text:
Mo hinga?
Na yâ ti Bible, tënë “eunuque” aye ti tene nyen?
Ngoi na ngoi, tënë “eunuque” ni aye peut-être ti sara tënë ti mbeni koli so a zi para ti kolobo ti lo. Na ngoi ti ândö, a yeke zi para ti korobo ti ambeni koli ti punir ala wala na ngoi so a mû ala na ngbâa. Akoli so a yeke na confiance na ala nga so a zi para ti kolobo ti ala, a yeke zia ala ti bâ ndo na ndo ti awali ti gbia. Na tapande, Hégaï nga na Saasgaz, so ayeke lani ambeni eunuque, asara kua na da ti Assuérus, gbia ti Perse, so a tene lo yeke Xerxes I. Kua ti ala ni ayeke ti bâ ndo na ndo ti awali ti Gbia ni, so ayeke agbia-wali nga na ala ti so ayeke agbia-wali ape.—Esther 2:3, 14.
Me, a yeke pëpe azo kue so a iri ala a-eunuque, na yâ ti Bible, la si a zi para ti kolobo ti ala. Ambeni wandara atene so a lingbi nga ti sara kusala na tënë “eunuque” ni ti sara na tënë ti mbeni kota zo so ayeke sara kua na yâ ti yangbo ti gbia. Tongana e bâ tapande ti Ebed-melech, so asara kua lani legeoko na Jérémie, nga na ti zo ti kodoro ti Éthiopie, so a fa iri ti lo ape si Philippe afa lani tënë na lo, e lingbi ti tene so tënë ni so ayeke na lege ni. Ebed-melech ayeke lani mbeni kota zo ti kodoro, ndali ti so lo yeke sara lani lisoro, lê na lê, na Gbia Sédécias (Jérémie 38:7, 8). Nga, a fa zo ti kodoro ti Éthiopie so, so ayeke gue lani “na Jérusalem ti voro Nzapa”, tongana mbeni zo ti batango amosoro ti da ti gbia.—Kusala 8:27.
Aberger ti ândö ayeke kangbi lani popo ti ataba nga na angasa ndali ti nyen?
Na ngoi so Jésus ayeke sara lani tënë ti lâ ti fango ngbanga so ayeke ga ande, lo tene: “Na ngoi so Molenge ti zo ayeke ga na yâ ti gloire ti lo . . . lo yeke kangbi popo ti azo tongana ti so berger ayeke kangbi popo ti angasangbaga [wala ataba] na angasa.” (Matthieu 25:
Mingi ni ka, ataba nga na angasa ayeke tambela na groupe nga ala yeke te pere place oko na kota lâ. Na bï, a yeke bungbi ala na yâ ti agbagba ti bata ala ndali ti asioni nyama ti ngonda, azo ti nzi nga na dê (Genèse 30:


c: text/html

text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) MAI 2014
‘Kobe ti mbi ayeke ti sara ye so bê ti nzapa aye’
Gbia David, bazengele Paul, nga na Jésus Christ aye lani ti sara ye so bê ti Nzapa aye. Tongana nyen la e lingbi ti ngbâ ti yapu wala ti kiri ti yapu na fango tënë na yâ ti aterritoire so ayeke ngangu ti fa tënë dä?
A lingbi e “kiri tënë na zo oko oko” tongana nyen?
Tongana nyen e lingbi ti sara kua nzoni na Bible tongana a hunda na e ahundango ndo so ayeke ngangu? Bâ akode ota so e lingbi ti sara kua na ni ti kiri tënë na azo na mbeni lege so apusu ala ti yeda na tënë ti e.
Duti na anzoni sarango ye na ngoi so mo yeke fa tënë
A lingbi e sara ye na mbage ti zo oko oko so e wara lo na fango tënë tongana nyen? E lingbi ti sara ye alingbi na Matthieu 7:12 na fango tënë tongana nyen?
Jéhovah amû biani maboko na mbi
Kenneth Little afa tongana nyen la Jéhovah amû maboko na lo ti hon ndo ti kamene na ti duti na confiance na lo wani. Bâ tongana nyen la Nzapa airi tënë nzoni na ndo ti ngangu so lo sara na yâ ti gigi ti lo.
Jéhovah ayeke Nzapa so aleke yâ ti aye nzoni
Tongana nyen la mbaï ti Israël ti giriri nga na ti akozo Chrétien afa so a lingbi a fa lege na awakua ti Jéhovah so ayeke laso na sese ge?
Mo yeke gue na li ni legeoko na bungbi ti Jéhovah?
Na yâ ti ngoi kete, a yeke futi sioni dunia ti Satan so. Ngbanga ti nyen ayeke kota ye ti tene e ngbâ be-ta-zo na bungbi so Jéhovah ayeke sara kua na ni laso na sese ge?
“Kua ti fango akobe ti yaka angbâ mingi ti tene a sara”
A-Témoin ti Jéhovah ahon 760 000 ayeke fa tâ tënë ti Bible na Brésil. Tongana nyen la a to nda ti fa tënë na Amerika ti Mbongo?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Na pekoni, mbi baa fini yayu na fini sese. Kozo yayu na kozo sese ahon awe si kota ngu-ingo ayeke daa mbeni pepe. 2Mbi baa gbata so ayeke nde si ayeke nzoni kue, fini Jérusalem, so alondo na yayu na tere ti Nzapa si ayeke zu ti ga. Gbata ni aleke tere ti lo tongana mbeni wali so aye ti mu koli na fini ni si ayu aye ti pendere ti yamba na koli ti lo. 3Mbi ma mbeni kota go so alondo na mbage ti mbata ti gbia ni, atene: “Fadeso, da so Nzapa aduti daa asi na popo ti azo awe! Lo yeke sara kodro na ala, ala yeke duti amara ti lo. Lo wani, lo yeke duti na ala, lo yeke duti Nzapa ti ala. 4Lo yeke mbo ande ngu ti le ti ala kue. Fade kuâ, wala mua, wala toto wala pasi ayeke duti daa mbeni pepe, ngbanga ti so angbene ye kue ahon awe.” 5Na pekoni, lo so ayeke duti na ndö ti mbata ti gbia atene: “Fadeso, mbi mu aye kue, mbi sara na fini ni.” Tongaso, lo tene na mbi: “Su tënë so na mbeti, ngbanga ti so atënë ni ayeke taa-tënë, zo alingbi ti zia be ti lo na ndö ni.” 6Lo kiri lo tene na mbi: “Awe! Mbi yeke Alfa na Omega, mbi yeke tongo nda ti aye kue si mbi yeke kongo nga nda ti aye kue. Zo so nzara ti ngu asara lo, fade mbi yeke mu na lo ngu senge senge, ngu ti li ti ngu so ayeke mu fini na zo. 7Zo so aso benda, fade mbi yeke mu aye so na lo; mbi yeke duti Nzapa ti lo si lo yeke duti molenge ti mbi. 8Me ti azo ti mbeto, azo so azia lege ti mabe, azo ti sarango asioni ye, azo ti fango zo, azo ti sarango aye ti ndumba, azo ti guengo na gbe ti yoro, azo ti vorongo anzapa nde nga na azo ti mvene kue, ye so a leke ti ku na ala ayeke kota le ti wâ ti sufre. So laa ayeke kuâ ti use ni.” 9Mbeni oko ti a-ange mbarambara so agbu akopo mbarambara so tanga ti aye ti sioni mbarambara ayeke daa so, lo ga lo tene na mbi: “Ga, mbi fa na mo wali so Molenge ti Taba aye ti mu lo titene lo ga wali ti lo so.” 10Yingo ti Nzapa agbu mbi si ange ni ague na mbi na ndö ti mbeni kota hoto so ayo na nduzu mingi. Lo fa na mbi gbata so ayeke nde si ayeke nzoni kue, Jérusalem, so alondo na yayu na tere ti Nzapa si ayeke zu na sese. 11Gonda ti Nzapa ayeke za na ya ni. Zango ti ya ti gbata ni akpa zango ti têne ti ngangu ngere si akpa nga mbeni pendere têne so iri ni zaspe so zo ayeke baa ndo na ya ni kue. 12Mbeni kota gbagba so ayo na nduzu mingi angoro gbata ni; ayanga ti gbagba ni ayeke baleoko na use. A-ange baleoko na use ayeke bata ayanga ti gbagba ni. A su iri ti amara baleoko na use ti Israel na ndö ti ayanga ti gbagba ni. 13Ayanga ti gbagba ni ayeke ota na mbage ti To, ota na mbage ti Banga, ota na mbage ti Mbongo, ota na mbage ti Do. 14A leke agere ti gbagba ni na ndö ti têne baleoko na use; a su iri ti awatokua baleoko na use ti Molenge ti Taba na ndö ti atêne ni oko oko. 15Ange so ayeke tene tënë na mbi so agbu mbeni ye ti hakango na ye na maboko ti lo; ye ni akpa sosongo so a leke ni na lôro. Lo ye ti haka gbata ni, ayanga ti gbata ni nga na agbagba ni ti hinga yongo ni. 16Atere ti gbagba ni ayeke osio, yongo ti ala kue alingbi tere. Ange ni amu sosongo ni ti haka na tere ti gbata ni; lo haka ni mbage na mbage alingbi na metere ngbangbo use fani saki baleoko na use: yongo ti tere ti gbata ni mbage na mbage nga na yongo ni na nduzu alingbi tere. 17Ange ni ahaka tere ti gbagba ni na sosongo ni. Lo mu ndambo ti metere, lo haka na yongo ti gbagba ni na nduzu: yongo ni alingbi na ndambo ti metere ni fani ngbangbo oko na baleosio na osio. So lege ti hakango ye ti zo laa.. 18A sara gbagba ni na apendere têne so iri ni zaspe. Ti gbata ni wani, a leke ni na lôro ti nzoni ni so zo ayeke baa ndo na ya ni kue. 19A leke tere ti atêne ti gere ti gbagba ni na amara ti têne nde nde ti ngangu ngere: a leke kozo gere ni na zaspe, use gere ni na safir, ota gere ni na agate, osio gere ni na emerode, 20oku gere ni na oniks, omene gere ni na sardoane, mbarambara gere ni na krizolite, miombe gere ni na berile, gumbaya gere ni na topaze, baleoko gere ni na krizopraze, baleoko na oko gere ni na turkoaze, baleoko na use gere ni na ametiste. 21Ayanga ti gbagba ni baleoko na use kue ayeke alenge baleoko na use. A leke yanga ti gbagba oko na lenge oko, yanga ti gbagba oko na lenge oko. A leke balabala ti ya ti gbata ni na lôro ti nzoni ni so zo ayeke baa ndo na ya ni kue. 22Mbi baa kota da ti Nzapa na ya ti gbata ni pepe, ngbanga ti so kota da ti Nzapa ni ayeke Kota Gbia wani, Nzapa so ngangu ti lo ahon angangu kue, lo na Molenge ti Taba. 23Gbata ni aku titene lâ wala nze asu na ya ni pepe, ngbanga ti so gonda ti Nzapa ayeke su na ya ni si Molenge ti Taba ayeke sara titene ndo ni avuru. 24Amara nde ayeke tambula na ya ti lumiere ti lo, agbia ti sese ayeke ga na amosoro ti ala na ya ni. 25Ayanga ti gbagba ni ayeke ngba na zingo ni lakue, ngbanga ti so fade ndo ayeke vuko na ndo ni so laoko pepe. 26A yeke mu amosoro na aye ti pendere ti amara nde ti ga na ni na ndo so. 27Mbeni ye ti sioni oko ayeke li na ya ti gbata so pepe, ataa zo ti sarango aye ti sioni so zo alingbi ti baa na le ti lo fani use pepe, ataa zo ti mvene, ayeke li daa pepe. Me gi azo so iri ti ala ayeke na ya ti mbeti ti Molenge ti Taba, mbeti so a su iri ti azo so ayeke na taa fini daa, ala laa ayeke li na ya ti gbata ni.
Copyright
Learn More


text:
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Gigi ni kue awe la?
