï lani na sese? (b) Ngbanga ti nyen Nzapa afâ lani na lê ni lê ni pëpe azo ti kengo yanga so?
10. Tongana nyen mo lingbi ti mû mbage ti Jéhovah ti kiri tënë na tënë so Satan abi na sese?
11, 12. (a) Na lege wa mbeni tara so Jésus awara afa so Satan si ayeke mokonzi ti sese so? (b) Mbeni ye nde wa afa nga so Satan ayeke mokonzi ti sese so?
13. Ngbanga ti nyen e yeke tâ na nzara ti mbeni fini sese?
14. Zo wa la Nzapa asoro lo ti ga Gbia na ndo Royaume ti Lo? Na tongana nyen a fa ye so kozo awe?
15. ‘Fini sese’ ayeke nyen?
16. Matabisi wa ti ngele ngangu Nzapa amû na ala so lo yeda na ala? Na ye nyen a lingbi e sala ti wara ni?
17, 18. E lingbi ti hinga tongana nyen so azo na sese kue ayeke duti ande na yâ siriri me pëpe na yâ mbito?
19. Ngbanga ti nyen e yeke tâ na beku so fade kobe ayeke si singo na yâ fini sese ti Nzapa?
20. Ngbanga ti nyen e lingbi ti duti na kite pëpe so fade sese kue ayeke ga paradis?
21. Ye nyen afa so siriri ayeke duti ande dä na popo ti azo na anyama?
22. Ye nyen ayeke si na kobela?
23. Ngbanga ti nyen zingongo azo na kuâ ayeke mû ande ngia na bê ti e mingi?
24. Tënë ti dutingo na fini na yâ paradis na ndo sese asala nyen na ndo ti mo?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sängö
Sängö ayeke yângâ tî ködörö tî Bêfrîka mobimba ngâ ôko tî ânguruyângâ tî ködörö sô asâla na kua na Bêafrîka. Âwabêafrîka kûtu osïö kûê atene nî, ngâ âwandê kûtu ôko atene nî. Ânzorôko tî lo ayeke otâ : Sô âwabêafrîka ayeke tene sï agbe ködörö ndê ndê ayeke zîa yângâ tî ködörö tî âla da, sô âwandê ayeke tene nî, ngâ na sô âwasêndâyângâ ayeke vûla nî na gbelê tî kötä da tî sêndâyângâ tî da sêndâgî tî Bangî sô ayeke na ndembë sô ôko ndokua sô ayeke bâa ndo na ndö tî mäïngö tî Sängö ngâ sô ayeke fa sêndâkodë tî lo.
Laâ tâkâ yângâködörö na Bêafrîka, Kongöo na Sâde.
Pekôdünîa na Sängö
Gündâ tî yângâ tî sängö ayeke yângâ tî dëndî, sô ayeke mbênî kêtê yângâ tî ngbändï. Âzo angbâ tî tene yângâ tî dëndî nî na mbâgë tî Bangasu kâ asï na lâsô. Yângâ tî dëndî laâ avunga, amû terê tî bali Ûbangî, asï na mbäli tî Ifondo na mbongo tî Bangî. Avunga töngasô kôzonî na sïngö tî âkôzo âmbunzû na ködôrö nî na sêku tî 19 nî.
Gängö tî âmbunzû âmvenî laâ apûsu yângâ nî tî vunga hîo mîngi, tî mû lê tî ködörö tî Bêafrîka nî kûê, asï na Tyâde. Âmbunzûnzapä, âturûgu na âwadëngö-büzë laâ ayeke âkötä âwavüngängö-sängö nî. Zo sô kûê asï na lê tî galâ wala anînga kêtê na yâ tî mbênî gbätä ayeke manda tî tene sängö. Agä tî sï na ngû 1950, sängö agä yângâ tî mîngi tî âzo na yâ tî âgbätä tî ködörö nî kûê awe.
