text:
BIBLE ACHANGÉ FINI TI AZO
Akiringo tënë ti Bible, so ayeke polele, adö bê ti mbi lani mingi
A DÜ LO NA NGU: 1948
NA KODORO TI: HONGRIE
GIGI TI LO: ZO SO AYE TI WARA AKIRINGO TËNË NA ANGANGU HUNDA TI LO
GIGI TI MBI ÂNDÖ:
A dü mbi na Székesfehérvár, mbeni gbata ti Hongrie, so ambaï ni ato nda ni a hon angu 1000 tongaso awe. Mawa ni ayeke so, asioni ye so use bira so amû sese kue asara lani na yâ ti gbata ni so angbâ lakue na yâ ti li ti mbi.
Na kete ti mbi, a-âta ti mbi ti mbage ti mama la abata mbi. Mbi ye ala mingi, mbilimbili atâ ti mbi ti wali, so iri ti lo ayeke Elisabeth. Lo la lo zia nzara ti tënë ti Nzapa na yâ ti bê ti mbi. Na ngoi so mbi yeke na ngu ota, lakue na bï, mbi na lo, e yeke tene peko ti sambela so azo airi ni “sambela ti Babâ ti e so ayeke na yayu.” Me, a yeke gi na ngoi so mbi hon ngu 20 awe la si mbi ga ti mä yâ ti sambela ni so nzoni.
A-âta ti mbi ni la abata mbi ngbanga ti so babâ na mama ti mbi ayeke sara kua lani, bï na lâ, ti gi na nginza ti tene ala vo na nzoni da ndali ti e. Lakue, na use samedi ti nze oko oko, afami ti e ayeke wara tere ti te kobe place oko. Mbi ye lani angoi ni so mingi.
A si na ngu 1958, babâ na mama ti mbi ni awara ye so ala yeke gi ni lani; ala vo mbeni da so alingbi na e ota kue. Ye so asara si mbi na ala e kiri place oko, na mbi yeke lani na ngia mingi! Mawa ni ayeke so, nze omene na pekoni, gi gbagburu tongaso, ngia ti mbi ni ahunzi. Babâ ti mbi akui na kobela ti cancer.
Ye ni so ason mbi lani sioni. Mbi sambela, mbi tene: “Nzapa, mbi toto lani na mo ti sava papa ti mbi. Mbi yeke na bezoin ti lo. Mo mä sambela ti mbi ape ngbanga ti nyen?” Mbi ye lani gi ti hinga ndo so babâ ti mbi ayeke dä. Mbi hunda tere ti mbi, mbi tene: ‘Lo gue na yayu? Wala ti lo awe la biani biani?’ Tongana mbi bâ amolenge so babâ ti ala angbâ na fini, bê asara mbi.
Teti angu mingi, lakue mbi yeke gue lani na cimetière. Mbi yeke kpo genou ti mbi na ndo ti cimetière ti babâ ti mbi ni, na mbi sambela, mbi tene: “Pardon, Nzapa, mbi ye ti hinga ndo so babâ ti mbi ayeke dä.” Mbi sambela nga ti hinga ndani so e yeke na fini.
Na ngoi so mbi wara ngu 13, mbi mû desizion ti manda yanga ti Allemand. Teti so gbâ ti ambeti ayeke dä na yanga ti Allemand ni, mbi pensé ti mbi so mbi lingbi ti wara akiringo tënë na ahunda ti mbi ni na yâ ti ambeti ni so. Na ngu 1967, mbi komanse ti manda mbeti na Iéna, mbeni gbata ti Allemagne de l’Est. Mbi fâ tere ti mbi lani gi na dikongo abuku so ambeni wandara ti Allemagne ni asigigi na ni, mbilimbili ala so asara tënë na ndo ti nda ti gigi ti zo. Me, atâa so mbi wara ambeni pendere tënë na yâ ti ambeti ni, ala kiri tënë na ahunda ti mbi ni kue ape. Ye so asara si mbi ngbâ lakue ti sambela ndali ti akiringo tënë ni.
LEGE SO BIBLE ACHANGÉ FINI TI MBI:
Na ngu 1970, mbi kiri na Hongrie, na kâ mbi wara tere na Rose, so na pekoni lo yeke ga ande wali ti mbi. Na ngoi ni so, Hongrie angbâ na gbe ti komandema ti aCommuniste. Kete na pekoni, mbi na Rose e sara mariage, na e kpe e gue na Autriche. E ye lani ti gue ti sara kodoro na Sydney, so ayeke na Australie, na ndo so koya ti mbi ayeke dä.
Hio, mbi wara kua na Autriche ni. Mbeni lâ, mbeni mba ti mbi ti place ti kua ni atene na mbi so mbi lingbi ti wara akiringo tënë na ahunda ti mbi so kue na yâ ti Bible. Lo mû na mbi ambeni buku so asara tënë na ndo ti Bible. Mbi diko ambeti ni so hio hio, na mbi ye ti hinga ambeni ye na ndo ni. Ni la, mbi sû mbeti na aTémoin ti Jéhovah, so ayeke azo so asigigi na mbeti ni so, ti tene ala tokua na mbi ambeni mbeti ni.
Na lango ti kozo anniversaire ti mariage ti e, mbeni Témoin ti Jéhovah aga ti bâ e. Lo ga na mbeti so mbi hunda ni lani so, nga lo hunda na mbi wala mbi ye ti manda Bible, na mbi yeda. Teti so mbi yeke gi na kota nzara ti manda ye, e manda ye ni fani use na yâ ti yenga oko, na amandango ye ni, oko na oko, aninga ngbonga osio.
Aye so aTémoin ti Jéhovah ni afa na mbi lani na yâ ti Bible anzere na mbi mingi. Na ngoi so lani ala fa na mbi iri ti Nzapa, so ayeke Jéhovah, na yâ ti Bible ti mbi ti yanga ti Hongrois, li ti mbi akpe kue. Na ngoi ni so, mbi gue na eglize a sara angu 27 awe, me ade mbi mä tënë ti iri ti Nzapa lâ oko tongaso ape. Akiringo tënë ti Bible, so ayeke polele, asara si bê ti mbi adö lani mingi. Na tapande, mbi manda so azo so akui ahinga ye oko ape, tongana ti so mbeni zo atï na kota lango (Zo-ti-fa-tene 9:5, 10; Jean 11:11-15). Mbi manda ye nga na ndo ti fini dunia so Bible amû zendo ni, so na yâ ni “kuâ ayeke duti ande dä mbeni pëpe”. (Apocalypse 21:3, 4). Mbi yeke ku ti bâ babâ ti mbi, ndali ti so na yâ ti fini dunia ni so, “a yeke zingo ande” azo so akui.—Kusala 24:15.
Rose ayeda na bê ti lo kue ti manda Bible legeoko na mbi. E gue na li ni hio, ye so asara si e hunzi mandango buku ni gi na yâ ti nze use senge. E yeke gue lani na abungbi kue so aTémoin ni ayeke sara na Da ti Royaume. A-Témoin ti Jéhovah ni aye tere na popo ti ala, ala yeke mû maboko na mba nga beoko ayeke na popo ti ala. Ye so asara si bê ti e adö mingi.—Jean 13:34, 35.
Na ngu 1976, a yeda ti mû na e visa ti tene e gue na Australie. Na ngoi so e si kâ, hio, e gi ndo so aTémoin ti Jéhovah ayeke dä. A-Témoin ni ayamba e nzoni. Na ngu 1978, e nga kue e ga aTémoin ti Jéhovah.
NZONI YE SO MBI WARA NA PEKONI:
Akiringo tënë so mbi gi ni depuis so, mbi wara ni awe. Teti so mbi ga nduru mingi na Jéhovah, mbi wara nga nzoni Babâ so mara ti lo ayeke use ape (Jacques 4:8). Nga, mbi yeke ku kungo ti kiri ti bâ babâ ti dungo mbi na yâ ti fini dunia so ayeke ga.—Jean 5:28, 29.
Na ngu 1989, mbi na Rose e kiri na Hongrie tongaso si e lingbi ti fa afini ye so e mä na bê na ni na akamarade ti e, afami ti e même na ambeni zo nde so e lingbi ti tingbi na ala. E wara pasa ti manda Bible na azo mingi. Ambeni 70 na ndo ni tongaso ayeda ti ga ti voro Jéhovah legeoko na e, so na popo ti ala a yeke wara mama ti mbi nga kue.
Mbi sambela lani na yâ ti angu 17 ti wara akiringo tënë na angangu hunda ti mbi. Ambeni ngu 39 ahon so mbi ngbâ ti sambela, me ti fadeso mbi yeke tene: “Merci, Babâ ti mbi ti yayu, so mo kiri tënë na asambela so mbi tene na mo lani na kete ti mbi.”
TI HINGA AMBENI TËNË
E yeke sara abungbi ti e tongana nyen?
Ti hinga ye so ayeke passé kâ, bâ vidéo ni.