Na yâ ti gigi, nde na sarango ngia, sarango kua, sarango mariage, bango lege ti sewa nga na gango mbakoro, mbeni ye nde encore ayeke dä? wala gi ni kue awe la? A si na mo ti hunda tere ti mo tongaso lâ oko awe? (Job 14:1, 2). Bible afa so même azo so ayeke na ndara mingi ahunda lani tere ti ala tongaso.
E yeke na fini ngbanga ti nyen? Ti wara kiringo tënë ni, kozoni kue, a lingbi e hinga tongana nyen la gigi ato nda ni. Na peko ti so ambeni zo abâ fason so a leke na cerveau ti e nga na tanga ti ambeni ye ti tere ti e kue, ala tene so mbeni Zo so ayeke na ndara la acréé e. (Diko Psaume 139:14.) Tongana a yeke tongaso, andâ lo créé e ndali ti mbeni raison, na hingango raison ni so alingbi ti sara si e duti na ngia.
Nzapa asara azo ngbanga ti nyen?
Nzapa asara tufa na ndo ti Adam na Ève, nga lo mû na ala mbeni pendere kua ti sara. Lo leke lani ti tene ala si ndo ti sese, ala sara si sese aga mbeni paradis nga ala duti dä teti fini lakue lakue.
Ye so Nzapa aleke lani aluti teti kete ngoi ndali ti so azo ake yanga ti lo. Me, Nzapa ake e ape, nga lo changé pëpe ye so lo leke ti sara ndali ti e nga na sese. Bible adë bê ti e atene so Nzapa angbâ ti leke aye ti tene lo sö azo so ayeke be-ta-zo na lo nga ti sara si ye so lo leke ndali ti sese asi biani. Tongaso, Nzapa aye si mo nga kue mo duti ande na mara ti fini so lo ye lani na tongo nda ni so. (Diko Psaume 37:29.) Na yâ ti Bible, mo yeke hinga tongana nyen la mo lingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti ye so Nzapa aleke ti sara so.


text:
Fango tënë ti mo ayeke tongana ngu ti pere?
KUA ti e ti fango tënë ayeke kota ye mingi nga e bâ ni na nene ni mingi. Me a yeke pëpe azo kue so e yeke fa tënë na ala la aye ni. Même tongana azo ayeda na atënë ti Bible so e yeke fa, a yeke pëpe lakue la ala bâ so ayeke kota ye ti tene e manda Bible na ala.
Bâ tapande ti Gavin. Lo yeke gue lani na abungbi ti congrégation, me lo ye ti tene a manda Bible na lo ape. Lo tene: “Mbi hinga lani ye mingi na ndo ti Bible ape, na kamene asara mbi ti tene azo ahinga ni. Mbi yeke sara lani hange ti tene mbeni zo ahanda mbi ape nga mbi yeke sara mbeto ti mû desizion.” Mo tene ti mo nyen? Gavin apeut ti changé ape? Ên-ën. Bâ anzoni ye so afango ye ti Bible alingbi ti sara na ndo ti mbeni zo. Jéhovah atene lani na azo ti lo ti giriri lo tene: “Fade tënë ti mbi ayuru tongana ngu ti pere, tongana ngu-nzapa so atï kete kete na ndo ti pere.” (Deut. 31: 19, 30; 32:2, FD). Ambeni ye so ngu ti pere ayeke sara afa tongana nyen la e lingbi ti mû maboko nzoni na mara ti azo nde nde na fango tënë.—1 Tim. 2:3, 4.
TONGANA NYEN LA FANGO TËNË AYEKE TONGANA NGU TI PERE?
Ngu ti pere ayeke sara nzoni na zo. Angu ti pere ayeke sigigi yeke yeke na peko ti so aguru ti ngu ague na lê ti nduzu si akiri encore na sese. Atënë ti Jéhovah ‘ayuru tongana ngu ti pere’ na lege so lo sara tënë nga lo sara ye na azo ti lo na nzoni bê. E yeke sara ye tongana lo tongana e bâ bango ndo ti azo na nene ni. E yeke wa azo ti tene ala wani agbu li ti ala, nga ala mû desizion ala wani. Tongana e sara tongaso, azo ayeke duti nduru ti mä tënë ti e nga fango tënë ti e ayeke lë lengo mingi.
Ngu ti pere ayeke dë bê ti zo. Fango tënë ti e ayeke dë bê ti azo tongana e gbu li ti e na ndo ti alege nde nde so e lingbi ti mû maboko na ala ti hinga tâ tënë. A forcé lani pëpe Gavin so e sara fade tënë ti lo ti manda Bible. Me Ita Chris, so asara tënë na lo kozo asara kua na alege nde nde ti tene lisoro so lo na Gavin asara na ndo ti Bible anzere na lo. Chris atene na lo so mbeni mama-tene ayeke na yâ ti Bible na tongana lo hinga ni ayeke mû maboko na lo ti mä yâ ti atënë so a yeke tene na ngoi ti abungbi nzoni mingi. Na pekoni, Chris atene na Gavin so a yeke lani aprophétie ti Bible la asara si ni yeda so Bible ayeke tene tâ tënë. Ye so asara si ala sara lisoro mingi na ndo ti aprophétie ti Bible so aga tâ tënë. Alisoro ni adë bê ti Gavin na nda ni lo yeda ti manda Bible.
Ngu ti pere ayeke bata fini. Na Israël, na ngoi ti buru ndo ayeke chauffé mingi, ngu ayeke pika ape peut-être anze mingi. Tongana ngu ti pere ayeke dä ape, akugbe ayeke hule na ayeke kui. Gi tongana ti so Jéhovah atene kozo awe, e yeke laso na ngoi ti mbeni buru na lege ti yingo (Amos 8:11). Lo tene so aChrétien so a soro ala ti gue na yayu ayeke duti “tongana mamio [wala ngu ti pere] so alondo” na Jéhovah na ngoi so ala yeke fa tënë ti Royaume, nga “ambeni ngasangbaga” ayeke mû maboko na ala dä (Mi. 5:6; Jean 10:16). Tënë so e yeke fa ayeke mbeni ye so na lege ni Jéhovah aleke ti mû fini na azo so ayeke na nzara ti tâ tënë. E bâ tënë ti Royaume na nene ni?
Ngu ti pere ayeke tongana tufa ti Jéhovah. (Deut. 33:13) Tënë so e yeke fa alingbi ti ga na tënë nzoni na ndo ti azo so ayeda na ni. Mandango Bible ayeke lani mbeni tënë nzoni ndali ti Gavin teti so amû maboko na lo ti wara kiringo tënë na ahundango ndo ti lo kue. Lo gue na li ni hio, lo wara batême na fadeso lo na wali ti lo, Joyce, ayeke fa nzoni tënë ti Royaume mingi.
BÂ FANGO TËNË TI MO NA NENE NI
Tongana e haka kua ti fango tënë na ngu ti pere alingbi ti mû maboko na e ti hinga so ngangu so e oko oko e yeke sara na fango tënë ayeke kota ye mingi. Na lege wa? Akete kete ngu ti pere so ayeke tï oko oko alingbi ti sara ye mingi ape, me tongana a bungbi ni gbani ayeke sara si sese adë. Legeoko nga, ye so e oko oko e sara na fango tënë a lingbi ti kpa gi mbeni kete ye na lê ti e. Ye oko, ndali ti angangu kue so awakua ti Jéhovah asara na bê ti ala kue, a fa tënë ti Témoin na “amara kue.” (Mat. 24:14). Fango tënë ti e ayeke mbeni tënë nzoni ti Jéhovah na ndo ti azo? A yeke duti tongaso tongana tënë so e yeke fa ayeke tâ tongana ngu ti pere so asara nzoni na zo, adë bê ti zo nga abata fini ti zo.


text:
Ala zi tere ti ala na yâ ti abungbi ti nzapa ti wataka
“Azo ti mbi, ala sigigi na yâ ti gbata so.”
ABIA: 101, 93
1. E hinga tongana nyen so awakua ti Nzapa ayeke sigigi na gbe ti Babylone, Ngangu Gbata? Ahundango ndo wa la e yeke bâ?
NA YÂ ti article so ahon, e bâ tongana nyen la aChrétien so ayeke be-ta-zo abâ so ala yeke lani angbâa ti Babylone. Ye oko, nzoni tënë ni ayeke so ala yeke ngbâ ti duti angbâa kpu na kpu pëpe. Nzapa atene na azo ti lo, atene: “Azo ti mbi, ala sigigi na yâ ti gbata so.” So lo hunda na ala tongaso so afa so aChrétien alingbi ti sigigi na gbe ti ngangu ti abungbi ti vorongo nzapa ti wataka kue. (Diko Apocalypse 18:4.) E ye mingi ti hinga lawa la awakua ti Nzapa asigigi lani biani biani na gbe ti ngangu ti Babylone. Me kozoni, a lingbi e kiri tënë na ahundango ndo so: Na ndo ti Babylone, Ngangu gbata, nyen la aWamandango Bible aleke lani na bê ti ala ti sara kozoni na ngu 1914? Tongana nyen la aita ti e afa tënë lani mingi na ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue? Azo ti Nzapa ayeke lani angbâa ti Babylone, Ngangu gbata na ngoi ni so ndali ti so ala bezoin lani ti tene a kiri na ala na nzoni lege nga a se ala?
“TINGO TI BABYLONE”
2. Nyen la akozo Wamandango Bible amû desizion ti sara même kozo si Kozo Bira so Amû Sese Kue akomanse?
2 Angu mingi kozo si Kozo Bira so Amû Sese Kue akomanse, Charles Taze Russell na amba ti lo abâ so akota zo ti a-eglize ayeke fa lani tâ tënë ti Bible pëpe. Tongaso, ala leke na bê ti ala ti yôro tere ti ala na yâ ti abungbi ti vorongo nzapa ti wataka pëpe. Na novembre, ngu 1879, na yâ ti Le Phare de la Tour de Sion, ala komanse ti fa bibe ti ala so ague oko na Bible polele, ala tene: “Eglize oko oko kue so atene ni yeke wali ti Christ so ayeke tongana maseka so ade ti hinga koli pëpe, me ti tâ tënë ni lo yeke sara beoko na dunia (nyama ti ngonda) nga lo yeke mû maboko na ni, a lingbi e tene so, tongana ti so Bible atene, eglize ni so ayeke mbeni wali-ndumba,” so ti tene lo yeke na yâ ti Babylone, Ngangu gbata.
3. Nyen la aWamandango Bible asara lani ti fa so ala yeke na yâ ti abungbi ti vorongo nzapa ti wataka encore ape? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article so.)
3 Akoli na awali so akpe mbeto ti Nzapa ahinga lani ye so a lingbi ala sara. Nzapa alingbi ti iri tënë nzoni na ndo ti ala pëpe tongana ala ngbâ ti mû maboko na abungbi ti vorongo nzapa ti wataka. Tongaso, aWamandango Bible mingi atokua alettre na azo ti eglize ti ala ti fa na ala so ala sigigi na yâ ti eglize ni awe. Na yâ ti ambeni eglize ni, a diko alettre ni na ngoi ti abungbi. Na yâ ti a-eglize so a ke ti diko alettre ni na lê ti azo, a tokua ni na amembre ti eglize ni kue. A-Wamandango Bible afa polele so ala yeke na yâ ti abungbi ti vorongo nzapa ti wataka mbeni pëpe. Na yâ ti ambeni ngoi so ahon, a lingbi ti fâ azo so asara mara ti ye tongaso. Me, na hunzingo ti angu 1800, na yâ ti akodoro mingi gouvernement amû maboko na a-eglize tongana ti so lo yeke sara kozo pëpe. Fadeso, azo alingbi ti sara tënë na ndo ti Bible sân mbeto nga ala lingbi même ti ke ambeni ye so azo ti eglize afa.
4. Na ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue, aWamandango Bible abâ lani Babylone, Ngangu gbata tongana nyen?