Na tângo sô Bêafrîka agä ndepandäa, atâa sô sängö agä kôzo yângâ tî Bêafrîka na wüngö tî âwatënëngö-nî kûê, a lîngbi tî mû fadë nî töngana yângâ tî kua tî letäa pëpe. Mbênî kua kêtê töngasô sôsï mbênî zo asâra na ndö tî yângâ tî sängö nî tîtene amâi sï zo alîngbi tî sâra kua tî letäa na nî, ayeke daä na tângo nî sô pëpe. Amû tângo ngbi ngbi ngbi sï, kêtê na kêtê, sängö asetï, akûku, alöndö, sï alütï lâsô na terê tî farânzi töngana yângâ tî letäa, alîngbi lïngbïngö na lo na lê tî ndiâ
Ngbêreyê ngû tî 2005 finî kodë tî süngö sängö na mbetti sasîgî ndâli tî sô âbûku ndê ndê mîngi ayeke sïgîgî na mbênî süngö-sängö sô sêgô nî ayeke daä mbênî pëpe, wala a yeke sû nî nzönî kûê äpe.
Na kakauka tî 2007, Bêndokua tî Sêndâyângâ tî Dasêndâgî tî Bangî abûngbi âzo 40 tî bâa lêgë tî tënë tî finî süngö sängö sô. Na pöpö tî âzo balë-usïö sô, âlembë tî âdôngbi balë-ôko ayeke daä.
- Yindä tî Fängö-mbëtï na âkötä zo
- Bêndokua tî Sêndâyângâ tî Bangî
- Likôlo-kötä tî âWafängö-mbëtï
- Bösö tî âWapafûe na âWasû tî Bêafrîka
- Dasînga tî Ndeke Lûka
- Dasînga-datalâtu tî Bêafrîka
- Bösö tî Bêafrîka tëtî Gbïänngö-mbëtïnzapä na Fängö-mbëtï na âkötä zo
- Sosietëe tî Mbëtïnzapä
- Danzapä tî âBazêngele tî Gîtangola
- Halësöngö tî âWaiislâmo tî Bêafrîka
Âmbênî âzo mîngi ngâ agä na ïrï tî âla wanî. Na ngbonga gümbâyä na ndâmbo asï na ngbonga ûse tî pekô tî bêkombïte, âwabûngbi nî abîngbi lö na ndö tî tënë tî süngö sängö sô, sï na ndâ nî, mîngi tî âla ahûnda tîtene ë bata gï kodë tî süngö-sängö tî letäa sô ndïä tî 1984 afa. Ngangû yê nî kûê ayeke tîtene a fa nî na âzo kûê, atâ na âmôlengê na dambëtï, atâa na âkötä zo na lêgë tî fängö-mbëtï na âla. Yê kûê na mändängö nî. Mändängö süngö-sängö tî letäa nî sô alîngbi tî kara zo pêpe, töngana zo azîa bê tî lo daä tî manda nî bîanî.
Na pekô tî bûngbi sô, dôngbi ôko ôko ayeke sâra ngangü tî sû âmbëtï tî lo kûê na sêgô nî töngana sô ndïä tî 1984 afa. Ngâ na mbâgë, âwasêndâyangâ ayeke gi lêgë kûê tî sïgî na âmbênî yêkua tî mû mabôko na âwasüngö sängö, âyêkua töngana bakarî tî sängö, bûku tî manda süngö-sängö, wala kpëlikua tî lônzi süngö-sängö nî. Na ndö tî ânzönî kunibê sô laâ âkua tî Kere Mêzä sô akö ndâ nî.
Sängö ayeke mâi lêgëôko na gîgî tî fadësô. Ayeke fa mbëtï na nî na âkötä zo. Atara tî fa mbëtï na nî na yâ tî âdambëtï na âmôlengê awe. Âwandokua sô ayeke bâa lêgë tî yângâ nî na Bangî kâ angbâ tî sâra kua na ndö nî tîtene alîngbi na fängö-yê na dambëtï nzönî.
Sängö Labitäni
Lafabëe tî Sängö yeke na balë ûse na ûse labitäni
Sêgô
Sängö yeke na otâ sêgô
Sängö Sêndâsû
- ABD.
- Akobêla awü töngana nye?.
- Âla gä ë manda tî dîko mbëtï!.
- Âlisoro na âwâlï.
- Alphabet chart.
- Ayê sô asï na mbï ândö.
- Bata kôbe nzönî.
- Dâlê sô asâra tënë na kötä gô.
- Doli, mbo na kundâ: Mbëtï tî âmôlengê.
- Gä ë sâra ngîâ.
- Gä, ë fono na yâ tî bêafrîka.
- Kongba ague na kötä ködörö.
- Kpälë tî âsambâ (Le chemin de la polygamie).
- Längö tî vundü (Jeur de malheur).
- Lêgë tî füngö bongö.
- Lêgë tî kâi sasa na yângâ da.