c: text/html

text:
AMBENI TËNË TI BÂ NA NDO NI
“Âme” na “yingo”: nda ti atënë use so ayeke nyen?
TONGANA mo mä tënë “âme” na “yingo”, kozo ye so aga na li ti mo ayeke nyen? Azo mingi atene so tënë ni aye ti fa mbeni ye so zo alingbi ti bâ na lê pëpe, so alingbi ti kui pëpe na so ayeke na yâ e. Ala pensé so tongana zo akui, ye ni so ayeke sigigi na yâ tele ti zo na a yeke ngbâ na fini. Teti so tënë so amû ndo laso mingi, tongana a tene so Bible afa ti lo tënë tongaso pëpe, azo mingi agi li ti ala na ni gbä. Tongaso, na yâ ti Bible, âme ayeke nyen? Na yingo ayeke nyen?
NDA TI TËNË “ÂME” NA YÂ TI BIBLE
Kozoni kue, zia e bâ tënë na ndo ti âme. Peut-être mo dabe ti mo so na tongo nda ni a sû Bible na yanga ti Hébreu nga na yanga ti Grec. Ala so asû lani Bible asala kusala na tënë ti yanga ti Hébreu ne´phesh nga na tënë ti yanga ti Grec psy·khe´ ti fa peko ti tënë “âme”. Atënë use so asigigi ahon fani 800 na yâ Mbeti ti Nzapa. Bible Traduction du monde nouveau akiri pekoni kue gi na tënë oko: âme. Âdu ti Bible ti Sango ti Alliance Biblique Universelle 1966, na yâ ti ambeni versê ni so atënë use so asigigi dä, a kiri pekoni na tënë “âme”; me mingi ni, a kiri pekoni na atënë tongana “créature ti fini”, “azo”, “kuâ” wala gi na atënë tongana “mbi”, “mo”, “lo”, “ani”, “ala”. Ye oko, tongana mo bâ lege so a kiri peko ti atënë ne´phesh na psy·khe´ na yâ ti Bible, a yeke polele so tënë ni aye ti sala kozoni kue tënë ti azo, use ni ti anyama, na ota ni ti fini so zo na nyama ayeke na ni. Zia e bâ ambeni versê ti Bible so afa peko ti aye ota so.
Azo. ‘Na lâ ti Noé, azo oko oko, so atene, azo [psy·khe´] miombe, asö fini ti ala na yâ arche na lege ti ngu.’ (1 Pierre 3:20). Na ndo so, a kiri peko ti tënë ti Grec psy·khe´ so na azo, so ti tene Noé, wali ti lo, amolenge ti ala ti koli ota na awali ti ala. Na Exode 16:16, a sala tënë ti aye so a hunda na azo ti Israël ti sala ti ro manne. A tene na ala tënë so: “I ro…teti zo oko na lege ti wungo ti azo [ne´phesh] ti i, azo oko oko kue teti azo ti tente ti ala.” Tongaso, a yeke ro alê ti manne ni alingbi na wungo ti azo so ayeke na yâ ti sewa oko oko. Ambeni versê ni nde so na yâ ni a mû atënë ne´phesh na psy·khe´ a kiri pekoni na tënë “zo”, “azo” wala “e” ayeke na Genèse 46:18; Josué 11:11 na Kusala 27:37. Me na Genèse 2:7 nga na 1 aCorinthien 15:45, a kiri peko ti atënë ti Hébreu na Grec so na tënë “âme”, na a ye ti sala tënë ti mbeni zo, Adam.
Anyama. Na yâ mbeti ti Genèse so a fa tongana nyen Nzapa aleke aye, e diko tënë so: “Nzapa atene, Zia ngu nde nde asi na acréature [ne´phesh] ti fini; zia andeke ahulu na ndo sese na nduzu na gbe yayu. Nzapa atene, Zia sese adü acréature [ne´phesh] ti fini na lege ti mara ti ala mveni, anyama ti kodoro, anyama so ahara, anyama ti sese, na lege ti mara ti ala mveni; na a yeke tongaso.” (Genèse 1:20, 24). Na yâ ti aversê so, a hiri anyama ti gbe ti ngu, anyama ti kodoro nga na anyama ti ngonda kue gi na iri oko ti yanga ti Hébreu so: ne´phesh. Na Genèse 9:10, Lévitique 11:46 nga na Nombre 31:28, a sala kusala na tënë ti yanga ti Hébreu ne´phesh ti sala tënë ti andeke na ambeni nyama.
Fini ti mbeni zo. Ngoi na ngoi, atënë ne´phesh na psy·khe´ aye ti sala tënë ti fini ti mbeni zo. Ndia so Jéhovah amû giriri na lege ti Moïse atene: “Tongana sioye aga na lege ti pikango wali so, tongaso fade mo mû fini [ne´phesh] teti fini.” (Exode 21:23). Tongana mbeni ye ti ngangu asi na zo awara kuâ dä, a lingbi a mû nyen ti kanga lê ni? A hunda ti mû fini ti zo na place ti fini so agirisa. Kozoni si a mû ndia so, Mbeti ti Nzapa asala tënë ti Rachel so, na ngoi so lo yeke dü molenge ti lo Benjamin, “âme ti lo ayeke hon (teti lo kui)”. (Genèse 35:16-19). A yeke na ngoi ni so la Rachel agirisa fini ti lo. Bâ nga tënë so Jésus atene lani: “Mbi yeke Nzo Berger. Nzo berger amû fini [psy·khe´] ti lo teti angasangbaga ni.” (Jean 10:11). Jésus amû lani psy·khe´ ti lo, so ti tene fini ti lo, teti azo. Na yâ ti aversê so, a yeke polele so tënë “âme” wala ne´phesh na psy·khe´ aye ti sala tënë ti fini ti mbeni zo. Mo lingbi nga ti wara ambeni tapande tongaso so tënë ne´phesh na psy·khe´ aye ti sala tënë ti fini ti zo tongana mo diko 1 aGbia 17:17-23; Matthieu 10:39; Jean 15:13 na Kusala 20:10.
Tongana mo kiri mo gi nda ti aye mingi na yâ ti Bible so andu atënë so, mo yeke wara tâ mbeni versê tongaso oko pëpe so na yâ ni a sala tënë ti ne´phesh na psy·khe´ so alingbi kui pëpe, ên-ën mo yeke wara ni pëpe. Me mo lingbi ti wara aversê so afa biani so ne´phesh ayeke kui (Ezéchiel 18:4, 20). Ndani la tongana Bible aye ti sala tënë ti mbeni zo so akui awe, lo tene gi so zo ni ayeke mbeni ne´phesh so akui awe wala mbeni “kuâ”.—Lévitique 21:11.
NDA TI TËNË “YINGO” NA YÂ TI BIBLE
Fadeso, zia e bâ tongana nyen Bible asala kusala na tënë “yingo”. Ambeni zo atene so tënë “yingo” ayeke gi oko na tënë “âme”. Me Bible atene ti lo tongaso pëpe. Lo tene polele so “yingo” ayeke nde na “âme”. Tongana nyen?
Awakua ti Nzapa so asû Bible giriri asala kusala na atënë ti yanga ti Hébreu ru´ach nga na ti Grec pneu´ma tongana ala ye ti sala tënë ti “yingo”. Bible ti Sango akiri nga pekoni na “mbö”, “mbö ti fini” wala “pupu”. Aversê ni mveni ayeke fa tâ nda ti atënë ru´ach na pneu´ma. Na tapande, na Psaume 104:29, e diko tënë so na ndo ti Jéhovah: “Mo lungula mbö [ru´ach] ti ala, na ala kui, na ala kiri na pupu-sese ti ala.” (Psaume 104:29). Nga, Jacques 2:26 atene so “tele so ayeke na yingo [pneu´ma] pëpe ayeke na fini pëpe”. Ti tâ tënë ni, na yâ ti aversê so, atënë ru´ach na pneu´ma aye ti sala pëpe gi tënë ti pupu so zo ayeke hu, a ye ti sala nga pëpe tënë ti “âme”. Me a ye ti sala tënë ti ngangu so ayeke na yâ ti zo na so asala si lo yeke na fini. Tongana yingo so, wala ngangu so, ayeke dä pëpe, tele ni ayeke kui. A yeke ye so asi na Kota Moa ti ngoi ti Noé, tongana Nzapa atene: “Fade Mbi sala si moa ti angu asi na ndo sese ti fâ mi kue na gbe yayu so mbö [ru´ach] ti fini ayeke na yâ ala.” (Genèse 6:17; 7:15, 22). Aye so kue aye ti fa na e so tënë “yingo” aye ti sala tënë ti ngangu so ayeke na yâ ti azo wala anyama na so amû lege na ala ti duti na fini.
Âme ayeke nde na yingo. Tele ti zo ayeke na bezoin ti yingo ti duti na fini. Lo yeke tongana mbeni radio so kuran ague na yâ ni si a lingbi ti tambela. E lingbi ti luti na ndo ti tënë ti radio so, me zia e mû tapande ti mbeni kete radio so atambela na pile. Tongana mo zia pile dä na mo za radio ni, a yeke kuran wala ngangu so ayeke na yâ ti pile ni so la ayeke sala si radio ni atambela. Tongana mo zi pile ni na yâ ti radio ni, radio ni alingbi ti tambela pëpe. A yeke nga tongaso teti radio so atambela na wâ ti dada. Tongana mo mû kamba ti radio ni mo yôro na place so kuran ti wâ ti dada ni ayeke ga dä, na mo za radio ni, lo yeke tambela. Me tongana mo gboto kamba ti radio ni, radio ni ayeke mingo. Tongana e kiri na ndo ti tënë ti yingo so, e lingbi ti tene so yingo ayeke ngangu so amû lege na tele ti zo ti ngbâ na fini. Na legeoko tongana ti so kuran ayeke gi mbeni senge ngangu, yingo so ayeke na yâ zo ayeke nga gi mbeni senge ngangu tongaso awe; lo lingbi pëpe ti duti na ngia, ti sala vundu wala ti pensé tongana mbeni zo. Ye oko, tongana yingo wala ngangu ni so ayeke na yâ tele ti e pëpe, wasungo psaume atene so e yeke ‘kui, na e kiri na pupu-sese ti e’.
Tongana Gbia Salomon ayeke sala tënë ti kuâ ti zo, lo tene na Zo-ti-fa-tene 12:9: “Pupu-sese [ti tele ti lo] akiri na sese, na ndo so pupu-sese ayeke giriri, na yingo ni akiri na Nzapa, Lo so amû lo.” Yingo ni ayeke ngangu so na yâ tele ti zo ayeke mû lege na lo ti duti na fini na ti sala aye so lo ye. Tongana yingo ni asigigi, zo ni ayeke kui na tele ti lo ayeke kiri na ndo so a mû ni dä kozo, so ti tene sese. Legeoko nga, a lingbi ti tene so yingo ni akiri na ndo so lo yeke dä kozo, so ti tene na Nzapa (Job 34:14, 15; Psaume 36:10). A ye ti tene pëpe so yingo ni ayeke hulu tâ tongaso juska ti si na Nzapa na yayu, me a ye gi ti tene so tongana mbeni zo akui, beku ti lo kue ti kiri na fini mbeni lâ ayeke gi na maboko ti Jéhovah Nzapa. A yeke gi na ngangu ti Nzapa si zo ni alingbi ti kiri ti wara yingo wala ngangu mbeni lâ, so ti tene ti kiri na fini.
A dë bê ti e mingi ti hinga so a yeke tâ ye so Nzapa ayeke sala ande teti ala so ayeke na “dukua”. (Jean 5:28, 29). Na ngoi so Jéhovah ayeke zingo azo so akui, lo yeke mû ande na ala mbeni fini tele, na lo yeke mû fini na ni na ziango yingo dä, so ti tene lo yeke zia na yâ tele ti zo ni mbeni ngangu so ayeke mû lege na lo ti duti na fini. Biani, a yeke duti ande ngoi ti ngia mingi tongana ye so asi.
Tongana mo ye ti hinga tënë mingi na ndo ti “âme” na “yingo” so asigigi na yâ Bible, bâ brochure Tongana E Kui Ye Wa Asi na E? nga na buku Comment raisonner à partir des Écritures, lembeti 27-32, 135-140. Ambeti use so kue, a yeke aTémoin ti Jéhovah si asigigi na ni.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
AZO AHUNDA ATENE . . .
Sioni ti nyen la ayeke na yâ ti sarango matanga ti Noël?
Depuis la a yeke bâ matanga ti Noël tongana mbeni matanga so aChrétien ayeke sara ni ndali ti dungo Jésus. Me, mingi ti aye so a yeke sara na ngoi ti matanga ni so ague na e ti hunda tere ti e, e tene, a londo tongana nyen la si a bungbi aye ni so na dungo Jésus?
Mbeni raison ni ayeke tënë ti tere ti Papa Noël. Na ngu 1931, mbeni ndokua na nord ti Amerika asigigi na aye ti ngia, vuru kuä ti yanga so a yü ni yungo, aye so asara si ngbangba ti zo aga rose nga na bengba bongo ti Papa Noël, na azo aye ni lani mingi. Na yâ ti angu 1950, ambeni zo ti Brésil atara ti sigigi na mbeni tënë ti tere ni nde (Grandpa Indian) ti tene amû place ti Papa Noël ni. Ye ti pekoni ayeke so wa? Mbeni wafango-mbeti, so iri ti lo ayeke Carlos Fantinati, atene so azo angbâ gi ti ye tënë ti Papa Noël me na ndo ni azo agirisa na ndo ti Jésus na Papa Noël ni aga zo so azo aye tënë ti lo mingi na ngoi ti matanga ti lango 25 ti décembre. Me, eskê kpale ti matanga ti Noël ni aluti gi na ndo ti tënë ti tere ti Papa Noël ni awe? Ti wara kiringo tënë ni, zia e kiri na peko na ngoi ti aChrétien ti ândö.
Mbeni bakari (Encyclopedia Britannica) atene: “Na yâ ti angu ngbangbo use so vorongo ti aChrétien abâ gigi, a kanga lege na azo ti tene a sara matanga ti dungo ti azo so akui senge senge ndali ti amba ti ala, so ti tene ti Jésus nga kue.” Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so aChrétien abâ lani sarango matanga ti dungo tongana ye ti apaïen, na so ala doit ti sara ni ape. Na ndo ni, Bible afa nga lango so a dü na Jésus ape.
Atâa a-effort kue so aChrétien ti ândö asara ti kanga lege na tënë ti sarango matanga ti dungo, a ga ti si na yâ ti angu 300, Eglize Catholique azia gere ti matanga ti Noël na sese. Ti tene vorongo ni amû ndo, Eglize Catholique agi ti zi ye so ayeke kanga lege na lo, so ayeke avorongo ti aRomain nga na amatanga so ala yeke sara ka ni na ngoi ti dê. Yapakara Penne Restad atene na yâ ti mbeni mbeti (Christmas in America) atene so ngu oko oko, ti londo na lango 17 ti décembre ti si na lango 1 ti janvier, aRomain ayeke sara amatanga, angia ti nginza nga na mara ti amatanga nde nde ti gonda na anzapa ti ala. Na lango 25 ti décembre, aRomain ni ayeke sara matanga ti dungo lâ. Ni la, ti gue na aRomain ti sara matanga ti dungo Jésus, ahon ti sara matanga ti lâ, Eglize Catholique azia matanga ti Noël na lango 25 ti décembre ni. Gerry Bowler atene na yâ ti mbeni mbeti (Santa Claus, a Biography) atene so, na ngoi ti matanga ti Noël ni, aRomain angbâ lakue ti sara kua na aye ti sarango na baba, so ala yeke sara kua na ni kozo, na ngoi ti amatanga so ala yeke sara ka ni na ngoi ti dê. Ti tâ tënë ni, ti ala, a yeke gi iri ti matanga ni la achangé.
A yeke polele so, kota kpale ti matanga ti Noël ni aluti mbilimbili na ndo ti ndo so gunda ti matanga ni alondo dä. Pakara Stephen Nissenbaum atene na yâ ti mbeti ti lo (The Battle for Christmas) atene so Noël ayeke “mbeni ye nde pëpe, me a yeke gi matanga ti apaïen la si a tene ayeke ti aChrétien.” Matanga ti Noël abi zonga na ndo ti Nzapa nga na Molenge ti lo, Jésus Christ. Me, eskê a yeke gi mbeni senge tënë la? Bible atene: “Songo wa ayeke na popo ti mbilimbili na kpengo ndia pëpe? Wala lumière na bingo aduti ndo oko?” (2 aCorinthien 6:14). Legeoko tongana ti mbeni kota keke so afun, matanga ti Noël nga kue afun, na “zo alingbi [ti] leke [ni] pëpe si a ga mbilimbili”.—Zo-ti-fa-tene 1:15.


text:
1Gbü wü sïkpï la, mere bi wü kpara ngbü ta ekoro kpaka Yesu de ah to babatïza fü ani. Fü wü kpara ka Yesu angbü eto babatïza fü ewü me-wü, angü Yesu to babatïza nda de. Fü wü Farusi aje, gü ba, mere bi wü kpara le ngü ka Yesu eyi, fa nda Yüwane ka. Fü maguma ewü ayia asiti teka ngü la. Te Yesu wu bala, fü ah ayia ace tö ka Yudaya, anü ka-ye agbü Galïlaya. 4Amba ah le afü ka-ye kpuru gbü tö ka wü Samarïya. Fü ah ayia de wü kpara ka-ye, atï te kaje. 5Fü ewü anü akoro gbü gara kötï ka wü Samarïya de ïrï ye Sïkara. 6Gara du-kpa-ngu ladü sela, te Yakobo jï gügü. Fü wü Yesu anü akoro kpa füh du-kpa-ngu la etü ra, o engu ndïrï eyi ka nü. Fü ah anü angbü efe te-ye ede du-kpa-ngu la. 7Fü wü kpara kaka-na anü ase e-mazü agbü Sïkara. Fü gara egba Samarïya akoro teka ase ngu. Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, "Ye to ngu fü ni, de ni nzö." 9Egba Samarïya la gü ba, "Ye de enga Yïsarayele de? Ah mere baye, te ye ngbü eyo ngu te ni, te ni di de egba kpara ka Samarïya ne?" Ah mala bala kükürü de, angü wü di enga Yïsarayele le te-wü de wü kpara ka Samarïya nda-wü de. 10Yesu gü ba, "Te mü ena awu ta züka ngü, de te Me le ato fü mü ne la, anga te mü ena awu ra ta kpah kpo, baka te ma yo ngu eküte mü ne, de bane mü ena ayo ta kpah ngu te ra, fü ra ato mene ngu, de te ena aküwa fü mü fï mere badi ne." 11Würüse la gü ba, "Ye ena ase ngu la, neh baye baye? E ka-ye de te ye ena ase ngu di kpah ma! Te du-kpa-ngu engu ne di kpah cucu de bala! Ye ena amaka nda-ye de ngu ka küküwa ne, neh kaye? 12Ye fa kundu ani, Yakobo, ta te ce du-kpa-ngu ne fü ani ne? Yakobo jï ta du-kpa-ngu ne me-ye fü wü di ye, de wü nü ka-ye ʼburu, fü ewü angbü enzö." 13Yesu gü ba, "Kpara te ngbü enzö ngu gbü du-kpa-ngu ne, gümü ngu ena adu kpah amere engu. 14Amba kpara te ena anzö ngu, de te ma ena ato fefe na ne, gümü ngu du amere engu tïne de. Angü ngu te ma ena ato fefe na, ah ena angbü emamaguma baka du-kpa-ngu, te ena aküwa engu fï mere badi." 15Würüse la gü ba, "Mere kpara, ye to ngu la eto fü ni, de ni nzö, angü gümü ngu ena adu kpah amere ni. Angü ni ena adu kpah angbü endoro te ngere kaje ne, da ese ngu." 16Fü Yesu amala ngü fefe, gü ba, "Ye nü, ye ï watï ye, de wü du koro ake di sene." 17Würüse la gü ba, "Watï ni nda ma." Yesu gü ba, "Ye mala eyi zu ngü! 18Teka ne de, angü ye za ta wü komoko ʼburuve, fü ye ace ewü ʼburu. Te di bala, mene komoko te ye ngbü ake di tïtïne ne, ah de watï ye nda de. Ngü te ye mala la, ah fanü." 19Würüse la gü ba, "Mere kpara, ma wu eyi, gü ba, mü de mürü dofo ka Me. 20Te di bala, gara ngü ladü te ma ele amala fü mü. Wü kundu a ngbü ta egbo nga ïrï Me, kpa füh mere da ka Samarïya la. Amba de-yi, wü di enga Yïsarayele, yi gü ba, ah le de wü kpara ʼburu di egbo nga ïrï Me kpa agbü Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema ne. Te di bala, mene sü te wü kpara tï agbo nga ïrï Me gbügbü, ah ena adi neh engu deyï?" 21Yesu gü ba, "Tangbase, mü da güje mü te ngü te ma ngbü emala fü mü ne. Me ka-ye biringbö. Te di bala, ah le de mü gbo nga ïïrï na de maguma mü biringbö. Ngü ka sü te wüh ngbü egbo nga ïïrï tete na, ah de mere ngü nda de. De-yi, wü kpara ka Samarïya, yi ngbü egbo nga ïrï Me te yi wu mbi mbi de. De-a, wü di enga Yïsarayele, a ngbü egbo nda-a zu nga ïrï Me, te a wu kpo. Angü Me gü tamu ngü ka küküwa eyi fü a. Amba ah ena akpo tïtïne, wü kpara ena angbü egbo nga ïrï Wüba Me, te nga wü sü ʼburu. Ah ena adi bü duu füh da sene, anga agbü Yerüsalema kpah de. Wüh ena agbo nga ïïrï na de maguma wü le ʼburu. Angü Wüba Me le eyi bala. 24Angü Me zu de Me biringbö. Te mü le agbo nga ïïrï na la, ah le de mü gbo nga ïïrï de maguma mü biringbö." 25Würüse la gü ba, "Mere kpara, ngü te ye mala la, ah kpekpeke. Ni wu kpo, gü ba, Me ena atima Miri te ena aküwa nih. Te engu koro eyi la, engu ena amala si wü ngü ʼburu fü ani." 26Yesu gü ba, "De-ra, de te ma ngbü emala ngü fü mü ne, ma de Miri la me-ra." 27Kpah bü gbü lö-ra la, fü wü kpara ka Yesu adu akoro, amaka engu da ero mö ake würüse la. Fü ngü la ayia aga gbü jia ewü afa sü. Kpara te ena ayi-ta würüse la, gü ba, "Ye le neh ene?" ne, nda ma. Kpara te ena ayi-ta Yesu, gü ba, "Ah mere baye, te ye ngbü ero mö ake würüse la?" nda kpah ma. 28Fü würüse la ayia ace sila ka-ye ciki sela, afü nga ye, adu agbü mere kötï la, amala ngü fü wü kpara, gü ba, 29"Yi nü la akine, yi ceka kpara, de te ma maka engu kpa füh du-kpa-ngu de kpane. Angü ah mala nga wü ngü, te ma mere, te kpara wu de ne, ʼburu gbü nzö ra. Ah ena adi dela E-küwa-nih ne de?" 30Te wüh je ngü la bala, fü mere bi wü kpara aci anü kpaka Yesu. 31Fü wü kpara ka Yesu angbü endaʼba te-wü fü Yesu, gü ba, "Mere kpara, ani koro de e-mazü eyi. Ye zü la e." 32Fü engu adu amala ngü fü ewü, gü ba, "Gara e-mazü ka-ni ladü, te wü wu nda-wü de." 33Fü wü kpara kaka-na angbü eyi-ta ngü esüka wü, gü ba, "Gara kpara koro de e-mazü la fefe me-ye?" 34Fü Yesu amala fü ewü, gü ba, "Ma ngbü emere tima te Me tima ra di. Ngü la, ah fere baka e-mazü. Ma le fï bü amere tima la, de ah nza anza." 35Fü Yesu adu kpah, amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, "Wü kpara ngbü emala teka ndo, egü neh fe? Wüh ngbü emala, gü ba, 'Te wüh moko ndo eyi la, ah ena amere fe bala, fü ewü adu awa.' Ah bala de? Amba yi ceka la bü bi wü kpara, te ewü ngbü ekoro kpaka nih ne. Ma emala fü yi, gü ba, wüh baka ndo te ma moko tïtïne, ah ndri kpah eyi, lakï kaka-na koro kpah eyi, teka awa, aza ao gbü kafa. 36Angü Wüba tima ra, de ma ru ngari ni emaguma wü kpara baka ndo. Yi nda-yi baka wü kpara, te ewü ngbü ele ta-ngü te ra gbü tima la. Nih biti wü kpara ebiti gbü kafa ka Wüba, de wüh küwa fï mere badi. Te nih mere bala la, mürü ndo la ena ato takpa fü nih, fü nih angbü ʼburu de mere tadu teka ngü la. 37Mani te wüh ngbü emala, gü ba, 'Te kpara ru ndo ka-ye la, gara kpara ena adu akoro awa me-ye ne,' ah de zu ngü! 38Enatikine ngü la koro eyi, angü ma ngbü etima yi, teka awa nzïa ndo te yi ru me-yi de. Wü gara kpara mere ta tima la me-wü, fü ewü aï yi, akoro amaka bü nzïnzïa gbü nga ewü la." Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara ka-ye, te engu wu wü kpara ka Samarïya, te ewü ngbü ekoro. 39Angü mere bi wü kpara ka sü la le ngü ka Yesu, teka ngü te würüse la mala fü ewü, gü ba, "Yesu mala nga wü ngü ka-ni, de te ni ngbü emere ne, eyi ʼburu." 40Te di bala, fü ewü akoro kpaka Yesu, ayi-tata teka de ah ngbü kpaka ani sela. Fü Yesu angbü kpala sïkpï ʼbasu, da arï ewü de ngari Me. 41Fü mere bi wü kpara ayia kpah ato maguma wü fü Yesu, teka ngü te ewü je gögömö na la. 42Fü ewü amala ngü fü würüse la, gü ba, "A le ngü ka kpara la ta teka ri mü. Amba tïtïne, a je riri na eyi cu de güje a. Te di bala, a wu eyi, gü ba, engu de kpara, te ena aküwa wü kpara füh kotö ne ʼburu, angü ah de E-küwa-nih." 43Sidi nga sïkpï ʼbasu la, fü wü Yesu ayia de wü kpara ka-ye, adu agbü Galïlaya. 44Yesu mala ta ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba, "Te mü de mürü dofo la, wü kpara gbü wü gara sü ʼburu ena angbü ecu ngü mü me-wü, amba ʼduwa wü mürü mü tï acu ngü mü nda-wü de." 45Mere bi wü kpara te ewü ngbü agbü Galïlaya nü ta agbü Yerüsalema teka Karama ka Pasïka. Fü ewü awu wü kpeke ngü ta te Yesu ngbü emere de kpala. Fü ewü adu amala nga wü ngü la fü wü bu wü, kpa ekötï. Te di bala, te wüh wu Yesu te koro tete agbü Galïlaya, fü ewü angbü de mere tadu, gü ba, engu ena amere wü kpeke ngü gba ani sene, kpah ba e te engu mere agbü Yerüsalema ne. 46Fü engu adu akoro kpah agbü Kana, gbü sü ta te engu fü ngu, koro di vinü tete na. Gara mere kpara ka miri ta ladü agbü gara kötï de ïrï ye Kaparanama, te yeye na di de keke te-ye, ah yia ta ekpi akpi. 47Te komoko la je ngü, gü ba, "Yesu du koro eyi, gbü Kana ne," fü ah ayia agba wü agbü Kaparanama, anü amaka Yesu agbü Kana kpala. Te engu koro kpaka Yesu, fü ah andaʼba te-ye fefe na, gü ba dene, "Mere kpara, ye koro kere, aküwa ye ni, angü ah yia eyi ekpi akpi." 48Yesu gü ba, "De-yi, wü kpara gbü sü ne, te ma mere kpeke ngü gbü jia yi de la, yi tï ale ngü ka-ra nda-yi kpah de. Ngü ka-yi ena adi fï bü bala?" 49Komoko la gü ba, "Mere kpara, bala de, baaa! Mü koro mba kere, mü küwa ye ra, angü ah ena akpi." 50Yesu gü ba, "Ye mü küwa eyi. Mü du edu." Fü komoko la ale ngü te Yesu mala fü ye la. Fü ah ayia adu kpa ekötï. 51Baka te engu ngbü edu kpa ekötï, fü ewü amaka te-wü de wü labï ka-ye te kaje. Fü ewü amala fefe, gü ba, "Mere kpara, ye mü küwa eyi!" 52Fü engu ayi-ta ewü, gü ba, "Keke la nza eküküte gbü lö-ra fe?" Wüh gü ba, "Keke la nza esikine etü ra, ba lö-ra biringbö." 53Fü wö ye mbarase la awu teke, gü ba, "Keke la nza gbü lö-ra te Yesu mala ngü fü ni tete, gü ba, 'Ye ni küwa eyi ne.' " Fü komoko la ayia ato maguma wü fü Yesu, de wü kpara gba ye ʼburu. 54Dela eʼbaʼbasu kpeke ngü ta te Yesu mere agbü Kana. Ah mala ngü bü de komö ye, fü mbarase la aküwa ciki agba wü, agbü Kaparanama kpala. Yesu mere ngü la, o engu yia tete agbü Yudaya, ego agbü Galïlaya.
Copyright
Learn More


