text:
Nyen la mbi peut ti sara ti wara nzoni note na ekole?
Ye so mo peut ti sara
Duti na nzoni bango ndo! A yeke duti ande ngangu na mo ti wara nzoni note tongana na yâ ti li ti mo mo pensé so mo lingbi ti mo ti wara nzoni note ape. Tongana mo komanse ti pensé so mo hinga ye ape, sara kue ti changé mara ti pensé ni so na duti na nzoni bango ndo. Na tapande, tongana azo akasa lani bazengele Paul (peut-être sân raison) ala tene lo hinga ti sara tënë ape, lo tene na ala lo tene: “
Même tongana kode ti sarango tënë amanke mbi, ti tâ tënë ni hingango ye amanke mbi pëpe.” (2 aCorinthien 10:10; 11:6). Paul ahinga so ambeni ye ayeke dä so lo hinga ti sara ni nzoni ape. Me lo hinga nga so ambeni ye ayeke dä so lo hinga ti sara ni nzoni. Ka mo, aye wa la mo hinga ti sara ni nzoni? Tongana mo hinga ni ape, mo peut ti hunda mbeni kota zo so ayeke na nzara ti aidé ka azo. Mara ti kamarade tongaso ayeke aidé mo ti hinga aye so mo hinga ti sara ni nzoni nga ti wara aye ti nzoni dä.
Duti na nzoni habitude ti mandango ye. Ti réussir na ekole mbeni nduru lege ayeke dä ape. Nyen na nyen, mo doit ti manda ye. Gï na mango tënë ni so apeut peut-être ti sara mo nzoni ape. Me, mandango ye ayeke anzoni. Tongana mo sara effort gï kete, mo yeke bâ so ayeke mbeni ye so anzere. Tongana mo ye ti duti na nzoni habitude ti mandango ye, alingbi mo leke yâ ti angoi ti mo. A lingbi mo hinga so mandango ye adoit ti duti kota ye na lê ti mo. A yeke tâ tënë so Bible atene so “
ngoi ti hengo ngia” nga “
na ngoi ti dodo” ayeke dä (Zo-ti-fa-tene 3:1, 4; 11:9). Legeoko tongana ti gbâ ti amaseka, peut-être mo kue mo ye ti mû mbeni ngoi ti sara ngia. Me Zo-ti-fa-tene 11:4 amû wango so: “
Zo so ayeke bâ pupu, lo yeke lu ande angongoa ti kobe pëpe; na zo so ayeke bâ ambinda, lo yeke ko ande lê ti kobe pëpe.” Nyen la versê so aye ti fa? Pusu ngoi ti mandango ye ti mo na peko ape. Tongaso ape mo yeke wara lege ti sara ni nzoni ape. Manda ye kozo, na pekoni mo peut ti sara ngia senge. Gi bê ti mo ape, mo peut ti wara ngoi ti sara aye ni so use kue!


c: text/html

text:
Oni Ini Gipai Re?
Ya mo i anaamangasunge na ga Moize aNdiko tipa kaa mbakada agu atagbagapai nanaakura naˈauru dũ rogo gu ringara aYisaraere naadu mbata?
II TI GU kura aregbo. Ani bingo kpiapai sa. Pa Fu Rugute ni Ue he 24:14, 15 naya: “Ka oni nírungosi nga gu moyambu nadia mosoro sunge du ni irarungo ni irazingohe ya, watadu ka ni du dagba awirinaroni yo, watadu dagba gu kungba aboro sungu ku rogo gaoni ringara . . . ni ka kpara fu Yekova kuti roni, si ki du ni ingapai ku ri roni.”
Kekeapai gudu ho nayugo gupai nga ngbatunga zungodihe wa gure amangi rogo saba kama agarã Mbata fu Batikayo Kristo. I akuru baraha mbembedi na Ashdod. Si nawira gupai nga i akehe fu gu bamangisunge ati yo nga guni i akitingbanga ni ya ni azanga ka kusa agu ahu ati i aaidaha beni, gi pai re, si adu ni kekehe ti kuadikuadi pere, si agumba gupai nga: “Tingbafuo gamo moyambu [gu boro nazungadi he] nyasi mbakada bara agu ahe i akehe ati yo re fuo bete aˈauru, Hoshayahu nga wiri Shobay kini ye ka dia gu roko nga ga gu ga moyambu re. . . . Gu gimi abadiasunge dunduko ani aake ahe na yo rogo kere fofoi uru nika pe gupai nga . . . kina boro rengo du mi nagumbaha re. Mi amanganga ai gbegberẽpai te. . . . Ka si du nga banyaki abingo ho nga gako sunge nga ni ka fura tipa gupai nga i karaga gu roko nga ga gamo moyambu te, mo bi rungo re ki undo re! Ka mo ongonga aonga gbua kaa bi ga moyambu baraho adunga ni ni na gani roko ya.”
Bakeke kuru apangbanga sa nga Simon Schamar aya, gi zungadihe re “afuranga sa kina tipa gu bakere nyemupai gu bamangisunge re adu na ni tipa i gasi [gako roko] te. Si nayugo gupai a nga gu boro naazungadi he re aima inopai tipa agu andiko nga ga Ziazia Kekeapai, gu susi asusa gbe nga agu arugute du rogo Pa Amotumo na Pa Fu Rugute ni Ue he nga gu naazahe ti manga irarungo gbegberẽ.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CHAPITRE MIOMBE
Royaume ti Nzapa ayeke nyen?
1. Sambela wa la azo ahinga ni mingi so e yeke sara tënë na ndö ni fadeso?
AZO kutu mingi ahinga sambela so a iri ni Babâ ti e so mo yeke na yayu. Jésus atene sambela so ti fa na adisciple ti lo tongana nyen ti sambela. Nyen la lo sambela lani ndali ni? Ngbanga ti nyen la sambela so ayeke kota mingi ndali ti e laso?
2. Akpengba ye ota wa la Jésus afa na e ti sambela ndali ni?
2 Jésus atene: “A lingbi ala sambela tongaso: ‘Babâ ti e so mo yeke na yayu, zia a sara si iri ti mo aga nzoni-kue. Zia Royaume ti mo aga. Zia a sara ye so bê ti mo aye, na yayu legeoko nga na ndö ti sese.’” (Diko Matthieu 6:9-13.) Ngbanga ti nyen la Jésus afa na e ti sambela ndali ti aye ota so?—Bâ Kete tënë 20.
3. Nyen la e yeke na bezoin ti hinga na ndö ti Royaume ti Nzapa?
3 E hinga awe so iri ti Nzapa ayeke Jéhovah. Nga e sara tënë awe na ndö ti ye so Nzapa aye ndali ti azo nga ndali ti sese. Me Jésus aye ti tene nyen tongana lo tene: “Zia Royaume ti mo aga”? E yeke bâ ande Royaume ti Nzapa ayeke nyen? Nyen la Royaume ni ayeke sara ande? Nga tongana nyen la Royaume ni ayeke sara si iri ti Nzapa aga nzoni-kue?
ROYAUME TI NZAPA AYEKE NYEN?
4. Royaume ti Nzapa ayeke nyen? Gbia ti Royaume ni ayeke zo wa?
4 Jéhovah azia gere ti mbeni gouvernement na yayu na lo soro Jésus ti duti Gbia ni. Bible airi gouvernement so Royaume ti Nzapa. Jésus ayeke “Gbia ti ala so akomande tongana agbia nga Seigneur ti ala so akomande tongana aseigneur”. (1 Timothée 6:15). Jésus ayeke na ngangu ti sara anzoni ye mingi ahon azo kue so akomande tongana agbia, nga tongana a bungbi azo kue so akomande oko Jésus ayeke na ngangu mingi ahon ala.
5. Gouvernement ti Nzapa ayeke na ndo wa? A yeke komande na ndö ti nyen?
5 Lango bale-osio na peko ti so a zingo Jésus na kuâ, lo kiri na yayu. Na nda ni, Jéhovah azia lo Gbia ti Royaume ni (Kusala 2:33). Gouvernement ti Nzapa ayeke na yayu na ayeke komande ande na ndö ti sese (Apocalypse 11:15). Ndani la Bible airi Royaume ti Nzapa mbeni ‘Royaume ti yayu.’—2 Timothée 4:18.
6, 7. Nyen la asara si Jésus ayeke Gbia so ayeke nzoni mingi ahon azo kue so akomande tongana agbia?
6 Bible atene so Jésus ayeke Gbia so ayeke kota ahon azo kue so akomande tongana gbia ndali ti so “gï lo oko ayeke na fini so alingbi ti hinga kuâ pëpe”. (1 Timothée 6:16). Azo kue so akomande ayeke kui, me Jésus ayeke kui ande lâ oko pëpe. Aye ti nzoni kue so Jésus ayeke sara ande ndali ti e ayeke ngbâ lakue lakue.
7 Mbeni prophétie ti Bible atene so Jésus ayeke duti mbeni Gbia so ayeke sara ye na azo na lege ni nga lo yeke bâ mawa ti zo. Bible atene: “Yingo ti Jéhovah ayeke duti na ndö ti lo. Yingo ni ayeke sara si lo duti zo ti ndara nga lo hinga nda ti ye. Yingo ni ayeke sara si lo hinga ti mû wango nga lo yeke ngangu. Yingo ni ayeke sara si lo hinga ndo nga lo kpe mbeto ti Jéhovah. Kpengo mbeto ti Jéhovah ayeke nzere ande na lo mingi. Lo yeke fâ ngbanga pëpe na lege ti ye so lê ti lo abâ, nga lo yeke suku [wala, lo yeke mû wango na zo] pëpe gï ndali ti tënë so lo mä mango. Lo yeke fâ ngbanga ti azo ti mawa [wala, ti awayere] na lege ni.” (Ésaïe 11:2-4). Mo ye ti tene gbia ti mo aduti tongaso?
8. E hinga tongana nyen so Jésus ayeke komande ande gï lo oko ape?
8 Nzapa asoro ambeni zo ti komande legeoko na Jésus na yâ ti gouvernement so ayeke na yayu. Na tapande, bazengele Paul atene lani na Timothée, atene: “Tongana e ngbâ ti gbu ngangu, e yeke komande ande legeoko na lo nga tongana agbia.” (2 Timothée 2:12). Azo oke la ayeke komande ande legeoko na Jésus tongana agbia?
9. Azo oke la ayeke komande ande legeoko na Jésus? Lawa la Nzapa akomanse ti soro ala?
9 Tongana ti so e manda na chapitre 7, na yâ ti mbeni vision, a fa na bazengele Jean Jésus so ayeke Gbia na yayu, lo na ambeni gbia 144 000. Agbia 144 000 so ayeke azo wa? Jean afa so “a sû iri ti lo [Jésus] na iri ti Babâ ti lo na ndö ti lê ti ala.” Lo kiri lo tene: “A yeke azo so angbâ gï ti mû peko ti Molenge ti taba ni [so ti tene Jésus] atâa lo gue na ndo wa. A vo lani azo so na popo ti azo ti sese.” (Diko Apocalypse 14:1, 4.) Azo 144 000 ayeke aChrétien so ayeke be-ta-zo, so Nzapa asoro ala ti “komande tongana agbia na ndö ti sese” legeoko na Jésus. Tongana ala kui, a yeke zingo ala ti wara fini na yayu (Apocalypse 5:10). Ngbene ye na ngoi ti abazengele ti ga na ni, Jéhovah ayeke soro aChrétien so ayeke be-ta-zo ti duti azo so ayeke agbia.
10. Jéhovah aleke ti tene Jésus na agbia 144 000 akomande na ndö ti azo. Ngbanga ti nyen la a yeke sarango ye na ndoye la?
10 Jéhovah ayeke pensé na e mingi ni la lo leke ti tene azo ti sese akomande legeoko na Jésus. Jésus ayeke duti ande nzoni zo ti komande ndali ti so lo hinga atënë ti bê ti e nzoni mingi. Lo nga kue lo yeke lani zo nga lo bâ pasi. Paul atene so Jésus ahinga atënë ti bê ti e, lo lingbi ti “bâ mawa ti e na ando so e woko dä” na “a tara lo na yâ ti aye kue legeoko tongana e”. (aHébreu 4:15; 5:8). Agbia 144 000 nga kue ayeke azo. Ala kue atiri lani na awokongo nga ala kue terê ti ala ason lani. Tongaso, e yeke na confiance so Jésus na agbia 144 000 ayeke hinga ande gï pëpe atënë ti bê ti e nzoni mingi me ala yeke hinga nga akpale ti e.
NYEN LA ROYAUME TI NZAPA AYEKE SARA ANDE?
11. Ngbanga ti nyen la Jésus afa lani na adisciple ti lo ti sambela ti tene a sara na yayu ye so bê ti Nzapa aye?
11 Jésus afa na adisciple ti lo ti sambela ti tene a sara na yayu ye so bê ti Nzapa aye. Ngbanga ti nyen? Na chapitre 3, e manda so Satan Zabolo asara kpengbango-li na Jéhovah. Na peko ti kpengbango-li ti Satan, Jéhovah azia lege na lo nga na a-ange so ayeke be-ta-zo pëpe, wala asioni yingo, ti ngbâ na yayu teti mbeni ngoi. Tongaso, a yeke pëpe a-ange kue so ayeke na yayu la ayeke sara lani ye so bê ti Nzapa aye. Na chapitre 10, e yeke manda ande ye mingi na ndö ti Satan na asioni yingo.
12. Akpengba ye use wa la a sara tënë ni na Apocalypse 12:10?
12 Bible afa so kete na peko ti so a yeke zia Jésus Gbia ti Royaume ti Nzapa, lo yeke sara bira na Satan. (Diko Apocalypse 12:7-10.) Versê 10 asara tënë ti akpengba ye use. Royaume ti Nzapa akomanse ti komande, na Jésus la ayeke Gbia ni, nga a tomba Satan na yayu a bi lo na sese. Tongana ti so e yeke bâ ande, aye ni so asi awe.
13. Nyen la apassé na yayu na peko ti so a tomba Satan kâ?
13 Bible afa ngia ti a-ange be-ta-zo na peko ti so a tomba Satan na asioni yingo ti lo na yayu. Bible atene: “Ala duti na ngia, ayayu na ala so ayeke kâ!” (Apocalypse 12:12). Fadeso tâ siriri na beoko ayeke na yayu ndali ti so ala kue so ayeke kâ ayeke sara ye so bê ti Nzapa aye.
14. Nyen la apassé na ndö ti sese ndali ti so a tomba Satan na yayu?
14 Me gigi ti azo na sese ayeke ti lo nde mingi.Aye ti ngangu ayeke si na azo “ngbanga ti so Zabolo adescend na mbage ti ala” na lo yeke na “kota ngonzo, ndali ti so lo hinga so lo yeke na ngoi mingi pëpe.” (Apocalypse 12:12). Ngonzo asara Satan ngangu. A tomba lo na yayu na lo hinga so a ga nduru ti futi lo awe. Lo sara ye kue so lo lingbi ti sara ti ga na kpale nga na pasi na ndö ti sese kue.
15. Ye so bê ti Nzapa aye ndali ti sese ayeke nyen?
15 Me ye so Nzapa aye ndali ti sese achangé pëpe. Lo ngbâ ti ye lakue ti tene azo so ayeke mbilimbili-kue aduti na fini lakue lakue na yâ ti paradis na ndö ti sese (Psaume 37:29). Tongaso, tongana nyen la Royaume ti Nzapa ayeke sara ande ni?
16, 17. Nyen la Daniel 2:44 afa na e na ndö ti Royaume ti Nzapa?
16 Prophétie so ayeke na Daniel 2:44 atene: “Na ngoi ti agbia so, Nzapa ti yayu ayeke sigi na mbeni royaume so a yeke futi ni lâ oko pëpe. Royaume ni ayeke gue na ambeni zo nde pëpe. Royaume ni so ayeke neka aroyaume so kue nga ayeke futi ala biaku biaku, na gï royaume so oko la ayeke ngbâ lakue lakue.” Prophétie so afa na e nyen na ndö ti Royaume ti Nzapa?
17 Kozoni, a fa na e so Royaume ti Nzapa ayeke komanse ti komande “na ngoi ti agbia so”. So a ye ti tene so ambeni gouvernement ayeke ngbâ na sese na ngoi so Royaume ni ayeke komanse ti komande. Use ni, a fa na e so Royaume ti Nzapa ayeke ngbâ lakue lakue na mbeni gouvernement nde ayeke mû place ni pëpe. Ota ni, Royaume ti Nzapa ayeke sara bira na agouvernement ti dunia so. Royaume ti Nzapa ayeke sö benda ande na Royaume ni ayeke ga oko gouvernement so ayeke komande na ndö ti sese kue. Na pekoni, azo ayeke wara ande mbeni nzoni gouvernement so lâ oko ade ala wara ni pëpe.
18. Iri ti ndangba bira so Royaume ti Nzapa ayeke sara ande na agouvernement ti dunia so ayeke nyen?
18 Royaume ti Nzapa ayeke komande ande na ndö ti sese kue tongana nyen? Kozo na ndangba bira, so a iri ni bira ti Harmaguédon, asioni yingo ayeke handa ande “agbia ti sese kue so azo ayeke dä, ti bungbi ala oko ndali ti bira ti kota lâ ti Nzapa, Lo so ngangu ti lo ahon angangu kue.” Biani, agouvernement ti dunia so ayeke sara bira ande na Royaume ti Nzapa.—Apocalypse 16:14, 16; bâ Kete tënë 10.
19, 20. Ngbanga ti nyen la e yeke na bezoin ti tene Royaume ti Nzapa akomande sese?
19 Ngbanga ti nyen la e yeke na bezoin ti Royaume ti Nzapa? E yeke na araison ota tongaso. Kozoni, siokpari ayeke na terê ti e, tongaso e yeke tï kobela na e yeke kui. Me Bible atene so na gbe ti Royaume ti Nzapa, e yeke duti ande na fini lakue lakue. Jean 3:16 atene: “Nzapa andoye tâ azo ti dunia so mingi si lo mû gï oko Molenge ti lo si zo kue so amä na bê na lo, a lingbi ti futi lo pëpe, me lo yeke na fini ti lakue lakue.”
20 Use raison so ndali ni e yeke na bezoin ti Royaume ti Nzapa ayeke so e yeke na popo ti azo ti sioni. Azo mingi ayeke tene mvene, ala yeke handa amba ti ala nga ala yeke sara lango-sioni. E lingbi pëpe ti sara mbeni ye ti zi ala, me Nzapa ayeke zi ande ala. A yeke futi ande azo so angbâ ti sara asioni ye na ngoi ti Harmaguédon. (Diko Psaume 37:10.) Ota raison so ndali ni e yeke na bezoin ti Royaume ti Nzapa ayeke so agouvernement ti azo ayeke na ngangu pëpe, ala yeke sara sioni mingi na azo, wala ala ye tënë ti goro mingi. Ala ye pëpe ti mû maboko na azo ti mä yanga ti Nzapa. Bible atene so “komandema ti zo na ndö ti mba ti lo aga gï na sioni na mba ti lo ni.”—Zo-ti-fa-tene 8:9.
21. Tongana nyen la Royaume ti Nzapa ayeke sara ande kue ti tene a sara na sese ye so bê ti Nzapa aye?
21 Na peko ti Harmaguédon, Royaume ti Nzapa ayeke sara kue ti tene a sara na sese ye so bê ti Nzapa aye. Na tapande, a yeke zi ande Satan na asioni yingo ti lo (Apocalypse 20:1-3). Na nda ni, zo oko ayeke tï kobela pëpe wala ayeke kui pëpe. Ndali ti ye so a futa ti zi azo, azo kue so ayeke be-ta-zo ayeke duti na fini lakue lakue na yâ ti Paradis (Apocalypse 22:1-3). Royaume ti Nzapa ayeke sara ande si iri ti Nzapa aga nzoni-kue. Ye so aye ti tene nyen? A ye ti tene na ngoi so gouvernement ti Nzapa ayeke komande na ndö ti sese, azo kue ayeke ne ande iri ti Jéhovah.—Bâ Kete tënë 21.
JÉSUS AGA GBIA LAWA?
22. E hinga tongana nyen so Jésus aga lani Gbia pëpe na ngoi so lo yeke na sese wala hio na peko ti so a zingo lo na kuâ?
22 Jésus afa lani na adisciple ti lo ti sambela tongaso: “Zia Royaume ti mo aga.” Tongaso, a yeke lani polele so gouvernement ti Nzapa ayeke ga ande. Kozoni, Jéhovah ayeke zia gere ti Royaume ni na lo yeke zia Jésus Gbia ti Royaume ni. Gï na peko ti so Jésus akiri na yayu lani la si a zia lo Gbia? Ên-ën, a lingbi lo ku si. Ambeni ngoi na peko ti so a zingo Jésus na kuâ, Pierre na Paul afa ni polele na ngoi so ala sara kua na prophétie so ayeke na Psaume 110:1 na ndö ti Jésus. Na yâ ti prophétie ni Jéhovah atene: “Mo duti na mbage ti maboko ti mbi ti koli, juska mbi zia awato ti mo tongana mbata ti gere ti mo.” (Kusala 2:32-35; aHébreu 10:12, 13). Jésus ayeke ku lani ngu oke kozo si Jéhovah azia lo Gbia?
Royaume ti Nzapa ayeke sara ande kue ti tene a sara na sese ye so bê ti Nzapa aye
23. (a) Lawa la Jésus akomanse ti komande tongana Gbia ti gouvernement ti Nzapa? (b) Nyen la e yeke manda na yâ ti chapitre ti peko?
23 Angu mingi kozoni na ngu 1914, ambeni Chrétien so aye Nzapa ahinga lani so ngu 1914 ayeke duti mbeni kpengba ngu na yâ ti prophétie ti Bible. Aye so asi ngbene ye na ngu 1914 ti ga na ni afa so ala yeke lani na raison. Jésus akomanse ti komande na ngu ni so (Psaume 110:2). Hio na pekoni, a bi Satan na sese, na laso “lo yeke na ngoi mingi pëpe.” (Apocalypse 12:12). Na yâ ti chapitre ti peko e yeke bâ ande aye mingi so afa so e yeke na yâ ti ngoi ni so. E yeke manda nga ande so Royaume ti Nzapa aga nduru awe ti sara kue ti tene a sara na sese ye so bê ti Nzapa aye.—Bâ Kete tënë 22.