4 A-Wamandango Bible ahinga lani so gi ti fa na afami ti ala, akamarade ti ala nga na amembre ti a-eglize so ala yeke mû maboko pëpe na abungbi ti vorongo nzapa ti wataka alingbi ape. Ala ye lani ti tene azo kue ahinga so Babylone, Ngangu gbata ayeke bungbi ti nzapa so asara ndumba. Tongaso, na décembre, ngu 1917 ti si na tongo nda ti ngu 1918 aWamandango Bible so wungo ti ala asi saki mingi ape ayapu lani ti kangbi tract so li ti tënë ni ayeke “Tingo ti Babylone”. Wungo ti tract so ala kangbi ni asi 10 000 000. Tract so afa tâ tënë na ndo ti azo so atene na yanga so ala yeke aChrétien. Kite ayeke dä ape so ngonzo agbu lani akota zo ti eglize ngangu mingi, me aWamandango Bible angbâ lani ti sara kota kua so. Ala leke na bê ti ala ti ngbâ ti “mä yanga ti Nzapa, so ayeke mokonzi, ahon ti mä azo.” (Kus. 5:29). Ye so afa na e nyen? A fa na e so na ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue, aChrétien so ayeke gue lani ti ga angbâa ti abungbi ti vorongo nzapa ti wataka pëpe, me ala yeke zi tere ti ala na gbe ni nga ala yeke mû maboko na azo ti sara nga tongaso.
ALA FA TËNË MINGI NA NGOI TI KOZO BIRA SO AMÛ SESE KUE
5. Ngbanga ti nyen la e tene so aWamandango Bible afa tënë mingi na ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue?
5 Ândö, e tene so bê ti Jéhovah ason na tere ti azo ti lo ndali ti so ala fa tënë mingi pëpe na ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue. E tene lani so a yeke ndani la si Jéhovah amû lege na Babylone, Ngangu gbata ti gbu ala na ngbâa teti mbeni kete ngoi. Ye oko, na mbeni ngoi, aita so asara na Nzapa be-ta-zo na ngu 1914 ti si na ngu 1918 afa polele so tongana mbeni groupe, awakua ti Seigneur asara lani ye kue so ala lingbi ti sara ti ngbâ ti fa tënë. Aye mingi ayeke dä so afa so tënë so ayeke tâ tënë. Ti hinga ye nzoni na ndo ti ye so asi na aWamandango Bible na ngoi ni so amû maboko na e ti mä yâ ti aye so a sara tënë ni na yâ ti Bible.
6, 7. A-Wamandango Bible ahon ndo ti akpale wa na ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue? (b) Nyen la afa so aWamandango Bible afa tënë lani mingi?
6 Biani, na ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue, aWamandango Bible afa lani tënë mingi. Me ala tingbi nga lani na akpale mingi. Zia e bâ ambeni use. Kozoni kue, kota kua so a yeke sara na ngoi ni so lani ayeke kangbingo ambeti. Na ngoi so akota zo ti kodoro akanga lege na buku Le mystère accompli na tongo nda ti ngu 1918, kua ti fango tënë aga lani ngangu na aita. Ade ala manda lani ti fa tënë gi na Bible pëpe, ala zia bê ti ala na ndo ti buku Le mystère accompli ti sara tënë na place ti ala. Mbeni use kpale ni ayeke grippe espagnole so afâ lani azo mingi na ngu 1918. Sioni kobela so agbu azo mingi so asara si a yeke ngangu na aita ti voyagé nga ti fa tënë. Me atâa akpale so, aWamandango Bible asara lani kue ti ngbâ ti fa tënë.
7 Gi na ngu 1914 oko, kete wungo ti aWamandango Bible afa “Photo-drame de la Création” na azo ahon 9 000 000. A iri ni lani Drame; a yeke alimon so mbeni zo ayeke sara tënë na gbe ni. A fa mbaï ti zo ti londo na ngoi so Nzapa acréé aye ti si na hunzingo ti Komandema ti Ngu Saki Oko ti Christ. A yeke lani mbeni ye so apika bê mingi na ngoi ni so. Gbu li ti mo kete. Wungo ti azo so abâ ni na ngu 1914 ahon wungo ti awafango tënë ti Royaume na yâ ti dunia kue laso. Mbeni tondo afa so na États-Unis, na ngu 1916, azo 809 393 aga lani na abungbi, na ngu 1918, wungo ni ague na li ni asi 949 444. A-Wamandango Bible so afa tënë lani mingi.
8. Tongana nyen la aita so ayeke mû li ni akpengba lani aWamandango Bible na ngoi ti kozo bira so amû sese kue?
8 Na ngoi ti kozo bira so amû sese kue, aita so amû li ni asara kue ti ngbâ ti mû kobe ti yingo na aWamandango Bible so yâ ti ala akangbi nga ti wa ala. Aye so amû ngangu na aita ti ngbâ ti fa tënë. Ita Richard Barber, so angbâ ti fa tënë na ngoi ni so, atene: “E wara lege ti sara si mbeni kete wungo ti asurveillant so ague na ando nde nde angbâ ti sara kua ti ala nga ti sara si azo angbâ ti wara a-Tour ti Ba Ndo na ti tokua ni na Canada, ndo so a kanga lege na ni dä. Mbi yeke lani na pasa ti tokua buku Le mystère accompli so a kiri na konongo ni kete na ambeni ita so a mû ti ala buku ni na maboko ti ala awe. Ita Rutherford ahunda ti tene e leke ti sara akota bungbi na yâ ti agbata mingi na do ti États-Unis nga ti tokua awamungo diskur ti sara kue ti kpengba aita.”
AMBENI YE SO A BEZOIN TI LEKE NI
9. (a) Ngbanga ti nyen la awakua ti Nzapa ayeke lani na bezoin ti tene a kiri na ala na nzoni lege nga a se ala ti londo na ngu 1914 ti si na ngu 1919? (b) Atâa so a hunda ti tene a kiri na ala na nzoni lege, a ye ti tene nyen pëpe?
9 Aye kue so aWamandango Bible asara ti londo na ngu 1914 ti si na ngu 1919 la ague oko na amama-ndia ti Bible pëpe. Atâa so ala sara lani ye na bê ti ala kue, aita ni ahinga lani nzoni pëpe nda ti tënë so atene ti mä yanga ti azo ti komande (aRom. 13:1). Ni la, tongana mbeni groupe, ala duti lakue nde pëpe na ngoi ti bira. Na tapande, na ngoi so président ti États-Unis alu ndia ti tene na lango 30 ti mai, ngu 1918 azo kue asambela ndali ti siriri, na yâ ti Tour ti Ba Ndo, a wa aWamandango Bible ti sara nga tongaso. Ambeni ita amû nginza ti mû maboko na bira ni, nga mbeni kete wungo ti ala amû ngombe ague na bira ni. Ye oko, a yeke na lege ni pëpe ti tene so a gue na aWamandango Bible na ngbâa na Babylone, Ngangu gbata ndali ti so ala bezoin ti tene a kiri na ala na nzoni lege nga a se ala. Biani, ala hinga lani so ala doit ti duti nde na abungbi ti vorongo nzapa ti wataka. Na ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue, abungbi ti vorongo nzapa ti wataka ayeke na ngangu mingi na ndo ti ala encore ape.
10. Tongana nyen la aWamandango Bible afa so ala ne fini?
10 Atâa so aWamandango Bible ahinga lani ye kue pëpe na ndo ti tënë ti dutingo nde ti aChrétien tongana ti so e hinga ni laso, mbeni ye ayeke dä so ala hinga ni nzoni: Bible ake ti tene zo afâ mba ti lo. Tongaso, même kete wungo ti aita so amû ngombe na ague na bira na ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue ake ti fâ zo. Ambeni so ake ti fâ zo, a zia ala na lê ti bira tongaso si a fâ ala.
11. Akota zo ti kodoro asara ye tongana nyen tongana aWamandango Bible ake ti sara bira?
11 Ngonzo agbu Satan ndali ti so aita aduti be-ta-zo na Nzapa. Ni la lo sara si azo “alu ndia ti kirikiri ti sara sioni”. (Ps. 94:20). Na yâ ti mbeni lisoro, turugu ti kota kamba ti États-Unis, James Franklin Bell atene na Ita Rutherford nga na Ita Van Amburgh so ndokua ti gbenyon gbia ti fango ngbanga ti kodoro ti États-Unis agi ti tene a zia na sese mbeni ndia so ayeke mû lege ti dë ngbanga ti kuâ na li ti azo so ake ti mû ngombe ti gue na bira ni. Lo ye mbilimbili ti sara tënë ti aWamandango Bible. Na ngonzo, Bell, turugu ti kota kamba so, atene: “A sigigi lani na ndia so pëpe ndali ti so Wilson [président ti États-Unis] akanga lege na ni, me e hinga tongana nyen ti wara ala na e yeke wara ala ande.”
12, 13. (a) Ngbanga ti nyen a dë lani ngbanga ti ngu mingi na li ti aita miombe so ayeke mû li ni? (b) Nyen la afa so kanga so aita asara lani asara pëpe si ala woko na ndo ti desizion ti ala ti mä yanga ti Jéhovah?
12 Akota zo ti kodoro awara mbeni lege ti punir aWamandango Bible. A gbu Ita Rutherford, Van Amburgh nga na ambeni ita omene. Na yâ ti buku so Alexander Hugh Macmillan asû na Anglais, (Faith on the March, lembeti 99) lo tene peko ti tënë so juge so ayeke bâ lege ti ngbanga ni atene na ngoi ti dengo ngbanga na li ti aita ni. Lo tene: “Sabango ti bungbi ti vorongo Nzapa so akoli so ayeke sara ayeke sioni mingi ahon mbeni bungbi ti aturugu ti Allemagne. Ala ke gi pëpe ndia so akota zo ti gouvernement nga na ti ndokua ti aturugu asigigi na ni me ala fâ ngbanga na li ti akota zo kue ti a-eglize. A lingbi a punir ala ngangu.” Na a sara ni lani. A dë ngbanga ti ngu mingi na li ti aita miombe so na a kanga ala na da ti kanga ti Atlanta, Géorgie. Ye oko, na ngoi so bira ni ahunzi, a zi ala na kanga na a zi atënë so a bi na li ti ala.
13 Même na ngoi so aita miombe so ayeke na kanga, ala ngbâ gi ti luti na ndo ti ye so Bible afa. Na yâ ti mbeni mbeti so ala tokua na président ti États-Unis ti sara nzoni bê na ala, ala tene: “Ye so bê ti Seigneur aye ayeke ye so Bible afa: ‘Mo fâ zo pëpe.’ Na tongaso, tongana mbeni membre ti Association [Internationale des Étudiants de la Bible] so amû tere ti lo na Seigneur me ake na bê ti lo wani ti sara ye alingbi na yanga so lo mû, Nzapa ayeke bâ lo na nzoni lê mbeni pëpe, lo lingbi même ti wara futingo. Ni la, na bê ti ala wani, amembre ni alingbi pëpe ti yôro tere ti ala na yâ ti kua ti fango zo.” Ala tene lani atënë so na mbeto pëpe. Biani, aita ni aleke lani na bê ti ala ti changé yanga pëpe.
NA NDA NI, ALA WARA LIBERTÉ!