- Lêgë tî kpëngö kobêla tî bilarzîi.
- Lêgë tî kpëngö kobêla tî palü.
- Matânga tî âgerêmbëtï.
- Mbai tî yayâ: bûku tî wafängö-yê (L'histoire de Yayâ, livre pour les facilitateurs).
- Mbai tî yayâ: bûku tî wamändängö-yê.
- Ngo na düngö.
- Ngö sô atûku.
- Ngusü asôbenda na li tî doli (Tique l'emporte sur l'éléphant dans la course.
- Sarango savoon.
- Sênî: âkabêla na âkodë tî käïngö nî sï zo alîngbi dutï na sênî.
- Sênî: Akobêla na âkodë tî käïngö nî sï zo alîngbi dutï na sênî.
- SIDA.
- Tambûla tî mänamê na bêtâzo.
- Tângo tî ngonzo, vundü, kamënë na ngîâ.
- Töngana âmôlengê tî nzapä asambêla.
Sêndiäyângâ
Yeke
Yeke na
Pekôdünîa
- Charles Taber, 1964. French Loanwords in Sango: A Statistical Analysis. (MA thesis, Hartford Seminary Foundation.)
- William Samarin, 1967. Lessons in Sango.
- Marcel Diki-Kidiri, 1977. Le sango s'écrit aussi...
- Marcel Diki-Kidiri, 1978. Grammaire sango, phonologie et syntaxe
- Luc Buquiaux, Jean-Marie Kobozo et Marcel Diki-Kidiri, 1978 Dictionnaire sango-français...
- Charles Henry Morrill, 1997. Language, Culture and Sociology in the Central African Republic, The Emergence and Development of Sango
- Pierre Saulnier, 1994. Lexique orthographique sango
- SIL (Centrafrique), 1995. Kêtê Bakarî tî Sängö : Farânzi, Anglëe na Yângâ tî Zâmani. Petit Dictionaire Sango, Mini Sango Dictionary, Kleines Sango Wörterbuch
- Christina Thornell, 1997. The Sango Language and Its Lexicon (Sêndâ-yângâ tî Sängö)
- Marcel Diki-Kidiri, 1998. Dictionnaire orthographique du sängö
- Georges-Antoine Chaduteau, Sango langue nationale de Centrafrique
- Valeri Khabirov, 2010. "Syntagmatic Morphology of Contact Sango" Ural pedagogical university, 310 p.(in Russian)


text:
13 Tongana mbi sara tënë na ayanga ti kodro ti azo nga na ti a-ange, me mbi yeke na ndoye pëpe, mbi ga tongana totongo ti mbeni cloche wala ti mbeni cymbale.2 Nga, tongana mbi yeke na matabisi ti tenengo prophétie na mbi hinga nzoni mingi atënë kue so Nzapa ahonde ndani nga mbi hinga ye kue,+ tongana mbi yeke na mabe kue ti zi ahoto ti zia na mbeni ndo nde, me mbi yeke na ndoye pëpe, mbi yeke ye oko pëpe.+3 Tongana mbi mû aye ti mbi kue ti bata na azo+ nga tongana mbi kä terê ti mbi na kuâ ti tene mbi pika kate ti mbi na pekoni, me mbi yeke na ndoye pëpe,+ mbi yeke wara ye oko na pekoni pëpe.4 Ndoye+ ahinga ti kanga bê ti ku+ nga lo sara nzoni na zo.+ Ndoye asara kota bê pëpe,+ lo pika kate na ndö ti ye pëpe, lo zia si baba ahon ndö ti lo pëpe,+5 lo sara ye ti songo bê ti zo pëpe,+ lo gi gï aye so anzere na lo pëpe,+ lo yeke sara ngonzo hio hio pëpe.+ Lo yeke diko pëpe sioni so a sara na lo.+6 Lo wara ngia na yâ ti ye ti kirikiri pëpe,+ me lo wara ngia na yâ ti tâ tënë.7 Lo kanga bê na gbele aye kue,+ lo mä na bê na aye kue,+ lo zia beku na ndö ti aye kue,+ lo gbu ngangu na yâ ti aye kue.+8 Ndoye ayeke hon lâ oko pëpe. Me tongana a yeke amatabisi ti tenengo prophétie, a yeke kaï ni ande biaku; tongana a yeke sarango tënë na ayanga nde nde,* a yeke hunzi ande; tongana a yeke hingango ye, a yeke kaï ni ande biaku.9 E hinga gï mbage ti aye+ nga e tene gï mbage ti aprophétie.10 Me tongana ye so alingbi kue aga ande, ye so ayeke gï mbage ti aye a yeke kaï ni ande biaku biaku.11 Tongana mbi de lani kete molenge, mbi yeke sara tënë tongana kete molenge, mbi yeke gbu li tongana kete molenge, kode ti sarango tënë ti mbi ayeke tongana ti kete molenge, me so mbi ga koli awe, mbi zia lege ti asarango ye ti kete molenge awe.12 Ti fadeso, e yeke bâ ye na tatara ti wen, me ye ni asigi polele pëpe, me na ngoi so ayeke ga a yeke duti ande lê na lê. Ti fadeso, mbi hinga gï mbage ti aye, me na ngoi ni so ande mbi yeke hinga ye tâ nzoni* legeoko tongana ti so a hinga mbi tâ nzoni.13 Ye oko, fadeso, aye ota so, mabe, beku na ndoye angbâ. Me ye so ayeke kota mingi na popo ti aye ota so ayeke ndoye.+
Kete tënë
^ So ti tene sarango tënë na ayanga nde na lege ti miracle.