text: 10 Na peko ti Abimélek, Tola zo ti mara ti Issacar alondo ti sö azo ti Israël.+ Lo sara kodro na Samir na ando so ahoto ayeke dä na Éphraïm. Lo yeke molenge ti Puah so ayeke molenge ti Dodo.2 Lo duti juge na Israël ngu 23. Na pekoni lo kui, na a lu lo na Shamir.3 Na peko ti lo, Jaïr, zo ti gbata ti Galaad, alondo, lo duti juge na Israël ngu 22.4 Lo yeke na amolenge-koli 30 so ayeke tambela na ndö ti akororo 30; ala yeke na agbata 30 so juska laso a ngbâ ti iri ni Havvoth-Jaïr.+ Agbata so ayeke na sese ti Galaad.5 Ambeni ngoi na pekoni, Jaïr akui, na a lu lo na Camon.6 Azo ti Israël akiri asara ye so ayeke sioni na lê ti Jéhovah,+ ala komanse ti voro aBaal,+ ayanda ti Ashtoreth, anzapa ti azo ti Aram,* ti Sidon, ti Moab,+ ti Ammon+ nga na ti aPhilistin.+ Ala zia Jéhovah, ala voro lo pëpe.7 Ngonzo agbu Jéhovah ngangu na terê ti azo ti Israël, si lo zia ala na maboko ti aPhilistin nga na azo ti Ammon.+8 Tongaso, ala sara pasi na azo ti Israël nga ala sara ye ti ngangu mingi na ala na yâ ti ngu ni so; na yâ ti ngu 18, ala sara ye ti ngangu na azo ti Israël kue so ayeke na mbage ti Ngu ti Jourdain so ayeke na sese ti Galaad na so ayeke ândö kodro ti azo ti mara ti Amori.9 Azo ti Ammon ayeke fâ nga Ngu ti Jourdain ti tiri na azo ti Juda, ti Benjamin nga na ti Éphraïm; azo ti Israël ayeke na yâ ti kota vundu.10 Tongaso, azo ti Israël airi Jéhovah ti mû maboko na ala,+ ala tene: “E sara siokpari na terê ti mo Nzapa ti e, ndali ti so e zia mo na e voro aBaal.”+11 Me Jéhovah atene na azo ti Israël: “Mbi sö ala lani na maboko ti azo ti Égypte,+ azo ti mara ti Amori,+ azo ti Ammon, aPhilistin,+12 azo ti Sidon, azo ti mara ti Amalec nga na azo ti Madian na ngoi so ala sara pasi na ala. Ala toto na mbi, na mbi sö ala na maboko ti azo so.13 Me ala zia mbi, ala voro ambeni nzapa nde.+ Ndani la mbi yeke kiri ti sö ala encore ape.+14 Ala gue na anzapa ni so ala soro ala, na ala iri ala ti mû maboko na ala.+ Zia anzapa ni so azi ala na yâ ti ngoi ti vundu ti ala.”+15 Me azo ti Israël atene na Jéhovah: “E sara siokpari awe. Sara na e ye so ayeke nzoni na lê ti mo. Me ti laso, pardon, sö e.”16 Nga ala zi anzapa ti awande so na popo ti ala, na ala voro Jéhovah;+ ye so asara si lo peut encore ape ti ngbâ gï ti bâ na lê* pasi ti azo ti Israël.+17 Mbeni lâ, azo ti Ammon+ abungbi terê ti ala, ala sara camp ti ala na Galaad. Tongaso, azo ti Israël nga abungbi terê ti ala, ala sara camp ti ala na Mizpah.18 Azo ti Galaad nga na amokonzi ni ahunda terê na popo ti ala, atene: “Zo wa la ayeke tï na devant ti e ti gue ti tiri na azo ti Ammon zo wa?+ Zia lo ga mokonzi ti azo ti Galaad kue.”


text:
Types of Organisms, Cell Composition
This unit will introduce the course and cover the basics of biochemistry and cell composition. First, we will introduce the levels of organization of life, and the different types of organisms. We will then cover the structure of biological molecules and the molecular forces involved in the formation of these molecules. We will learn about the general structure and function of lipids, carbohydrates, and nucleic acids, as well as the composition, structure, and function of proteins. After learning about the major groups of macromolecules, we will explore their interactions within a cell, starting with metabolism, Gibbs free energy, biochemical reactions,...
article 5
article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 article 5 ...
article 4
article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 article 4 ...
article 3
article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 article 3 ...
article 2
article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 article 2 ...
article 1
article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 article 1 ...