14. Sara kua na aversê ti Bible ti fa ye so apassé ti londo na ngu 1914 ti si na ngu 1919.
14 Malachie 3:1-3 asara tënë ti mbeni ngoi so “amolenge ti mara ti Lévi” so a soro ala ti gue na yayu ayeke hon na yâ ni ti tene a leke ala, ngoi ni so alondo na ngu 1914 ti si na tongo nda ti ngu 1919. (Diko ni.) Na ngoi ni so, Jéhovah Nzapa, tâ “Seigneur,” nga na Jésus Christ, “Wakua ti mbele ni”, asi na temple ti yingo ti bâ azo so ayeke sara kua kâ. Na peko ti so Jéhovah akiri na awakua ti lo na nzoni lege nga lo sukula ala, ala yeke nduru ti wara mbeni fini kua. Na ngu 1919, a zia “ngbâa be-ta-zo so ayeke sara ye na ndara” ti fa lege nga ti fa ye na awakua ti Nzapa (Mat. 24:45). Fadeso, Babylone, Ngangu gbata ayeke na ngangu na ndo ti azo ti Nzapa mbeni pëpe. Ti londo na ngoi ni so ti ga na ni, na lege ti kota nzobe ti Jéhovah, hingango ye ti azo ti lo na ndo ti ye so lo ye ague gi na li ni nga ala kiri aye Babâ ti ala ti yayu mingi. Ala kiri singila mingi na lo ndali ti so lo iri tënë nzoni na ndo ti ala. [1]
15. Tongana nyen la e lingbi ti fa so e kiri singila ndali ti so a zi e na gbe ti ngbâa ti Babylone, Ngangu gbata?
15 A nzere na e mingi so a zi e na gbe ti ngbâa ti Babylone, Ngangu gbata. Ngangu so Satan asara ti tene tâ bungbi ti vorongo Nzapa aduti dä encore ape na ndo ti sese atï tâ na ngu. Ye oko, a lingbi e girisa pëpe ndani so Jéhovah amû na e liberté so (2 aCor. 6:1). Gbâ ti azo so aye ti hinga Nzapa angbâ na gbe ti ngbâa ti abungbi ti vorongo nzapa ti wataka. Ala yeke na bezoin ti tene a fa na ala lege ti sigigi. E lingbi ti fa lege na ala. Zia e sara kue ti sara ye tongana ti so aita ti e asara lani a sara ngu ngbangbo oko tongaso awe ti mû maboko na ala ti sigigi.
^ [1] (paragraphe 14) Aye ayeke mingi so akpa tere na popo ti ngbâa so aJuif asara teti ngu 70 na Babylone na aye so asi na aChrétien na peko ti maïngo ti a-apostat. Ye oko, so a gue lani na aJuif na ngbâa aye pëpe ti sara tënë ti ye so ayeke si ande na aChrétien. Mbeni ye so afa ni ayeke so wungo ti ngoi so aJuif na aChrétien asara na ngbâa ayeke nde nde. Tongaso, a lingbi e gi pëpe ti bâ anzene nzene ye so asi na aJuif na ngoi so ala yeke na ngbâa mo bâ mo tene a yeke ye so ayeke si na aChrétien so a soro ala ti gue na yayu na yâ ti angu so ague ngbii ti si na ngu 1919.


text:
CHAPITRE 104
A-Juif amä go ti Nzapa: Me eskê ala yeke mä na bê ande la?
GBÂ TI AZO AMÄ GO TI NZAPA
YE SO AYEKE FÂ ANDE NGBANGA NA NDO TI AZO
Na temple na lundi, lango 10 ti Nisan, Jésus ayeke sara tënë na ndo ti kuâ ti lo so aga nduru. Teti so Jésus ahinga atene kuâ ti lo ni ayeke sara ande ye mingi na ndo ti iri ti Nzapa, lo tene: “Babâ, mû gloire na iri ti mo.” Mo ye ti bâ, mbeni go so atoto ngangu na yayu akiri tënë, a tene: “Mbi mû gloire na ni awe na mbi yeke kiri ti mû gloire na ni.”—Jean 12:27, 28.
Li ti azo so ayeke na place ni so akpe kue. Ambeni apensé ti ala atene a yeke sungbango ti bekpa la. Ambeni atene ti ala atene: “Mbeni ange la asara tënë na lo.” (Jean 12:29). Andâ, a yeke ti lo go ti Jéhovah la ala mä so! Nga, a yeke kozoni ti tene azo amä go ti Nzapa na sarango tënë na ndo ti Jésus la ape.
Ngu ota na ndambo tongaso kozoni, na ngoi ti batême ti Jésus, Jean Baptiste amä lani go ti Nzapa na sarango tënë ti Jésus, lo tene: “So ayeke Molenge ti mbi so mbi ye lo mingi, bê ti mbi ayeda na lo.” A si na mbeni ngoi, na peko ti Pâque ti ngu 32, tere ti Jésus achangé na lê ti Jacques, Jean nga na Pierre. Akoli ota so amä Nzapa na sarango tënë, lo tene: “So ayeke Molenge ti mbi so mbi ye lo mingi, bê ti mbi ayeda na lo. Ala mä lo.” (Matthieu 3:17; 17:5). Me fadeso, ti fani ota ni, Jéhovah asara tënë na mbeni lege so gbâ ti azo apeut ti mä ni.
Jésus atene: “Go so atoto ndali ti mbi ape, me ndali ti ala.” (Jean 12:30). A yeke mbeni ye so amû lege na azo ti hinga so Jésus ayeke biani Molenge ti Nzapa, wala Messie so a sara tënë ti lo depuis.
So Jésus angbâ be-ta-zo, lo zia mbeni tapande ndali ti azo nga a fa biani so a yeke fâ ande ngbanga na ndo ti Satan Zabolo, so ayeke mokonzi ti dunia so. Jésus atene: “A yeke fâ ngbanga na ndo ti dunia so na ndembe so, na a yeke bi mokonzi ti dunia so na gigi.” Na pekoni, lo tene: “Me ti mbi, tongana a kanga mbi na nduzu awe, mbi yeke gboto mara ti azo nde nde kue na mbage ti mbi.” (Jean 12:31, 32). Ye so aye ti fa so, azo ayeke wara ande anzoni ye na lege ti kuâ ti Jésus. Lo yeke gboto azo na mbage ti lo, na lege so lo yeke zi na ala lege ti fini ti lakue lakue.
Teti so Jésus atene a yeke “kanga” ande ni “na nduzu”, gbâ ti azo ni angbâ atene: “E mä na yâ ti Ndia a tene so Christ ayeke ngbâ lakue lakue. Me a sara tongana nyen si mo tene a lingbi a kanga Molenge ti zo na nduzu? Molenge ti zo ni ayeke zo wa?” (Jean 12:34). Atâa aye kue so azo ni abâ na lê ti ala, même so ala mä tâ go ti Nzapa kue so, mingi ti azo ni ake ti yeda so Jésus la ayeke tâ Molenge ti zo ni, wala Messie ni.
Tongana ti so Jésus asara kozo, lo tene so ni yeke “lumière ti dunia so.” (Jean 8:12; 9:5). Ni la, lo wa azo ni, lo tene: “Lumière ayeke ngbâ ande ti za na popo ti ala teti kete ngoi. Ala tambela na ngoi so ala yeke na lumière ni, tongaso si bingo ahon ndo ti ala ape. . . . Na ngoi so ala yeke na lumière, ala mä na bê na lumière ni, tongaso si ala ga amolenge ti lumière.” (Jean 12:35, 36). Na pekoni, Jésus azi tere ti lo, ngbanga ti so lango 10 ti Nisan ayeke pëpe lango so lo yeke kui na ni. Lango so a yeke ‘kanga lo na nduzu’, na ndo ti keke, ayeke na lango 14 ti Nisan.—aGalate 3:13.
Tongana mo kiri na peko ti bâ akua kue so Jésus asara, me si aJuif ake ti mä na bê na lo so, a yeke polele so aprophétie la ayeke ga tâ tënë so. Ésaïe atene lani awe so lê ti azo ayeke kanga ande nga bê ti ala ayeke kpengba, a sara si a yeke sava ala ande ape (Ésaïe 6:10; Jean 12:40). Biani, bê ti mingi ti aJuif akpengba, a sara si ala ke ti yeda na aye kue so afa atene Jésus la ayeke Sauveur ti ala, wala lege ti fini.
Nicodème, Joseph ti Arimathée nga na gbâ ti ambeni kota zo “amä na bê” na Jésus. Me, eskê ala yeke sara ande aye so afa atene ala yeke na mabe, wala ala yeke kiri na peko, ngbanga ti so ala yeke na mbeto ti tene a tomba ala na yâ ti synagogue wala “ndali ti so ala ye ti tene azo agonda ala”?—Jean 12:42, 43.
Jésus lo wani lo fa ye so a lingbi mbeni zo asara ti fa so lo yeke na mabe, lo tene: “Zo so amä na bê na mbi amä na bê gi na mbi pëpe me nga na lo so atokua mbi.” Atâ tënë so Nzapa atokua Jésus ti fa ni, si Jésus angbâ ti fa ni so, ayeke kota ye mingi, ni la lo tene: “Zo so ane mbi ape na lo yamba atënë ti mbi ape, mbeni ye ayeke dä ti fâ ngbanga na ndo ti lo. A yeke tënë so mbi tene la ayeke fâ ngbanga na ndo ti lo na lâ ti nda ni.”—Jean 12:44, 45, 48.
Na nda ni, Jésus atene: “Mbi sara tënë ti bê ti mbi wani ape, me Babâ so atokua mbi la amû yanga na mbi na ndo ti ye so mbi yeke tene nga mbi yeke fa. Mbi hinga nga so ti sara ye alingbi na commandement ti lo ayeke gue na zo na fini ti lakue lakue.” (Jean 12:49, 50). Jésus ahinga so, na yâ ti kete ngoi, lo yeke tuku mênë ti lo na sandaga ndali ti azo so asara aye so afa so ala yeke na mabe na lo.—aRomain 5:8, 9.


text:
CHAPITRE OMENE
Lo zi bê ti lo na Nzapa na yâ ti sambela
1, 2. (a) Nyen la asara si Hanna ayeke na yâ ti mawa na ngoi so lo yeke leke tere ndali ti mbeni tambela? (b) Mbaï ti Hanna afa nyen na e?
HANNA ayeke leke tere ndali ti mbeni tambela, na lo sara kue ti tene li ti lo angbâ gi na ndo ni. Azo kue adoit ti duti na ngia na ngoi ni so. Ngu oko oko koli ti lo, Elkana, ayeke mû ka lo na sewa ni kue ti gue na Silo ti voro Jéhovah na yâ ti tabernacle kâ. Jéhovah aye si ngoi ni so aduti ngoi ti ngia. (Diko Deutéronome 16:15.) Kite ayeke pëpe so, ngbene ye na kete ti lo, Hanna ayeke na ngia na angoi ni so. Me ti ndembe so aye aga nde na lo.
2 Hanna ayeke na pasa ti wara mbeni koli so aye lo mingi. Me Elkana ayeke nga na mbeni wali nde. Iri ti lo ayeke Peninna. Ti bê ti Peninna, lo ye si gigi akpengba na Hanna. Ni la, lakue na ngoi ti matanga so, lo yeke wara ka lege ti son bê ti Hanna. Lo sara ni tongana nyen? Ka ti Hanna, mabe ti lo amû maboko na lo tongana nyen ti kanga bê na yâ ti akpale ti lo ni? Tongana mo nga kue mo yeke na yâ ti mbeni kpale so azia vundu na bê ti mo, mbaï ti Hanna so ayeke mû ande maboko na mo mingi.
“Teti nyen mo yeke na vundu?”
3, 4. (a) Akpale use so Hanna ayeke na ni ayeke so wa? (b) Akpale ni so ane na ndo ti lo ngbanga ti nyen?
3 Bible afa so Hanna ayeke na akota kpale use. Kozo kpale ni, so lo lingbi ti sara ye mingi na ndo ni ape, ayeke so koli ti lo amû wali use, na sambâ ti lo aye lo oko ape. Use kpale ni ayeke so lo dü ape, na lo lingbi ti sara ye oko ape. Mara ti kpale tongaso ayeke ngangu na wali kue so aye ti wara molenge si lo wara ni ape; me na ngoi ti Hanna nga na yâ ti ngobo ti kodoro ti lo, a ga na kota vundu. Senge ape, ngbanga ti so sewa oko oko kue aye ti dü molenge si iri ti ala angbâ na ndo ti sese. Ni la, dungo molenge ape ayeke mbeni zonga wala mbeni ye ti kamene.