text:
1Jésus atene na ala: “Ala gi be ti ala pepe; ala ma na be na Nzapa, ala ma na be na mbi nga. 2Ndo ti duti ayeke mingi na ya ti da ti Babâ ti mbi. Ndani laa, mbi tene na ala kozoni, mbi tene: ‘Mbi yeke gue ti leke ndo na ala.’ Tongana ye ni ayeke tongaso pepe, ka mbi tene na ala kozoni pepe. 3Tongana mbi gue, mbi leke ndo na ala awe, fade mbi yeke kiri ti mu ala na tere ti mbi si ala nga, ala duti na ndo so mbi yeke duti daa. 4Ndo so mbi yeke gue daa so, ala hinga lege ni awe.” 5Thomas atene na lo: “Kota Gbia, e hinga ndo so mo yeke gue daa pepe. Fade e yeke hinga lege ni tongana nyen?” 6Jésus akiri tënë na lo: “Mbi yeke lege ni, taa-tënë na fini. Zo oko alingbi ti gue na Babâ na mbeni lege nde pepe, gi na lege ti mbi. 7Tongana ala hinga mbi, fade ala yeke hinga nga Babâ ti mbi. Fadeso ala hinga lo awe si ala baa nga lo awe.” 8Philippe atene na lo: “Kota Gbia, fa na e Babâ, awe.” 9Jésus akiri tënë, atene: “Aninga mingi so mbi yeke na popo ti ala. Philippe, ade mo hinga mbi pepe? Zo so abaa mbi, andaa lo baa Babâ awe. Ngbanga ti nyen laa mo kiri mo hunda mbi, mo tene: ‘Fa na e Babâ’ so? 10Mbi na Babâ, e yeke oko, mo ma na be na ni pepe? Atënë so mbi yeke tene na ala so alondo na mbi pepe, me Babâ so e na lo e yeke oko laa ayeke sara aye ti lo wani. 11Ala ma na be so mbi na Babâ e yeke oko. Tongana ala ma na be na mbi pepe, ala ma na be ndali ti aye so mbi sara. 12Biani, mbi tene na ala taa-tënë: zo so ama na be na mbi, lo nga, fade lo yeke sara aye so mbi sara; lo yeke sara akota ye ahon so, ngbanga ti so mbi yeke gue na Babâ. 13Ye so kue ala yeke hunda na iri ti mbi, fade mbi sara ye ni si azo agonda Babâ na lege ti Molenge ni. 14Tongana ala hunda mbeni ye na iri ti mbi, fade mbi yeke sara ni.” 15“Tongana ala ye mbi, fade ala yeke sara ye alingbi na andia ti mbi. 16Fade mbi yeke hunda na Babâ ti tokua mbeni Wagbungo-koko na ala titene lo ngba na ala lakue lakue: 17lo yeke Yingo ti taa-tënë. Azo ti dunia so alingbi ti yamba lo pepe, ngbanga ti so ala baa lo pepe si ala hinga nga lo pepe. Me ti ala, ala hinga lo awe, ngbanga ti so lo yeke na ya ti ala si lo yeke na tere ti ala. 18Fade mbi yeke zia ala anyindu pepe; mbi yeke kiri na tere ti ala. 19Ngoi angba gi kete si azo ti dunia so ayeke kiri ti baa mbi pepe. Me ti ala, fade ala yeke baa mbi, ngbanga ti so mbi yeke na fini si ala nga, ala yeke duti na fini. 20Na lango ni so, fade ala yeke hinga atene, mbi na Babâ e yeke oko, mbi na ala nga, e yeke oko. 21“Zo so ahinga andia ti mbi si lo sara ye alingbi na ni, lo laa lo ye mbi. Babâ ti mbi ayeke ye lo; mbi nga, mbi yeke ye lo si mbi yeke sara titene lo hinga mbi.” 22Judas, so ayeke nde na Judas Iskariote, atene na lo: “Kota Gbia, mo ye ti sara titene e laa e hinga mo si azo ti dunia ahinga mo pepe, ngbanga ti nyen?” 23Jésus akiri tënë na lo, atene: “Zo so aye mbi, fade lo yeke sara ye so mbi tene na lo. Babâ ti mbi ayeke ye lo si mbi na Babâ, e yeke ga ti duti na lo. 24Zo so aye mbi pepe, lo yeke sara ye alingbi na atënë ti mbi pepe. Tënë so mbi tene na ala so alondo na mbi wani pepe, me alondo na Babâ so atokua mbi. 25Mbi tene na ala tënë so na ndembe so mbi ngba na popo ti ala. 26Wagbungo-koko ayeke Yingo-Vuru so Babâ ayeke tokua lo na iri ti mbi. Lo laa lo yeke fa ande na ala nda ti aye kue, lo yeke dabe ti ala na tënë so kue mbi tene na ala. 27“Mbi zia na ala siriri; siriri ti mbi wani laa mbi yeke mu na ala. Mbi yeke mu ni na ala tongana ti so azo ti dunia ayeke mu ni pepe. Ala gi be ti ala pepe; mbeto asara ala pepe. 28Ala ma fade tënë so mbi tene: ‘Mbi yeke gue, me mbi yeke kiri na tere ti ala.’ Tongana ala ye fade mbi, ka ala duti na ngia ndali ti so mbi yeke gue na Babâ. Biani, Babâ ayeke kota ahon mbi. 29Mbi tene na ala aye so kozoni si aye ni asi, tongaso, tongana aye ni asi, ala ma na be. 30Ti fadeso, mbi yeke kiri ti tene tënë na ala mingi pepe, ndali ti so gbia ti dunia so ayeke ga. Lo yeke na ngangu na ndö ti mbi pepe, 31me lo yeke ga titene azo ti dunia ahinga so mbi ye Babâ si ala hinga nga so mbi yeke sara ye kue na peko ti yanga ti Babâ. Ala londo na ndo so, e hon!”
Copyright
Learn More


text:
1Na ndaperere ti layenga, so ndo angba ti vuko, Marie ti kodro ti Magdala ague na du ti kuâ ni. Lo baa so a zi têne ti yanga ti du ti kuâ ni awe. 2Lo kpe, lo gue lo si na Simon nga na mbeni disiple, lo so Jésus aye lo mingi so. Lo tene na ala: “A zi Kota Gbia na ya ti du ti kuâ ni awe, e hinga ndo so a zia lo daa pepe!” 3Tongaso Pierre na mbeni disiple ni alondo, ala gue na du ti kuâ ni. 4Ala use kue ayeke kpe loro, me mbeni disiple ni akpe loro ngangu ahon Pierre; lo si na du ti kuâ ni kozoni. 5Lo kuku si lo baa akamba ti bongo alango na sese, me lo li na ya ti du ni pepe. 6Simon Pierre asi na peko ti lo si lo li na ya ti du ni. Lo baa akamba ti bongo so ayeke kâ 7nga na abongo so a kanga na li ti Jésus. Bongo ni na akamba ti bongo ni ayeke na ndo oko pepe, me a kanga ni si a zia ni nde. 8Tongaso, mbeni disiple ni, lo so asi fade na du ti kuâ kozoni so, lo li, lo baa si lo ma na be. 9Andaa tënë ti Mbeti ti Nzapa so atene, alingbi Jésus azingo na kuâ so, ala de ti ma ya ni pepe. 10Na pekoni, adisiple akiri na ndo ti ala. 11Marie aluti na gigi, na yanga ti du ti kuâ ni si lo yeke toto. So lo ngba ti toto, lo kuku ti baa ndo na ya ti du ni 12si lo baa a-ange use so ayu vuru bongo. Ala duti na ndo so a zia kuâ ti Jésus daa: oko na mbage ti li ti lo, oko na mbage ti gere ti lo. 13Ala hunda lo: “Wali, mo yeke toto ngbanga ti nyen?” Lo kiri tënë, lo tene: “Azo amu Kota Gbia ti mbi ahon na lo awe; mbi hinga ndo so ala zia lo daa pepe.” 14So tënë ni angba na yanga ti lo, lo baa ndo na peko si lo baa Jésus ayeke luti; me lo hinga lo tene, so Jésus laa pepe. 15Jésus ahunda lo: “Wali, mo yeke toto ngbanga ti nyen? Zo wa laa mo yeke gi lo?” Marie abaa ti lo atene so walekengo-ndo ni so laa si lo tene: “Pakara, tongana mo laa mo mu lo, mo hon na lo, fa na mbi ndo so mo zia lo daa si mbi gue mbi mu lo.” 16Jésus atene na lo: “Marie!” Marie abaa ndo na mbage ti lo si lo tene na yanga ti hebro lo tene: “Rabuni!” Ndani atene: “Wafango-ye.” 17Jésus atene na lo: “Zia ti gbu mbi, ngbanga ti so mbi de ti gue na Babâ pepe. Me mo gue, mo baa a-ita ti mbi, mo tene na ala, mo tene: ‘Mbi yeke gue na Babâ ti mbi so ayeke nga Babâ ti ala; lo yeke Nzapa ti mbi na Nzapa ti ala nga.’ ” 18Tongaso Marie ti kodro ti Magdala ague si lo tene na adisiple ti Jésus atene: “Mbi baa Kota Gbia!” Lo fa na ala nga tënë so Jésus atene na lo. 19Na lakui ti layenga ni, adisiple abongbi tere ti ala na ya ti mbeni da. Ala kanga yanga ti da ni na ndö ti ala, ngbanga ti so mbeto ti amakonzi ti azuife asara ala. Jésus aga si lo luti na popo ti ala, lo tene na ala: “Siriri aduti na ala!” 20Na peko ti tënë so, lo fa amaboko ti lo na kate ti lo na ala. So adisiple abaa Kota Gbia, be ti ala asi na kota ngia. 21Jésus akiri tënë na ala: “Siriri aduti na ala! Tongana ti so Babâ atokua mbi, mbi nga, mbi tokua ala.” 22Na pekoni, lo huru pupu na ndö ti ala si lo tene: “Ala wara Yingo-Vuru! 23Tongana ala zi siokpari na li ti mbeni zo, fade siokpari ti zo ni ayeke hon. Tongana ala zi siokpari na li ti mbeni zo pepe, fade siokpari ayeke ngba na li ti lo.” 24Thomas, mbeni disiple oko na popo ti adisiple baleoko na use, so a iri lo Ngbo, ayeke na popo ti amba ti lo na ndembe so Jésus asi na ni so pepe. 25Ambeni disiple ni atene na Thomas: “E baa Kota Gbia!” Thomas akiri tënë na ala, atene: “Tongana mbi baa ka ti pondi na ya ti amaboko ti lo pepe, mbi yoro li ti maboko ti mbi daa pepe si mbi yoro maboko ti mbi na ya ti ka ti kate ti lo pepe, mbi yeke ma na be oko pepe.” 26Yenga oko na pekoni, adisiple akiri abongbi tere ti ala na ya ti da, Thomas ayeke na popo ti ala. Ala kanga yanga ti da ni na kerere, me Jésus aga si lo luti na popo ti ala, lo tene: “Siriri aduti na ala!” 27Na pekoni, lo tene na Thomas: “Yoro li ti maboko ti mo na ndo so, mo baa maboko ti mbi. Yoro nga maboko ti mo na ndo so na ya ti kate ti mbi. Zia ti dekite, ma na be!” 28Thomas akiri tënë na lo, atene: “Kota Gbia ti mbi na Nzapa ti mbi!” 29Jésus atene na lo: “Ngbanga ti so mo baa mbi laa mo ma na be? Ti ala nzoni, ala so abaa mbi pepe si ala ma na be!” 30Jésus asara ambeni ye ti kpene mingi na le ti adisiple ti lo so a su tënë ni na ya ti mbeti so pepe. 31Me ti ambeni ye ti kpene so a su tënë ni na mbeti so, a su ni titene ala ma na be so, Jésus ayeke Mesii, Molenge ti Nzapa. Tongana ala ma na be, fade ala yeke duti na fini na lege ti lo.
Copyright
Learn More