text:
Ndani so e yeke sara Matanga ti Kobe ti Seigneur
“Ala ngbâ ti sara ye so ti dabe ti ala na mbi.”—1 ACOR. 11:24.
1, 2. Nyen la Jésus asara lani na bï ti lango 14 ti nze ti Nisan ti ngu 33? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
NA BÏ ti lango 14 ti nze ti Nisan, nze asû pendere na yâ ti Jérusalem kue. Nze ni akono kue. Jésus na abazengele ti lo asara Matanga ti Pâque ti dabe ti ala na zingo azo ti Israël na ngbâa na Égypte so asara ngu 1500 awe. Jésus na abazengele ti lo 11 so ayeke be-ta-zo ate mbeni kobe. A yeke ye so la adisciple ti lo ayeke sara ni ngu oko oko ti dabe ti ala na kuâ ti lo. *—Mat. 26:1, 2.
2 Jésus asambela na ndo ti mapa so a sara na mama ni ape lo mû ni na abazengele ti lo, lo tene: “Ala mû ni, ala te.” Na pekoni, lo mû kopo so vin ayeke na yâ ni lo kiri lo sambela na ndo ni, na lo tene: “Ala kue ala nyon ni.” (Mat. 26:26, 27). Gi aye so Jésus amû na ala awe la. Lo fa na abazengele ti lo so ayeke be-ta-zo na lo gbâ ti aye na bï ni so.
3. Article so ayeke kiri tënë na ahundango ndo wa?
3 A yeke tongaso la si Jésus azia na sese Matanga ti Dango Bê na kuâ ti lo, so a iri ni nga “kobe ti Seigneur.” (1 aCor. 11:20). Na ndo ti matanga so, ambeni zo alingbi ti hunda atënë so: E yeke sara Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ngbanga ti nyen? Mapa na vin ni ayeke fä ti nyen? Tongana nyen la e lingbi ti leke tere ti e ndali ti matanga ni? Azo wa la ayeke te mapa ni nga ayeke nyon vin ni? Tongana nyen la aChrétien ayeke fa so ala bâ beku ti ala na nene ni?
NDANI SO E YEKE DABE TI E NA KUÂ TI JÉSUS
4. Kuâ ti Jésus amû lege na e ti wara aye ti nzoni wa?
4 Ndali ti so e yeke amolenge ti Adam, e yeke na siokpari na tere ti e nga e yeke kui (aRom. 5:12). Zo so siokpari ayeke na tere ti lo alingbi pëpe ti futa mbeni ye na Nzapa ndali ti fini ti lo wala ndali ti fini ti amba ti lo (Ps. 49:7-10). Me, na lege ti kuâ ti Jésus, lo mû fini ti lo so ayeke nzoni-kue ti futa na ngere so alingbi ti zi e nga lo fa ngere ni na Nzapa. Ye so Jésus asara so amû lege ti tene a zi e na gbe ti siokpari nga na kuâ. A mû nga lege na e ti wara matabisi ti ngbâ na fini lakue lakue.—aRom. 6:23; 1 aCor. 15:21, 22.
5. (a) Nyen la afa so Nzapa nga na Christ aye e? (b) Ngbanga ti nyen a lingbi e gue na Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus?
5 So Nzapa aleke si Jésus amû fini ti lo na sandaga ti zi e afa so Nzapa aye e (Jean 3:16). Jésus nga kue afa so lo ye e na lege so lo mû fini ti lo na sandaga ndali ti e. Même na ngoi so Jésus ayeke lani na yayu tongana “wakode” ti Nzapa, lo “wara ngia na popo ti amolenge ti azo.” (aProv. 8:30, 31). E yeke fa singila ti e na Nzapa nga na Molenge ti lo, na guengo na Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ti sara ye alingbi na commandement so atene: “Ala ngbâ ti sara ye so ti dabe ti ala na mbi.”—1 aCor. 11:23-25.
MAPA NA VIN NI AYEKE FÄ TI NYEN?
6. A lingbi e bâ mapa nga na vin ti Dango Bê na kuâ ti Jésus tongana nyen?
6 Na ngoi so Jésus azia na sese Matanga ti Dango Bê na kuâ ti lo, lo sara pëpe mbeni miracle ti tene mapa ni aga vrai tere ti lo nga ti tene vin ni aga vrai mênë ti lo. Na ndo ti mapa ni, lo tene: “So ayeke fä ti tere ti mbi.” Na ndo ti vin ni, lo tene: “So ayeke fä ti ‘mênë ti mbele ni,’ mênë ti mbi so biani ayeke tuku ande ndali ti azo mingi.” (Marc 14:22-24). A yeke polele so mapa ni nga na vin ni ayeke na lege ti fä.
7. Mapa so a yeke sara kua na ni na ngoi ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ayeke fä ti nyen?
7 Na ngu 33, na kota lango so, Jésus asara kua na tanga ti mapa so a sara na mama ni pëpe so angbâ na peko ti so ala te kobe ti Pâque (Ex. 12:8). Na yâ ti Bible, na ambeni ngoi, mama ti mapa aye ti sara tënë ti ye so abuba wala siokpari (Mat. 16:6, 11, 12; Luc 12:1). Tongaso, a yeke na lege ni so Jésus asara kua na mapa so a sara ni na mama ni pëpe ndali ti so ayeke lani fä ti tere ti lo so siokpari oko ayeke dä ape (aHéb. 7:26). A yeke ndali ni la e yeke sara kua na mara ti mapa so na ngoi ti Dango Bê na kuâ ti Jésus.
8. Vin ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ayeke fä ti nyen?
8 Vin so Jésus asara kua na ni na lango 14 ti nze ti Nisan ti ngu 33, a yeke lani fä ti mênë ti lo. Vin so laso e yeke sara kua na ni na ngoi ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ayeke nga fä ti mênë ti lo. A tuku mênë ti lo na Golgotha, mbeni place so ayeke na gigi ti Jérusalem “ti tene a pardone asiokpari.” (Mat. 26:28; 27:33). Mapa na vin ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ayeke fä ti fini ti lo so lo mû na sandaga ndali ti azo so amä yanga. Tongana e bâ ye so Nzapa asara ndali ti e na lege ti ndoye so na nene ni, e oko oko kue e yeke leke tere ti e ndali ti Matanga ti Kobe ti Seigneur so a yeke sara ni ngu oko oko.
AMBENI YE SO E LINGBI TI SARA TI LEKE TERE TI E NDALI NI
9. (a) Ngbanga ti nyen a lingbi e diko aversê so a zia ndali ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus? (b) Mo bâ ti mo sandaga ti Jésus tongana nyen?
9 Mbeni ye so e lingbi ti sara ti leke tere ti e ndali ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus, a yeke ti diko aversê so a zia ni ndali ti matanga ni, so ayeke na yâ ti Gingo nda ti tënë ti Nzapa lâ oko oko. Ye so ayeke mû lege na e ti gbu li na ndo ti aye so Jésus asara lani ngoi kete kozo si lo kui. Ye so alingbi nga ti mû maboko na e ti leke bê ti e ndali ti Matanga ti Kobe ti Seigneur. Mbeni ita-wali atene: “E yeke ku lango ti Matanga ti Dango Bê na kua ti Jésus kungo. Ngu oko oko e yeke bâ ni na nene ni mingi ahon ti kozo. Mbi dabe ti mbi na ngoi so mbi luti nduru na tere ti caisse ti kuâ ti babâ ti mbi so mbi ye lo mingi . . . mbi yeke bâ lê ti kuâ ni na yâ ti caisse na mbi kiri singila na gbe ti bê ti mbi ndali ti sandaga ti Jésus. . . . Mbi hinga lani aversê kue na ndo ti tënë ti sandaga ti Jésus na mbi yeke fa ndani. Me gi na ngoi so babâ ti mbi wani akui, ge la bê ti mbi asi na ngia ndali ti aye ti nzoni so e yeke wara ande na lege ti sandaga so.” Biani, na ngoi so e yeke leke tere ti e ndali ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus, a yeke nzoni e gbu li ti e ti bâ tongana nyen la sandaga ti Jésus azi e na gbe ti ngbâ ti siokpari na ti kuâ so asara pasi mingi na azo.
10. Mbeni ye wa la e lingbi ti sara ti leke tere ti e ndali ti Dango Bê na Kuâ ti Jésus?
10 Mbeni ye so e lingbi ti sara ti leke tere ti e ndali ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ayeke ti fa tënë mingi ahon ti kozo. Peut-être e lingbi ti mû kua ti pionnier auxiliaire na nze ni. Na ngoi so e yeke tisa azo so e yeke manda Bible na ala nga na ambeni zo ti ga na Matanga ti Kobe ti Seigneur, tere ti e ayeke nzere mingi ti sara tënë na ndo ti Nzapa, Molenge ti lo, nga na aye ti nzoni so ayeke ku azo so asara ye so bê ti Jéhovah aye nga ala yeke gonda lo.—Ps. 148:12, 13.
11. Tongana nyen la ambeni zo ti Corinthe ate mapa nga ala nyon vin ti Dango Bê na Kuâ ti Jésus na lege ni ape?
11 Na ngoi so mo yeke leke tere ti mo ndali ti Matanga ti Kobe ti Seigneur, gbu li ti mo na ndo ti tënë so bazengele Paul atene na aChrétien ti Corinthe. (Diko 1 aCorinthien 11:27-34.) Paul atene so zo so ate mapa ni na lo nyon vin ni na lege ni pëpe “tënë ayeke duti na li ti lo na ndo ti tënë ti tere na ti mênë ti Seigneur”, Jésus Christ. Tongaso, kozo ti tene mbeni Chrétien so a soro lo ti gue na yayu ate mapa ni nga anyon vin ni, a lingbi lo ‘bâ tere ti lo mbilimbili ti bâ wala lo lingbi’. Tongaso ape, lo “te na lo nyon ngbanga na li ti lo wani.” Ndali ti so tambela ti azo ti Corinthe ayeke na lege ni ape, mingi ti ala “awoko, ala yeke na kobela nga ambeni mingi akui [na lege ti yingo].” Peut-être ambeni ate kobe mingi nga ala nyon ye mingi kozo na matanga ni wala na ngoi ti matanga ni asara si ala dengi mê nzoni pëpe na aye so a fa na ngoi ti matanga ni. Ti te mapa nga ti nyon vin ti Matanga ti Kobe ti Seigneur na mara ti sioni fason so anzere na Nzapa oko pëpe.
12. (a) Paul ahaka Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus na nyen? Wango wa la Paul amû na azo so ayeke te mapa nga ayeke nyon vin ni? (b) Nyen la a lingbi ala sara tongana ala sara mbeni kota siokpari?
12 Paul ahaka Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus na tengo kobe legeoko na ambeni zo, nga lo mû wango na azo so ayeke te ni, lo tene: “Ala lingbi ti nyon kopo ti Jéhovah nga na kopo ti asioni yingo pëpe. Ala lingbi ti te ye na ‘table ti Jéhovah’ nga na table ti asioni yingo pëpe.” (1 aCor. 10:16-21). Tongana mbeni zo so ate mapa nga anyon vin ti Kobe ti Seigneur asara mbeni kota siokpari, a lingbi lo gi mungo maboko na lege ti yingo. (Diko Jacques 5:14-16.) Tongana zo ni alë “lengo so alingbi biani na changengo bê,” si na peko ni lo te mapa nga lo nyon vin ti Kobe ti Seigneur, a ye pëpe ti tene so lo bâ na nene ni pëpe sacrifice ti Jésus.—Luc 3:8.
13. Ngbanga ti nyen a yeke nzoni e sambela ndali ti beku so Nzapa amû na e?
13 Na ngoi so e wani e yeke leke tere ti e ndali ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus, a yeke nzoni e sambela nga e gbu li ti e na ndo ti beku so Nzapa amû na e. Mbeni wakua ti Jéhovah, so amû tere ti lo na lo nga so ayeke mû peko ti Molenge ti lo nga so ayeke be-ta-zo, ayeke ye pëpe ti bâ tongana senge ye sacrifice ti Jésus. Tongaso, lo yeke te mapa nga lo yeke nyon vin ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus pëpe tongana mbeni ye oko afa na lo polele pëpe so a soro lo ti gue na yayu. Tongaso, tongana nyen la mbeni zo alingbi ti hinga so lo lingbi ti te mapa nga ti nyon vin ni?
AZO WA LA AYEKE TE MAPA NI NGA AYEKE NYON VIN NI?
14. So aChrétien so a soro ala ti gue na yayu ayeke na yâ ti fini mbele, nyen la ala yeke sara na ngoi ti Dango Bê na Kuâ ti Jésus?
14 Azo so ayeke te mapa nga ayeke nyon vin ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ahinga biani so ala yeke na yâ ti fini mbele. Na ndo ti vin ni, Jésus atene: “Kopo so ayeke fä ti fini mbele na lege ti mênë ti mbi.” (1 aCor. 11:25). Na lege ti prophète Jérémie, Nzapa atene kozoni awe so lo yeke te mbeni fini mbele so ayeke mû place ti mbele ti Ndia so lo te na azo ti Israël. (Diko Jérémie 31:31-34.) Nzapa ate fini mbele ni na Israël ti yingo (aGal. 6:15, 16). Fini mbele so akomanse ti sara kua na ngoi so Jésus akui nga mênë ti lo atuku (Luc 22:20). Jésus ayeke Walekengo-songo ti fini mbele ni nga aChrétien so a soro ala ti gue na yayu so ayeke be-ta-zo so ayeke na yâ ti fini mbele ni ayeke wara ye ti héritier ti ala na yayu.—aHéb. 8:6; 9:15.
15. Azo wa la ayeke na yâ ti mbele ti Royaume? Pasa wa la ala yeke wara ande tongana ala duti be-ta-zo?
15 Azo so ayeke na droit ti te mapa nga ti nyon vin ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ahinga so ala yeke na yâ ti mbele ti Royaume. (Diko Luc 22:29.) Azo so aga lani adisciple ti Jésus so a soro ala ti gue na yayu nga so angbâ be-ta-zo na lo, so abâ pasi tongana lo, ayeke komande legeoko na lo na yayu (aPhil. 3:10). Ndali ti so aChrétien so a soro ala ti gue na yayu so ayeke be-ta-zo ayeke na yâ ti mbele ti Royaume, ala yeke komande legeoko na Christ na yayu tongana agbia lakue lakue (Apoc. 22:5). Ala yeke na droit ti te mapa nga ti nyon vin na ngoi ti Matanga ti Kobe ti Seigneur.
16. Fa na nduru tënë nda ti aRomain 8:15-17.
16 Gi azo so yingo afa na ala atene ala yeke amolenge ti Nzapa la alingbi ti te mapa nga ti nyon vin ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus. (Diko aRomain 8:15-17.) Bâ so Paul asara kusala na tënë “Abba” ti yanga ti Araméen so aye ti tene “Babâ!” Mbeni kete molenge alingbi ti sara kua na tënë so ti sara tënë na babâ ti lo ndali ti so ayeke tënë so afa yengo so lo ye na babâ ni. Tënë ni ague oko na tënë “papa” wala “babâ” so mbeni molenge ayeke tënë na babâ ti lo ti fa so lo ye babâ ti lo nga lo ne lo. Ala so awara “mbeni yingo so Nzapa amû ti mû ala ti ga amolenge ti lo” ayeke amolenge ti Nzapa ti yingo. Yingo ti Nzapa afa na yingo ti ala, ti tene ala hinga biani so ala yeke amolenge ti Jéhovah so lo soro ala ti gue na yayu. A ye pëpe ti tene so ala ye pëpe ti duti na fini na ndo ti sese. Ala hinga biani so ala yeke ga ahéritier legeoko na Jésus na yâ ti Royaume ti Nzapa na yayu tongana ala duti be-ta-zo juska na kuâ. Ala hinga so a yeke Jéhovah, “lo so ayeke nzoni-kue si asoro ala”. Laso, tanga ti aChrétien 144000 so a soro ala ti gue na yayu so, angbâ gi kete na ndo ti sese (1 Jean 2:20; Apoc. 14:1). A yeke na lege ti yingo ti Nzapa la ala dekongo, ala tene: “Abba, Babâ!” Ala yeke biani na kpengba songo na Nzapa.
BÂ BEKU SO MO YEKE NA NI NA NENE NI
17. Beku wa la aChrétien 144000 ayeke na ni? Ala bâ beku ni tongana nyen?
17 Tongana mo yeke na beku ti gue na yayu, a yeke kota ye so a lingbi mo sambela ndali ni. Nga, ambeni tënë so ayeke na yâ ti Bible abâ gi mo. Na tapande, tongana Bible asara tënë ti mariage so Jésus na “wali” ti lo ayeke sara na yayu, mo hinga so tënë ni abâ mo wani nga mo yeke ku ngoi ti mariage ni kungo (2 aCor. 11:2; Jean 3:27-29; Apoc. 21:2, 9-14). Tongana na yâ ti Bible Nzapa asara tënë ti ndoye ti lo na mbage ti amolenge ti lo ti yingo, a yeke nzoni mo tene: “Tënë so abâ mbi.” Nga tongana na yâ ti Bible Jéhovah amû wango na amolenge ti lo so lo soro ala ti gue na yayu, yingo vulu ayeke pusu mo ti sara ye a lingbi na wango ni nga ti tene na yâ ti bê ti mo, mo tene: “Wango so abâ mbi.” Tongaso, yingo ti Nzapa nga na yingo ti mo ayeke fa na mo so mo yeke na beku ti gue na yayu.
18. Beku wa la “ambeni ngasangbaga” ayeke na ni? Mo bâ ni tongana nyen?
18 Na mbage, tongana mo yeke na yâ ti “azo mingi mingi” ti “ambeni ngasangbaga”, Nzapa amû na mo beku ti wara fini na ndo ti sese (Apoc. 7:9; Jean 10:16). Mo ye ti ngbâ na fini lakue lakue na yâ ti Paradis, na a nzere na mo mingi ti gbu li ti mo na ndo ti ye so Bible atene na ndo ti gigi ti e ti kekereke na ndo ti sese. Mo yeke ku kungo ti duti na yâ ti dunia so siriri ayeke dä legeoko na sewa ti mo nga na ambeni zo ti mbilimbili. Mo yeke ku na ngia ngoi so kpale ti kobe, yere, pasi, kobela, nga na kuâ ayeke duti dä mbeni pëpe (Ps. 37:10, 11, 29; 67:6; 72:7, 16; És. 33:24). Mo yeke ku kungo ti yamba azo so a yeke zingo ala na kuâ ti tene ala ngbâ na fini lakue lakue na ndo ti sese (Jean 5:28, 29). Mo kiri singila mingi na Jéhovah so amû na mo pendere beku so. Atâa so mo yeke te mapa nga mo yeke nyon vin ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus ape, mo yeke gue na matanga ni ti fa so mo kiri singila ndali ti ngere so Jésus Christ afuta ti zi na azo.
MO YEKE DUTI ANDE DÄ?
19, 20. (a) Nyen la mo lingbi ti sara ti ngbâ na fini lakue lakue? (b) Ngbanga ti nyen mo yeke gue ande na Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus?
19 Mo lingbi ti ngbâ na fini lakue lakue, na sese wala na yayu, gi tongana mo mä na bê na Jéhovah Nzapa, na Jésus Christ, nga na ngere so a futa ti zi na azo. Tongana mo gue na Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus, mo yeke wara pasa ti gbu li ti mo na ndo ti beku ti mo nga na ndo ti ndani so kuâ ti Jésus ayeke kota ye. Tongaso, leke ti duti na popo ti azo kutu mingi so ayeke ga ande na Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus. A yeke sara ni ande na vendredi lango 3 ti avril, ngu 2015 na peko ti lindango ti lâ na yâ ti dunia kue na yâ ti aDa ti Royaume nga na ambeni ndo.
20 Tongana mo gue na Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus alingbi ti sara si mo kiri singila mingi ndali ti ngere so Jésus afuta ti zi na azo. Tongana mo dengi mê ti mo nzoni na diskur so a yeke mû ni, a lingbi ti pusu mo ti ye amba ti mo na ti fa na ala aye so mo manda na ndo ti ndoye ti Jéhovah nga na ye so lo leke na bê ti lo ti sara ndali ti azo (Mat. 22:34-40). Sara kue ti duti dä na ngoi ti Matanga ti Dango Bê na kuâ ti Jésus.
^ par. 1 Ti aHébreu, lango oko ti ala akomanse na lindango ti lâ na ahunzi na lindango ti lâ ti peko.