4 Tongana a yeke ndali ti Peninna ape, ka Hanna alingbi fade ti hon ndo ti kpale ti lo ni. So lani akoli ayeke mû awali mingi ayeke sara nzoni na sewa ni ape, teti so mbanda, papa na songo bê ayeke manke ka ape. Sarango ye tongaso ayeke tâ nde na ti mariage so koli ni amû gi wali oko tongana ti so Nzapa aleke lani na yâ ti yaka ti Eden (Gen. 2:24). Ni la, Bible afa tâ tongana nyen mungo wali mingi ayeke sioni, na ye so asi na yâ ti sewa ti Elkana afa ni mbilimbili.
5. (a) Peninna aye si Hanna aduti na mawa ngbanga ti nyen? (b) Peninna asara ni tongana nyen?
5 Elkana aye Hanna mingi ahon Peninna. Ambeni mbeti ti aJuif atene so âmanke Hanna ayeke kozo wali ni, na Peninna aga ti lo ambeni ngu na pekoni. Me atâa tënë ni ayeke so wa, Peninna asara bê na tere ti Hanna mingi. Tongaso lo yeke gi alege nde nde ti son tâ yâ ti bê ti sambâ ti lo ni. Peninna ahon Hanna na lege so yâ ti lo akanga ape. Lo dü amolenge na peko ti tere, na lakue tongana lo dü mbeni, lo fa so ni la. Lo yeke bâ mawa ti Hanna ape nga lo gi ti dë bê ti lo ape. Ahon so, lo kiri lo kpo gi place so ason Hanna ni. Bible atene so Peninna ayeke gi yanga ti Hanna ahon ndo ni ti tene “ngonzo agbu lo”, wala ti son yâ ti bê ti lo (1 Sam. 1:6). Lo sara ni na mbana ti son bê ti Hanna, na a yeke ye so asi la.
6, 7. (a) Atâa so Elkana asara kue ti dë bê ti lo, ndali ti nyen Hanna ake ti fa nda ti kpale ti lo kue na lo? (b) So Hanna adü ape so, a ye ti fa so lo nzere na lê ti Jéhovah ape? Nyen la afa ni nyen? (Bâ kete tënë na gbe ni.)
6 Ngoi so Peninna ayeke ku ni kungo ayeke ngoi ti guengo na Silo. Na gbâ ti amolenge ti Peninna (ati koli ni na ati wali ni), Elkana ayeke mû ka na ala oko oko mbage ti sacrifice so ala mû na Jéhovah. Me Hanna, so ayeke ti lo na molenge ape, ayeke wara gi ti ti lo. A sara si Peninna abâ so Hanna ayeke ye oko na lo ape. Mawa ahon ndo ti Hanna si lo yeke toto nga si nzara ti kobe asigigi na yâ ti lo. Elkana abâ so wali ti lo Hanna ayeke na yâ ti vundu si lo te ye ape, tongaso lo gi ti dë bê ti lo, lo tene: “Teti nyen mo toto? teti nyen mo te kobe pëpe? teti nyen mo yeke na vundu? mbi yeke nzoni na lê ti mo ahon amolenge bale-oko pëpe?”—1 Sam. 1:4-8.
7 Nzoni ye so Elkana asara ayeke so lo bâ so vundu ti Hanna ni ayeke ndali ti so lo dü ape, na a nzere na Hanna mingi ti bâ so koli ti lo aye lo. * Me Elkana azi yanga na ndo ti sioni fason ti Peninna ape, na nga mbaï ni afa pëpe so Hanna asara tënë ni na lo. Âmanke Hanna apensé so tongana ni sara tënë ni, a yeke ga na kpale na ni, teti Elkana alingbi ti changé ye oko dä ape. Tongana lo sara tënë ni, peut-être Peninna ayeke zere lo encore mingi, nga amolenge na azo ti kua ti Peninna ayeke mû peko ti lo. Ye so ayeke sara ande si Hanna ayeke bâ tere ti lo tongana mbeni wande na yâ ti da ti lo wani.
Hanna agi dengo bê na mbage ti Jéhovah na ngoi so a sara sioni na lo na yanga-da
8. Tongana azo asara ye na mo na lege ni ape, ngbanga ti nyen a yeke ye ti dengo bê ti hinga so Jéhovah ayeke Nzapa ti mbilimbili?
8 Atâa Elkana ahinga tënë ni kue wala pëpe, ye so Peninna asara so ahon na lê ti Jéhovah Nzapa ape. Bible afa so lo bâ ye ni kue. Ni la, azo so na lê ti ala sarango bê na tere ti amba ti ala, nga kengo amba ti ala ayeke sioni na lê ti ala ape, zia si ala sara hange. Me ti ala so tënë ayeke na li ti ala ape nga so aye siriri, tongana Hanna, bê ti ala ayeke dë ti hinga so Nzapa ti mbilimbili ayeke leke akpale kue na tâ ngoi ni nga tongana ti so lo ye (Diko Deuteronome 32:4.) Peut-être Hanna ahinga tënë so, teti a yeke na mbage ti Jéhovah la si lo gi mungo maboko.
“Lê ti lo ayeke na vundu mbeni pëpe”
9. Hanna ahinga ye so sambâ ti lo ayeke sara ande, me lo yeda ti gue na tambela ni. Ye so afa nyen na e?
9 Na yanga ti ndapre, sewa ti Elkana kue ayeke leke tere ti gue na tambela ni, même amolenge kue. Ala yeke tambela ande kilomètre 30 ti si na Silo na ala yeke hon na yâ ti hoto ti Éphraïm. * A yeke ninga lango oko wala use. Hanna ahinga ye so sambâ ti lo ayeke sara ande. Me lo ngbâ na yanga-da ape. Na sarango tongaso lo zia mbeni pendere tapande na awakua ti Nzapa kue. Ni la, a yeke lege ti ndara pëpe ti zia si sarango ye ti ambeni zo akanga lege na e ti voro Nzapa. Tongana e zia si azo akanga lege na e ti voro Nzapa, e yeke wara pëpe aye ti nzoni so ayeke kpengba e ti gbu ngangu.
10, 11. (a) Hanna ague na tabernacle ti sara nyen kâ? (b) Hanna azi bê ti lo na Babâ ti lo ti yayu na yâ ti sambela, lo tene nyen?
10 Fadeso, sewa ti Elkana asi nduru na Silo na peko ti so ala tambela aninga na ndo ti lege so ahon na yâ ti hoto so pupu aya dä mingi. Silo ni la kâ so na ndo ti mbeni kete hoto so ambeni kota hoto angoro ni. Na ngoi so ala yeke pusu nduru na ni, peut-être Hanna ayeke pensé ngangu na ye so lo yeke tene ande na Jéhovah na yâ ti sambela. Tongana ala si awe, ala duti ala te kobe. Gi so lo wara lege ni awe, Hanna agboto tere ti lo na lo gue lo si na tabernacle ti Jéhovah. Kota prêtre Éli ayeke kâ, lo duti na yanga ni. Bê ti Hanna ayeke gi na ndo ti Nzapa ti lo, lo yeke sambela lo. Ge na tabernacle ni, lo hinga so zo ti mango lo ayeke dä. Tongana ambeni zo ahinga pasi so lo yeke bâ so ape, Babâ ti lo na yayu kâ ahinga ti lo ni. Vundu ti lo ni asi yâ ti bê ti lo na lo tï na toto.
11 So Hanna ayeke sara tënë na Jéhovah na yâ ti bê ti lo, toto ni ayeke yengi lo. Yanga ti lo ayeke dö dongo na ngoi so lo yeke fa vundu ti lo na Nzapa. Lo sambela aninga. Lo yeke fa tënë ti bê ti lo kue na Babâ ti lo. Lo hunda ti tene Jéhovah asara si lo dü molenge. Me gi so ape, lo ye nga ti mû na Jéhovah ye so lo lingbi ti mû na lo. Tongaso, lo deba, lo tene tongana ni dü molenge ti koli, ni yeke mû molenge ni so na Jéhovah ti sara kua ti lo na yâ ti gigi ti lo kue.—1 Sam. 1:9-11.
12. Tapande ti Hanna afa na e nyen na ndo ti tënë ti sambela?
12 Na lege so, Hanna azia mbeni tapande na awakua ti Nzapa kue so ayeke sambela lo. Na nzobe, Jéhovah ahunda na awakua ti lo ti fa tënë ti bê ti ala na lo, sân mbeto. Ala lingbi ti fa agingo bê ti ala na lo tongana ti so mbeni molenge ayeke sara na babâ ti lo so aye lo. (Diko Psaume 62:9; 1 aThessalonicien 5: 17.) Nzapa apusu bazengele Pierre ti sara na mbeti atënë ti dengo bê so, so andu sambela, lo tene: “Ala bi agingo bê ti ala kue na ndo ti lo, ngbanga ti so lo yeke bi bê ti lo na ndo ti ala.”—1 Pi. 5:7.
13, 14. (a) Pensé wa la, so ayeke na lege ni ape, Éli ayeke na ni na ndo ti Hanna? (b) Kiringo tënë ti Hanna ayeke pendere tapande ndali ti e ngbanga ti nyen?
13 Ti azo, ala yeke bâ mawa ti amba ti ala tongana ti Jéhovah ape. Na ngoi so Hanna ayeke toto na lo yeke sambela, go ti mbeni zo aga afâ yâ ti sambela ti lo. Kota Prêtre Éli la ayeke sara tënë na lo so, depuis la lo yeke bâ Hanna. Lo tene: “[Lawa] si fade mo zia ti nyon? A lingbi mo zia vin ti mo.” Lo bâ fade yanga ti Hanna so ayeke dö dongo, lo mä fade toto ti lo nga lo bâ sarango ye ti lo. Ahon ti hunda na lo nyen la lo yeke toto tongaso so, lo huru hio lo tene so Hanna anyon awe.—1 Sam. 1:12-14.
14 Mara ti tënë tongaso, so ayeke tâ tënë ape, adoit ti sara Hanna nzoni ti kete ape, mbilimbili tongana a sigigi na yanga ti mbeni kota zo tongana Éli. Me atâa so kue, lo kiri lo zia mbeni pendere tapande na e. Hanna azia si wokongo ti mbeni zo akanga lege na lo ape ti sara na Jéhovah. Na lege so ane zo, lo kiri tënë na Éli na lo fa na lo akpale ti lo ni. Peut-être Éli abâ so tënë ti lo ni ayeke na lege ni ape, tongaso lo kiri tënë yeke na lo, lo tene: “Gue na siriri, na Nzapa ti Israël amû na mo ye so mo hunda Lo dä.”—1 Sam. 1:15-17.
15, 16. (a) So Hanna aga na yâ ti tabernacle ti Nzapa, lo zi bê ti lo kue na Jéhovah, asara nyen na ndo ti lo? (b) Tongana vundu ahon ndo ti e, e yeke sara ye tongana Hanna tongana nyen?
15 So Hanna aga na yâ ti tabernacle ti Nzapa, lo zi bê ti lo kue na Jéhovah, asara nyen na ndo ti lo? Mbaï ni atene: “Wali ni ague ti lo, lo te kobe, na lê ti lo ayeke na vundu mbeni pëpe.” (1 Sam. 1:18). Bê ti Hanna adë. E lingbi ti tene so lo yô vundu ti lo so ane na ndo ti lo tongana mbeni nengo kungba, lo zia ni na ndogo ti Babâ ti lo ti yayu, lo so ndogo ti lo akono na ayeke na ngangu ahon ti Hanna wani. (Diko Psaume 55:23.) Biani, mbeni kpale ti ne mingi na lê ti Jéhovah ayeke dä? Oko ape!
16 Tongana mbeni ye asara vundu na e mingi, si ane na ndo ti e ngangu, zia si e sara ye tongana Hanna, e zi bê ti e kue na Jéhovah, lo so Bible airi lo, atene, ‘Lo so amä sambela’. (Ps 65:3). Tongana e sambela Jéhovah na mabe, e nga kue e yeke bâ so vundu ti e ayeke hon, na “siriri ti Nzapa so ahon ndo ti bibe kue” amû place ni.—aPhil. 4:6, 7.
“Mbeni tênë tongana Nzapa ti e ayeke pëpe”
17, 18. (a) Nyen la Elkana asara so afa so lo ke bä ti Hanna ape? (b) Ye wa la Peninna alingbi ti sara encore ape na ndo ti Hanna?