text:
E yeke sara abungbi ti e tongana nyen?
Ti hinga ye so ayeke passé kâ, bâ vidéo ni.
TI HINGA AMBENI TËNË
AZO WA LA AYEKE SARA LASO YE SO JÉHOVAH AYE?
E leke aDa ti Royaume ngbanga ti nyen, nga na lege ti nyen?
E iri ando so e yeke voro Nzapa dä “Da ti Royaume” ngbanga ti nyen? Gi ti hinga tongana nyen la ando ni so amû maboko mingi na acongrégation ti e.
GOOD NEWS FROM GOD!
Ngbanga ti nyen Jéhovah abungbi azo ti lo na sese ge?
Bible afa ndani so atâ Chrétien ayeke wara tere ti sara bungbi. A fa nga tongana nyen la si abungbi ti ala ayeke tambela.


text:
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE | JÉRÉMIE 51-52
Tënë ti Jéhovah aga tâ tënë na yâ ti anzene nzene ye ni kue
Jéhovah afa kozo awe ambilimbili ye so ayeke si ande
“Ala leke yanga ti alê ti kokora ti ala”
“Angangu zo ti bira ti Babylone azia ti tiri bira awe”
Nabonide atene na yâ ti mbaï so lo sû, lo tene: “Aturugu ti Cyrus alï na Babylone sân ti sara bira.” Ye so ague oko na prophétie ti Jérémie
“Babylone ayeke ga ndo so gbâ ti afango da la ayeke dä [nga] ndo so abuba kue biani biani”
Ti londo na ngu 539 K.N.E, gloire ti Babylone akomanse ti kiri na gbe ni. Alexandre ti Kota aye ti sara si Babylone aga li-kodro ti lo, me hio lo kui. Na ngoi ti akozo Chrétien, mbeni bungbi ti aJuif angbâ lani kâ, a yeke ndani la bazengele Pierre ague lani na Babylone. Me na ngu 300 N.E, gbata ni abuba kue nga zo asara kodro dä ape


text:
TOUR TI BA NDO Novembre 2015 | Bango ndo ti Nzapa na ndo ti bira ayeke tongana nyen?
Bê ti mo ayeke dö tongana mo hinga kiringo tënë ti Bible na ndo ni.
KOTA MAMA-TENE NI
Bango ndo ti Nzapa na ndo ti bira ayeke tongana nyen?
Ândö giriri, Nzapa atene lani na awakua ti lo ti tiri abira. Me na pekoni, Jésus afa na azo ti ndoye awato ti ala. Nyen la apassé nyen?
KOTA MAMA-TENE NI
Bango ndo ti Nzapa na ndo ti bira na ngoi ti azo ti Israël
Aye ota so amû lege na e ti hinga bango ndo ti Nzapa na ndo ti bira.
KOTA MAMA-TENE NI
Bango ndo ti Nzapa na ndo ti bira na ngoi ti Jésus
Atâa so bango ndo ti Nzapa na ndo ti bira achangé ape, mbeni ye so asi afa so mbeni changement ayeke dä.
KOTA MAMA-TENE NI
Bango ndo ti Nzapa na ndo ti bira laso
Na yâ ti kete ngoi, Nzapa ayeke ga na mbeni bira so ayeke hunzi tanga ti abira kue.