text:
17 Jéhovah akiri atene na Moïse, atene:2 “Tene na Aaron, na amolenge ti lo nga na azo ti Israël kue, mo tene: ‘Jéhovah amû yanga, atene:3 “‘“Tongana mbeni zo ti Israël afâ koli-bagara, koli-taba wala ngasa na yâ ti camp ni wala na gigi ti camp ni,4 me lo ga na ni pëpe na yanga ti tente ti bungbi ti mû na sandaga na Jéhovah na devant ti tabernacle ti Jéhovah, ngbanga ti mênë ayeke na li ti zo ni. Lo tuku mênë awe, ala fâ lo.5 Tongaso si azo ti Israël afâ anyama ti ala ti sandaga na yâ ti ngonda encore ape, me ala yeke ga ande na ni na Jéhovah na yanga ti tente ti bungbi, ala mû ni na prêtre. Ala yeke mû anyama ti ala so na sandaga na Jéhovah tongana asandaga ti beoko.+6 Prêtre ni ayeke fi mênë ni na ndö ti gbalaka ti Jéhovah so ayeke na yanga ti tente ti bungbi, na lo yeke zö mafuta ni na ndö ti gbalaka tongana sandaga so fion ni afun nzoni na hôn ti Jéhovah.*+7 Tongaso si ala mû asandaga encore ape na asioni yingo so akpa angasa*+ so ala yeke sara ndumba na ala.+ Mbela so ayeke ngbâ aninga teti ala nga na ahale ti ala na yâ ti angoi nde nde so ayeke ga.”’8 “Mo tene na ala, mo tene: ‘Tongana mbeni zo ti Israël wala mbeni wande so asara kodro na popo ti ala amû sandaga so a zö ni agbi kue wala mbeni sandaga nde,9 me lo ga na ni pëpe na yanga ti tente ti bungbi ti mû ni na Jéhovah, ala fâ zo ni so.+10 “‘Tongana mbeni zo ti Israël wala mbeni wande so asara kodro na popo ti ala ate mênë, atâa mara ti mênë wa,+ mbi yeke ke zo ni so ate mênë so, na mbi yeke fâ lo.11 Fini* ti ye kue so ayeke na nyama ti terê ayeke na yâ ti mênë,+ na mbi la mbi mû yanga ti tene a zia mênë na ndö ti gbalaka+ ti sara si a zi siokpari ti ala,* ndali ti so mênë ni la asara si a zi siokpari ti zo+ na lege ti fini* so ayeke na yâ ni.12 Ndani la mbi tene na azo ti Israël, mbi tene: “Mbeni zo* na popo ti ala adoit ti te mênë pëpe,+ atâa a yeke ala wala wande so asara kodro na popo ti ala.”+13 “‘Tongana mbeni zo ti Israël wala mbeni wande so asara kodro na popo ti ala agi nyama na lo gbu nyama ti ngonda wala ndeke so ayeke ti tengo ni, a lingbi lo tuku mênë ni,+ lo fû sese na ndö ni.14 Fini* ti ye kue so ayeke na nyama ti terê ayeke mênë ti lo, ndali ti so fini* ayeke na yâ ni. Ni la mbi tene na azo ti Israël, mbi tene: “Aye kue so ayeke na nyama ti terê, ala te mênë ti ala pëpe, ndali ti so fini* ti ala ayeke mênë ti ala. Zo so ate mênë, ala fâ lo.”+15 Tongana mbeni zo* ate nyama so akui awe wala nyama so nyama ti ngonda asuru yâ ti lo,+ atâa a yeke zo ti Israël wala wande, lo yeke sukula bongo ti lo na lo sukula ngu, me lo ga sioni juska na lakui;+ na pekoni lo yeke ga nzoni.16 Me tongana lo sukula bongo ni pëpe na lo sukula ngu* pëpe, lo yeke kiri ande tënë ndali ti faute ti lo.’”+
Kete tënë
^ Wala “adë bê ti Jéhovah.” Na Hébreu: “asara si Jéhovah awu terê ti lo.”


text: 3 Legeoko nga, awali, ALA woko tere na gbe ti akoli ti ALA, si tongana ambeni koli ni ayeke dä so ayeda na tënë ti Nzapa pëpe, a lingbi ti ga na ala ti mä na bê, na lege ti tënë pëpe, me na lege ti sarango ye ti tere ti awali ti ala,2 ngbanga ti so akoli ni abâ na lê ti ala sarango ye ti ALA so sioni oko ayeke dä pëpe nga na nengo so ALA ne na ala mingi.3 Nga, zia pendere ti ALA aduti gi pendere ti gigi pëpe, so ti tene sarango li ti ALA na kode ahon ndo ni, yungo aye ti pendere nde nde ti lor wala yungo abongo ti ndo ni,4 me zia pendere ti ALA aduti ti zo ti yâ ni na yungo bongo so alingbi ti buba pëpe so ayeke bibe ti dutingo na siriri nga ti sarango ye na ngangu pëpe, so ayeke ye ti kota ngere na lê ti Nzapa.5 Teti a yeke nga tongaso si awali ti ândö so ayeke nzoni-kue nga so azia beku ti ala na Nzapa ayeke sara pendere na tere ti ala, ala woko tere na gbe ti akoli ti ala,6 tongana ti Sara so amä lani yanga ti Abraham na lo iri lo “seigneur.” ALA ga amolenge ti lo awe tongana ALA ngbâ ti sara nzoni nga ALA zia si mbeni ye asara ALA mbeto pëpe.7 Akoli, ALA ngbâ ti duti na awali ti ALA na lege ti hingango ye; ALA ne awali tongana mbeni ta so awoko ti lo mingi, teti ALA na awali ti ALA nga ayeke ahéritier ti fini so a mû ni na lege ti kota nzobe ti Nzapa, si a kanga lege na asambela ti ALA pëpe.8 Ti hunzi na ni, zia ALA kue ALA duti na bibe oko, ALA hinga ti zia tere ti ALA na place ti mba ti ALA, ALA ye tere na popo ti ala na yengo tere ti aita, ALA bâ mawa ti mba mingi, ALA duti na tâ be-ti-molenge na yâ ti sarango ye ti ALA,9 ALA kiri sioni teti sioni pëpe wala zonga teti zonga pëpe; me ALA tene nzoni tënë na zo, ngbanga ti so a iri ALA ti sara ye tongaso si ALA lingbi ti wara tënë nzoni tongana ye ti héritier.10 Teti “zo so aye ti ndoye fini na ti bâ alango so ayeke nzoni, zia lo bata menga ti lo si lo tene sioni tënë pëpe nga lo bata yanga ti lo na tënë ti handango zo,11 me zia lo turnê peko ti lo na ye so ayeke sioni na lo sara ye so ayeke nzoni; zia lo gi siriri na lo tomba pekoni.12 Teti lê ti Jéhovah ayeke na ndo ti azo ti mbilimbili, na mê ti lo ayeke mä sambela ti ala ti voro tere na lo; me lê ti Jéhovah ake azo so ayeke sara aye ti sioni.”13 Ti tâ tënë ni, zo wa si ayeke sara sioni na ALA tongana ALA ga azo so ayapu na sarango ye ti nzoni?14 Me tongana a si so ALA bâ pasi ndali ti mbilimbili, ngia ayeke na ALA. Ye oko, ye so azo so asara mbeto ni, ALA sara mbeto ni pëpe, nga ALA gi bê ti ALA pëpe.15 Me na yâ ti bê ti ALA, zia ALA hinga so Christ ayeke nzoni-kue na ALA bâ lo tongana Seigneur, lakue ALA duti nduru ti gbu koko ti beku ti ALA na gbele azo kue so ayeke hunda ALA na nda ti beku ni so; me ALA sara ni na ngangu pëpe nga na nengo zo mingi.16 ALA duti na nzoni yingo-ti-hinga, si na ndo ti ye so a tene sioni tënë ti ALA dä, nzoni sarango ye ti ALA tongana azo ti Christ asara si kamene agbu azo so ayeke tene sioni tënë ti ALA.17 Teti a yeke nzoni mingi ti tene ALA bâ pasi ngbanga ti so ALA yeke sara ye ti nzoni, tongana a yeke ye so bê ti Nzapa aye la, ahon ti bâ pasi ngbanga ti so ALA yeke sara ye ti sioni.18 Christ akui gi fani oko biani biani awe tënë ti asiokpari, zo ti mbilimbili ndali ti azo so ayeke mbilimbili pëpe, si lo lingbi ti gue na ALA na Nzapa; a fâ lo na yâ ti mitele, me a kiri na lo na fini na yâ ti yingo.19 Na pekoni lo gue lo tö mbela na ayingo so ayeke na da ti kanga,20 ayingo so ake yanga ândö na ngoi so Nzapa angbâ lani ti kanga bê ti ku na ngoi ti Noé, tongana a yeke leke lani arche, so a yô na yâ ni azo mingi pëpe, so ti tene a-âme miombe, ti sö fini ti ala na lege ti ngu.21 Ye so ague oko na ni ayeke sö ALA fadeso nga, so ti tene batême (batême ayeke pëpe zingo saleté ti tere ti zo, me hundango Nzapa ti wara nzoni yingo-ti-hinga), na lege ti zingongo ti Jésus Christ na kuâ.22 Lo yeke na koti ti Nzapa, teti lo gue na yayu awe; na a zia a-ange, akomandema nga na angangu na gbe ti lo.


text:
SANGO NA NDÖ TI MBAÏ TI BUNGBI TI E
‘Mbeni lege so ayeke ngangu wala so ayo mingi ayeke dä ape’
NA LANGO 26 ti mars, ngu 1937, ambeni koli use so ayeke voyagé na so afatigué kue alï yeke na oto ti ala so poussière amû terê ni kue na Sydney, Australie. Ala hon asara ngu oko awe, ala voyagé kilomètre 19 300 na ndö ni na ando so ayo mingi na so a yeke ngangu ti hon dä na yâ ti kodro ni. Akoli so ayeke lani pëpe azo so ayeke tambela na akodro nde nde wala azo so ayeke voyagé ti bâ ndo. Arthur Willis nga na Bill Newlands ayeke ambeni pionnier use so ayapu so aleke na bê ti ala ti fa nzoni tënë ti Royaume ti Nzapa na mbeni kota gbata ti Australie so ayo mingi.
Ti si na hunzingo ti angu 1920, kete wungo ti aWamandango Bible ti Australie * afa lani tënë, mingi ni na yâ ti agbata so ayeke na yanga ti ngu nga na agbata so ayeke na terê ni. Mbeni ndo ayeke dä, so ayo mingi na yanga ti ngu, so ayeke ngangu ti hon dä, azo ayeke dä mingi ape akono ahon ndambo ti États-Unis. Ye oko, aita ni ahinga biani so a lingbi adisciple ti Jésus afa tënë ti lo “juska na ambage ti sese so ayeke tâ yongoro”, mbeni gbata ti Australie so ayo mingi ayeke nga na yâ ni (Kus. 1:8). Me ala yeke sara tongana nyen ti sara kota kua so? So ala yeke na mabe kue so Jéhovah ayeke sara tufa na ndö ti angangu so ala yeke sara, ala leke lani na bê ti ala ti sara ye kue so ala lingbi ti sara.
APIONNIER ATO NDA TI KUA TI FANGO TËNË
Na ngu 1929, acongrégation so ayeke na Queensland nga na ouest ti Australie aleke gbâ ti a-oto so ala zia aye na yâ ni ti mû lege na ala ti fa tënë na ando so ayo mingi na yanga ti ngu. Azo so ayeke kpe lani na a-oto ni ayeke apionnier so ayeke na ngangu na so alingbi ti kpe na oto na ando so ayeke ngangu nga so alingbi ti leke a-oto ni tongana abuba. Apionnier so afa tënë na ando so ade mbeni Témoin asi dä lâ oko ape.
Apionnier so ayeke na nginza ti vo oto ape ayeke gue na ando so ayo mingi na vélo. Na tapande, na ngu 1932, Bennett Brickell so ayeke na ngu 23 alondo na Rockhampton, na Queensland, lo gue lo fa tënë na mbage ti nord ti gbata ni nze oku. Lo yô na ndö ti vélo ti lo acouveture, abongo, kobe nga na gbâ ti ambeti. Na ngoi so gere ti vélo ti lo ni abuba, lo ngbâ gï ti gue, lo hinga so Jéhovah ayeke fa lege na lo. Lo pusu vélo ti lo ni na yâ ti tanga ti kilomètre 320 so angbâ na lo ti sara, na yâ ti ando so azo akui ndali ti nzara ti ngu. A hon ngu 30, Ita Brickell avoyagé akilomètre saki mingi na yâ ti Australie na vélo, na moto nga na oto. Lo la lo yeke kozo zo so akomanse ti fa tënë na azo ti kodro ni nga lo mû maboko si afini congrégation abâ gigi, azo mingi ahinga lo na yâ ti akodro ni nga ala ne lo.
ALA HON NDÖ TI AKPALE
Australie ayeke mbeni kodro so azo ayeke na yâ ni mingi ape na yâ ti dunia, na mbilimbili na ando so ayo mingi na yâ ti kodro ni azo ayeke dä mingi ape. Me azo ti Jéhovah aleke na bê ti ala ti gi azo na ando so ayo mingi na yâ ti kodro ni.
Stuart Keltie nga na William Torrington so ayeke apionnier aleke na bê ti ala ti sara nga tongaso. Na ngu 1933, ala hon na yâ ti benyama ti Simpson, mbeni kota benyama so mbutu ayeke dä mingi, ti fa tënë na gbata ti Alice Springs so ayeke na bê ti kodro ni. Na ngoi so kete oto ti ala abuba nga so ala doit ti zia ni ti hon, Ita Keltie, so mbeni gere ti lo ayeke na keke, angbâ ti sara voyage ni ti gue ti fa tënë, me lo hon na chameau. Ngangu so apionnier so asara alë lengo na ngoi so ala wara wa ti mbeni hôtel na William Creek, mbeni ndo so ayo mingi so atrain ayeke luti dä. Na pekoni, wa ti hôtel ni, Charles Bernhardt, ayeda na tâ tënë, lo kä hôtel ti lo na lo sara kua ti pionnier gï lo oko ngu 15 na ambeni ndo so ahule mingi nga so ayo mingi na Australie.
Akozo pionnier so ayeke lani tâ na bezoin ti sara mbeto pëpe nga ti gbu ngangu na yâ ti atara mingi so ala tingbi na ni. Na ngoi so Arthur Willis nga na Bill Newlands, so a sara tënë ti ala na tongo nda ti article so, ayeke fa tënë na ando so ayo mingi na Australie, mbeni lâ ala sara kilomètre 32 na yâ ti yenga use ndali ti so ngu apika ngangu na asara si popoto amû yâ ti benyama ni kue. Na ambeni ngoi, gbiki amû ala kue na ngoi so ala yeke sara ngangu ti pusu oto ti ala na yâ ti mbutu na ngoi so ndo achauffé ngangu, na yâ ti apopo-hoto so atênë ayeke dä nga ala hon na ando so mbutu ayeke dä mingi. Tongana oto ti ala ni abuba, tongana ti so a yeke si ka mingi, ala yeke tambela wala ala yeke kpe na vélo alango mingi ti gue na gbata so ayeke nduru nga ala yeke ku ayenga mingi ti tene a ga na ala ye ti terê ti oto ni so abuba. Atâa akpale so, ala ngbâ lani ti duti na nzoni bango ndo. Arthur Willis afa peko ti mbeni tënë so a tene na yâ ti L’Âge d’Or, lo tene: “Mbeni lege so ayeke ngangu wala so ayo mingi na atémoin ti lo ayeke dä ape.”
Charles Harris, so asara kua ti pionnier ngu mingi, atene so yongo ti ando ni nga na akpale ti ando ni asara si lo ga nduru mingi na Jéhovah. Lo kiri, lo tene: “Gigi ti zo ayeke duti nzoni mingi tongana zo ni ayeke na aye mingi ape. Tongana Jésus abâ lani so ayeke nzoni ti lango na gigi, a lingbi e nga e sara tongaso tongana kua ti e ahunda ti sara ni.” Ye so apionnier mingi asara la. Grâce na angangu so ala sara, nzoni tënë asi na yâ ti akodro ti dunia kue, na a mû maboko na azo mingi ti mû mbage ti Royaume ti Nzapa.