text:
TOUR TI BA NDO JUILLET 2015
Tongana nyen ti hon ndo ti gingo bê?
Azo mingi ayeke tingbi na kpale ti yengingo ti sese, sukungo ti ngu wala ambeni kpale nde, na ambeni zo ni awara lege ti hon ndo ti gingo bê ti ala ahon ambeni. Na lege wa?
Gingo bê amû ndo!
Mbeni gingo nda ti ye afa so tongana zo agi bê ti lo mingi, lo lingbi ti kui hio. Mo lingbi ti sara nyen ti hon ndo ni?
Gingo bê na ndo ti nginza
Mbeni koli abâ lege ti sewa ti lo atâa so ngere ti aye ague na li ni ngangu.
Gingo bê na ndo ti sewa
Mbaï ti mbeni wali so lo na koli ti lo asara divorce, me so lo gbu ngangu na yâ ni, afa so ti duti na mabe ayeke kota ye mingi.
Gingo bê ndali ti aye ti sioni
E yeke sara tongana nyen ti kanga bê na yâ ti bira, sarango sioni na zo nga na asioni kobela?
Gigi ti mbi ayeke ga gi lani sioni sioni
Stephen McDowell ayeke lani mbeni maseka-koli so aninga na ngonzo ape, me mbeni fango zo so lo mû lani mbage ti lo dä ape la asara si lo changé fini ti lo.
Eskê e peut ti zia ngia na bê ti Nzapa?
Mo peut ti wara kiringo tënë ni na yâ ti mbaï ti Job, Lot nga na David, so ala kue asara lani akota faute.
Mo hinga?
Ândö, a yeke sara kua na atênë ti nekango na ye tongana nyen? Tongana a sara tënë ti dutingo “nduru na kate” ti mbeni zo aye ti tene nyen la?
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Bibe ti sarango sioni ye ni ayeke hunzi ande mbeni lâ?


text:
1Ita Théophile! Na ya ti kozo buku ti mbi, mbi tene tënë ti aye so kue Jésus asara nga na aye so lo fa, ngbene ye na tongo nda ni 2ngbii asi na lango so a mu lo na yayu. Kozo titene a mu Jésus na yayu, lo mu yanga na lege ti ngangu ti Yingo-Vuru na azo so lo soro ala ti ga awatokua. 3Na peko ti kuâ ti lo, lo fa tere ti lo na ala na alege nde nde si lo fa na ala biani so lo yeke na fini. Na ya ti lango baleosio, lo si na ala si lo fa na ala tënë na ndö ti Kodro-gbia ti Nzapa. 4Mbeni lâ, so lo na ala ayeke te kobe, lo mu yanga na ala, lo tene: “Ala ngba na Jérusalem, ala ku ye so Babâ amu zendo ni si mbi nga, mbi tene tënë ni lani na ala so. 5Jean abatize azo na ngu, me na ya ti akete lango, fade Nzapa ayeke batize ala na Yingo-Vuru.” 6So awatokua abongbi na tere ti Jésus, ala hunda lo, atene: “Kota Gbia, fadeso laa mo yeke kiri kodro-gbia ni na azo ti Israel?” 7Jésus akiri tënë na ala: “So ayeke tënë ti ala pepe ti hinga ngoi ni na ndembe ni. Biani, Babâ oko laa aleke na be ti lo na lege ti komandema ti lo. 8Me fade ala yeke wara ngangu na ndembe so Yingo-Vuru ayeke zu na ndö ti ala. Tongaso, ala yeke ga azo ti tenengo tënë ti ye so ala hinga na ndö ti mbi na Jérusalem, na Judée kue, na Samarii, ngbii ala si na nda ti sese kue.” 9Na peko ti tënë so, lo londo ti gue na yayu, ala ngba ti baa peko ti lo, me mbeni mbinda ahonde lo na le ti ala. 10So ala ngba ti baa ndo na nduzu na peko ti lo, ambeni koli use so ayu vuru bongo, aga aluti nduru na tere ti ala. 11Akoli ni atene na ala: “Ala azo ti Galile, ala ngba ti luti na ndo so ti baa ndo na nduzu ngbanga ti nyen? Jésus so a mu lo na popo ti ala ague na lo na yayu so, fade lo yeke kiri gi tongana ti so ala baa lo na guengo ni na yayu.” 12Tongaso, awatokua alondo na ndö ti hoto so a iri ni hoto ti a-olive si ala kiri na Jérusalem; hoto ni ayo nduru na kilometere oko na gbata ni. 13So ala si na gbata ni awe, ala li na ya ti kubu ti nduzu so ala yeke wara ka tere daa. Azo ni ayeke Pierre, Jean, Jacques, André, Philippe, Thomas, Barthélemy, Matthieu, Jacques, molenge ti Alfe, Simon so ayeke tiri ndali ti lipandaa ti kodro nga na Jude, molenge ti Jacques. 14Lakue na beoko, ala kue ayeke bongbi ti sambela, ala na ambeni wali, na Marie, mama ti Jésus nga na a-ita ti Jésus. 15Mbeni lâ, azo ti Jésus abongbi tere ti ala, li ti ala kue ayeke nduru na ngbangbo oko na baleuse. Pierre alondo na popo ti ala si lo tene: 16“A-ita, ye so Yingo-Vuru atene tënë ni na ya ti Mbeti ti Nzapa so, ayeke nzoni ye ni asi alingbi na ni. Yingo-Vuru atene tënë na ndö ti Judas na lege ti David; Judas so aga zo ti fango lege na azo ti gbungo Jésus so. 17Judas ayeke lani na popo ti e si a mu na lo mbage ti kua so e yeke sara so titene lo sara. 18Lo gue lani lo vo mbeni yaka na nginza so lo wara na lege ti ye ti sioni ti lo. Kâ, lo ti na li ti lo, ya ti lo asungba si avi ti lo kue atuku na sese. 19Azo ti Jérusalem kue ama tënë ni si ala iri yaka ni na yanga ti kodro ti ala atene ‘Hakeldama’, nda ni atene: ‘Yaka ti mene.’ 20Andaa a su na ya ti mbeti ti Abia, atene: ‘Ayeke nzoni ya ti da ti lo angba senge, mbeni zo alango daa pepe.’ Mbeni mbeti so a su, atene: ‘Ayeke nzoni mbeni zo amu kua na peko ti lo.’ 21Ambeni zo atambula na e na ya ti alango so Kota Gbia Jésus ade na popo ti e, 22ti londo na lango ti bateme ti Jean ngbii asi na lango so a mu Jésus na popo ti e, a gue na lo na yayu. Tongaso, ayeke nzoni mbeni oko na popo ti ala abongbi na e ti ga zo ti fango na azo tënë ti zingongo ti Jésus na kuâ.” 23Ala mu azo use azia na dawa ti ala: Joseph so a iri lo Barsabas, so mbeni iri ti lo ayeke Yustus, lo na Matthias. 24Na pekoni, ala sambela Nzapa, atene: “Kota Gbia, mo hinga be ti azo kue. Tongaso, na popo ti azo use so, fa na e zo wa laa mo soro lo 25ti sara kua ti watokua na peko ti Judas so azia kua ni ti gue na ndo so alingbi na lo.” 26Na pekoni, ala bi ye ti hinga zo wa laa a soro lo. Ye ni afa Matthias si a zia lo na tere ti awatokua baleoko na oko.
Copyright
Learn More