17 Na ndade ni, na ndapre, Hanna na Elkana akiri ague na tabernacle ni. Âmanke lo sara tënë ti dengo bä ti lo ni na koli ti lo awe, teti so Ndia so Nzapa amû na Moïse atene so koli ni ayeke na droit ti ke bä so wali ti lo adë sân ti sara tënë ni na koli ti lo ni kozo (Nom. 30:10-15). Me Elkana, so aye tënë ti Jéhovah, ake ni ape. Nde na so, lo na Hanna avoro Jéhovah na yâ ti tabernacle ni, si na pekoni ala kiri na yanga-da.
18 Na ngoi wa la si Peninna abâ so gingo yanga ti lo ni asara ye oko na ndo ti Hanna encore ape? Bible afa ni ape. Me tënë ‘lê ti lo ayeke na vundu mbeni pëpe’ afa so tâ gi na peko ti lisoro ti lo na Éli ni, vundu ti Hanna ahon kue na lo yeke fadeso gi na ngia. Atâa nyen, Peninna abâ so zerengo ndo ti lo ni asara ye oko fadeso na ndo ti Hanna ape, na Bible adi iri ti lo encore ape.
19. (a) Nzoni ye wa la asi na Hanna? (b) Hanna asara nyen ti fa so lo hinga zo so ayeke na gunda ti nzoni ye ni so?
19 Anze ayeke hon, anze ayeke hon. Mo ye ti bâ! Hanna amë ngo! Siriri ti bê so lo yeke na ni ague aga kota ngia. Tere ti lo anzere mingi, me lo girisa lâ oko ape zo so asara si lo më ngo so. Tongana lo dü molenge ni, lo iri lo Samuel, so ti tene “Iri ti Nzapa.” Iri so alingbi tâ na ni, teti so Hanna airi ndo lani na Jéhovah. Na ngu ni so, tongana sewa ti Elkana ague na Silo, Hanna angbâ ti lo na yanga-da, lo na molenge ni. Lo sara tongaso teti ngu ota, juska lo zi molenge ni na me. Fadeso, lo kanga bê ti ku na lango so lo yeke kangbi tere na molenge ni so lo ye lo mingi so.
20. Hanna na Elkana asara ye ague oko na bä so ala dë na Jéhovah tongana nyen?
20 A doit ti duti lani ngangu na Hanna ti kangbi tere na molenge ti lo ni. Lo hinga so a yeke bata ande Samuel nzoni na Silo ni, na peut-être ambeni wali so ayeke sara kua kâ la ayeke bâ lege ti lo ande. Me, molenge ti lo ni ade kete mingi, na mama wa la ayeke yeda ti kangbi na molenge ti lo? Atâa so kue, Hanna na Elkana ague na molenge ni na singila na bê, me na bê use ape. Ala mû sandaga na Nzapa na yâ ti tabernacle ni, na pekoni awe, ala fa Samuel na Éli. Ala dabe ti lo na bä so Hanna adë ge na tabernacle ni a sara ambeni ngu awe.
21. Sambela ti Hanna afa kota ti mabe ti lo tongana nyen? (Bâ nga encadré “ Apendere sambela use.”)
21 Na pekoni, Hanna asambela Jéhovah, na Nzapa abâ so a lingbi a yôro ni na yâ ti Mbeti ti lo. E wara ni na 1 Samuel 2:1-10. Na ngoi so mo yeke diko ni, mo yeke bâ so atënë ti Hanna oko oko kue afa kota mabe so lo yeke na ni. Lo sepela lege so Jéhovah asara kusala pendere mingi na ngangu ti lo. Lo tene so zo ti lingbi na Jéhovah ayeke dä pëpe. Jéhovah ayeke na ngangu ti sara si azo ti baba akiri na gbe ni, ti iri tënë nzoni na ndo ti azo so abâ pasi, ti zi fini ti zo wala même ti zi zo na lê ti kuâ. Lo gonda Babâ ti lo ndali ti so gi lo oko la lo yeke nzoni-kue, lo yeke mbilimbili nga lo yeke be-ta-zo. Biani, a yeke senge ape si Hanna atene, “Mbeni tênë tongana Nzapa ti e ayeke pëpe.” Zo alingbi ti zia bê ti lo kue na Jéhovah, lo yeke changé pëpe. Nga, azo kue so ayeke bâ pasi alingbi ti kpe na mbage ti lo si lo bata ala.
22, 23. (a) Nyen la apusu e ti tene so tongana Samuel ayeke kono, lo hinga so babâ na mama ti lo aye lo? (b) Jéhovah akiri airi tënë nzoni na ndo ti Hanna tongana nyen?
22 So pasa si Samuel ayeke na ni ti wara mbeni mama so aye Jéhovah mingi! Na ngoi so lo yeke kono, mama ti lo adoit ti manke lo mingi, me Hanna ayeke pensé na lo lakue. Ngu na ngu, lo yeke ga na Silo ti bâ lo, na mbeni yongoro bongo so maboko ni ayeke dä ape ti tene Samuel asara kua na ni na tabernacle. Lo fü bongo ni so na ndoye. (Diko 1 Samuel 2:19.) Tara ti bâ Hanna na yungo fini bongo ni na molenge ti lo. Lo yeke lekere ni si a lingbi lo. Lo yeke bâ nga Samuel na ndoye na ngoi so lo yeke tene anzoni tënë na lo. So nzoni mama si Samuel ayeke na ni! Lo nga kue tongana lo kono, sarango ye ti lo azia ngia na bê ti babâ na mama ti lo, nga asara nzoni na azo ti Israël kue.
23 Hanna nga kue, Jéhovah agirisa lo ape. Lo sara si lo kiri lo dü amolenge oku na Elkana (1 Sam. 2:21). Me peut-être pendere ye so Hanna awara, so ahon atanga ni kue, ayeke songo so lo lë na Jéhovah, Babâ ti lo. Songo so akpengba tongana angu ayeke hon. Zia si mo nga kue, mara ti ye tongaso asi na mo, na ngoi so mo yeke sara ye na mabe tongana ti Hanna.
^ par. 7 Atâa so Bible atene so Jéhovah ‘akanga yâ ti Hanna si lo dü molenge pëpe’, ye oko afa pëpe so Nzapa ake Hanna, wali so ayeke be-ta-zo nga so asara tere ti lo kete (1 Sam. 1:5). Na ambeni ngoi, Bible atene so Nzapa la asara ambeni ye, atâa so a yeke lo ape, me lo zia gi lege na aye ni so ti si.
^ par. 9 Tongana Rama, kodoro ti Elkana, ayeke kodoro so a iri ni Arimathée na ngoi ti Jésus, yongo ti lege ni ayeke tongaso.


text:
CHAPITRE BALE-OKO
Lo mû mbage ti tâ vorongo
1, 2. (a) Ye ti ngangu wa azo ti Israël awara? (b) Azo wa la so aga na Hoto ti Carmel aye tënë ti Élie ape?
ÉLIE ayeke bâ azo ayeke montê na li ti hoto ti Carmel yeke yeke. Ngangu ahunzi na ala. Même na yanga ti ndapre, so ndo ade ti vuru kue ape so, a yeke bâ polele so ngangu buru so atï na yâ ti kodoro ni asara azo ni nzoni ape. Ngu ota na ndambo awe la si buru ni ayeke dä, na warango ye ti tengo ni ayeke ngangu.
2 Aprophète ti Baal 450 ayeke na popo ti azo ni so. Huma ahon ndo ti ala, na ala ye Élie ti kete ape, lo so ayeke prophète ti Jéhovah. Gbia-wali Jézabel afâ gbâ ti awakua ti Jéhovah, me Élie angbâ lakue ti ke vorongo ti Baal. Me teti ngoi oke? Peut-être aprêtre ti Baal so atene na bê ti ala so lo Élie lo oko so, lo lingbi ti sara ye oko na ala ape (1 aGbia 18:3, 19, 20). Gbia Achab nga kue aga, lo yeke na ndo ti puse ti mbarata ti lo. Lo nga kue, lo ye tënë ti Élie oko ape.
3, 4. (a) Tongana ndo ayeke vuru, nyen la asara peut-être si mbeto asara Élie? (b) E yeke kiri tënë na ahunda wa?
3 Kota lango la ayeke na gbele oko prophète ti Nzapa so, na kozo ti tene mara ti ye tongaso asi na lo la. Na bango azo na gango ni, Élie ahinga so na yâ ti kete ngoi, ala yeke bâ zo wa la si ayeke ngangu mingi, lo Jéhovah wala asioni zo. Ndo akomanse ti vuru, mbeto asara Élie? Bible atene so ‘lo yeke zo tongana e’, lo nga kue mbeto ayeke sara lo sarango. (Diko Jacques 5:17.) Ye so e hinga ayeke so na popo ti gbâ ti azo so ake Nzapa nga na gbia ti ala so adö Jéhovah azia nga na asioni prêtre ti ala, Élie abâ so ni yeke gi ni oko.—1 aGbia 18:22.
4 Nyen la asi na amolenge ti Israël ni nyen si ala ke Nzapa? Mbaï ti ala abâ mo tongana nyen? Bâ tongana nyen la Élie asara ye na mabe, na bâ ye so e lingbi ti manda dä laso.
Sioni ti Israël afun sen awe
5, 6. (a) Sioni ye wa amolenge ti Israël asara? (b) Gbia Achab asara nyen so ayeke sioni mingi na lê ti Jéhovah?
5 Teti angu mingi, Élie abâ tongana nyen la si amolenge ti Israël amû tënë ti Jéhovah asara na ngia, na lo mû wango na ala dä gbä. Depuis la ala yeke voro anzapa ti wataka ti akodoro so ayeke na tere ti ala, me ala voro tâ Nzapa, Jéhovah, ape. Na ngoi ti Élie, aye ni akiri aga tâ sioni mingi.
6 Gbia Achab asara sioni mingi na lê ti Jéhovah. Lo mû Jézabel na wali. A yeke molenge ti gbia ti Sidon. Ti Jézabel, lo ye si vorongo Baal amû yâ ti Israël kue si azo avoro Jéhovah encore ape. Achab atï nga na peko ti lo, lo gue lo leke mbeni temple nga na gbalaka ndali ti Baal na lo la lo mû li ni na yâ ti vorongo ayanda so.—1 aGbia 16:30-33.
7. (a) Nyen la asara si vorongo ti Baal ayeke lani sioni mingi? (b) Na ndo ti yongo ti buru ti ngoi ti Élie, nyen la afa na e so atënë ti yâ ti Bible kue ague oko? (Bâ nga encadré ni.)
7 Nyen la asara si vorongo ti Baal ayeke lani sioni mingi? Amolenge ti Israël mingi atï na yâ ni si ala hon yongoro na tâ Nzapa. Azo ni ayeke sara nga aye ti saleté mingi. Na tapande, ala yeke bi pumba si ala yeke sara lango-sioni kirikiri, akoli na awali ayeke sara kua ti ndumba na yâ ti temple, na même azo ni ayeke mû amolenge ti ala na sandaga. Ndali ni, Jéhovah atokua Élie na Achab ti fa na lo tënë ti mbeni buru so ayeke tï ande na yâ ti kodoro ni juska Élie afa lango ni so buru ni ayeke hunzi na ni si (1 aGbia 17:1). Angu mingi na pekoni, Élie afa tere ti lo na Achab na lo tene na lo ti bungbi azo nga na aprophète ti Baal na Hoto ti Carmel. *
E lingbi ti tene so azo laso angbâ ti sara ambeni ye so azo so avoro Baal ândö asara
8. Mbaï na ndo ti vorongo Baal abâ e laso tongana nyen?
8 Tënë ni so abâ e tongana nyen? Ambeni zo ayeke tene peut-être so mbaï na ndo ti vorongo Baal so abâ e laso ape, ndali ti so atemple nga na agbalaka ti Baal ayeke ti ala dä encore ape. Me a yeke pëpe ngbanga ti so ye ni asi ândö kâ la si a bâ e ape, ên-ën (aRom. 15:4). Tënë “Baal” aye ti tene “wa ti ye” wala “mokonzi.” Jéhovah atene lani na azo ti lo so a lingbi ala soro lo ti ga “baal” ti ala, so ti tene mveni ti ala, wala wa ti ala (Jér. 3:14). Mo pensé so, nde na Nzapa ti Ngangu Ahon Kue, azo laso angbâ lakue ti sara na ambeni mokonzi nde ape? Atâa so azo ni abi tere ti ala kue na yâ ti kua ti ala, wala ti gi gi nginza, wala ti sara ngia, wala ti sara lango-sioni, wala ti voro anzapa ndenge na ndenge, andâ ala soro aye ni so ti ga mokonzi ti ala awe la. (Mat. 6:24; diko aRomain 6:16.) E lingbi ti tene so azo laso angbâ ti sara ambeni ye so azo so avoro Baal ândö asara. Biani, tongana e gbu li na ndo ti ye so asi ândö na popo ti Jéhovah na Baal ayeke mû maboko na e ti soro zo wa la e yeke sara na lo.