text:
CHAPITRE 133
A leke kuâ ti Jésus na a lu ni
MATTHIEU 27:57–28:2 MARC 15:42–16:4 LUC 23:50–24:3 JEAN 19:31–20:1
A DESCEND KUÂ TI JÉSUS NA NDO TI KEKE NI
A LEKE KUÂ TI JÉSUS TI TENE A LU NI
AWALI AWARA YÂ TI DÛ TI KUÂ TI JÉSUS SENGE
Peko ti midi ti vendredi lango 14 ti Nisan aga nduru ti hunzi. Tongana lâ alinda, Sabbat ti lango 15 ti Nisan ayeke komanse. Jésus akui ti lo awe, me azo ti nzi use so ayeke na tere ti lo ade ti kui ti ala ape. Na lege ti Ndia, ‘a lingbi akuâ ni angbâ na ndo ti keke ni na bï ni so ape,’ me a lingbi a lu ni na ‘lango ni so’.—Deutéronome 21:22, 23.
Na ndo ni, vendredi na lakui ni ayeke lango ti Lekengo aye, ngbanga ti so azo ayeke leke akobe nga ala yeke sara atanga ti akua kue so a lingbi pëpe ti bata ni ti sara na peko ti Sabbat. Tongana lâ alinda, mbeni Sabbat so yâ ni ayeke use, wala “kota” Sabbat ayeke komanse (Jean 19:31). A iri ni tongaso teti so lango 15 ti Nisan ayeke kozo lango ti lango mbasambala ti matanga ti Amapa so a sara na mama ni ape, na a yeke lakue mbeni Sabbat (Lévitique 23:5, 6). Me ti so ni so, kozo lango ni atï na même lango ti Sabbat ti yenga oko oko, so ti tene mbasambala lango ni.
Ni la, aJuif ahunda na Pilate ti tene a sara mbeni ye tongaso si Jésus na azo ti nzi use so akui hio. Ala ye ti sara nyen? Ala ye ti kungbi gere ti azo ni. Sarango tongaso ayeke kanga lege na ala ti sara kua na gere ti ala ti yô tere ti ala kue na nduzu si ala hu. Aturugu ni aga akungbi gere ti azo ti nzi use so. Me, ala bâ so Jésus akui ti lo awe, tongaso ala kungbi gere ti lo ape. Ye so asara si tënë ti Psaume 34:20 aga tâ tënë, so atene: ‘Lo bata abio ti lo kue; a kungbi mbeni oko ape.’
Me, ti tene kite oko aduti na ndo ti kuâ ti Jésus ape, mbeni turugu ni akpo tere ti kate ti Jésus na likongo, na place so ayeke nduru na bê ti lo. “Hio mênë na ngu asigi.” (Jean 19:34). Ye so asara nga si mbeni prophétie ni nde aga tâ tënë, so atene: ‘Ala yeke bâ ndo na mbage ti lo so ala kpo lo.’—Zacharie 12:10.
Joseph ti gbata ti Arimathée, “mbeni kota zo ti mosoro” nga mbeni membre ti Sanhédrin, ayeke nga na place ni (Matthieu 27:57). A tene “lo yeke nzoni zo nga zo ti mbilimbili”, na “lo nga kue lo yeke ku Royaume ti Nzapa.” Ni la, teti so lo yeke “mbeni disciple ti Jésus, me na hondengo ni ndali ti so mbeto ti aJuif asara lo,” lo yeda pëpe na peko ti ngbanga so a fâ na li ti Jésus (Luc 23:50; Marc 15:43; Jean 19:38). Joseph asara mbeto ape, lo hunda na Pilate ti tene lo mû kuâ ti Jésus. Pilate ahunda ti tene a iri na lo turugu ti kota kamba ni, ti hunda lo wala tâ tënë Jésus akui awe, na turugu ni ayeda. Na pekoni, Pilate ayeda ti tene Joseph amû kuâ ti Jésus ni.
Joseph avo bongo ti lin so avuru pendere, na lo descend kuâ ti Jésus na ndo ti keke ni. Lo zia kuâ ti Jésus na yâ ti lin ni ti tene a gue a lu ni. Nicodème, koli so lani ague abâ Jésus na mbeni bï, amû nga maboko na lekengo kuâ ti Jésus ni (Jean 19:39). Lo ga na kilo 32 tongaso ti myrrhe so a mélangé ni na aloès. A zia kuâ ti Jésus ni na yâ ti bongo so a zia a-épice ni dä so, ti lingbi na fason ti lungo kuâ ti aJuif.
Joseph ayeke na mbeni fini dû ti kuâ so a zi ni na yâ ti tênë, nduru na ndo so ala yeke dä; na a yeke kâ la ala gue azia kuâ ti Jésus na yâ ni. Na pekoni, ala pusu mbeni kota tênë akanga na yanga ti dû ti kuâ ni. Ala sara ni gi na loro loro, ngbanga ti so lango ti Sabbat aga nduru ti komanse. Peut-être Marie ti Magdala nga na Marie mama ti Jacques Kete a-aidé na lekengo kuâ ti Jésus. Ala kpe loro na yanga-da “ti leke a-épice nga na amafuta so afun pendere” ti tene ala kiri aleke ande na kuâ ti Jésus na peko ti Sabbat.—Luc 23:56.
Na ndade ni, na lango ti Sabbat, aprêtre-mokonzi nga na aFarizien ague abâ Pilate, ala tene: “E dabe ti e so na ngoi so zo ti handango azo so angbâ na fini, lo tene: ‘A yeke zingo mbi na kuâ na peko ti lango ota.’ Tongaso, mû yanga si a bata yanga ti dû ti kuâ ni nzoni juska na ota lango ni, si adisciple ti lo ague anzi kuâ ni pëpe na ala tene na azo atene: ‘A zingo lo na kuâ awe!’ Tanga ti tënë ti mvene ni so ayeke hon ti kozoni so ngangu.” Pilate atene na ala: “Bâ aturugu la. Ala gue abata dû ni nzoni.”—Matthieu 27:63-65.
Na dimanche na kota ndapre, Marie ti Magdala, Marie mama ti Jacques nga na ambeni wali ni amû a-épice ague na ni na dû ti kuâ ni ti leke na kuâ ti Jésus. Ala yeke tene na popo ti ala atene: “Zo wa si ayeke pusu ande na e tênë so ayeke na yanga ti dû ti kuâ ni so?” (Marc 16:3). Me, sese ayengi fade. Nga, ange ti Nzapa azi fade tênë so ayeke na yanga ti dû ni awe, aturugu ni kue ahon ti ala awe na yâ ti dû ni ayeke senge!


text:
Kpia Wai ka Kparaka Awaraga
AWAKE!
Sanahe: Dungu agu apai i akusaha areme rogo avidio na terevizioni na dungu apai rogoho wa
Fu waraga: Gi Awake! re nasakapai tipa ndu gupai aboro amangasunge ti ni na agi ahe re, na si nafura a tipa gu kerepai du ku giihe.
ONI YUGU RENGO
Sanahe: Gini gene ga Mbori Kindo nika mbakada gu kpakaraapai nga ga zegino ngbaha?
Veresi: Mt 6:
Rengo: Gu Kindo nga ga Mbori nika ye na zereda, kodatise, gbiati bandahe ku auru kpotosende
GA MBORI NGBI NGA GINE? (Karagatise fuo boro)
Sanahe: [Mo fura tipa gu sanahe mo nika ye berewe fuo ni tipaha du gii gi trakte re.] Raka nika du wai rogo ga Mbori Ngbi?
Veresi: Tam 37:29; Yes 65:21-
Fu waraga: [Mo yugu gu burosua nga Wene Pangbanga.] Wirikapai 7 nga ga gi burosua re nasakapai tipa wai agi akidohe re narengbe ka undo ro. [Mo tona wirika Ziazia Kekeapai ni manga mo sunge na gi burosua re.]
MO MBAKADI GUPAI MO NIKA GUMBAHA
Mo mangisunge na agu akpiapai du kuari re ka mbakada gupai mo nika gumbaha ni tiro gene tungusapai yo.


text: 10 Azo ti mara ti Israël, ala mä tënë so Jéhovah atene na ala.2 Bâ tënë so Jéhovah atene la:“Ala manda lege ti asarango ye ti azo ti ambeni mara nde pëpe,+ala sara mbeto ti aye ti kpene so ayeke na yayu pëpe,ngbanga ti so aye ni so asara mbeto na azo ti ambeni mara nde.+3 Angobo ti azo ti ambeni mara nde ayeke senge senge ye.A yeke gï mbeni keke ti gbako la a dë ni,so zo so ahinga ti sara kua ti maboko nzoni la amû aye ti kua ti lo si aleke na ni.+4 Ala mû argent na lor ala sara na terê ni si a ga pendere,+ala mû marteau na ala pika ni na apointe ti tene a tï na sese pëpe.+5 Ayanda so ayeke tongana ye ti tombango na anyama na yâ ti yaka ti concombre, na ala lingbi ti sara tënë pëpe.+A yô ala yongo, ndali ti so ala lingbi ti tambela pëpe.+Ala sara mbeto ti ayanda so pëpe, ngbanga ti so ayanda ni alingbi ti sara sioni na zo pëpe,ala lingbi nga ti sara nzoni na zo pëpe.”+6 Jéhovah, mbeni zo ti lingbi na mo ayeke dä pëpe.+Mo yeke kota mingi, nga iri ti mo ayeke kota, na mo yeke ngangu mingi.7 Zo wa la ayeke sara mbeto ti mo ape? Mo so mo yeke gbia ti amara,+ a lingbi azo asara mbeto ti mo,ngbanga ti so na popo ti azo ti ndara kue so ayeke na popo ti amara nde nga na popo ti aroyaume ti ala kue,mbeni zo oko ti lingbi na mo ayeke dä pëpe.+8 Ala kue ayeke azo so li ti ala ayeke dä pëpe nga azo ti buba.+Ti tene zo azia si mbeni keke la afa ye na lo ayeke biani senge senge ye.+9 A mû argent so a leke ni aga kpangbala na kodro ti Tarsis+ si a ga na ni, a mû lor na kodro ti Uphaz si a ga na ni,zo so ahinga ti sara kua ti maboko nzoni nga na zo so ahinga kua ti lekengo aye na lor wala na argent nzoni la si azia aye so na terê ni.Ala mû abongo so a sara na kamba ti bleu na kamba ti laine so ayeke violet, ala yü na ayanda ni.Ayanda ni so kue ayeke ye so azo so ahinga ti sara kua ti maboko nzoni la si asara ni.10 Me Jéhovah ayeke tâ Nzapa.Lo yeke Nzapa so ayeke na fini+ nga Gbia so ayeke kpu na kpu.+Sese ayeke yengi ande ndali ti ngonzo ti lo,+na amara ayeke luti ande na lê ti ngonzo ti lo pëpe.11 * Bâ tënë so mo yeke tene na ala la:“Anzapa so asara lani yayu na sese pëpe so,ala yeke ngbâ ande pëpe na ndö ti sese nga na gbe ti yayu.”+12 Me Nzapa la ayeke zo so aleke sese ni na lege ti ngangu ti lo,lo sara si sese aluti ngangu na lege ti ndara ti lo,+lo gbara yayu na lege ti hingango ndo ti lo.+13 Na ngoi so lo sara tënë, go ti lo asara siangu so ayeke na yayu adekongo,+lo sara si ambinda* alondo na nda ti sese kue amonté.+Lo sara wâ ti bekpa ndali ti* ngu-nzapa,lo sigi na pupu na yâ ti agogoro ti lo.+14 Azo oko oko kue asara ye tongana azo so li ti ala ayeke dä pëpe nga so ayeke na hingango ndo pëpe.Azo kue so ayeke azo ti lekengo aye na lor wala na argent, kamene ayeke gbu ande lê ti ala ndali ti ayanda so ala leke ni;+ngbanga ti so astatue* ti wen so ayeke ye ti mvene,yingo* ayeke na yâ ti astatue ni so pëpe.+15 Ala yeke senge senge ye, mbeni ye ti hengo ni.+Na ngoi so Nzapa ayeke ga na terê ti ala, ala yeke duti dä mbeni pëpe.16 Me Nzapa ti Jacob ayeke tongana aye so pëpe,ngbanga ti so lo la lo leke aye kue,Israël ayeke keke ti héritage ti lo.+Iri ti lo ayeke Jéhovah ti aturugu.+17 Mo ro akungba ti mo so ayeke na sese,mo wali so azo asara camp ti ala angoro mo.18 Ndani la, bâ tënë so Jéhovah atene la:“Bâ, mbi yeke mû ala na yâ ti kodro ni ti bi na gigi na ngoi ni so,+na mbi yeke sara si kota ye ti vundu asi na ala.”19 Mawa na mbi ndali ti so mbi tï na sese awe!+Kä ti mbi alingbi ti mü pëpe.Ni la mbi tene: “Ti tâ tënë ni, so kobela ti mbi la, mbi doit ti kanga bê ti mbi na ni.20 A buba tente ti mbi kue, a fâ akamba ti tente ti mbi kue.+Amolenge ti mbi azia mbi, ala yeke dä encore ape.+Mbeni zo oko ayeke dä pëpe ti leke na mbi tente ti mbi wala ti leke abongo ti tente ni na nduzu.21 A yeke ngbanga ti so aberger ni ayeke azo so li ti ala ayeke dä pëpe,+ala gi lege ti Jéhovah pëpe.+Ndani la si ala sara ye na ndara pëpe,na anyama ti ala kue akangbi kirikiri.”+22 Ala mä si! Mbeni tënë ayeke ga!Mbeni bruit so ayeke yengi ndo alondo na mbage ti nord ayeke ga,+ti sara si agbata ti Juda aga mbeni ndo so abuba kue awe, ndo ti lango ti ambo ti ngonda.*+23 Jéhovah, mbi hinga lege ti zo ayeke na tïtî lo wani pëpe.Zo so ayeke tambela, a yeke même na lo wani ti fa lege na gere ti lo pëpe.+24 Jéhovah, mo gboto mê ti mbi na lege so alingbi na lê ti mo,me na lê ti ngonzo ti mo pëpe,+ tongaso pëpe mo yeke futi mbi biani.+25 Tuku ngonzo ti mo na ndö ti amara so ake ti hinga mo,+nga na ndö ti azo so adi iri ti mo pëpe,ndali ti so ala te Jacob awe,+biani, ala te lo juska ti hunzi lo kue.+Ala sara si kodro ti lo abuba kue.+


text:
80: Ala sigigi na Babylone
NGU use tongaso ahon awe na peko ti so aMède na aPerse amû kodoro ti Babylone. Bâ ye so asi fadeso! Azo ti Israël ayeke sigigi na Babylone. A zi ala tongana nyen? Zo wa si azi ala?
Cyrus, gbia ti Perse, la azi ala. Ândö giriri, kozoni si a dü Cyrus, Jéhovah atene na prophète ti lo Esaïe ti zia na mbeti atënë so na ndo ti lo: ‘Mo yeke sara tâ gi ye so bê ti mbi aye. Ayanga ti gbagba ni ayeke ngbâ na zingo ni, si mo lingbi ti mû kodoro ni na ngangu.’ A yeke tâ gi ye so asi la. Cyrus amû li ni na yâ ti bira ti mû kodoro ti Babylone. A-Mède na aPerse alï na yâ ti kodoro ni na bï na ngoi so ayanga ti gbagba ni angbâ na zingo ni.
Me Esaïe, prophète ti Jéhovah, atene nga so Cyrus ayeke mû yanga ti tene a kiri a leke Jérusalem nga na temple ti Jéhovah so ayeke kâ. Cyrus amû yanga so biani? En, lo mû ni. Lo tene na azo ti Israël, lo tene: ‘Ala gue na Jérusalem, na ala leke temple ti Jéhovah, Nzapa ti ala.’ A yeke ye so azo ti Israël ayeke gue ti sara la.
Me a yeke azo ti Israël kue pëpe si alingbi ti sara yongoro tambela so ti kiri na Jérusalem. Lege ni ayo mingi, a yo akilomètre 800, na ambeni mingi aga mbakoro awe na kobela asara ala mingi. Ambeni ague pëpe ngbanga ti ambeni nda ti tënë nde. Me Cyrus atene na ala: ‘Ala mû argent na lor na ambeni matabisi na ala so ayeke gue ti leke Jérusalem nga na temple ni.’
Tongaso, a mû amatabisi mingi na azo ti Israël so ayeke kiri na Jérusalem. Nga, Cyrus amû na ala asembe na akopo so gbia Nébucadnezzar amû lani na yâ ti temple ti Jéhovah na ngoi so lo futi Jérusalem. Tongaso, azo ni ayeke na gbâ ti aye ti kiri na ni.
Na peko ti so ala tambela nze osio tongaso, azo ti Israël asi na Jérusalem na tâ ngoi ni. A sara biani ngu 70 awe ngbene ye so a futi kodoro ni nga so zo oko aduti na yâ ni pëpe. Me atâa so ala kiri na kodoro ti ala, ala yeke wara ande akpale. A yeke ye so e yeke bâ ande.
Esaïe 44:28; 45:1-4; Esdras 1:1-11.
Ahundango tënë
- Na lê ti foto so, azo ti Israël ayeke sara nyen?
- Tongana nyen Cyrus asara lani si prophétie so Jéhovah atene na lege ti Esaïe aga tâ tënë?
- Cyrus atene nyen na azo ti Israël so alingbi pëpe ti kiri na Jérusalem?
- Cyrus amû nyen na azo ni ti tene ala gue na ni na Jérusalem?
- Azo ti Israël asara nze oke na lege ti kiri na Jérusalem?
- A sara ngu oke si azo aduti na yâ ti kodoro ni pëpe?
Ambeni hundango tënë
- Diko Esaïe 44:28 na 45:1-4.
Tongana nyen Jéhovah afa so tënë so lo tene na ndo ti Cyrus ayeke ga biani tâ tënë? (Es. 55:10, 11; aRom. 4:17).
Prophétie ti Esaïe so andu Cyrus afa nyen na ndo ti ngangu ti Jéhovah Nzapa ti fa aye kozoni si a si? (Es. 42:9; 45:21; 46:10, 11; 2 Pi. 1:20).
- Diko Esdras 1:1-11.
Na mungo tapande ti ala so awara lege pëpe ti kiri na Jérusalem, tongana nyen e lingbi nga laso ti ‘sara na’ ala so amû kusala ti ngoi kue? (Esdras 1:4, 6; aRom. 12:13; aCol. 4:12).