text:
Mo bâ na nene ni ye so mo wara?
“E wara . . . yingo so alondo na Nzapa, si e hinga aye so Nzapa amû ni na e na nzoni bê.”—1 ACOR. 2:12.
1. Bango ndo wa la azo mingi ayeke na ni na ambeni ngoi?
AZO ayeke tene ka atene: ‘Na ngoi so ye so mo yeke na ni ayeke dä ape la mo yeke bâ ni na nene ni’. Mo kue mo pensé tongaso na ambeni ngoi? Tongana mbeni zo awara aye kue na ngoi so lo ngbâ kete juska lo kono, mingi ni lo yeke bâ aye ni na nene ni kue pëpe. Na tapande, mbeni zo so akono na yâ ti sewa so azo ni ayeke na mosoro mingi alingbi ti bâ na nene ni pëpe aye so lo yeke na ni. A yeke ye so alingbi ti si na amaseka so ahinga nzoni pëpe aye wa la ayeke kota ye na yâ ti fini ti ala.
2, 3. (a) A lingbi amaseka so ayeke aChrétien asara hange na nyen? (b) Nyen la ayeke mû maboko na e ti bâ na nene ni ye so e yeke na ni?
2 Tongana mo yeke maseka, nyen la ayeke kota ye na lê ti mo? Ti amaseka mingi ti dunia so, ala ye gi ti wara aye ti sese: mbeni nzoni kua ti nginza, pendere da, wala afini ye so senda-kode asigigi na ni. Me tongana a yeke gi aye so la mo yeke gi ti wara, andâ mbeni ye so ayeke kota mingi ahon atanga ni kue amanke mo: songo ti mo na Nzapa. Mawa ni ayeke so, azo kutu mingi laso ade agi même ti lë songo na Nzapa pëpe. Ala amaseka so akono na gbe ti ababâ na amama ti ala so ayeke aTémoin, a lingbi ala sara hange si ala bâ tongana senge ye pëpe ye ti héritier ti yingo so ala wara (Mat. 5:3). Tongana ala bâ ni na nene ni pëpe, a yeke sara si ala lingbi ti wara vundu na yâ ti tanga ti fini ti ala.
3 Me, ala lingbi ti kanga lege na ye so ti si. Nyen la ayeke mû maboko na ala ti bâ na nene ni ye ti héritier ti ala ti yingo? Zia e bâ ambeni tapande so ayeke na yâ ti Bible so alingbi ti mû maboko na e ti hinga ndani so a yeke nzoni e bâ na nene ni ye ti héritier ti e ti yingo. Atapande so e yeke bâ ayeke mû maboko gi na amaseka pëpe me na aChrétien kue ti bâ na nene ni ye so Jéhovah amû na e.
ALA BÂ YE SO ALA WARA NA NENE NI PËPE
4. Nyen la 1 Samuel 8:1-5 afa na e na ndo ti amolenge ti Samuel?
4 Bible asara tënë ti ambeni zo so awara nzoni ye ti héritier ti yingo me ala bâ ni na nene ni pëpe. A yeke ye so asi na yâ ti sewa ti prophète Samuel so akomanse ti sara na Jéhovah na ngoi so lo ngbâ maseka mingi na lo ngbâ lakue be-ta-zo na Jéhovah (1 Sam. 12:1-5). Samuel azia lani mbeni tapande na amolenge ti lo, Joël na Abija, so a yeke nzoni fade ti tene ala mû peko ni. Me, ala bâ ni na nene ni pëpe, na ala sara ye ti sioni. Bible afa na e so ala sara ye tongana babâ ti ala ape, ala “kunyon fango ngbanga ti mbilimbili”, wala ala fâ ngbanga na lege ni ape.—Diko 1 Samuel 8:1-5.
5, 6. Nyen la asi lani na amolenge ti Josias nga na âta ti lo?
5 Amolenge ti Gbia Josias nga kue abâ ye ti héritier ti ala ti yingo na nene ni ape. Josias azia nzoni tapande na lege so lo voro Jéhovah na lege ni. Na ngoi so a wara mbeti ti Ndia ti Nzapa na a diko ni na Josias, lo sara kue ti sara ye alingbi na aye so Jéhovah ahunda. Lo zi ayanda nga lo tomba azo so asara yorö so ayeke na yâ ti kodoro ni, na lo wa azo ti sara ye so Jéhovah aye (2 aGbia 22:8; 23:2, 3, 12-15, 24, 25). Amolenge ti lo awara lani mbeni nzoni ye ti héritier ti yingo. Amolenge ti lo ti koli ota nga na mbeni âta ti lo aga agbia, me ala kue abâ na nene ni pëpe ye ti héritier so ala wara.
6 Joachaz molenge ti Josias aga gbia na peko ti lo, me lo sara “ye so ayeke sioni na lê ti L’Éternel”. Joachaz akomande asara gi nze ota na pekoni mbeni Pharaon ti Égypte akanga lo na lo kui na Égypte (2 aGbia 23:31-34). Na pekoni, ita ti lo Jojakim akomande asara ngu 11. Lo kue lo bâ na nene ni pëpe ye ti héritier so lo wara na mbage ti babâ ti lo. Ndali ti so Jojakim asara ye ti sioni, Jérémie atene prophétie so na ndo ti lo, lo tene: “Fade ala lu kuâ ti lo legeoko tongana zo alu kuâ ti lele.” (Jér. 22:17-19). Molenge ti Josias ti koli Sédécias nga na âta ti lo Jojakin so aga nga agbia na peko ti lo kue asara ye ti sioni. Ala sara ye na lege ni tongana ti Josias pëpe.—2 aGbia 24:8, 9, 18, 19.
7, 8. (a) Tongana nyen la Salomon abâ na nene ni pëpe ye ti héritier ti lo ti yingo? (b) Tapande ti azo so abâ na nene ni pëpe ye ti héritier ti ala ti yingo so Bible asara tënë ni afa na e nyen?
7 Salomon ayeke lani mbeni gbia so awara nzoni ye mingi na mbage ti babâ ti lo David. Atâa so lo yeke lani na yâ ti mbeni sewa so akpengba na lege ti yingo nga lo sara ye ti nzoni, a si na mbeni ngoi lo bâ na nene ni pëpe ye ti héritier so lo wara. “Na tongana Salomon aga mbakoro, awali ti lo agbian bê ti lo si lo gue na peko ti ambeni nzapa nde; na bê ti lo ayeke mbilimbili pëpe na L’Éternel Nzapa ti lo, tongana bê ti David babâ ti lo ayeke mbilimbili na Nzapa.” (1 aGbia 11:4). Ye so asara si Jéhovah abâ lo na nzoni lê pëpe.
8 Akoli kue so e sara tënë na ndo ti ala ayeke na yâ ti sewa so akpengba na lege ti yingo nga ala yeke na pasa ti sara ye so ayeke na lege ni. Mawa ni ayeke so ala zia pasa so ahon. Me na ngoi so a sû Bible nga na ngoi ti e nga kue, a yeke pëpe amaseka kue la asara tongaso. Zia e bâ anzoni tapande so ambeni maseka azia so amaseka so ayeke aChrétien alingbi ti mû peko ni.
ALA BÂ NA NENE NI YE SO ALA WARA
9. Tongana nyen la amolenge ti Noé azia lani mbeni nzoni tapande? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
9 Amolenge ti Noé azia mbeni nzoni tapande. Nzapa ahunda na babâ ti ala ti leke mbeni arche na ti zia azo ti sewa ti lo na yâ ni. Kite ayeke pëpe so amolenge ti Noé abâ so a lingbi ala sara ye so bê ti Jéhovah aye. Ala sara lani kua maboko na maboko na babâ ti ala. Ala mû maboko na lo ti leke arche, nga na pekoni ala lï na yâ ti arche ni (Gen. 7:1, 7). Ala sara tongaso ngbanga ti nyen? Genèse 7:3 atene so ala lï na anyama na yâ ti arche “ti bata hale ti ala na fini na ndo lê sese kue.” Azo nga kue asö kuâ lani. Ndali ti so amolenge ti Noé abâ na nene ni ye ti héritier ti yingo so ala wara na mbage ti babâ ti ala, ala wara pasa ti mû maboko ti tene a sö azo nga ti kiri na tâ vorongo na ndo ti sese so sioni ayeke dä pëpe.—Gen. 8:20; 9:18, 19.
10. Tongana nyen la amaseka osio so ayeke aHébreu na Babylone afa so ala bâ aye so a fa na ala na lege ti yingo na nene ni?
10 Angu mingi na pekoni, amaseka osio so ayeke aHébreu afa so ala manda ye so ayeke lani biani kota ye. A gue lani na Hanania, Misaël, Azaria nga na Daniel na Babylone na ngu 617 kozo ti Christ. Ala yeke pendere, ala hinga ndo na a lingbi lani ti duti ngangu na ala pëpe ti sara ye tongana ti azo ti Babylone. Me ala sara tongaso pëpe. Sarango ye ti ala afa so ala dabe ti ala na ye ti héritier ti ala, so ti tene aye so a fa na ala. Amaseka osio so awara ye ti nzoni mingi ndali ti so ala sara ye alingbi na aye so a fa na ala na lege ti yingo na ngoi so ala ngbâ kete.—Diko Daniel 1:8, 11-15, 20.
11. Tongana nyen la ambeni zo awara aye ti nzoni na lege ti aye so a fa na Jésus?
11 Mbeni zo so abâ ye ti héritier ti yingo na nene ni na so azia nzoni tapande so ahon atanga ni kue ayeke Jésus, Molenge ti Nzapa. Babâ ti lo afa na lo aye mingi, na lo bâ aye ni na nene ni biani. Ye so asigigi polele na ngoi so lo tene: “Mbi yeke tene gi aye so Babâ afa na mbi.” (Jean 8:28). Na lo ye lani mingi ti fa na azo aye so babâ ti lo afa na lo ti tene ala nga kue awara ye ti nzoni dä. Lo tene: “A lingbi mbi fa nga nzoni tënë ti royaume ti Nzapa na ambeni gbata nde, ngbanga ti so a yeke ndali ni si a tokua mbi.” (Luc 4:18, 43). Lo mû maboko na azo so ayeke mä lo ti bâ so a yeke kota ye ti tene ala mû mbage “ti dunia so pëpe,” so azo ti yâ ni abâ na nene ni pëpe aye ti yingo.—Jean 15:19.
BÂ NA NENE NI YE SO MO WARA
12. (a) Tongana nyen la tënë so ayeke na 2 Timothée 3:14-17 alingbi na dutingo ti amaseka mingi laso? (b) Ahundango ndo wa la a lingbi amaseka so ayeke aChrétien ahunda na tere ti ala?
12 Legeoko tongana ti amaseka so e sara tënë ti ala so, peut-être mo kue mo kono na gbe ti babâ na mama ti mo so asara na Jéhovah. Tongana a yeke tongaso, ye so Bible atene na ndo ti Timothée alingbi nga na dutingo ti mo. (Diko 2 Timothée 3:14-17.) A yeke babâ na mama ti mo la afa ye na mo lani na ndo ti tâ Nzapa nga ala la afa na mo tongana nyen ti zia ngia na bê ti lo. Peut-être babâ na mama ti mo akomanse ti fa ye na mo na ngoi so mo de foroto. Ye so asara si mo wara “ndara ti wara na salut na lege ti mabe na Christ Jésus” nga asara si mo wara “aye kue so mo yeke na bezoin ni” ti sara kua ti Nzapa. Fadeso, kota hundango ndo ni ayeke so: Mo bâ ye so mo wara so na nene ni? Hunda so alingbi ti pusu mo ti gbu li ti mo na ndo ti dutingo ti mo. Hunda tere ti mo: ‘Mbi bâ awakua ti Jéhovah mingi so aduti be-ta-zo so ayeke na fini kozo na mbi tongana nyen? A nzere na mbi ti duti Témoin ti Jéhovah? A nzere na mbi ti duti na popo ti kete wungo ti azo so laso Nzapa ahinga ala? Mbi bâ na nene ni kota pasa so mbi yeke na ni ti hinga tâ tënë?’
13, 14. Nyen la ambeni maseka so ayeke aChrétien atara ti sara? Mû mbeni tapande so afa ngbanga ti nyen a yeke na lege ti ndara ape ti sara tongaso.
13 Ambeni maseka so ababâ na amama ti ala so abata ala ayeke aChrétien alingbi ti bâ pëpe kota kangbi so ayeke na popo ti paradis ti e ti yingo so e yeke na yâ ni na vukongo ndo so dunia ti Satan ayeke na yâ ni. Ambeni atara même ti bâ wala gigi na yâ ti dunia so ayeke tongana nyen. Mo yeke mû loro na devant ti mbeni oto so ayeke hon gi ti hinga wala ayeke sara sioni na mo wala ayeke fâ mo? So ayeke ye ti buba. Legeoko nga, e yeke na bezoin pëpe ti tara asioni ye ti dunia so ti gi ti hinga asioni ye so e lingbi ti wara na peko ni.—1 Pi. 4:4.
14 Gener, so ayeke na Asie, akono na yâ ti mbeni sewa so azo ni ayeke aTémoin. Lo wara batême na ngoi so lo yeke na ngu 12. Me, so lo ngbâ maseka mingi, aye ti dunia so agboto lê ti lo. Lo tene: “Mbi ye lani ti wara ‘liberté’ so dunia so amû na zo.” Gener akomanse ti sara ye ti sioni na hondengo ni. Na ngoi so lo yeke na ngu 15, lo mû peko ti sioni sarango ye ti akamarade ti lo. Lo yeke nyon sämba tongana ala nga lo yeke na sioni yanga tongana ala. Gener ayeke sara lani ajeu vidéo ti ngangu na akamarade ti lo, na fani mingi lo yeke kiri na yanga-da na l’heure ape. Ye oko, tongana ngoi ayeke hon, lo ga ti bâ so aye ti dunia so lo bi tere ti lo dä asara si lo yeke na tâ ngia ape nga lo bâ so lo wara ye oko dä ape. Na ngoi so lo kiri na bungbi, lo tene: “Aye mingi ayeke dä so mbi ngbâ ti sara ngangu ti hon ndo ni, me aye ti nzoni so alondo na Jéhovah ayeke mingi ahon ni.”
15. Nyen la a lingbi même amaseka so ababâ na amama ti ala ayeke aTémoin ape agbu li ti ala na ndo ni?
15 Ambeni maseka ayeke dä na yâ ti congrégation so ababâ na amama ti ala so abata ala ayeke aTémoin pëpe. Tongana babâ na mama ti mo so abata mo ayeke aTémoin ape, gbu li ti mo na ndo ti kota pasa so mo yeke na ni fadeso ndali ti so mo hinga Wasarango ye nga mo sara na lo. Azo ayeke ngbundangbu mingi na yâ ti dunia. Tongaso, a yeke biani mbeni pasa ti duti na popo ti azo so na nzoni bê Jéhovah agboto ala na mbage ti lo nga so lo fa tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible na ala (Jean 6:44, 45). Tongana a mû azo 1000 laso, gi zo oko na popo ti ala la ahinga tâ tënë nzoni, na mo yeke na popo ti azo so ahinga tâ tënë so. Atâa a yeke babâ na mama ti e la afa na e tâ tënë wala a yeke ala ape, e yeke na ngia mingi so e hinga tâ tënë. (Diko 1 aCorinthien 2:12.) Gener atene: “Mbi yeke zo wa ti tene Jéhovah so ayeke Wa ti dunia kue ahinga mbi?” (Ps. 8:5). Mbeni ita-wali atene: “Tere ti a-élève anzere mingi tongana maître ti ala ahinga iri ti ala na popo ti amba ti ala nga lo hinga ambeni ye nde na ndo ti ala. A yeke biani mbeni kota pasa mingi ti tene Jéhovah so ayeke Kota Wafango ye ahinga e.”
NYEN LA MO YEKE SARA ANDE NYEN?
16. Nyen la ayeke nzoni amaseka so ayeke aChrétien asara?
16 Tongana mo gbu li ti mo na ndo ti pendere pasa so mo yeke na ni, mo yeke leke na bê ti mo ti ngbâ na popo ti kete wungo ti azo so asara ye so ayeke nzoni na yâ ti fini ti ala. Tongana mo sara tongaso, mo yeke duti na popo ti gbâ ti awakua ti Jéhovah so ayeke be-ta-zo. Sara ye pëpe tongana ti mingi ti amaseka ti dunia so, so ayeke buba gigi ti ala nga so ayeke pëpe na beku ndali ti gigi ti ala ti kekereke.—2 aCor. 4:3, 4.
17-19. Nyen la alingbi ti mû maboko na mo ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti dutingo nde na dunia so?
17 Ti duti nde na dunia so ayeke lakue kete ye ape. Me, tongana mo gbu li ti mo na ndo ni, mo yeke bâ so a yeke lege ti ndara ti tene e duti nde na dunia so. Zia e mû tapande ti mbeni zo ti kpengo loro ti kota ngia ti awanguru. Lo hinga so ti tene lo kpe loro ni nzoni, a lingbi lo te ambeni kobe ape nga lo sara pëpe ambeni ye so tanga ti azo ayeke sara. Peut-être a lingbi lo zia lege ti aye so alingbi ti mû ngoi ti lo mingi nga na aye so alingbi ti gboto lê ti lo. Nga, tongana lo yeda ti duti nde na azo, a yeke mû lege na lo ti tara tere ti lo mingi nga ti mû loro nzoni.
18 Mingi ti azo ti dunia so apensé mingi pëpe na ndo ti aye ti sioni so alingbi ti si na peko ti aye so ala sara, me awakua ti Jéhovah asara tongaso ape. Tongana e yeke nde na dunia so, nga e ke aye tongana lango-sioni so alingbi ti buba songo ti e na Jéhovah, e yeke “gbu fini so ayeke tâ fini ni biani.” (1 Tim. 6:19). Ita-wali so e sara tënë ti lo fade atene: “Tongana mo fa na azo aye so mo mä na bê na ni sân ti sara mbeto, tere ti mo ayeke nzere mingi na hunzingo ti lango ni. A yeke fa so mo wara ngangu ti hon ndo ti aye ti dunia ti Satan so. Kota ye ni ayeke so, a yeke duti mo bâ mo tene mo yeke bâ Jéhovah Nzapa so ayeke pika kate ti lo na ndo ti mo nga lo yeke he ngia na mo. A yeke na ngoi so la tere ti mo ayeke nzere ti duti nde na dunia so.”
19 Tongana zo apensé gi na ndo ti aye so lo lingbi ti wara laso, lo yeke buba gigi ti lo (Zo-ti. 9:2, 10). Mo hinga ndani so mo yeke na ndo ti sese nga mo yeke na pasa ti ngbâ na fini lakue lakue. Ye so amû maboko na mo ti mû anzoni desizion nga ti ke ti ‘tambela tongana ti azo ti dunia so’. Gigi ti mo ayeke duti biani nzoni.—aÉph. 4:17; Mal. 3:18.
20, 21. Tongana e mû anzoni desizion, nyen la e yeke wara ande? Nyen la Jéhovah ahunda na e?
20 Tongana e mû anzoni desizion, e yeke duti na ngia na yâ ti fini ti e laso nga ande “sese ayeke ga ti [e]”, so ti tene e yeke ngbâ na ndo ni teti lakue lakue. Jéhovah ayeke sara ande aye ti nzoni mingi na e ahon ti so e pensé na ni (Mat. 5:5; 19:29; 25:34). Ye oko, Nzapa ayeke mû aye na e gi tongaso pëpe. Lo hunda na e ti mä yanga ti lo. (Diko 1 Jean 5:3, 4.) A yeke kota ye ti tene e sara na lo be-ta-zo laso.
21 E yeke na kota pasa mingi ti wara aye mingi na mbage ti Nzapa. E hinga atënë so ayeke na yâ ti Bible nzoni nga e hinga tâ tënë nzoni na ndo ti lo nga na ndo ti aye so lo leke ti sara. Tere ti e anzere ndali ti pasa so e yeke na ni ti tene iri ti lo ayeke na ndo ti e nga e yeke aTémoin ti lo. Nzapa atene na e so lo yeke mû maboko na e (Ps. 118:7). Zia e kue, atâa e yeke maseka wala kangba, e fa so e bâ na nene ni ye ti héritier ti e ti yingo na lege so e sara ye na yâ ti fini ti e na mbeni lege so afa so e ye mingi ti mû na Jéhovah “gloire lakue lakue.”—aRom. 11:33-36; Ps. 33:12.


text:
Atënë so azo ahunda
Akeke use so abungbi aga oko so a sara tënë ni na Ézéchiel chapitre 37 aye ti sara tënë ti nyen?
Na lege ti prophète Ézéchiel, Jéhovah atene kozo awe so azo ti Israël ayeke kiri na Sese ti Zendo nga ala yeke kiri ti bungbi ti ga mara oko. Prophétie ni afa nga kozo awe so azo so ayeke voro Nzapa na ngoi ti alango nda ni so ayeke bungbi ti ga mara oko.
Jéhovah atene na prophète ti lo Ézéchiel ti sara mbeti na ndo ti akeke use. Na ndo ti kozo ni lo sara dä lo tene, “Teti Juda, na afon lo amolenge ti Israël,” nga na ndo ti use ni lo sara dä lo tene, “Teti Joseph, keke ti Ephraïm, na afon lo azo ti da ti Israël kue.” A tene na Ézéchiel ti tingbi akeke use so ti tene a ga gï “keke oko” na yâ ti maboko ti lo.—Ézéch. 37:15-17.
Tënë “Ephraïm” aye ti sara tënë ti nyen? Jéroboam so ayeke lani kozo gbia ti royaume ti akete mara bale-oko ti azo ti Israël ti banga, alondo na yâ ti mara ti Éphraïm, so ayeke lani mara ti ngangu na popo ti akete mara ni kue (Deut. 33:13, 17; 1 aGbia 11:26). Mara so aga na lege ti Ephraïm so ayeke molenge ti Joseph (Nom. 1:32, 33). Joseph awara mbeni tufa so ayeke nde na mbage ti babâ ti lo, Jacob. Tongaso, a yeke na lege ni ti iri keke so aduti fä ti royaume ti akete mara bale-oko so a tene “keke ti Éphraïm”. Na ngoi so Ézéchiel atene prophétie na ndo ti akeke use so, andâ azo ti Assyrie amû azo ti royaume ti Israël ti banga ague na ala na ngbâa aninga awe, ngbene ye na ngu 740 kozo ti Christ (2 aGbia 17:6). Tongaso, na ngoi ti Ézéchiel, yâ ti gbâ ti azo ti Israël akangbi kirikiri na yâ ti kodoro-togbia ti Babylone, so akinda kodoro-togbia ti Assyrie.
Na ngu 607 kozo ti Christ, azo ti Babylone amû na ngangu amara use ti royaume ti mbongo ti Juda nga ala gue na ala na Babylone. Ala mû nga peut-être tanga ti azo ti royaume ti Israël ti banga so angbâ lani ahon na ni. Molongo ti agbia so aga na lege ti Juda akomande lani na ndo ti akete mara use so. Aprêtre nga kue alango na Juda ndali ti so ala sara kua na temple na Jérusalem (2 Chron. 11:13, 14; 34:30). A yeke na lege ni ti tene so keke ‘ti Juda’ so aye ti sara tënë ti akete mara use ti royaume ti mbongo.
Lawa la a bungbi akeke use so? A yeke na ngoi so azo ti Israël akiri na Jérusalem ti kiri ti leke temple na ngu 537 kozo ti Christ. Azo so aga na iri ti akete mara use ti royaume ti Juda nga na ti akete mara bale-oko ti royaume ti Israël akiri legeoko. Kangbi ayeke na popo ti azo ti Israël mbeni pëpe (Ézéch. 37:21, 22). Azo ti Israël akiri abungbi oko si ayeke voro Jéhovah. Prophète Ésaïe nga na Jérémie asara nga tënë ti kiringo ti sarango songo so kozo awe.—És. 11:12, 13; Jér. 31:1, 6, 31.
Nyen la prophétie ti Ézéchiel so afa kozo na ndo ti tâ vorongo? A fa so Jéhovah ayeke sara si awakua ti lo aga “oko”. (Ézéch. 37:18, 19). Zendo so aga biani tâ tënë na ngoi ti e? En. Prophétie so ato nda ti ga tâ tënë na ngu 1919. Kozo na ni, Satan atara lani ti kangbi yâ ti awakua ti Nzapa biani biani. Me na ngu 1919, yeke yeke a kiri a leke ala nga a kiri a bungbi ala oko.
Na ngoi ni so, mingi ti azo so a bungbi ala oko lani so ayeke na beku ti ga agbia nga na aprêtre legeoko na Jésus na yayu (Apoc. 20:6). Na lege ti fä, ala yeke tongana keke ti Juda. Ye oko, tongana ngoi ayeke hon, azo mingi mingi so ayeke na beku ti wara fini ti lakue lakue na ndo ti sese akomanse ti bungbi legeoko na azo so ayeke aJuif na lege ti yingo so (Zach. 8:23). Ala yeke tongana keke ti Joseph, nga ala yeke pëpe na beku ti komande legeoko na Christ.
Laso, agroupe use so abungbi oko so ayeke voro Jéhovah na gbe ti Gbia oko, Jésus Christ, so a sara tënë ti lo na lege ti prophétie a tene “boy ti Mbi David”. (Ézéch. 37:24, 25). Jésus asambela ti tene —adisciple ti lo kue ‘aduti oko, legeoko tongana ti so Babâ ti lo ayeke beoko na lo na lo yeke beoko na Babâ ti lo’. * (Jean 17:20, 21). Jésus afa nga kozo awe so kete kundu ti lo, so ti tene aChrétien so a soro ala ti gue na yayu, nga na “ambeni ngasangbaga” ti lo ayeke bungbi ti “ga kundu oko”. Ala kue ayeke duti na gbe ti “berger oko.” (Jean 10:16). Tongana ti so Jésus atene lani, awakua ti Nzapa kue laso abungbi oko, atâa ala yeke na beku ti wara fini ti lakue lakue na yayu wala na sese.
^ par. 5 Na ngoi so Jésus asara tënë ti fä ti alango ti nda ni, lo tene ambeni toli na adisciple ti lo. A yeke nzoni ti bâ so kozoni kue lo sara tënë ti “ngbâa be-ta-zo so ayeke sara ye na ndara,” mbeni kete groupe ti aita-koli so a soro ala ti gue na yayu so ayeke mû li ni na popo ti awakua ti Nzapa (Mat. 24:45-47). Na pekoni, lo tene atoli so andu kozoni kue aChrétien kue so a soro ala ti gue na yayu (Mat. 25:1-30). Na nda ni, lo sara tënë ti ala so ayeke na beku ti ngbâ na fini na ndo ti sese, so ayeke mû maboko na aita ti Christ (Mat. 25:31-46). Legeoko nga, na ngoi so prophétie ti Ézéchiel akomanse ti ga tâ tënë na ngoi ti e, a bâ kozoni kue azo so ayeke na beku ti wara fini na yayu. Atâa so royaume ti akete mara bale-oko so ayeke pëpe fä ti azo so ayeke na beku ti ngbâ na fini na ndo ti sese, bungbingo oko so asara tënë ni na yâ ti prophétie so adabe ti e na dutingo beoko ti azo so ayeke biani na popo ti ala so ayeke na beku ti ngbâ fini na ndo ti sese nga na ala so ayeke na beku ti wara fini na yayu.