Na lege wa la azo ti Israël ‘atambela tongana wazin’?
9. (a) Ngbanga ti nyen Hoto ti Carmel ayeke tâ nzoni ndo ti fa na gigi so vorongo ti Baal ayeke ye oko ape? (Bâ nga kete tënë na gbe ni.) (b) Élie atene nyen na azo ni?
9 Na li ti hoto ti Carmel ni, zo ayeke bâ ndo nzoni mingi. Na gbe ni kâ na tere ti kota Ngu ti Méditerranée, a yeke bâ Ngu ti Kison, nga yongoro kâ na mbage ti banga, a lingbi ti bâ ahoto ti Liban. * Me tongana ndo ahan awe, ndo so Jéhovah amû na amolenge ti Abraham akpa encore ape. Kodoro so ândö akeke asigigi dä gbani gbani aga hulengo ndo. Ngangu sungo ti lâ abuba ndo ni kue, gi ndali ti sioni sarango ye ti azo ti Israël ni mveni. Tongana ala kue abungbi na Hoto ti Carmel awe, Élie atene na ala: “Fade i tambela lâ oke tongana wazin na lege ti tënë use? Tongana [Jéhovah, FD] ayeke Nzapa, i tambela na peko ti Lo; me tongana Baal ayeke Nzapa, i tambela na peko ti lo.”—1 aGbia 18:21.
10. (a) So amolenge ti Israël ‘atambela tongana wazin na lege ti tënë use’ aye ti tene nyen? (b) Kota ye wa ala girisa na ndo ni?
10 Élie aye ti tene nyen tongana lo tene ‘i tambela tongana wazin na lege ti tënë use’? Biani, azo ni abâ pëpe so ala yeke gi na ye oko ti soro: wala ala voro Jéhovah wala ala voro Baal. Me ti ala, ala bungbi ni use kue. Ala gi ti dë bê ti Baal na lege ti asioni ye so ala yeke sara ndali ti lo, nga na oko ngoi ni ala yeke gi grâce ti Jéhovah Nzapa. Hinga ape ala tene na bê ti ala so Baal ayeke sara si akobe ti ala nga na anyama ti ala amaï, na so Jéhovah, “Nzapa ti aturugu”, ayeke bata ti lo ala tongana bira asi (1 Sam. 17:45). Me ala girisa mbeni kota ye, so même laso azo abâ ni ape. A yeke so Jéhovah ayeke kangbi vorongo lo na mbeni nzapa nde ape. Lo ye si a voro gi lo oko, na tongana zo abungbi lo na ambeni vorongo nde, andâ siokpari la lo sara awe so!—Diko Exode 20:5.
11. Tënë ti Élie so lo tene na ndo ti Hoto ti Carmel alingbi ti mû maboko na e na yâ ti aye wa?
11 Tongaso azo ti Israël so ayeke sara ye tongana ti mbeni koli so ayeke gi ti tambela na ndo ti alege use na même ngoi. Azo mingi asara nga tongaso laso. Ala zia si ambeni “baal” alï na yâ ti gigi ti ala, si ala dö tâ vorongo azia. Tënë so Élie atene na amolenge ti Israël alingbi ti mû maboko na e ti bâ aye so e zia na kozo ndo na yâ ti gigi ti e nga ti bâ vorongo so e yeke voro na Nzapa.
Fango na gigi zo wa la ayeke tâ Nzapa
12, 13. (a) Nyen la Élie ahunda ti tene lo na aprêtre ti Baal asara? (b) E lingbi ti fa tongana nyen so e nga kue e yeke na mabe tongana ti Élie?
12 Na pekoni, Élie afa ye so ala yeke sara. Ye ni so ahunda kota ye ape. Lo tene na aprêtre ni ti leke mbeni gbalaka na ti zia sandaga na ndo ni; na pekoni awe, ala yeke iri nzapa ti ala ti tokua wâ na ndo ti sandaga ni. Élie nga kue ayeke sara tongana ala. Lo tene na ala so “Nzapa so akiri tënë na lege ti wâ,” lo si ayeke tâ Nzapa ni. Élie ahinga nzoni mingi zo wa la ayeke tâ Nzapa ni mveni. Ni la, na kota mabe, lo zia ala la ato nda ni. Tongaso, ala wani asoro bagara ndali ti sandaga ni na ala sambela Baal. *—1 aGbia 18:24, 25.
13 Laso Jéhovah ayeke sara amiracle tongana ti kozo ape. Ye oko, lo changé ape. E lingbi lakue ti zia bê ti e na lo tongana ti Élie. Na tapande, tongana ambeni zo ayeda pëpe na mbeni ye so Bible afa, e yeke sara mbeto pëpe ti zia ala ti fa tënë ti bê ti ala kozo. Tongana ti Élie, e yeke zia ni na maboko ti tâ Nzapa. E yeke zia si Mbeti ti lo so ayeke “kiri na aye na nzoni lege” la akiri tënë na ni, me e wani ape.—2 Tim. 3:16.
Élie abâ so vorongo Baal ayeke mbeni buba ye ti wataka, na lo ye si amolenge ti Israël abâ ni na lê ti ala wani
14. (a) Tënë ti nyen la Élie atene na aprophète ti Baal ti he ala? (b) Lo he ala ngbanga ti nyen?
14 Aprophète ti Baal aleke sandaga ni na ala sambela nzapa ti ala, ala dekongo, ala tene: “O Baal, mo kiri tënë na e!” Ala iri lo, ala iri lo, me Bible atene so “ala mä mbeni yanga pëpe, wala mbeni zo akiri tënë pëpe.” Ala kiri airi lo, me kue gbä. A si na midi, Élie akomanse ti he ala, lo tene na ala so âmanke Baal ni ayeke na ye mingi ti sarango ni si lo mä ala ape so. Lo tene nga so hinga ape lo gue na kabinë wala lo yeke lango na a lingbi mbeni zo azingo lo si. Lo kiri lo tene na azo ti mvene so, lo tene: “Ala dekongo ngangu!” (Tene ti Nzapa, Kozo Mbouki). Biani, Élie abâ so vorongo Baal ayeke mbeni buba ye ti wataka, na lo ye si amolenge ti Israël abâ ni na lê ti ala wani.—1 aGbia 18:26, 27.
15. Ye so asi na aprêtre ti Baal afa na e nyen laso?
15 Aprêtre ni akiri aza wâ dä, “ala dekongo ngangu, na ala fâ tere ti ala na épée na likongo, juska mênë asigigi mingi na tere ti ala”. Me wataka! “Mbeni yanga ti kiri tënë na ala ayeke pëpe, wala mbeni zo ti mä ala ayeke pëpe.” (1 aGbia 18:28, 29). Baal ayeke ti lo dä ape. Satan la asigigi na tënë ti Baal so ti handa gi na azo si ala hon yongoro na Jéhovah. Ni la, laso tongana e soro ti sara na mbeni mokonzi nde me na Jéhovah ape, kamene ni ayeke kiri gi na e wani, wala e yeke wara vundu dä.—Diko Psaume 25:3; 115:4-8.
Tâ Nzapa akiri tënë
16. (a) Gbalaka so Élie akiri aleke pekoni na Hoto ti Carmel adabe ti amolenge ti Israël na nyen? (b) Nyen la afa so Élie ayeke na kota mabe?
16 Lakui awe, na a yeke tour ti Élie fadeso. Lo ro atênë 12 si lo lekere na mbeni gbalaka so azo amû ândö sandaga na Jéhovah dä, me so awato akungbi ni. Atênë ni ayeke peut-être ti dabe na azo ti yâ ti royaume ti akete mara bale-oko ti Israël so ala ngbâ lakue na gbe ti Ndia so Nzapa amû na Moïse. Na pekoni, lo zia sandaga ti lo na ndo ti gbalaka ni na lo tuku gbâ ti ngu dä. Lo tö peut-être ngu ni na Kota Ngu-ingo ti Méditerranée so ayo na ndo ni ape. Lo ze nga dû na tere ti gbalaka ni kue, na lo tuku ngu dä asi yâ ni. Tongana ti so lo zia fade gbâ ti ngoi na aprophète ti Baal ti iri nzapa ti ala ni, lo mû nga lege na Jéhovah ti fa polele so lo la lo yeke tâ Nzapa ni na tukungo gbâ ti ngu dä. So kota mabe na lo!—1 aGbia 18:30-35.
Élie afa so lo ngbâ lakue ti pensé na aita ti lo amolenge ti Israël, teti lo hunda na Jéhovah ti “gbian bê ti ala”
17. (a) Aye wa la Élie asambela na ndo ni so agbu bê ti lo mingi? (b) E lingbi ti mû tapande ti lo tongana nyen?
17 Tongana Élie ahunzi aye kue awe, lo sambela Jéhovah. Atënë so lo tene na yâ ti sambela ni ayeke polele na afa ye so ayeke kota mingi na lê ti lo Élie ni. Kozoni kue, lo ye si azo ahinga so Jéhovah ayeke “Nzapa ti azo ti Israël”, me Baal ni ape. Use ni, lo ye si azo kue ahinga so lo yeke mbeni wakua ti Jéhovah, na so gonda ni kue akiri gi na Nzapa. Na nda ni, lo fa so lo ngbâ lakue ti pensé na aita ti lo amolenge ti Israël, teti lo hunda na Jéhovah ti “gbian bê ti ala”. (1 aGbia 18:36, 37). Atâa vundu so ala wani aga na ni na tere ti ala ndali ti kengo yanga ti ala, Élie angbâ ti ye ala. Tongana e yeke sambela Nzapa, zia e nga kue e sara tere ti e kete, e fa so iri ti Nzapa la agbu bê ti e, na e sambela ndali ti azo so abezoin mungo maboko.
18, 19. (a) Jéhovah asara nyen ti fa so lo mä sambela ti Élie ni? (b) Élie atene na azo ni ti sara nyen? (c) Ngbanga ti nyen aprêtre ti Baal ni akpa azo ti tene a bâ mawa ti ala ape?
18 Me kozo ti tene Élie asambela, peut-être azo ni atene na bê ti ala wala Jéhovah ni ayeke nga mbeni senge nzapa tongana Baal so la? Ala wara kiringo tënë ni hio. Gi so Élie ahunzi sambela ti lo ni, hio “wâ ti [“Jéhovah,” FD] alondo atï na ahunzi offrande so a-zo-na-wa, na keke, na tênë, na pupu-sese, na anyon ngu so ayeke na yâ caniveau nga.” (1 aGbia 18:38). So ye ape! Azo ni atene nyen?