text:
Ye so ayeke si ande na Égypte nga na Éthiopie (1-6)
20 Na yâ ti ngu so Sargon, gbia ti Assyrie, atokua Tartan* na gbata ti Ashdod,+ lo tiri na azo ti gbata ni na lo mû ni.+2 Na ngoi ni so, Jéhovah asara tënë na Ésaïe+ molenge ti Amos, atene: “Mo gue, mo zi bongo ti vundu so mo kanga na ngbonda ti mo nga mo zi poro so ayeke na gere ti mo.” Lo sara tongaso, lo tambela terê ti lo senge* nga gere senge.3 Na pekoni Jéhovah atene: “Wakua ti mbi Ésaïe atambela terê senge nga gere senge na yâ ti ngu ota. Lo sara ni ti fa ye+ so ayeke si ande na azo ti Égypte+ na ti Éthiopie+ nga ti gboto mê ti ala:4 Gbia ti Assyrie ayeke mû ande azo ti Égypte+ so lo mû ala na ngbâa nga na ala ti Éthiopie, amaseka-koli nga na ambakoro-koli, lo yeke gue na ala terê senge, gere senge nga ngbonda senge; na a yeke bâ azo ti Égypte terê senge.*5 Mbeto ayeke hon ndö ti ala nga kamene ayeke sara ala ndali ti so ala zia bê ti ala na Éthiopie nga ala pika kate ndali ti Égypte.*6 Na ngoi ni so, azo so asara kodro na yanga ti ngu ayeke tene: ‘Ala bâ ye so asi na akodro so e zia bê ti e dä, so e kpe dä ti tene a mû maboko na e nga a zi e na maboko ti gbia ti Assyrie! Ti fadeso e yeke kpe na maboko ti lo tongana nyen?’”


text:
Bible alondo na zo wa?
Kiringo tënë ti Bible
Fani mingi Bible wani afa polele azo so asû atënë ti yâ ni. Na ambeni mbage ti Bible ni akomanse atënë ni na tenengo tënë so: “
Tënë ti yanga ti Néhémie,” “
tënë ti aye so Ésaïe . . . abâ na yâ ti vision”, nga na “Jéhovah atene na Joël”.—Néhémie 1:1; Ésaïe 1:1; Joël 1:1.
Gbâ ti azo so asû Bible ayeda so ala sû ni na iri ti Jéhovah, so ayeke oko tâ Nzapa, nga so ala sû ni na gbe ti fango lege ti lo. Aprophète so asû mbage ti Bible so ayeke na yanga ti Hébreu atene mbeni tënë ahon fani 300 tongaso, tënë ni so ayeke: “
Bâ tënë so Jéhovah atene la.” (Amos 1:3; Michée 2:3; Nahum 1:12). Ti ambeni zo ti sungo Bible ni, a-ange la afa peko ti atënë ti Nzapa ni na ala.—Zacharie 1:7, 9.
Akoli 40 tongaso la asû Bible na a mû ngu 1600 tongaso ti tene a hunzi ni. Ambeni asû ambeti ti Bible ni mingi ahon amba ti ala. Bible ayeke mbeni kete bibliothèque ti abuku 66. A yeke wara na yâ ni abuku 39 ti Bible so a sû na yanga ti Hébreu, so azo mingi a iri ni Testament ti Giriri, nga na abuku 29 so aChrétien asû na yanga ti Grec, mingi ni a iri ni Fini Testament.


text:
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Sara ye alingbi na andia ti Jéhovah na ndö ti nzoni sarango ye
Jéhovah amû na azo andia na ndö ti nzoni sarango ye. Na tapande, lo fa so mariage ayeke mbeni songo so ayeke ngbâ lakue na popo ti koli na wali (Mt 19:4-6, 9). Lo fâ ngbanga na ndö ti alege nde nde kue ti lango-sioni (1aC 6:9, 10). Lo mû même amama-ndia so andu yungo bongo nga na lekengo terê pendere so afa so azo ti lo ayeke nde.—De 22:5; 1Tm 2:9, 10.
Na yâ ti dunia ti laso, azo mingi ake andia ti Jéhovah (aRm 1:18-32). Ala zia si bango ndo ti azo na ndö ti yungo bongo, lekengo terê nga na sarango ye ti ala asara ngangu na ndö ti ala. Azo mingi ayeke sara kota siokpari vîi vîi na ala kasa ala so sarango ye ti ala ayeke nde.—1Pi 4:3, 4.
E aTémoin ti Jéhovah, a lingbi e sara mbeto ape ti sara ye alingbi na andia ti Nzapa na ndö ti nzoni sarango ye (aRm 12:9). E yeke sara ni tongana nyen? A lingbi e fa na azo na kode aye so lo yeda na ni. Me e nga kue e a lingbi e ngbâ ti sara ye alingbi na andia ti Jéhovah na yâ ti fini ti e. Na tapande, tongana e yeke soro afason ti yungo bongo nga na ti lekengo terê ti e, e lingbi ti hunda terê ti e: ‘Ye so mbi soro so ague oko na amama-ndia ti Bible wala na bango ndo ti dunia so? Eskê yungo bongo nga na lekengo terê ti mbi afa so mbi yeke mbeni Chrétien so akpe mbeto ti Nzapa?’ Wala tongana e yeke soro mbeni ye na télé wala mbeni film ti bâ, e lingbi ti hunda terê ti e: ‘Jéhovah ayeke yeda na ye ni so mbi yeke soro so? Aye ni so ayeke pusu mbi ti duti na asarango ye ti zo wa? Ngia so mbi yeke soro alingbi ti buba yâ ti anzoni sarango ye ti mbi? (Ps 101:3). A lingbi ti kanga lege na azo ti sewa ti mbi wala na ambeni zo?’—1aC 10:31-33.
Ngbanga ti nyen a yeke kota ye mingi ti sara ye alingbi na andia ti Jéhovah? Na yâ ti kete ngoi, Jésus Christ ayeke futi ande amara nga na azo ti sioni kue (Éz 9:4-7). Gï azo so asara ye so bê ti Jéhovah aye la ayeke ngbâ ande (1Jn 2:15-17). Tongaso, zia e ngbâ ti sara ye alingbi na andia ti Jéhovah tongaso si azo so abâ anzoni sarango ye ti e alingbi ti mû gloire na Nzapa.—1Pi 2:11, 12.
BÂ VIDÉO GA KAMARADE TI JÉHOVAH: KOLI OKO, WALI OKO, NA PEKONI GBU LI NA NDÖ TI AHUNDANGO TËNË SO GE:
Ngbanga ti nyen a yeke nzoni ti sara ye alingbi na andia ti Jéhovah?
Ngbanga ti nyen a lingbi ababâ na amama ato nda ti fa na amolenge ti ala andia ti Jéhovah na ngoi so ala de kete?
Tongana nyen la amaseka wala akangba alingbi ti mû maboko na azo ti wara ye ti nzoni na lege ti nzoni bê ti Nzapa?


text:
MBAGE 13
A lingbi e sara nyen ti nzere na lê ti Nzapa?
Ke aye so ayeke sioni. 1 aCorinthien 6:9, 10
Tongana e ndoye Jéhovah, e yeke sara pëpe aye so lo ke.
Jéhovah aye si e nzi pëpe, e nyon sämba ahon ndo ni pëpe, e nyon mbangi wala manga pëpe.
Nzapa ake fango zo, tukungo ngo nga bungbingo koli na koli wala wali na wali. Lo ke ti tene e sara bê ti ye nga lo ke ti tene e tiri.
A lingbi e voro ayanda pëpe nga e sara yorö pëpe.
Na ndo ti sese so ayeke ga paradis, asioni zo ayeke duti dä pëpe.
Sara ye so ayeke nzoni. Matthieu 7:12
Ti tene e nzere na lê ti Nzapa, a lingbi e sara kue ti sara ye tongana lo.
Ye amba ti mo na sarango nzoni bê na ala nga na mungo ye na ala.
Sara ye mbilimbili lakue.
Duti zo so asara nzoni bê nga apardone zo.
Fa tënë ti Jéhovah nga na andia ti lo na azo. —Ésaïe 43:10.


text:
Mû tapande ti bibe so aprophète ayeke na ni
MO YEKE sara mbeni ye so akpa tere na ye so aprophète ti ândö asara? Na yâ ti “Kete bakari” so ayeke na yâ ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia ti ngu 2013 na Anglais, a fa nda ti tënë prophète tongaso: “Zo so ayeke fa na azo aye so Nzapa aleke na bê ti lo ti sara. Aprophète ayeke azo so ayeke tene gi pëpe aprophétie, me ala yeke fa nga aye so Nzapa afa, acommandement ti lo nga na atënë ti fango ngbanga ti lo.” Atâa so mo yeke tene pëpe aprophétie, mo yeke sara tënë na iri ti Nzapa, na lege so mo yeke fa aye so ayeke na yâ ti Mbeti ti Nzapa.—Mat. 24:14.
A yeke mbeni pendere pasa la e yeke na ni ti fa na azo tënë na ndo ti Jéhovah Nzapa ti e, nga ti fa na ala ye so lo leke na bê ti lo ti sara ndali ti azo. E yeke sara kua so legeoko na ‘mbeni ange so ayeke huru kâ na lê ti nduzu’. (Apoc. 14:6). Ye oko, e lingbi ti tingbi na ambeni kpale so alingbi ti sara si e girisa pendere pasa so e yeke na ni ti sara kua so. Ambeni kpale ni ayeke so wa? E lingbi ti fatigué, bê ti e alingbi ti nze wala e lingbi ti bâ so e yeke ye oko ape. Aprophète ti giriri so ayeke be-ta-zo atingbi nga lani na mara ti akpale so, me ala zia lege ti kua ni ape. Jéhovah amû lani maboko na ala ti sara akua so lo mû na ala. Zia e bâ ambeni tapande ni nga e bâ tongana nyen la e lingbi ti sara ye tongana ala.
ALA SARA LANI KUA NA NGANGU TI ALA KUE
Na ambeni ngoi, e lingbi ti fatigué na peko ti akua so e yeke sara lâ oko oko na e bâ so e lingbi ti gue na fango tënë ape. Biani, e bezoin ti wu tere, même Jésus na abazengele ti lo awu lani tere (Marc 6:31). Me gbu li ti mo na ndo ti Ézéchiel nga na kua so a mû lani na lo ti sara na popo ti azo ti Israël so a gbu ala na Jérusalem a gue na ala na Babylone. Nzapa atene lani na Ézéchiel ti mû mbeni brique na ti sara dessin ti gbata ti Jérusalem na ndo ni. Na pekoni a lingbi lo sara ye mo bâ mo tene lo ngoro gbata ni ti sara bira. A lingbi lo lango na mbage ti kate ti lo ti wali lango 390 na pekoni lo lango na mbage ti kate ti lo ti koli lango 40. Jéhovah atene na Ézéchiel: “Bâ, Mbi zia kamba na tere ti mo, na fade mo [tourné] tere ti mo na mbage na mbage pëpe juska lâ ti mo ti ngoro kodoro na bira awe.” (Ézéch. 4:1-8). Tongana lo sara tongaso azo ti Israël so a gue na ala na Babylone ayeke bâ ni. Ézéchiel asara kua so afatigué zo mingi so ahon ngu oko. Prophète ni asara kua ti lo ni tongana nyen?
Ézéchiel ahinga lani ndani so a tokua lo tongana mbeni prophète. Na ngoi so Nzapa atokua Ézéchiel, lo tene na lo: “Tongana [azo ti Israël a]ye ti mä, wala ala ye ti mä pëpe . . . , kamême fade ala hinga so prophète ayeke na popo ti ala.” (Ézéch. 2:5). Lo ngbâ lani ti bata na li ti lo ndani so a mû na lo kua ni so. Tongaso, lo yeke lani nduru ti sara ye mo bâ mo tene lo ngoro Jérusalem ti sara bira. Lo fa lani so lo yeke tâ prophète. A tene na lo nga na amba ti lo so “a futi kodoro awe.” Biani, azo ti Israël aga ti hinga so mbeni prophète ayeke lani na popo ti ala.—Ézéch. 33:21, 33.
Laso, e yeke wa azo e tene na yâ ti ngoi so ayeke ga a yeke futi sioni dunia ti Satan so kue. Atâa so e lingbi ti fatigué, e yeke sara ngangu ti fa tënë ti Nzapa na azo, ti kiri ti bâ ala nga ti manda Bible na ala. Tongana e bâ so aprophétie so asara tënë na ndo ti hunzingo ti aye ti dunia so aga tâ tënë, tere ti e anzere mingi ti duti mbeni “zo so ayeke fa na azo aye so Nzapa aleke na bê ti lo ti sara.”
ALA GBU LANI NGANGU NA NGOI SO BÊ TI ALA ANZE
Yingo ti Jéhovah amû maboko na e ti sara kue ti fa tënë, ye oko, na ambeni ngoi e lingbi ti découragé ndali ti sarango ye ti azo na ngoi so e yeke fa tënë na ala. A yeke nzoni e dabe ti e na tapande ti Jérémie. Lani azo ahe lo nga ala zonga lo ndali ti so lo fa tënë ti Nzapa na azo ti Israël. A si na mbeni ngoi, Jérémie atene même atene: “Fade mbi sara tënë ti Lo pëpe, wala mbi sara tënë na iri ti Lo mbeni pëpe.” Jérémie ayeke lani na abibe tongana ti e. Me lo ngbâ lani ti fa tënë ti Nzapa. Ngbanga ti nyen? Lo tene: “Ye aga na yâ bê ti mbi tongana wâ so agbi ye, a gbi na yâ bio ti mbi; mbi woko na lege ti batango ye so, na mbi lingbi bata ye so na yâ mbi mbeni pëpe.”—Jér. 20:7-9.
Legeoko nga, tongana bê ti e anze ndali ti sarango ye ti azo na mbage ti tënë so e yeke fa, e lingbi ti hon ndo ni tongana e gbu li na ndo ti tënë so e yeke fa. A yeke tongana mbeni ‘wâ so agbi ye na yâ ti bio ti e’. Wâ ni so ayeke ngbâ ti gbi na yâ ti e tongana e yeke diko Bible lâ na lâ.
ALA HON LANI NDO TI ASIONI BIBE
Ambeni ita ayeke gi bê ti ala tongana a mû na ala mbeni kua so ala hinga ti sara ni ape. A yeke peut-être ye so asi na prophète Osée lani. Jéhovah atene na lo: “Mo gue, mo kamata mbeni wali ti pitan [na] amolenge ti pitan.” (Os. 1:2). Tara ti bâ kete, a yeke sara mo tongana nyen tongana mo la mo ye ti sara mariage, me Nzapa atene na mo so wali ti mo ni ayeke duti mbeni wali-ndumba. Osée asara ye so a hunda lani na lo ti sara. Lo mû Gomer, na Gomer adü mbeni molenge ti koli. Na pekoni, lo dü mbeni molenge ti wali nga lo kiri lo dü mbeni molenge ti koli. Na bango ni, amolenge use so lo dü na peko ayeke amolenge so lo dü na lege ti lango-sioni so lo sara. Jéhovah atene na Osée so wali ti lo ni ayeke “tambela na peko ti andeko ti lo”. Bâ so a tene ndeko ape me “andeko”. Na pekoni lo yeke gi ti kiri na Osée. Fadeso, tongana mo la mo yeke prophète ni lani, mo yeke kiri ti mû wali ti mo ni? Tâ gi ye so Jéhovah atene na Osée lani ti sara la. Prophète ni akiri avo lo même na nginza so wungo ni ayeke mingi.—Os. 2:7; 3:1-5.
Peut-être Osée ahunda tere ti lo lani na ndo ti ye ti nzoni so ayeke ga tongana lo sara ye so a hunda na lo ti sara. Me so Osée asara tâ gi ye so a hunda na lo, lo mû maboko na e ti hinga vundu so Nzapa ti ngangu ahon kue awara ndali ti aye so azo ti Israël asara. Na ye so asara si ambeni zo ti Israël so ayeke na nzoni bê akiri lani na Nzapa.
Nzapa atene laso pëpe na mbeni zo ti “kamata mbeni wali ti pitan”. Me, eskê e lingbi ti manda ye na lege ti sarango ye ti Osée so lo yeke lani nduru ti sara ye so a hunda na lo ti sara? Mbeni ye ni ayeke ti duti nduru ti fa nzoni tënë ti Royaume “na lê ti azo dandara nga da na da”, même tongana e bâ so a yeke ngangu na e ti sara ni (Kus. 20:20). Peut-être ambeni kode ti fango tënë ti Royaume ayeke ngangu na mo. Azo mingi so ayeke manda Bible na aTémoin ti Jéhovah atene so ala ye ti manda Bible mê ala lingbi lâ oko ape ti fa tënë da na da. Na pekoni, ala mingi akomanse ti sara ye so ala pensé atene ala peut ti sara ni ape so. So ayeke mbeni ye so e lingbi ti manda ni.
E lingbi ti manda mbeni ye nde na lege ti Osée so ayeda ti sara ngangu ye so a hunda na lo. Lo yeke lani na araison mingi ti ke ti sara ye so a hunda na lo so andu wali ti lo. Tongana fade Osée asû tënë ti ye so lo sara so na mbeti ape, zo wa la apeut ti hinga ni? E kue na yâ ti ambeni ye, lege apeut ti zi na e ti sara tënë na ndo ti Jéhovah, na mbeni zo oko apeut ti hinga ni ape. A yeke ye so asi lani na Anna mbeni élève so ayeke na mbeni lycée na États-Unis. Professeur ti lo ahunda lani na ala a-élève ni ti sara mbeni devoir na ndo ti mbeni tënë wala mbeni kpale so agbu bê ti ala nga ti sara si amba ti ala ayeda na tënë ni. Anna alingbi lani ti zia ngoi so ahon sân ti fa tënë. Ye oko, lo bâ so Nzapa la azi lege na lo so. Lo hinga ye so alingbi peut-être ti si, lo sambela Jéhovah nga lo wara nzara ti fa tënë na ngoi ni so. Lo sara devoir ti lo ni na ndo ti li ti tënë “Tâ tënë na ndo ti évolution.”
Na ngoi so Anna adiko devoir ti lo ni na devant ti amba ti lo na klase, mbeni molenge-wali so ayeda na tënë ti évolution ahunda gbâ ti atënë na Anna ti fa so tënë ti lo ni ayeke mvene. Anna akiri tënë na lo na lege ni. Bê ti professeur ti lo apika nga lo mû cadeau na Anna ndali ti so devoir ti lo ni apika bê ti amba ti lo mingi. Ngbene ye na ngoi ni so Anna asara lisoro mingi na ndo ti création na molenge-wali so ahunda gbâ ti atënë na lo so. So Anna ayeda ti sara “ye” so Jéhovah ahunda na lo, ye ti pekoni ayeke so, lo tene: “Fadeso mbi yeke fa nzoni tënë na bê ti mbi kue sân mbeto.”
Atâa so e yeke aprophète ape, tongana e gi ti sara ye tongana aprophète so asara asacrifice tongana Ézéchiel, Jérémie nga na Osée, e nga e lingbi ti sara ye so bê ti Jéhovah aye laso. Na ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa wala na ngoi ti mandango ye mo wani, mo lingbi ti diko ye na ndo ti ambeni prophète ti ândö nde nga ti gbu li ti mo ti bâ tongana nyen la mo lingbi ti mû tapande ti ala.