text:
MBAGE 13
A lingbi e sara nyen ti nzere na lê ti Nzapa?
Ke aye so ayeke sioni. 1 aCorinthien 6:9, 10
Tongana e ndoye Jéhovah, e yeke sara pëpe aye so lo ke.
Jéhovah aye si e nzi pëpe, e nyon sämba ahon ndo ni pëpe, e nyon mbangi wala manga pëpe.
Nzapa ake fango zo, tukungo ngo nga bungbingo koli na koli wala wali na wali. Lo ke ti tene e sara bê ti ye nga lo ke ti tene e tiri.
A lingbi e voro ayanda pëpe nga e sara yorö pëpe.
Na ndo ti sese so ayeke ga paradis, asioni zo ayeke duti dä pëpe.
Sara ye so ayeke nzoni. Matthieu 7:12
Ti tene e nzere na lê ti Nzapa, a lingbi e sara kue ti sara ye tongana lo.
Ye amba ti mo na sarango nzoni bê na ala nga na mungo ye na ala.
Sara ye mbilimbili lakue.
Duti zo so asara nzoni bê nga apardone zo.
Fa tënë ti Jéhovah nga na andia ti lo na azo. —Ésaïe 43:10.
TI HINGA AMBENI TËNË
Tongana nyen andia ti Nzapa ayeke sara nzoni na e?
Jésus afa ndani so e bezoin ti tene Bible afa lege na e. Lo fa nga akota ndia ni use.
Ndani nyen ti manda Bible?
Bible ayeke mû maboko laso na azo kutu na kutu na yâ ti dunia kue ti wara akiringo tënë na angangu tënë so ala yeke hunda na yâ ti gigi ti ala. Mo nga kue mo ye ti duti na popo ti ala?


text:
20: Ye ti sioni asi na Dina
MO BÂ azo so Dina ague ti bâ ala? Lo gue ti bâ ambeni molenge-wali ti sese ti Canaan. Bê ti babâ ti lo Jacob anzere na ye so? Ti kiri tënë na ni, dabe ti mo na tënë ti bê ti Abraham na Isaac na ndo awali ti Canaan.
Abraham aye lani si molenge ti lo Isaac amû mbeni wali ti sese ti Canaan? Oko pëpe. Isaac na Rebecca aye lani si molenge ti ala Jacob amû mbeni wali ti Canaan? Oko pëpe. Ngbanga ti nyen?
A yeke ngbanga ti so azo so avoro anzapa ti wataka. Ala yeke anzoni zo ti sara mariage na ala pëpe, na ala yeke anzoni zo ti fono na ala nga pëpe. Ni la e hinga so bê ti Jacob anzere pëpe tongana molenge ti lo ti wali afono na amolenge-wali ti Canaan.
Biani, ye ti sioni asi na Dina. Na lê ti foto so, mo bâ koli so ayeke bâ Dina? Lo yeke zo ti Canaan. Iri ti lo ayeke Sichem. Mbeni lâ tongana Dina aga ti bâ amba ti lo, koli so agbu lo na ngangu na alango na lo. So ayeke nzoni pëpe, ngbanga ti so gi koli na wali so asara mariage awe si alingbi ti duti koli na wali. Sioni so Sichem asara na tere ti Dina aga na akpale mingi na pekoni.
Tongana aita ti Dina ti koli amä ye so asi, ngonzo agbu ala mingi. Aita ti lo use, Siméon na Lévi, amû akota zembe na ala gue na tere ti akoli ti kodoro ni na ngoi so akoli so aku tere ti ala na ni pëpe. Ala use na aita ti ala ti koli afâ Sichem na tanga ti akoli ti kodoro ni kue. Ngonzo asara Jacob mingi ndali ti so amolenge ti lo ti koli asara ye ti sioni so.
Ngbanga ti nyen aye ti sioni so asi? A yeke ngbanga ti so Dina afono na azo so abata andia ti Nzapa pëpe. E ye ti sara legeoko tongaso pëpe. Ni la?
Genèse 34:1-31.
Ahundango tënë
- Ngbanga ti nyen Abraham na Isaac aye lani pëpe ti tene amolenge ti ala amû awali ti sese ti Canaan?
- A nzere lani na Jacob ti tene molenge ti lo ti wali asara kamarade na amolenge-wali ti Canaan?
- Koli wa la ayeke bâ Dina na lê ti foto so? Ye ti sioni wa lo sara?
- Siméon na Lévi asara nyen tongana ala mä ye so asi na ita ti ala Dina?
- Jacob ayeda lani na ye so Siméon na Lévi asara?
- Ngbanga ti nyen aye ti sioni so kue asi na sewa ni?
Ambeni hundango tënë
- Diko Genèse 34:1-31.
Dina ague abâ awali ti sese ti Canaan gi fani oko awe? Ngbanga ti nyen mo tene tongaso? (Gen. 34:1).
Ngbanga ti nyen Dina ayeke kamême na tënë na li ti lo ndali ti sioni ye so asi na lo? (aGal. 6:7).
Tongana nyen amaseka laso alingbi ti fa so ala manda ye na lege ti sioni ye so asi na Dina? (aProv. 13:20; 1 aCor. 15:33; 1 Jean 5:19).


text:
CHAPITRE 19
Lo fa tënë na mbeni wali ti Samarie
JÉSUS AFA TËNË NA AZO TI SAMARIE
VORONGO SO NZAPA AYEDA NA NI
Ti londo na Judée ti gue na Galilée, Jésus na adisciple ti lo ague na mbage ti nord na hongo na yâ ti kodro ti Samarie. Voyage ni afatigué ala kue. A si na midi, nduru na gbata ti Sychar, ala luti kete ti wu tere ti ala na tere ti mbeni dû ti ngu, so peut-être Jacob la azi ni wala lo payé azo la azi ni a sara angu mingi awe. Dû ti ngu so angbâ juska laso, na a peut ti wara ni nduru na gbata ti Naplouse.
Na ngoi so Jésus angbâ ti lo ti wu tere na tere ti dû ti ngu ni, adisciple ti lo ague na mbeni gbata so ayeke nduru, ti vo kobe ti tengo ni. Na ngoi so ala ngbâ kâ, mbeni wali ti Samarie aga ti tö ngu. Jésus atene na lo: “Mû na mbi ngu mbi nyon.”—Jean 4:7.
Ndali ti ambeni kpale so alondo na popo ti ala giriri, aJuif na azo ti Samarie ayeke mä ka tere ape. Tongaso, bê ti wali ni adö na lo hunda Jésus, lo tene: “A sara tongana nyen si, mo so mo yeke Juif, mo hunda ngu ti nyongo na mbi so mbi yeke zo ti Samarie so?” Jésus akiri tënë na lo atene: “Tongana mo hinga fade matabisi so Nzapa amû senge senge na azo nga zo so atene na mo: ‘Mû na mbi ngu mbi nyon’, ka fade mo hunda lo, lo yeke mû na mo ngu so ayeke mû fini na zo.” Wali ni atene na lo, a tene: “Kota zo, mo yeke même na rambâi ti gboto na ngu ape nga dû ti ngu ni alï mingi. Ka mo yeke wara ti mo ngu so ayeke mû fini na zo so na ndo wa? Eskê mo yeke kota ahon kotara ti e Jacob? lo so azia na e dû ti ngu ni so nga so lo wani, amolenge ti lo nga na abagara ti lo anyon ni so?”—Jean 4:9-12.
Jésus atene: “Zo kue so anyon ngu so, nzara ti ngu ayeke kiri ti sara lo. Me zo so anyon ngu so mbi yeke mû ande na lo, nzara ti ngu ayeke sara lo oko ape, ngu so mbi yeke mû na lo ayeke ga ande tongana mbeni li ti ngu na yâ ti lo na ayeke sigi ti mû na zo fini ti lakue lakue.” (Jean 4:13, 14). Atâa so lo fatigué, Jésus ayeke na nzara ti fa tâ tënë so amû fini na wali ti Samarie so.
Na pekoni, wali ni atene: “Kota zo, mû na mbi ngu ni so si nzara ti ngu asara mbi encore ape na mbi ngbâ ti ga ge ti tö ngu ape.” Âmanke Jésus aye ti changé lisoro ni, ni la lo tene na wali ni, lo tene: “Gue, mo iri koli ti mo, mo na lo aga ge.” Me wali ni atene: “Mbi yeke na koli ape.” Me li ti lo adoit ti kpe lani kue na ngoi so Jésus atene na lo, a tene: “Mo tene tâ tënë tongana mo tene: ‘Mbi yeke na koli ape.’ Bâ, mo mû lani akoli oku, na koli so mo yeke duti na lo fadeso ayeke koli ti mo ape.”—Jean 4:15-18.
Wali ni amä lani yâ ti tënë ni, ni la bê ti lo adö na lo tene: “Kota zo, mbi bâ so mo yeke mbeni prophète.” Me lo fa nga so aye ti yingo agbu bê ti lo. Lo fa ni tongana nyen? Lo tene: “Akotara ti e [azo ti Samarie] avoro lani Nzapa na ndo ti hoto so [Hoto ti Guérizim, so ayo na ala ape]. Me ala [aJuif], ala tene a lingbi azo avoro Nzapa gï na Jérusalem.”—Jean 4:19, 20.
Me Jésus afa na lo so place so ayeke voro Nzapa dä la ayeke kota ye ape. Jésus atene: “Ngbonga ni ayeke ga ande so ala yeke voro Babâ na ndo ti hoto so ape wala na Jérusalem ape.” Na pekoni lo kiri lo tene na wali ni, lo tene: “Ngbonga ni ayeke ga, a si nga awe, so atâ zo ti vorongo Nzapa ayeke voro Babâ na yingo nga na tâ tënë, ndali ti so, Babâ ni ayeke gi mara ti azo tongaso ti voro lo.”—Jean 4:21, 23, 24.
Ye so Babâ ni ayeke ku ti bâ na mbage ti azo so ayeke voro lo ayeke pëpe ndo so ala yeke voro lo dä, me tongana nyen la ala yeke voro lo. Tënë ni andu bê ti wali ni, na lo tene na Jésus, lo tene: “Mbi hinga so Messie, lo so a iri lo Christ, ayeke ga. Tongana lo ga, lo yeke fa ande aye kue na e polele.”—Jean 4:25.
Na pekoni, Jésus atene mbeni kota tâ tënë na wali ni, lo tene: “Mbi so mbi yeke sara tënë na mo so, mbi la mbi yeke lo.” (Jean 4:26). Gbu li na ndo ti tënë so si! Mbeni wali aga ti tö ngu na bê ti midi, na Jésus amû na lo kota pasa, na fango na lo polele so ni la ni yeke Messie ni. Na bango ni, ade Jésus atene tënë ni so polele tongaso na yanga ti lo na mbeni zo ape.
GBÂ TI AZO TI SAMARIE AMÄ NA BÊ
Tongana adisciple ti Jésus alondo ti vo kobe na gbata ti Sychar si ala kiri, ala wara Jésus na place so fade ala zia lo dä, so ti tene na tere ti dû ti ngu ti Jacob. Me ala wara Jésus na sarango lisoro na mbeni wali ti Samarie. Na ngoi so adisciple ni ayeke si, wali ni azia ta ti ngu ti lo ni na lo gue na kodro.
Tongana lo si na Sychar, wali ni afa na azo peko ti atënë kue so Jésus atene na lo. Lo tene na ala na bê ti lo kue, lo tene: “Ala ga, ala bâ mbeni koli so afa na mbi peko ti aye kue so mbi sara ândö.” Peut-être ti zingo nzara ti bê ti ala, wali ni ahunda ndo atene: “Âmanke Christ ni la ape?” (Jean 4:29). Kota tënë la lo bi na sese so, na a yeke depuis na ngoi ti Moïse la si tënë ni so akomanse ti gbu bê ti azo (Deutéronome 18:18). Tënë ni so apusu azo ti kodro ni ti ga ti bâ Jésus na lê ti ala wani.
Na oko ngoi ni, adisciple ti Jésus angbâ ti hunda na Jésus ti te kobe so ala ga na ni so. Me lo tene na ala, lo tene: “Mbi yeke na kobe ti tengo ni so ala hinga ni ape.” Adisciple ni akomanse ti hunda tere ti ala na popo ti ala atene: “Eskê mbeni zo aga na lo kobe fade?” Na nzoni bê, Jésus akiri mbeni tënë so atene gbâ ti ye na adisciple ti lo, lo tene: “Kobe ti mbi ayeke ti sara ye so bê ti lo so atokua mbi aye nga ti hunzi kua so lo mû na mbi ti sara.”—Jean 4:32-34.
Kua so Jésus angbâ lani ti sara tënë ni ayeke pëpe kua ti fango lê ti kobe, so angbâ ti lo encore anze osio tongaso na devant. Nde na so, lo ngbâ ti sara tënë ti fango lê ti kobe na lege ti yingo, ni la lo tene: “Ala yô lê ti ala na ala bâ ayaka ni, akobe ni abe awe ti tene a ko ni. Zo ti kongo lê ti kobe ni awara futa ti lo awe si lo yeke bungbi alê ti kobe ni ndali ti fini ti lakue lakue, tongaso si zo ti lungo ye ni nga na zo ti kongo ni alingbi ti sara ngia legeoko.”—Jean 4:35, 36.
Peut-être Jésus abâ awe ye so ayeke ga ande na peko ti lisoro so lo na wali ti Samarie asara so. Gbâ ti azo ti Sychar amä na bê na lo, Jésus ni, ndali ti tënë so wali ni atene na ala, a tene: “Lo fa na mbi peko ti aye kue so mbi sara ândö.” (Jean 4:39). Tongaso, tongana ala si na place ti dû ti ngu ni, ala hunda na Jésus ti ngbâ na ti fa na ala ambeni ye na ndo ni. Jésus ayeda, na lo ngbâ na Samarie teti lango use.
Tongana azo ti Samarie amä lani atënë so Jésus ayeke tene, gbâ ti ala amä na bê na lo, na ala tene na wali ni atene: “Ti fadeso, a yeke ngbanga ti tënë ti mo pëpe si e mä na bê, ndali ti so e mä na mê ti e wani nga e hinga so koli so ayeke biani sauveur ti dunia so.” (Jean 4:42). Wali ti Samarie so azia na e tâ mbeni nzoni tapande na ndo ti tënë ti fango tënë na ndo ti Jésus, na lege so lo zingo nzara ti bê ti azo tongaso si ala gi ti hinga ambeni ye mingi.
Girisa ape so a ngbâ nze osio ti tene ngoi ti fango lê ti kobe akomanse. Na yâ ti kodro ni so, ngoi ti fango lê ti kobe ayeke komanse na nze ti mars wala na avril tongaso. So ti fa so, e yeke peut-être na nze ti novembre wala décembre tongaso. Ye so aye ti fa so, na peko ti so ala sara Pâque ti ngu 30 ti ngoi ti e, Jésus na adisciple ti lo asara nze miombe tongaso na Judée, na ala yeke fa tënë na ala yeke batize azo na ndo ni so. Fadeso, ala yeke gue na mbage ti nord na Galilée, kodro ti ala. Me nyen la ayeke ku ala kâ?
TI HINGA AMBENI TËNË
Mo lingbi ti hinga tâ bungbi ti vorongo Nzapa tongana nyen?
Tâ bungbi ti vorongo Nzapa ayeke gi oko? Ti hinga ni, bâ aye oku so afa tënë na ndo ni.