Mo hinga?
Ngbanga ti nyen la Joseph akio lani kuä ti yanga ti lo kozo ti tene lo gue lo bâ Pharaon? So Bible atene so babâ ti Timothée ayeke Grec, a ye ti fa so lo yeke zo ti kodoro ti Grèce?
BIBLE ACHANGÉ FINI TI AZO
Mbi bâ mbi tene gigi ni kue lani awe la
Pawel Pyzara ayeke lani zo ti sarango ngangu na zo, zo ti nyongo mbangi nga zo so aye ti wara kota diplôme ti droit. Me, mbeni kota changement asi na ngoi so lo yô tiri na ambeni koli miombe.
SARA YE NA MABE TONGANA TI ALA
“Molenge ti mbi so mbi ndoye lo mingi nga so lo yeke be-ta-zo na yâ ti Seigneur”
Nyen la a-aidé lani Timothée, so ayeke zo ti kamene, ti ga mbeni kpengba surveillant?
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Tongana a yeke zingo ande azo so akui, ala yeke duti na ndo wa?


text:
Nyen la ayeke si na zo tongana lo kui
Kiringo tënë ti Bible
Bible atene: “Azo so angbâ na fini ahinga so mbeni lâ ala yeke kui, me azo so akui awe ahinga ti ala ye oko pëpe.” (Zo-ti-fa-tene 9:5; Psaume 146:4). Tongaso, tongana e kui, e yeke encore na fini ape. Azo so akui apeut ti pensé ape, ti sara mbeni ye ape nga ti hinga mbeni ye ape.
“Mo yeke kiri ande na fuku ti sese”
Na yâ ti mbeni tënë so Nzapa atene na Adam, Lo fa ye so ayeke si na e tongana e kui. Ndali ti so Adam ake lani yanga ti Nzapa, Nzapa atene na lo atene: “Mo yeke fuku ti sese, na mo yeke kiri ande na fuku ti sese.” (Genèse 3:19). Kozo si Nzapa acréé Adam “na fuku ti sese,” Adam ayeke lani dä ape (Genèse 2:7). Legeoko nga, na ngoi so Adam akui, lo kiri na fuku ti sese na lo yeke na fini encore ape.
Mara ti ye ni so ayeke si na azo laso tongana ala kui. Bible afa ye so ayeke si na azo nga na anyama, atene: “A sara ala kue na fuku ti sese, na ala kue ayeke kiri na fuku ti sese.”—Zo-ti-fa-tene 3:19, 20.
Tongana zo akui aye ti tene ape so ti lo awe la
Fani mingi, Bible ahaka kuâ na lango (Psaume 13:3; Jean 11:11-14; Kusala 7:60). Tongana mbeni zo ayeke na yâ ti kota lango, lo yeke hinga ye so ayeke passé na terê ti lo ape. Legeoko nga, azo so akui ahinga ye oko ape. Me, Bible atene so Nzapa apeut ti zingo azo na kuâ tongana ti so a yeke zingo zo na lango, na lo yeke kiri na ala encore na fini (Job 14:13-15). Tongana zo akui aye ti tene ape so ti lo awe, ndali ti so Nzapa ayeke zingo ande azo so akui.


text:
BIA 31
Tambela na Nzapa!
1. Tambela na Nzapa ti mo,
na sara terê kete.
Ngbâ nduru na lo, zia bê kue na lo,
na lo yeke kpengba mo.
Mo gbu tâ tënë ti lo lakue
si mo hon nde pëpe.
Ni la, gbu maboko ti lo,
gbu gï ni, mo mä gï lo.
2. Tambela na Jah, kpe sioni;
gi nga ti ngbâ nzoni-kue.
Atâa tara wa la asi na mo,
bâ, lo yeke aidé mo.
Ngbâ ti bi bê na aye kue so
alingbi na gonda.
Si tongana mo sara ni,
fade Jah angbâ na mo.
3. Tambela na Nzapa na ngia,
tâ Kamarade ti mo la.
Kiri merci teti atufa kue
ti lo so angbâ lakue.
Mo tambela na Nzapa na ngia;
He bia na lo na ngia.
Fade azo kue abâ so
mo yeke ti Jéhovah.
(Bâ nga Gen. 5:24; 6:9; aPhil. 4:8; 1 Tim. 6:6-8.)