text: 1 Paul, Sylvain na Timothée atokua mbeti so na azo ti congrégation ti Thessalonique so asara beoko na Nzapa Babâ ni nga na Seigneur Jésus Christ:Zia kota nzobe ti Nzapa nga na siriri aduti na ALA.2 E yeke kiri singila lakue na Nzapa na ngoi so e yeke sara tënë ti ALA kue na yâ ti asambela ti e,3 teti e yeke dabe ti e lakue na kusala so mabe apusu ALA ti sara, ngangu kua so ndoye apusu ALA ti sara ni nga na gbungo ngangu so ALA yeke na ni ndali ti beku ti ALA na Seigneur ti e Jésus Christ, na lê ti Nzapa ti e nga Babâ ti e.4 Aita so Nzapa andoye ALA, e hinga so lo soro ALA awe,5 teti nzoni tënë so e fa asi na ALA kâ lani gi pëpe na lege ti tënë ti yanga, me a si nga na ngangu, na yingo vulu nga na bê so ayeda na tënë ni kue; nga ALA hinga ye so e sara lani ndali ti nzoni ti ALA.6 Na ALA ga azo so asara ye tongana ti e nga tongana ti Seigneur, teti e bâ so ALA yeda na tënë ni na yâ ti aye ti vundu mingi na ngia so alondo na yingo vulu,7 na tongaso ALA ga mbeni tapande ndali ti azo kue so amä na bê si ayeke na Macédoine nga na Achaïe.8 Ti tâ tënë ni, tënë ti Jéhovah so alondo na ALA kâ so, a mû gi yâ ti Macédoine nga na Achaïe pëpe, me tënë ti mabe ti ALA na Nzapa amû ndo kue, ye so asara si e lingbi ti tene mbeni tënë oko na ndo ni pëpe.9 Teti azo so angbâ ti fa tongana nyen si ti kozoni e si lani na popo ti ALA, nga tongana nyen ALA dö lege ti ayanda ti ALA azia ti ga ti sara kua tongana angbâa na tâ Nzapa so ayeke na fini,10 nga ti ku Molenge ti lo so ayeke londo na yayu ti ga, lo so Nzapa azingo lo na kuâ, so ti tene Jésus, lo so azi e na gbe ti ngonzo so ayeke ga.


text:
“Zia mbeto; fade Mbi sara na mo”
TARA ti bâ so mo yeke tambela na ndo ti lege na bï l’heure ahon. Hio tongaso mo bâ so mbeni zo ayeke mû peko ti mo. Tongana mo luti, zo ni nga kue aluti. Tongana mo tambela hio hio, lo kue lo tambela hio hio na peko ti mo. Mo komanse ti kpe loro, mo gue hio na da ti mbeni kamarade ti mo so ayeke nduru na yanga ti lege ni. Na ngoi so kamarade ti mo ni azi yanga-da na lo yamba mo na yâ ti da ti lo ni, bê ti mo ayeke dë.
Peut-être ye so e londo ti sara tënë ni so ade asi na mo ape, me ambeni gingo bê alingbi ti sara si mo wara vundu mingi. Na tapande, mo yeke tiri na mbeni wokongo so mo ye ti hon ndo ni me lakue mo ngbâ ti sara gi oko ye ni so? Aninga awe la mo wara kua ti nginza ape, atâa so mo sara effort ti wara mbeni? Mo yeke gi bê ti mo na ndo ti gango mbakoro nga na ndo ti akpale ti seni so mo yeke wara ande? Wala mo yeke gi bê ti mo na ndo ti mbeni ye nde?
Atâa kpale ni ayeke nyen, a yeke nzere na mo pëpe ti wara mbeni zo so mo lingbi ti fa agingo bê ti mo na lo nga so lo lingbi ti mû maboko na mo na ngoi so mo yeke na bezoin ni? Mo yeke na mbeni kota kamarade tongaso? En. Jéhovah ayeke kota kamarade ti mo, gi tongana ti so lo yeke lani kota kamarade ti Abraham, tongana ti so a fa ni na Ésaïe 41:8-13. Na versê 10 nga 13 ni, Jéhovah amû zendo na awakua ti lo: “Zia mbeto asara mo pëpe teti Mbi yeke na mo; na zia ye ayengi mo pëpe, teti Mbi yeke Nzapa ti mo; fade Mbi sara si mo kpengba; biani, fade Mbi sara na mo; biani, fade Mbi bata mo na tïtî Mbi ti koti ti mbilimbili. Teti Mbi, L’Éternel Nzapa ti mo, Mbi gbu maboko ti mo ti koti. Mbi tene na mo, Zia mbeto; fade Mbi sara na mo.”
“FADE MBI BATA MO”
Atënë so adë bê ti mo ape? Tara ti bâ na yâ ti li ti mo ye so Jéhovah amû zendo biani ti sara na e. Ge, versê ni atene pëpe so mo ayeke tambela na tere ti Jéhovah na mo gbu maboko ti lo. Tongana fade mo yeke tambela na tere ti Jéhovah, maboko ti lo ti mbage ti koli ayeke gbu maboko ti mo ti mbage ti wali. Ye oko, Jéhovah ayôro “tïtî [lo] ti koti ti mbilimbili” na lo gbu ‘maboko ti mo ti koti’, mo bâ mo tene lo gboto mo na yâ ti mbeni ye ti ngangu ti sigigi na mo. Na ngoi so Jéhovah agbu maboko ti mo ti mbage ti koli, lo mû ngangu na mo na lege ti tënë ti dengo bê so: “Zia mbeto; fade Mbi sara na mo.”
Mo yeke bâ Jéhovah tongana mbeni Babâ ti ndoye nga Kamarade so ayeke mû maboko na mo na ngoi so mo yeke na yâ ti kpale? Lo yeke bi bê ti lo na mo, tënë ti nzoni duti ti mo agbu bê ti lo nga lo ye biani ti mû maboko na mo. Tongana mo yeke na yâ ti kpale, Jéhovah aye si sioni asi na mo pëpe ndali ti so lo ye mo mingi. Biani, lo “yeke nduru na e ti sara na e na yâ ye ti ngangu kue.”—Ps. 46:2.
TONGANA E BÂ SO TËNË AYEKE NA LI TI E NDALI TI AFAUTE SO E SARA ÂNDÖ
Ambeni zo ayeke gi bê ti ala mingi na ndo ti aye so ala sara ândö nga ala yeke hunda tere ti ala wala Nzapa apardonné ala wala pëpe. Tongana mo kue a si na mo tongaso, gbu li ti mo na ndo ti Job, koli be-ta-zo so ayeda na ‘sioye ti lâ ti pendere ti lo’. (Job 13:26). David zo ti sungo psaume nga kue awara oko bibe so nga lo voro yanga na Jéhovah: “Mo dabe Mo na siokpari ti lâ ti pendere ti mbi pëpe, wala na kengo-ndia ti mbi pëpe.” (Ps. 25:7). So a dü e na yâ ti siokpari, e kue e ‘sara siokpari awe na e si nduru na gloire ti Nzapa pëpe.’—aRom. 3:23.
A tene tënë so ayeke na Ésaïe chapitre 41 so kozoni kue na awakua ti Nzapa ti giriri. Ala sara lani asioni ye mingi na asara si Jéhovah amû desizion ti fâ ngbanga na ndo ti ala na lege so lo sara si a gue na ala na ngbâa na Babylone (És. 39:6, 7). Na oko ngoi ni, Nzapa amû lani zendo so lo yeke zi azo so achangé bê ti ala si akiri na lo (És. 41:8, 9; 49:8). Jéhovah afa nga oko bibe ni so laso na mbage ti azo so aye biani ti tene Nzapa asara be-nzoni na ala.—Ps. 51:3.
Bâ ye so asi na Takuya, * so ayeke gi lani ti hon ndo ti asioni sarango ye ti lo tongana bango porno nga na sarango ngia na tere ti lo ti koli. Fani mingi, lo yeke tï gi na yâ ti asioni ye ni so. Tënë ti bê ti lo ayeke so wa? Lo tene: “Mbi bâ so mbi yeke ye oko ape, me na ngoi so mbi ga nduru na Jéhovah na yâ ti sambela ti voro yanga na lo ti pardonné mbi, lo yô mbi na nduzu.” Tongana nyen la Jéhovah asara ni? A-ancien ti congrégation ti Takuya atene na lo ti iri ala lakue tongana lo kiri lo tï na yâ ti asioni sarango ye ni. Lo tene: “A yeke lani kete ye ape ti iri ala, me lakue tongana mbi iri ala, mbi wara ngangu.” Na pekoni, a-ancien ni aleke ti tene surveillant ti circonscription ague abâ Takuya ti kpengba lo na lege ti yingo. Surveillant ti circonscription ni atene na lo: “Mbi ga ge gi gbagburu tongaso ape. Mbi ga ge ndali ti so a-ancien la atene na mbi ti ga. Ala ye ti tene mbi ga mbi kpengba mo na lege ti yingo.” Takuya atene: “Mbi sara siokpari lani, me Jéhovah amû maboko na mbi na lege ti a-ancien.” Takuya ague na li ni, lo ga pionnier permanent nga fadeso lo yeke sara kua na yâ ti mbeni filiale. Legeoko tongana ti so Nzapa amû maboko na ita so, lo yeke mû maboko na mo na ngoi so mo sara afaute.
TONGANA E YEKE GI BÊ TI E NA NDO TI WARANGO KUA TI NGINZA
Azo mingi ayeke gi bê ti ala ndali ti so ala yeke na kua ti nginza ape. A zi ambeni zo na kua ti nginza ti ala nga ayeke ngangu na ala ti wara mbeni kua so alingbi ti sara si ala wara nginza. Tara ti bâ vundu so ayeke sara mo tongana akota zo ti andokua ake ti mû mo na kua. Na yâ ti mara ti kpale tongaso, ambeni zo abâ so ala yeke ye oko ape. Tongana nyen la Jéhovah alingbi ti mû maboko na mo? Lo lingbi pëpe ti mû na mo mbeni kua ti nginza gi na lê ni lê ni, me lo lingbi ti mû maboko na mo na lege so lo yeke dabe ti mo na tënë ti Gbia David so lo tene: “Mbi yeke pendere giriri, na fadeso mbi yeke mbakoro; me mbi bâ Nzapa azia zo ti mbilimbili lâ oko pëpe, wala ahale ti lo ahunda kobe pëpe na lege ti yongo ye.” (Ps. 37:25). Biani, Jéhovah abâ mo na nene ni, nga na “tïtî [lo] ti koti ti mbilimbili”, lo lingbi ti mû maboko na mo ti wara aye so mo yeke na bezoin ni ti ngbâ ti voro lo.
Sara, so alango na Colombie, abâ tongana nyen la Jéhovah ayeke na ngangu ti bata azo. Lo yeke sara kua lani na yâ ti mbeni ndokua so azo ahinga ni mingi. A yeke futa lo nzoni me kua ni amû ngoi ti lo mingi. Ye oko, lo ye ti sara na Jéhovah mingi, tongaso lo ke kua ni na lo komanse ti sara kua ti pionnier. Me, a yeke ngangu na lo ti wara mbeni kua so amû ngoi ti lo mingi ape tongana ti so lo ye. Lo zi mbeni magasin so lo kä crème glacée na yâ ni me yeke yeke nginza ahunzi na lo na lo kanga magasin ni. Sara atene: “Ngu ota ahon, me grâce na Jéhovah, mbi wara lege ti gbu ngangu na yâ ni.” Lo manda ti sara kangbi na popo ti aye so a hunda nginza mingi nga na aye so lo yeke bezoin ni nga lo gi bê pëpe na ndo ti aye ti kekereke (Mat. 6:33, 34). Na nda ni, ngbene patron ti lo airi lo nga lo hunda na lo ti kiri na kozo kua so lo sara lani. Lo tene so lo yeke sara gi kua so ayeke mû ngoi ti lo mingi ape nga lo yeke sara ni gi tongana a mû na lo ngoi ndali ti kua ti Nzapa ti lo. Atâa so Sara awara gbâ ti nginza tongana ti kozo ape, lo ngbâ ti sara kua ti pionnier ti lo. Na yâ ti aye so kue, lo tene: “Mbi bâ so Jéhovah amû maboko na mbi na ndoye.”
TONGANA E GI BÊ NA NDO TI GANGO MBAKORO
Mbeni ye so asara si azo ayeke gi bê ti ala mingi ayeke tënë ti gango mbakoro. Azo mingi so ague na retraite ayeke hunda tere ti ala wala ala lingbi ti wara nginza ti bata na tere ti ala nzoni. Ala yeke gi nga bê ti ala na ndo ti kpale ti seni so ala lingbi ti wara ni tongana ala ga mbakoro mingi. Kite ayeke dä ape so, a yeke David la avoro lani yanga na Jéhovah, a tene: “Mo ke mbi pëpe tongana mbi ga mbakoro; zia mbi pëpe tongana ngangu ti mbi awe.”—Ps. 71:9, 18.
Me, tongana nyen la a lingbi awakua ti Jéhovah abâ so lo yeke bata ala na ngoi ti mbakoro ti ala? Ala yeke na bezoin ti ngbâ ti duti na kpengba mabe na Nzapa nga ti duti na confiance so lo yeke mû na ala aye so ala yeke na bezoin ni. Biani, tongana ândö ala yeke na aye ti nginza mingi, ala yeke peut-être na bezoin ti changé aye na yâ ti fini ti ala nga ti duti na aye ti sese mingi ape. Ala lingbi ti bâ so ti te “kugbe ti kasa” alingbi ti duti peut-être nzoni ndali ti seni ti ala ahon ti te “bagara ti mafuta”. (aProv. 15:17). Tongana mo zia lê ti mo gi na ndo ti vorongo Jéhovah, lo yeke mû na mo aye so mo yeke na bezoin ni na ngoi ti mbakoro ti mo.
Bâ tapande ti José na Rose, so asara na Jéhovah na yâ ti kua ti ngoi kue ahon angu 65 tongaso. Tongana angu ayeke hon, ala yeke bâ lege ti babâ ti Rose so abezoin ti tene a mû maboko na lo na ngoi kue. Nga, José ayeke bâ pasi lani ndali ti so a opéré lo ndali ti cancer nga a yeke mû na lo angangu yorö. Eskê Jéhovah ayôro maboko ti lo ti mbage ti koli na koli na wali be-ta-zo so? En, me tongana nyen? Na lege so lo sara kua na ita Tony na wali ti lo Wendy, so azia na ala mbeni ndo ti lango. Tony na Wendy aye ti zia ndo ti ala so na apionnier ni senge senge. Angu mingi kozo, na lê ti mbeni fenêtre ti ekole ti Tony, lo yeke bâ José na Rose lakue na fango tënë. Lo ye ala mingi ndali ti so ala yapu na kua ti fango tënë nga kua ni so asara ngangu mingi na ndo ti lo. Na bango koli na wali so aga mbakoro awe me so ala mû fini ti ala kue ti sara na Jéhovah, apusu Tony na Wendy ti zia na ala ndo ti lango. Teti angu 15 so ahon, ala mû maboko na José na Rose, so ayeke fadeso na ngu 85 tongaso. Ambakoro so abâ mungo maboko ti koli na wali so angbâ maseka so tongana mbeni matabisi so alondo na Jéhovah.
Nzapa ayôro “tïtî [lo] ti koti ti mbilimbili” na mo nga kue. Mo yeke yôro maboko ti mo na Zo so amû zendo na mo, lo tene: “Zia mbeto; fade Mbi sara na mo”?
^ par. 11 A changé ambeni iri ni.