text:
1Wü di enga wüna, teka ngü ka wü bu yi, te ewü to maguma wü fü Yesu, ah le de yi le ewü baka wü di enga ni yi. Te gara kpara koro esüka yi, fü yi afï, gü ba, engu wu ngü ka Me reke mbi mbi de, amba ah to maguma ye ka-ye eyi fü Yesu la, ah le de yi za engu esüka yi gbü mürü. Yi mere e angbü ega yïkï fefe na, teka fïngangü kaka-na, te di kpikpi ye ne, de. 2Nih ceka la, wü gara kpara ngbü efï nda-wü, gü ba, "Me le de ani zü so de." Fü ewü angbü ezü ka-wü bü kpa wuru. Amba wü gara kpara ngbü efï nda-wü, gü ba, "E-mazü de kpeke ngü gbü jia Me nda de." Te di bala, fü ewü angbü ezü nga nzö wü e ʼburu. 3Te mü fï, gü ba, "Ah ka-ye mbi gbü jia ni, teka fü ni adi ezü wü gara e ʼburu azü," la, ah de siti ngü nda de, mü zü e ka-mü ezü. Amba de mü mere e adi emala ngü te kpara, de te ngbü ece wü gara e ace, ne de. Kükürü de, angü Me le engu ka-ye eyi. Kpah bala, te mü le adi ezü nda-mü bü duu kpa wuru la, ah de siti ngü nda kpah de. Amba de mü mere e adi emala ngü te kpara, te ngbü ezü wü e ʼburu azü, ne de. Kükürü de, angü Me le engu ka-ye eyi. 4Mü ngbü emala ngü eküte kpara la bala, engu de labï ka-mü? Aʼa, ah bala de! Kpara la ka-ye de labï ka Me! Kpara la ngbü emere tima ka-ye fü Me. Te di bala, mü ena amala, gü ba, engu ngbü emere siti ngü, neh baye? Me, te di de mere kpara kaka-na ne, ena amala nga siti ngü, anga züka ngü kaka, ka-ye me-ye. Me ngbü ele nih ʼburu, angü ngü ka zü-e, ah gbü jia Me ba kpeke ngü nda de. 5Kpah bala, wü gara kpara esüka yi ngbü efï nda-wü, gü ba, gara sïkpï de mere sïkpï gbü jia Me. Wü gara yi ngbü efï nda-wü, gü ba, wü sïkpï ka-wü ʼburu ʼdö biringbö. Ah le de yi fï nga ngü la mbi mbi mbi. Te mü fï, gü ba, sïkpï ne de mere sïkpï, ah mbi. Anga te gara kpara fï nda-ye, gü ba, sïkpï la, ah de mere sïkpï nda de la, ah kpah mbi. Ah le de yi mere bü mene ngü te Me sere fü yi. 6Te kpara fe gara sïkpï, ga, ah de mere sïkpï, ah ngbü emere ngü la bala teka ne? Ah fe sïkpï la teka agbo nga ïrï Me gbügbü de? Anga te kpara ngbü ezü wü so ʼburu la, engu gbo nga ïrï Me teka wü so la de? Anga te kpara le azü so de la, ah ce so la teka ngü ka Me de? Wayi, engu ngbü kpah egbo nga Me teka ngü la. Te di bala ne, Me ngbü eceka wü kpara la ʼburu baka wü di ye. 7Baka te nih di la ladü füh kotö sene ne, nih ena angbü emere ngü, baka e te nih ngbü ele? Ah bala de! Ah le de nih di emere mene ngü, de te ena areke gbü jia Me. Kpah bala, te nih ena akpi la, nih tï afe sïkpï ka kpi ka-nih me-nih ne, nda-nih de. Me ena afe sïkpï la ka-ye me-ye, angü nih de wü kpara kaka. Te nih ngbü ezükü, anga te nih kpi akpi, ah le de nih wu awu, gü ba, nih de kpara ka Miri Yesu. 9Angü dela si-ngü te Yesu Kurisito kpi tete, fü engu adu azükü gbü kpi ne, teka adu angbü Miri gbü nzö wü kpara ʼburu, mene ewü te ewü kpi eyi, abe kpah te mene ewü te ewü di la ezükü ne. 10Te di bala, mü ena angbü emala siti ngü te enga ni mü bala, neh teka ne? Mü ena ayi-tata, teka ngü te engu ngbü emere, neh baye baye? Dela ngü ka-mü? Dela ka-ye ngü ka Me. Angü te gara, gbü adu sïkpï, nih ena arü ʼburu engagira Me, fü engu ayi-ta nih, teka wü ngü de te nih ngbü emere ne, ka-ye me-ye. 11Angü wüh ba ngü la eyi gbü Ngari Me, gü ba, "Me kïna kïna eyi, gü ba, 'Te gara, wü kpara ʼburu ena abu nzökuta wü, da endaʼba te-wü engagira ni, Me. Fü ewü aci ʼburu agbo nga ïrï ni.' " 12Te di bala, Me ena ayi-ta nih, biri biri ʼburu, teka wü ngü de te nih ngbü emere ne, ka-ye me-ye. 13Yi ce da ekpa ngü ka wü bu yi. Ah le de kpara di efï bü nga nda-ye ngü. Yi ceka ʼbe, teka wü gara ngü te yi ena angbü emere, angü ah ena agbeke fïngangü ka wü bu yi, fü ewü anü amere siti ngü. 14Wü di enga wüna, ma wu eyi reke areke, gü ba, zü-e tï asiti yi gbü jia Me nda de. Ma wu ngü la bala kükürü de, angü Miri Yesu sere ngü la fere cu me-ye. Amba, ah le fü yi afï nga ngü la mbi mbi mbi. Te gara kpara ngbü efï, gü ba, so nü la, ni zü de, angü ah de Rïrï ka Me, amba te engu wü gara kpara te zü so la, fü ah adu afü te-ye, azü so la fanü, ah mere siti ngü eyi. 15De-mü, de te mü ngbü ezü so wü nü ʼburu azü ne, te mü ngbü ezü e la bala gbü jia enga ni mü, te zü so wü nü ʼburu de ne, ngü la ena asiti fïngangü kaka. Te di bala, mü mere dela züka ngü? Te mü le enga ni mü de maguma mü ʼburu la, mü tï amere mene ngü de bala gbü jijia na de. Angü, te enga ni mü wu mü da ezü so la bala, fü engu adu afü te-ye azü e, ta te engu le azü de ne, ngü la ena asiti engu gbü jia Me de? Dela züka ngü, te mü ena amere fü kpara, te Yesu Kurisito kpi teka aküwa engu ne? Ah de siti ngü! 16Te yi ngbü efï, gü ba, ngü ka zü-e tï asiti ani gbü jia Me nda de la, ah mbi. Amba te wü kpara ngbü esiti ïrï Me, teka ngü de te yi ngbü emere de bala, ah ena adi de siti ngü. Te di bala, ah le de yi ce ngü de bala ace asidi. 17Fanü fanü, te nih zu de wü kpara ka Me la, nih mere e ao maguma nih teka ngü ka zü-e de. Nih o maguma nih, teka adi emere ngü, te ena areke gbü jia Me. Te di bala, nih ena adi engbü de wü bu nih, de gu ngü esüka nih. Fü nih angbü kpah de tadu teka wazi ka Nzïla Wazi Me, te di emaguma nih ne. 18Te yi ngbü emere rïrï ka Yesu Kurisito ereke areke bala la, ngü ka-yi ena areke gbü jia Me afa sü. Kpah bala, wü kpara füh kotö ne ena aceka yi baka züka wü kpara ka Me. 19Wü di enga wüna, ah le de nih o to nih teka angbü engbü de wü di enga ni nih ziii. Ah le de nih o to nih teka angbü emere ngü, te ena ato wazi fü ewü, teka fü ewü alala teka ngü ka Me. 20Mü le asiti fïngangü ka wü bu mü, teka ngü ka zü-e, teka ne? Dela züka ngü? Fanü fanü, mene zü-e, te di esiti gbü jia Me ne, nda ma. Amba mü mere e azü mene e, de te ena asiti fïngangü ka enga ni mü, fü ah adu ace ngü ka Me, ne de. Angü ngü de te mü mere la ena adi esiti gbü jia Me. 21Te mü wu eyi, gü ba, so de te ni ngbü ezü, anga fï de te ni ngbü enzö ne, ena asiti fïngangü ka enga ni ni, fü engu adürü te kaje ka Me la, ah le de mü ce da ezü so, anga da enzö fï, ace. 22Te mü wu eyi mbi, gü ba, zü-e tï asiti ni gbü jia Me de la, ah mbi, Me wu fïngangü ka-mü emaguma mü la eyi. Amba mü mere e aga yïkï ake kiri mü, teka nda-ka zü-e nda-mü de. Ah le de mü fï nga ngü ka-mü la mbi mbi mbi, adi emere ʼduwa wü ngü te ena areke gbü jia Me, fü mü amaka tadu gbü ngü la. 23Te fïngangü ka-mü ʼbasu ʼbasu teka e te mü ele azü, fü mü adu azü ladru la, ah ena adi esiti gbü jia Me. Angü te mü mere ngü la de maguma mü ʼbasu ʼbasu la, ngü la ena ato mü gbü siti ngü.
Copyright
Learn More


text:
AZO AHUNDA ATENE . . .
Eskê Pâques ayeke biani mbeni matanga ti aChrétien?
Na yâ ti mbeni bakari (Encyclopædia Britannica), a fa Pâques tongana “kota matanga ti aChrétien so ala yeke sara ni ndali ti zingongo ti Jésus Christ na kuâ.” Me, eskê Pâques ayeke biani mbeni matanga ti aChrétien?
Ti hinga tâ tënë na ndo ti mbeni ye, a yeke kota ye ti gi ti hinga anzene nzene tënë na ndo ti ye ni so. Legeoko nga, ti hinga wala Pâques ayeke mbeni matanga ti aChrétien, a yeke nga kota ye ti tene e bâ anzene nzene tënë na ndo ti matanga ti Pâques ni.
Kozoni kue, Jésus ahunda pëpe na adisciple ti lo ti sara matanga ti dango bê na zingongo ti lo na kuâ, me ti dango bê na kuâ ti lo. Bazengele Paul airi matanga ni so “kobe ti Seigneur.”—1 aCorinthien 11:20; Luc 22:19, 20.
Na ndo ni, mbeni bakari (Britannica) atene so aye so azo ayeke sara ka na ngoi ti matanga ti Pâques andu nga tënë ti zingongo ti Jésus na kuâ mingi ape, “me aye ni so alondo na atënë ti akotara.” Na tapande, na ndo ti tënë ti para nga na ndaramba so azo ayeke sara kua na ni mingi na ngoi ti matanga ti Pâques, mbeni bakari (The Encyclopedia of Religion) atene so ngu ti yâ ti para ni so aye ti sara tënë ti fini gigi so zo ni awara na peko ti so lo kui, kuâ ni ayeke tongana poro ti tere ti para ni. Bakari ni akiri atene: “A hinga ndaramba tongana mbeni nyama so ayeke dü ka mingi, ni la a haka ni na ngoi so akugbe na afleur ayeke sigigi.”
Philippe Walter, so ayeke ândö mbeni kota wafango mbeti, afa tongana nyen la mara ti atënë ti akotara ni so alï na yâ ti matanga ti Pâques. Lo tene so “na ngoi so azo ayeke mélangé lani afango ye ti apaïen na afango ye ti aChrétien,” a yeke lani ngangu ape ti tingbi matanga so apaïen asara ndali ti ‘ngoi ti hongo ti ngangu dê ti si na ngoi so akugbe na afleur asigigi’ na zingongo ti Jésus na kuâ. Walter atene so a yeke ye so la asara si a yeda lani ti zia “amatanga ti aChrétien” na yâ ti calendrier ti apaïen, na ye so azi lege na gbâ ti azo ti changé bungbi ti vorongo ti ala.
Tënë ti “mélangengo afango ye ti apaïen na afango ye ti aChrétien” asi lani pëpe na ngoi so abazengele ade lani na fini, ngbanga ti so ala la ayeke lani ‘azo so ayeke kanga lege’ na atënë ti apaïen ti lï na yâ ti fango ye ti aChrétien (2 aThessalonicien 2:7). Bazengele Paul atene lani so tongana lo “hon ande awe,” ambeni koli “ayeke londo na ala yeke sara atënë so ala ba yâ ni kirikiri ti gboto na adisciple na peko ti ala.” (Kusala 20:29, 30). Na yâ ti ngu 98 tongaso, bazengele Jean atene so ambeni koli akomanse lani awe ti handa aChrétien (1 Jean 2:18, 26). A yeke lani na ngoi ni so la lege azi na azo ti ga na atënë ti apaïen na yâ ti bungbi ti vorongo ti aChrétien.
“Ala bungbi oko pëpe na azo so amä na bê pëpe na gbe ti joug oko.”—2 aCorinthien 6:14
Ambeni zo alingbi ti bâ so, so a zia si atënë ti akotara alï na yâ ti ngobo ti sarango matanga ti Pâques so, a yeke nga sioni ape, ngbanga ti so a yeke mû lege na “apaïen” ti gbu nda ti tënë ti zingongo ti Jésus na kuâ nzoni. Me, Paul ayeke yeda na ni oko ape. Atâa so lo tingbi lani mingi na atënë ti apaïen na ngoi so lo sara lani voyage na yâ ti kodoro-togbia ti Rome, lo yeda lâ oko ape ti ga na ambeni tënë ni na yâ ti bungbi ti vorongo ti aChrétien na tenengo so azo ni ayeke comprendre ande tënë na ndo ti Jésus nzoni mingi. Nde na so, lo gboto mê ti aChrétien lo tene: “Ala bungbi oko pëpe na azo so amä na bê pëpe na gbe ti joug oko. Teti songo wa ayeke na popo ti mbilimbili na kpengo ndia pëpe? Wala lumière na bingo aduti ndo oko? Jéhovah atene: ‘Tongaso ala sigigi na popo ti azo ni, ala duti nde, ala zia ti ndu sioni ye.’”—2 aCorinthien 6:14, 17.
Aye so kue e londo ti bâ ge so aye ti fa na e nyen la? A ye ti fa na e polele so, Pâques ayeke pëpe mbeni matanga ti aChrétien.