text:
Tongana nyen ti wara nzoni na lege ti brochure so
Brochure so ayeke mû ande maboko na mo ti hinga nzerengo ti mandango Bible. Aversê so ayeke na hunzingo ti aparagraphe oko oko afa ndo wa la na yâ ti Bible mo lingbi ti wara akiringo tënë na ahundango ndo so a sû ni vuko vuko so.
Na ngoi so mo yeke diko aversê ti Bible, bâ tongana nyen aversê ni akiri tënë na ahundango ndo so. A yeke nzere ande na mbeni Témoin ti Jéhovah ti mû maboko na mo ti hinga nda ti atënë ti Bible.—Diko Luc 24:32, 45.
Kete tënë: Ambeti kue so a fa ni na yâ ti brochure so aTémoin ti Jéhovah la asigigi na ni.


text:
Mo hinga?
Sarango ye wa ti aJuif asara si Jésus afâ ngbanga na ndö ti adebango yanga?
NDIA TI MOÏSE afa so, na ambeni ngoi, a yeke na lege ni ti tene aJuif adeba yanga ti ala. Ye oko, na ngoi ti Jésus, debango yanga aga mbeni sarango ye ti aJuif na asara si ala yeke deba yanga ti ala na ndö ti aye kue so ala tene. Ala yeke sara ni ti sara si azo azia bê ti ala na ye so ala tene, me fani use Jésus afâ ngbanga na ndö ni. Lo tene na ala: “Zia ‘en’ ti ala angbâ gï ‘en,’ wala ‘ên-ën’ ti ala angbâ gï ‘ên-ën.”—Mat. 5:33-37; 23:16-22.
Mbeni buku (Theological Dictionary of the New Testament) atene so ye so alingbi ti mû maboko na e ti hinga tongana nyen la “aJuif aye lani ti deba yanga ti ala na ndö ti aye kue so ala tene” ayeke atënë ti yâ ti mbeni mbeti ti aJuif so iri ni ayeke Talmud. Mbeti so afa anzene nzene tënë na ndö ti adebango yanga so a lingbi zo asara ye alingbi na ni nga na ati so a lingbi zo asara ye alingbi na ni ape.
A yeke lani gï Jésus la afâ ngbanga na ndö ti sioni sarango ye so ape. Na tapande, Flavius Josèphe, mbeni Juif so asû ambaï, atene na ndö ti mbeni secte ti aJuif, atene: “Ala ke ti deba yanga ti ala, ala bâ so a yeke sioni ahon tenengo mvene, ndali ti so ala tene so tongana a lingbi zo adeba yanga ti lo si azo ahinga so lo yeke tene tâ tënë,” andâ zo ni ayeke zo ti mvene. Mbeni mbeti ti aJuif so a iri ni Ndara ti Sirach atene nga: “Zo so ayeke deba yanga ti lo ayeke zo ti kengo ndia.” Ni la, Jésus afâ ngbanga na ndö ti debango yanga na ndö ti asenge senge ye. Tongana e tene tâ tënë lakue, e yeke na bezoin pëpe ti deba yanga ti e ti tene azo ahinga so e yeke tene tâ tënë.


text:
Regboho Aima Susa Watadu Si Kindi?
BIRĨ-INOHE
ZIAZIA KEKEAPAI NGA GU BUKU NGA GA BIRĨ-INOHE TE, WA VURA DUHE WO, APAI KINA ROGO YO I AIMA GUMBAHA MBU REGBO KOYO KINDI. ANI BINGO BETE AKPIAPAI.
Ya mo zegino na tonatonaha ti ni?
Abangbembatayo rogo birĩ-inohe akaragapai nga oó. Ono awere i ima ye ka ida kuti gupai nga zegino na kina tonatonaha ti ni. Ziazia Kekeapai aima gumba gupai re ziazia.—Bambata Pai 1:1.
Wai gu du kpotosende?
Bakuru kusayo, badungu aboro aberẽ gupai nga kpotosende ni kpasakpasa ha. Rogo bisue kama agarã M.B.K., gu boro-birĩ-inohe nangia ga aGiriki ko agumba gupai nga kpotosende ni kirikiri he. Ono mbata kusayo rogo muambe kama agarã M.B.K.—gu bake Ziazia Kekeapai nangia Yesaya afura tipaha ki ya: “Kirikiri kpotosende.” —Yesaya 40:22.
Ya mo ngbangbaturũ nikaa zirã azirã wa regbo nikaa susa?
Gu ga aGiriki boro-birĩ-inohe nangia Arisitote, naadu rogo biama kama agarã M.B.K. agumba gupai nga, zirã he namanga kina auru kpotosende ane, ono ka gu ngbangbaturũ ani abihe re arianga tihe watadu ka zirã te. Gi bipai re aima duho tipa dungu agarã. Ono rogo 19 kama agarã, aboro-birĩ-inohe ada kuti kura berãpai. I aya ngbangbaturũ watadu kpotosende i ambakadihe si ziri azirã. Gu kura boro-birĩ-inohe sa nangia Lord Kelvin agumba gupai nga, Ziazia Kekeapai naya tipa ngbangbaturũ na kpotosende we: “Si akpátaka dunduko wa ramu nakpataka.” (Atambuahe 102:25, 26) Kelvin aima ida kuti gupai re, a wa Ziazia Kekeapai ayugoho nga Mbori ima rengba ka sia ka banda ngbatunga gu zirã he re ti gbarasaha Gako kusikusiahe.—Batungusipai 1:4.
Ginihe nasongoda gaani kpotosende?
Arisitote ayugu gupai nga zegino na agu akuraha vuruhe yo, kpotosende kini du beberehe yo na boro ima rengba ka ngera ti ni. Rogo 18 kama agarã Fuo Batikayo Kristo, aboro-birĩ-inohe atona ida gupai nga akerekuru gbiati kpotosende arunga rihe te. Ono rogo gu buku nga ga Eyobo i akehe rogo 15 kama agarã M.B.K., ani nakeda gupai nga, Bakusiahe “ki niasi kpotosende gbua zanga he.”—Eyobo 26:7.
ZIGA
WA VURA DUHE NGA ZIAZIA KEKEAPAI NGA GU BUKU NAFURA TIPA AZIGA TE, SI NA KINA KURA ARUGUTE ROGOHO YO NGA GU NAYUGO GU INOHE DU TIPA PADU KPOTOSE WENENGAI.
Kpara kazakaza aboro kusayo.
Agu andiko Mbori afuhe ku be Moize aidi gupai nga i ni kpara agu aboro akpara du na ngbataka tiyo kusayo ti kura aboro. Da kina ti gu regbo gu ririkaza namangi bangbanda gu garã nangia 476 na 1500 F.B.K., amunganga aye ka rugatiyo na pa gu rugute re, nga gu namangasunge da ku areme.—Pa Amotumo, kapita 13 na 14.
Zunda bese fuo zada kangba.
Da ti digido 19 kama agarã, amunganga aamangasunge na kangba aboro kini ru ka ndu kaa mangasunge na kura aborokaza—zanga zunda beyo. Ngbatunga gu mangapai re aima sa dungu aboro i kpi. Ono tie, agu andiko Mbori afuhe ku be Moize agumba gupai nga, gu boro naanizadi kangba boro, ni aanidu ni bibiriko ni ti gu regbo re. Si aima gumba gupai nga si naida ime aida ba kangba yo. Gu mangaapai nangia ga pambori re aima undo na pa banda borose.—Pa Geda Aboro 19:11, 19.
Dada biriko.
Rogo agarã ni basasa, agude naima susa bebere amirioni nakpi be kaza vuse yo, mbiko guhe nakura vuru aboro yo ka i adadanga ha wenengai ya. Agu andiko Mbori afuhe ku be Moize agumba gupai nga gu he nakura vuse yo, si naida i ge due ki kpisidihe, ka okaha ti aboro.—Pa Fu Rugute ni Ue he 23:13.
Ringbisa regbo yeratise.
Ga Mbori andiko agumba gupai nga, si naida i yere gude rogo muambe uru fuo batika ru. (Pa Amotumo 12:3) Ho i avunga gude avunga ni, gu kure rengbe ka wiso oro natona fuo bambata poso. Ti agu aregbo i aake Ziazia Kekeapai ti ni mbata fu agu vovo aũ husa kaza du awere, ka yera gude fuo poso sa angia pa bandahe.
Gu kodatise du bangbanda gu kaza nga ga berãse na gu kaza nga ga kpotose.
Awetekepai tipa aziga gbiati aboro-birĩ-inohe naya, agu apai du wa ngbarago, maabangirise, yugo tambuahe, gbiati mbupai naundo kpoto boro aundo. Ziazia Kekeapai naya: “Wasawasa kpoto boro yo du wa wene ngua kaza, ono rungorungo toro naugusa ameme augusa.”—Asanza 17:22.


text:
AGU APAI NANDU NA GUPAI DU TI KPOTOHO | MO IMA RENGBA KA GIAROGO ZIAZIA KEKEAPAI YO
Tipagine si Aida Mo Girogo Ziazia Kekeapai yo Ti Ni?
LIN DU CHINA yo aya, “Ziazia Kekeapai nga gu buku pambori badungu aboro naima inopai tipa ha. Ono si nga gu buku nga ga kura aringara na si arẽnga tipa aboro China te.”
AMIT DU INDIA yo aya, “mi arengbanga ka giarogo gu ziazia buku nga ga gimi pambori nga ga Hindu te. Sidu ya mo mi rengbe ka giarogo Ziazia Kekeapai yo?”
YUMIKO DU JAPAN yo aya, “Mi nabi Ziazia Kekeapai na irisa mbiko si nga kuru buku na mi ima giaha nga si nga gu buku naima nge be badungu aboro. Ono mi aabingo ho mbata te.”
Badungu aboro rogo zegino dunduko nabi Ziazia Kekeapai na kikiipaha. Ono wa vura duhe wo, i rengbe ka ino kina bete apai gbua tipa gupai du rogoho. Gere nga gu rengo du tipa agu amirioni aboro naraka Asia yo, ono si a nga gu rengo du tipa gu dungu aboro du rogo agu aringara Ziazia Kekeapai nange rogoho.
Ono tie, mo rengbe ka sanahe nga, ‘Tipagine si aida mi girogo Ziazia Kekeapai yo ti ni?’ Ka mo girogo gi ziazia buku re, si rengbe ka undo ro na agi apai du kusende re:
Mo gbia ngbarago
Mo mangipai kuti agu akpakarapai nga ga aborokporo
Mo sovura kuti bakabangirise
Mo mbakadi gamo pagume na aboro
Mo mangisunge na marã na tatamana
Ni kpiapai, oni bingo Yoshiko du Japan yo. Ri anaabakabangiiri tipa gupai nzunzu du rogo Ziazia Kekeapai yo na ri ki diberã ka gedaha nitiri. Sangbanaha angia gine? Ri aya, “Ziazia Kekeapai ima undo re mi ini ndu gupai mi araka ti ni na mi du na maabangirise tipa raka ku mbatayo,” na ri ape kurapai nga: “Mi awere na inohe.” Amit, du fugoko kusayo adiberã ka wisigo Ziazia Kekeapai nitiko. Ko aya, “kina ngbare naazere nga Ziazia Kekeapai na agu apai rogoho rengbe ka undo aboro dunduko.”
Ziazia Kekeapai ima manga bakere ariapai na gu raka nga ga amirioni aboro. Si adu ni wenepai ka mo wisigihe nitiro ka bi wai rengbehe ka undoro.