text:
Atënë so azo ahunda
A yeke na lege ni ti tene aChrétien azö kuâ ti azo ti ala so akui?
Bible atene pëpe so ti zö kuâ ti mbeni zo ayeke sioni.
Ambeni mbaï ti Bible afa so a zö lani kuâ ti azo so akui wala a zö abio ti ala (Jos. 7:25; 2 Chron. 34:4, 5). Peut-être a sara tongaso lani na azo so a bâ so ala kpa pëpe ti tene alu ala tongana tanga ti azo. Me a yeke pëpe azo kue so a zö kuâ ti ala la ayeke azo so a bâ so ala kpa pëpe ti tene a lu ala.
E hinga ni na lege ti mbaï ti kuâ ti Gbia Saül na amolenge ti lo ti koli ota. Ala osio kue akui lani na yâ ti bira so ala sara na aPhilistin. Na popo ti amolenge ti Saül so akui, mo yeke wara Jonathan so ayeke lani nzoni kamarade ti David na so ayeke be-ta-zo na lo. Tongana azo ti Israël so asara mbeto pëpe so ayeke na Jabès ti Galaad amä tënë ti ye so asi, ala mû kuâ ti Saül na ti amolenge ti lo ala zö ni nga ala lu abio ti ala. Na pekoni David agonda ala teti ye so ala sara so.—1 Sam. 31:2, 8-13; 2 Sam. 2:4-6.
Bible amû na e beku so a yeke zingo ande azo so akui. So aye ti tene so Nzapa ayeke kiri na azo so akui na fini. Jéhovah ayeke na ngangu so katikati ni ayeke dä ape. Lo lingbi ti kiri na azo so akui na fini na mbeni tere so ayeke fini ni atâa a zö kuâ ti ala zongo wala pëpe. A-Hébreu ota so ayeke be-ta-zo asara lani pëpe mbeto ti kuâ na ngoi so Gbia Nebucadnetsar amû yanga ti tene a bi ala na yâ ti four ti wâ. Ala sara lani mbeto pëpe ndali ti so ala hinga so même tongana a zö ala na wâ, Nzapa alingbi ti zingo ala (Dan. 3:16-18). Legeoko nga, awakua ti Jéhovah be-ta-zo so akui na yâ ti acamp so aNazi asara pasi na azo dä na so a zö kuâ ti ala zongo ahinga so Nzapa alingbi ti zingo ala. Awakua ti Jéhovah be-ta-zo nde nde akui ngbanga ti so abombe asungba na afâ ala wala ambeni ye nde asara si ala kui na a wara kuâ ti ala ape. Me Jéhovah ayeke zingo ala.—Apoc. 20:13.
Jéhovah ayeke pëpe na bezoin ti bungbi ambage ti tere ti mbeni zo so akui oko oko kue awe si lo zingo zo ni. Zingongo aChrétien so a soro ala ti gue na yayu afa ni polele. Legeoko tongana ti so a zingo lani Jésus na “a kiri na lo na fini na yâ ti yingo,” a zingo aChrétien so a soro ala ti gue na yayu; ala yeke tâ gi a-oko zo so akui si a zingo ala me na yâ ti yingo. Tere ti ala ti zo so ala yeke na ni na sese ge la ala gue na ni na yayu ape.—1 Pi. 3:18; 1 aCor. 15:42-53; 1 Jean 3:2.
A yeke pëpe ye so a sara na kuâ ti azo so akui la asara si e yeke na beku so a yeke zingo azo so akui, me a yeke mabe so e yeke na ni na ngangu so Nzapa ayeke na ni nga nzara so lo yeke na ni ti sara si azendo ti lo aga tâ tënë (Kus. 24:15). E hinga pëpe mbilimbili tongana nyen la Nzapa azingo ândö azo nga tongana nyen la lo yeke zingo ande azo. Me e zia confiance ti e kue na Jéhovah. Lo mû na e “tâ beku” na lege so lo zingo Jésus.—Kus. 17:31; Luc 24:2, 3.
A yeke nzoni aChrétien agbu li ti ala na ndo ti ngobo ti kodoro ti ala, pensé ti azo ti ndo so ala yeke dä nga na aye so ndia ti kodoro ahunda ti sara tongana mbeni zo akui (2 aCor. 6:3, 4). Ni la, a yeke ti zo oko oko wala ti sewa oko oko ti yeda wala ti ke ti tene a zö kuâ ti mbeni fami ti lo so akui.


text:
1So e na ala, e kangbi tere awe, e mu mangboko si e hon, e gue mbirimbiri na zoa ti Kos; lango oko na pekoni, e si na zoa ti Rode, e londo na Rode, e gue na gbata ti Patara. 2Kâ, e wara mbeni mangboko so ayeke gue na Fenisii; e ko na ya ni si e hon. 3E si nduru na zoa ti Shipre; e ngba na ya ti mangboko si e yeke baa zoa ni. E zia ni si e sua na mbage ti Mbongo ti gue na sese ti Sirii. E gue e si na yanga ti ngu ti gbata ti Tir, ngbanga ti so mangboko ni aye ti zia kâ akungba so lo yo ni. 4E wara adisiple kâ si e na ala, e duti na ya ti yenga oko. Yingo-Vuru apusu ala ti tene na Paul ti gue na Jérusalem pepe. 5Me so lango ti e na ndo so ahunzi awe, e londo ti hon. Adisiple ni kue, ala na awali ti ala na amolenge ti ala ague azia e na lege ngbii asi na yanga ti gbata ni. E kuku na yanga ti kota ngu-ingo ni si e sambela. 6Na peko ti so e kue e bara tere awe, e ko na ya ti mangboko; ti ala, ala kiri na ndo ti ala. 7Na peko ti so e londo na Tir, tanga ti tambula ti e na le ti kota ngu-ingo ahunzi gi na gbata ti Petolemais. Kâ, e bara a-ita si e na ala e sara lango oko. 8Na ndade ni, e kiri e hon, e tambula si e si na gbata ti Sezare. So e si kâ, e gue e lango na da ti Philippe, zo ti fango Nzoni Tënë ti Christ. Lo yeke mbeni oko na popo ti azo mbarambara so a soro ala lani na Jérusalem. 9Lo yeke na amaseka-wali osio so ade ti mu koli pepe, ala yeke tene peko ti tënë ti yanga ti Nzapa. 10So e sara lango mingi na ndo so, mbeni wayanga-Nzapa so iri ti lo Agabus alondo na Judée aga. 11Lo ga ti baa e. Lo mu kamba ti ndö ti bongo ti Paul, lo kanga gere ti lo na maboko ti lo na ni si lo tene: “Ala ma tënë so Yingo-Vuru atene: fade azuife ayeke kanga wa ti kamba so tongaso na Jérusalem si ala yeke zia lo na maboko ti azo so ahinga Nzapa pepe.” 12So e ma tënë so, e na a-ita, azo ti Christ ti Sezare, e voro Paul titene lo gue na Jérusalem pepe. 13Me lo kiri tënë, lo tene: “Ngbanga ti nyen laa ala yeke toto si ala yeke gi lege ti zi nzara ti tambula ni na be ti mbi so? Mbi yeke ti mbi nduru gi titene a kanga mbi pepe, me titene a fâ mbi na Jérusalem ndali ti iri ti Kota Gbia Jésus!” 14So e ha lo gbaa titene lo ngba, e zia lo si e tene: “Ayeke nzoni Kota Gbia asara ye so be ti lo aye!” 15Na peko ti alango ni so, e leke tere ti e si e gue na Jérusalem. 16Ambeni disiple ti Sezare azia e na lege. Ala gue na e na ndo ti mbeni zo so iri ti lo Manason titene e lango na da ti lo; lo yeke zo ti Shipre si lo ga disiple aninga awe. 17So e si na Jérusalem awe, a-ita, azo ti Christ ayamba e na ngia. 18Na ndade ni, Paul ague na e na ndo ti Jacques. Akangba ti Eglize kue abongbi kâ. 19Paul abara ala si lo fa na ala na yanga ni, na yanga ni aye so Nzapa asara na lege ti lo na popo ti azo ti amara nde. 20So ala ma tënë ti lo awe, ala gonda Nzapa. Na pekoni, ala tene na Paul: “Ita, mo baa, azuife saki na saki ama na be si ala mu be ti ala kue ti bata Ndia ti Moïse. 21Ambeni zo atene na ala, atene: mo yeke fa na azuife so ayeke na popo ti ambeni mara nde titene ala zia lege ti ye so Moïse afa. Mo tene nga na ala mo tene, ala fâ amolenge ti ala na ganza pepe si ala zia ti sara aye ti akotara ti azuife. 22Fade e yeke sara tongana nyen? Gbaa ala yeke ma ande atene, mo si ge awe. 23Ayeke nzoni mo sara ye so e yeke hunda na mo: e yeke na azo osio ge so adeba yanga ti ala. 24Mu ala, mo gue na ala si mo na ala asukula asioni ti ala, mo futa aye kue ndali ti ala, na pekoni ala lingbi ti kio kua ti li ti ala. Tongaso, fade azo kue ayeke hinga atene, atënë so azo atene na iri ti mo so ayeke taa-tënë pepe, me mo nga, mo yeke bata ndia ti Moïse. 25Ti azo so ayeke azo ti amara nde si ala ma na be so, e tokua mbeti na ala awe. E fa na ala tënë so e leke: nyama so a ya na sandaga na anzapa nde, ala te ni pepe, ala te mene pepe; anyama so a pete go ti ala petengo si ala kui so, ala te ni pepe, ala gi wali wala koli kirikiri pepe.” 26Tongaso Paul amu azo osio so si lo na ala ague ti sukula sioni na tere ti ala. Lango oko na pekoni, lo gue na ya ti kota da ti Nzapa si lo fa na azo lango so sukulango sioni ni ayeke hunzi na ni, so ti tene lango ti mungo sandaga na Nzapa ndali ti ala oko oko. 27So lango mbarambara ni aga nduru ti hunzi awe, ambeni zuife ti sese ti Azii abaa Paul na ya ti kota da ti Nzapa. Ala pusu gba ti azo ti sara wusuwusu, ala gbu lo. 28Ala dekongo: “Azo ti Israel, ala ga hio si oo! Lo laa, koli so ayeke fa ye na azo na ndo kue si fango ye ti lo ni ake azo ti Israel, ake Ndia ti Moïse nga na kota da ti Nzapa so! Fadeso lo mu azo ti amara nde, lo li na ala na ya ti kota da ti Nzapa si lo sara titene da ni aga sioni!” 29Ala tene tënë so, ngbanga ti so ala baa Trofime, zo ti Efeze na tere ti Paul na ya ti gbata ni; ala baa ti ala atene, Paul ali na lo na ya ti kota da ti Nzapa ni awe. 30Wusuwusu amu ya ti gbata ni kue si gba ti azo alondo na ando nde nde akpe aga. Ala gbu Paul, agboto lo, asigigi na lo si ala kanga yanga ti da ni hio. 31Ala yeke gi lege ti fâ Paul, me tënë ti wusuwusu ni amu ya ti Jérusalem kue si ati na mê ti kota komanda ti aturugu ti Rome. 32Hio, lo mu ambeni kapita ti aturugu na ambeni turugu si ala kpe ague na tere ti azo ni. So ala baa kota komanda ti aturugu ni na aturugu ni, ala zia lege ti pikango Paul. 33Tongaso kota komanda ti aturugu ni ague nduru na tere ti Paul, lo mu yanga titene ala gbu lo, akanga lo na zingiri use. Na pekoni, lo hunda azo ni, lo tene: “Lo yeke zo wa? Nyen laa lo sara?” 34Me na popo ti azo ni, ambeni ayeke dekongo si ayeke tene ge nde, ambeni ayeke tene ti ala kâ nde. So wusuwusu ahon ndoni, lege titene kota komanda ti aturugu ni ahinga so mbirimbiri tënë ayeke daa pepe, lo mu yanga titene a mu Paul, ague na lo na ya ti gbagba ti aturugu. 35Na ndembe so Paul na ala asi na eskalie, aturugu ni ayo lo na nduzu, ngbanga ti so gba ti azo ayeke sara pasi na lo. 36Biani, azo ni kue amu peko ti lo si ala yeke dekongo, atene: “Fâ lo!” 37So ala ye ti li na Paul na ya ti gbagba ni, lo tene na kota komanda ti aturugu ni, lo tene: “Lege ayeke daa titene mbi tene mbeni tënë na mo?” Kota komanda ni ahunda lo: “Mo hinga ti tene yanga ti greke? 38Mo, zo ti Ezipte so apusu azo ti sara wusuwusu biri biri si na pekoni mo mu azo ti fango zo saki osio, mo gue na ala na benyama so, mo laa pepe?” 39Paul akiri tënë, atene: “Mbi yeke zuife, a du mbi na Tarse, na sese ti Silisii. Mbi yeke zo ti mbeni kota gbata. Mbi gbu gere ti mo, mu na mbi lege ti tene tënë na azo ni.” 40Kota komanda ti aturugu ni ayeda. Paul aluti na ndö ti eskalie ni si lo sara maboko ti lo na azo ni, azo ni kue akai si ndo ade. Tongaso Paul atene na ala na yanga ti arameen, atene:
Copyright
Learn More


text:
CHAPITRE 37
Jésus azingo molenge ti mbeni wali-mua
A ZINGO MBENI ZO NA KUÂ NA GBATA TI NAÏN
Kete na peko ti so Jésus asava ngbâa ti turugu ti kota kamba so, lo londo na gbata ti Capernaüm lo gue na Naïn, mbeni gbata so ayo kilomètre 32 na mbage ti sud-ouest. Lo gue lo oko ape. Lo na adisciple ti lo nga na gbâ ti azo la ague legeoko. Âmanke ayeke nduru na lakui la si ala si na agbata so ayeke nduru na kodro ti Naïn ni. Na place ni so, ala wara gbâ ti Juif so ayeke gue ti lu kuâ. A yeke kuâ ti mbeni molenge-koli la ala yeke gue ti lu ni na gigi ti gbata ni.
Zo so ayeke na mawa mingi ahon atanga ni kue ayeke mama ti molenge-koli ni. Lo yeke mbeni wali-mua, na oko molenge ti lo la alondo ti kui so. Na ngoi so koli ti lo akui lani, gi lo na molenge ti lo ti koli so lo ye lo mingi la angbâ ala use. Tara ti bâ tongana nyen la lo ye molenge ni so mingi, gigi ti lo ti kekereke kue ayeke gi na ndo ti molenge so. Fadeso, molenge ni kue akui. Zo wa la ayeke aidé ande lo na ayeke duti ande na tere ti lo zo wa?
Na ngoi so Jésus abâ wali so, mawa ti wali ni asara lo mingi ndali ti mara ti vundu so lo yeke na yâ ni so. Yeke, nga na mbeni lege so adë bê, Jésus atene na wali ni, lo tene: “Kaï toto ni.” Me Jésus angbâ gi ge ape. Lo ngbâ lo pusu nduru na lo ndu gbogbo ti kuâ ni (Luc 7:13, 14). Ye so lo sara so nga na fason so lo sara na ye ni asara si azo kue aluti. Peut-être azo ni ayeke hunda lani tere ti ala atene: ‘Koli so aye ti tene nyen la? Nyen la lo ye ti sara so?’
Me ka ti azo so ayeke sara lani voyage legeoko na Jésus, so abâ Jésus awe na savango akobela ti azo, ala pensé ti ala nyen? Âmanke ala de ti bâ lo lâ oko tongaso na zingongo mbeni zo na kuâ ape. Atâa so ândö, a zingo ambeni zo na kuâ awe so, eskê Jésus apeut ti sara mara ni? (1 aGbia 17:17-23; 2 aGbia 4:32-37). Jésus angbâ atene: “Maseka-koli, mbi tene na mo: Londo!” (Luc 7:14). Na a yeke ye so asi la. Koli ni alondo lo duti na lo komanse ti sara tënë! Jésus amû lo na mama ti lo. Mama ni ayeke na ngia atâa so li ti lo akpe kue ti bâ ye ni so. Fadeso, mama ni ayeke gi lo oko encore ape.
Na ngoi so azo abâ so molenge-koli ni azingo na kuâ awe, ala mû gonda na Jéhovah, Zo so amû fini na azo. Ala tene: “Mbeni kota prophète abâ gigi na popo ti e.” Ti ambeni, ala gbu nda ti miracle so Jésus asara, ni la ala tene: “Nzapa abi lê ti lo na mbage ti azo ti lo.” (Luc 7:16). Hio, sango ti ye ni so asi so amû yâ ti akodro kue so angoro gbata ti Naïn, a si même juska na Nazareth, kodro so Jésus akono dä, so ayo kilomètre 10 na kodro ni so. Sango ni so asi nga na mbage ti sud kâ na Judée.
Na oko ngoi ni, Jean Baptiste angbâ na da ti kanga, na lo yeke na nzara ti hinga ye mingi na ndo ti aye so Jésus asara. Adisciple ti Jean ni asara tënë ti amiracle ni so kue na lo. Me Jean atene ti lo nyen na ndo ni?