19 Azo ni kue adekongo, ala tene: “Yahve si ayeke Nzapa! Yahve si ayeke Nzapa!” (1 aGbia 18:39, Kozo Mbouki). Ti so ni so, ala bâ tâ tënë ni awe. Me ti mabe ni, ala ade ti fa ni kue ape. Ti tâ tënë ni, ti tene so Jéhovah la ayeke tâ Nzapa gi na peko ti so ala bâ wâ alondo na yayu agbi sandaga ni ayeke fango na gigi tâ mabe la ape. Ni la, Élie ahunda na ala ti ngbâ gi ge ape. Lo tene na ala ti sara ye so a yeke ti ala ti sara ni depuis. Lo tene na ala ti kpe Ndia ti Jéhovah. Ndia ni ahunda ti fâ aprophète ti wataka nga na azo so avoro anzapa ti wataka kue (Deut. 13:5-9). Aprêtre ti Baal so ayeke awato ti Jéhovah Nzapa, na ala yeke doro andia ti lo na mbana. Ala kpa zo ti tene a bâ mawa ti ala? Mawa ti nyen? So ala wani afâ gbâ ti akete molenge na mungo ala na sandaga na fini lê ti ala na Baal so! (Diko aProverbe 21:13; Jér. 19:5). A lingbi a bâ mawa ti akoli so ti kete ape! Tongaso, Élie atene na azo ni ti fâ ala kue kue kue.—1 aGbia 18:40.
20. Kasango ndo so azo ti laso akasa na ye so Élie asara so ayeke na lege ni ape ngbanga ti nyen?
20 Ambeni zo laso akasa ngangu mingi fango azo ti Baal ni. Ambeni atene so ye so alingbi ti pusu ambeni zo ti Nzapa ti sara ye ti ngangu na tere ti azo so avoro oko nzapa ti ala ape. Mawa ni ayeke so ye so ayeke si laso mingi la. Me ti Élie lani, lo yeke ti lo tongaso ape. Jéhovah la amû yanga ni na lo. Mbeni ye ni nga ayeke so atâ Chrétien ahinga so ala lingbi ti mû épée ti fâ na azo ti sioni tongana ti Élie so ape. Ala sara gi ye so Jésus atene ândö na Pierre, so tënë ni abâ adisciple ti lo kue; lo tene: “Kiri na épée ti mo na place ni, teti azo kue so amû épée ayeke kui ande na lege ti épée.” (Mat. 26:52). Biani, Jéhovah ayeke mû ande yanga na Molenge ti lo ti ga ti futi aye ti sioni kue na ndo ti sese ge.
21. Ngbanga ti nyen Élie ayeke tâ mbeni nzoni tapande ti tene atâ Chrétien amû pekoni laso?
21 Ye so a hunda na atâ Chrétien ayeke ti tene ala fa so ala mä na bê na Nzapa na yâ ti ye kue so ala yeke sara (Jean 3:16). Ni la, ala yeke gi ti sara ye tongana Élie. Lo voro gi Jéhovah lo oko, na lo hunda na tanga ti azo ni ti sara tongana lo. Na mbeto pëpe, lo fa so vorongo tongaso, so ayeke ti wataka, ayeke kusala ti Satan la ti handa na azo si ala gue yongoro na Jéhovah. Lo zia si Jéhovah la aleke tënë ni me na ngangu ti lo wani ape. Biani, Élie amû mbage ti tâ vorongo. Zia e kue e sara ye na mabe tongana ti lo!
^ par. 7 Bâ encadré “ Buru ti ngoi ti Élie aninga ngu oke?”
^ par. 9 Mingi ni ka, Hoto ti Carmel ayeke pendere. Akeke na apere asi singo dä. Nga, teti so ngu-ingo ayeke na tere ni, ngu-nzapa ayeke pika dä mingi nga ndo ni adë pendere si angu ti pere ayeke nga dä gbani. So azo atene Baal la ayeke ga ka na ngu-nzapa, Hoto ti Carmel ni so alingbi peut-être na ndo ti vorongo Baal dä. Me, so fadeso hoto ni ahule kue awe so, tâ nzoni ndo la ti fa so vorongo ti Baal ni ayeke tâ gi ye ti wataka.
^ par. 12 Bâ so Élie atene na ala ti “tingo wâ dä pëpe.” Ambeni wandara atene so ambeni zo ni ayeke sara kusala na ambeni gbalaka so a kôro dû dä kozoni awe na hondengo ni, si tongana wâ aza, azo ni ayeke pensé so a londo na nzapa la.


text:
1Nzoni Tënë na ndö ti Jésus Christ, Molenge ti Nzapa ato nda ni tongaso: 2A su na ya ti mbeti ti wayanga-Nzapa Ésaïe, atene: “Nzapa atene: ‘Baa, mbi tokua zo ti kua ti mbi kozo ti mo titene lo leke lege na mo. 3Mbeni go ayeke dekongo na benyama, atene: Ala leke lege ti Kota Gbia! Ala sara si lege ti lo aluti mbirimbiri!’ ” 4Jean-Baptiste asi na ya ti benyama, lo yeke fa tënë na azo, lo tene: “Ala zia ngbene lege ti sarango ye ti ala, ala wara bateme si fade Nzapa ayeke zi asiokpari na li ti ala!” 5Azo ti sese ti Judée kue na ala ti gbata ti Jérusalem aga na mbage ti Jean. Ala fa asiokpari ti ala na gigi si Jean abatize ala na ya ti ngu ti Jourdain. 6Jean ayu bongo so a sara na kua ti tere ti zambala, lo kanga kamba ti poro ti nyama na ya ti lo. Kobe ti lo ti tengo ni ayeke angadi na mafuta ti wotoro ti ngonda. 7Lo fa tënë na azo, lo tene: “Mbeni zo so ngangu ti lo ahon ti mbi ayeke ga na peko ti mbi; mbi kpa zo ti kuku na sese ti zi kamba ti poro ti gere ti lo pepe. 8Ti mbi, mbi yeke batize ala na ngu, me fade lo yeke batize ala na Yingo-Vuru.” 9Mbeni lâ, Jésus alondo na Nazaret, mbeni kodro ti Galile, lo ga si Jean abatize lo na ya ti ngu ti Jourdain. 10Gi so lo londo na ya ti ngu ni ti sigigi, lo baa yanga ti yayu azi si Yingo ti Nzapa azu na ndö ti lo tongana mbipa. 11Mbeni go alondo na yayu, atene: “Mo yeke Molenge ti mbi so mbi ye mo mingi; be ti mbi anzere na mo mingi.” 12Hio na pekoni, Yingo apusu lo ti gue na benyama. 13Lo sara lango baleosio kâ; Satan atara be ti lo na ya ti alango ni so. Lo duti na ndo so anyama ti ngonda ayeke daa si a-ange ayeke sara na lo. 14Na peko ti so a bi Jean na da ti kanga, Jésus ague na Galile si lo fa Nzoni Tënë ti Nzapa na azo. 15Lo tene: “Ngbonga ni alingbi awe, Kodro-gbia ti Nzapa aga nduru awe. Ala zia ngbene lege ti sarango ye ti ala, ala ma na be na Nzoni Tënë!” 16So lo yeke hon na yanga ti kota ngu ti Galile, lo baa Simon na ita ti lo André. Ala yeke bi gbanda ti gi asusu. 17Jésus atene na ala: “Ala mu peko ti mbi, fade mbi yeke sara si ala ga azo ti gingo azo.” 18Gi hio tongaso, ala zia gbanda ti ala si ala mu peko ti lo. 19Lo hon gi kete, lo baa Jacques na Jean, amolenge ti Zebede. Ala yeke na ya ti ngo si ala yeke leke gbanda ti ala. 20Gi hio tongaso, Jésus airi ala. Ala zia babâ ti ala na azo ti kua ti lo na ya ti ngo ni si ala mu peko ti lo. 21Jésus na adisiple ti lo ague na gbata ti Kapernaum. Na lango ti wungo tere, lo li na ya ti da ti sambelango Nzapa si lo to nda ti fa ye na azo. 22Azo so ama lo, li ti ala kue akpe ngbanga ti fango ye ti lo. Biani, lo fa ye ni tongana ti awafango-ndia pepe, me tongana zo ti komandema. 23Gi na ndembe ni so, mbeni koli so ayeke na sioni yingo aga, ali na ya ti da ti sambelango Nzapa ni. Lo dekongo, 24lo tene: “Ti mo na e nyen, Jésus, zo ti Nazaret? Mo ga ti fâ e? Mbi hinga mo, mo yeke zo ti nzoni kue so Nzapa azia mo nde si lo tokua mo.” 25Jésus asuku na lo, atene: “Kanga yanga ti mo, mo sigigi na ya ti koli so!” 26Tongaso sioni yingo ni adekongo, lo yingi koli ni ngangu si lo sigigi na ya ti lo. 27Li ti azo ni kue akpe si ala hunda tere ti ala, atene: “So nyen! Mbeni fini fango ye ni laa tongana ti zo ti komandema so? Ataa asioni yingo, lo mu yanga na si ala yeke ma gi yanga ti lo!” 28Gi hio tongaso, sango ti Jésus amu ya ti sese ti Galile kue. 29Gi so ala sigigi na ya ti da ti sambelango Nzapa ni, Jésus amu Jacques na Jean na tere ti lo, ala gue na da ti Simon na André. 30Tere ti mama ti wali ti Simon amu wâ mingi si lo yeke lango na gbogbo. Azo atene tënë ni hio na Jésus. 31Lo gue na tere ti lo, lo gbu maboko ti lo si lo mu lo na nduzu. Tere ti mama ni ade, lo londo si lo to nda ti sara na ala. 32Na lakui, so ndo ato nda ti vuko, azo amu azo so kue ayeke na kobela nga na azo so ayeke na asioni yingo aga na ala. 33Azo ti gbata ni kue abongbi tere ti ala na yanga ti da ni. 34Jésus akai kobela na tere ti azo mingi, lo tumba nga asioni yingo mingi; me ye oko so lo ke ayeke titene ayingo ni atene tënë, ngbanga ti so ala hinga lo kue. 35Na ndaperere, so ndo angba kâ, Jésus azingo, lo sigigi na ya ti gbata ni si lo gue ti sambela na mbeni ndo so zo ayeke daa pepe. 36Simon na amba ti lo alondo si ala yeke gi lo. 37Na ndembe so ala wara lo, ala tene na lo: “Azo kue ayeke gi mo.” 38Jésus atene na ala: “E gue na mbeni ndo nde, na ya ti akete kodro so ayeke nduru ge titene mbi fa nga Nzoni Tënë daa. Biani, ye so mbi ga ndali ni laa.” 39Tongaso Jésus atambula na ya ti ada ti sambelango Nzapa na sese ti Galile kue; lo fa Nzoni Tënë si lo tumba nga asioni yingo. 40Mbeni zo ti buruma aga na tere ti Jésus, lo kuku na gbe ti lo si lo voro tere ti lo na lo, lo tene: “Tongana mo ye, mo lingbi ti sara si tere ti mbi aga nzoni.” 41Mawa ti lo agbu Jésus; lo yoro maboko ti lo, lo ndu koli so si lo tene na lo: “Mbi yeda! Ayeke nzoni tere ti mo aga nzoni.” 42Gi hio tongaso, buruma ni alondo si tere ti lo aga nzoni. 43Jésus asuku na lo ngangu si gi na pekoni, lo tumba lo, 44lo tene: “Mo tene tënë ni na zo oko pepe, me mo gue, mo fa tere ti mo na wayango-sandaga, mo mu sandaga so Moïse amu yanga ando ti mungo ni so. Tongaso si mo fa na le ti azo kue so tere ti mo aga nzoni awe.” 45Me koli so ahon gi kete, lo to nda ti dekongo na tënë ni si lo fa ni na azo kue. Ndani laa, Jésus alingbi ti li na ya ti ambeni gbata na le ti azo pepe; lo gue lo duti na ndo so azo ayeke daa pepe. Azo alondo na ya ti ando nde nde si ala gue na lo kâ.
Copyright
Learn More


text:
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE | ESDRAS 1-5
Jéhovah asara ye alingbi na tënë ti lo
Jéhovah amû zendo ti kiri na tâ vorongo na yâ ti temple ti Jérusalem. Me gi na peko ti so azo ti Israël alondo na Babylone akiri, ala tingbi na akpale, so andu nga tënë ti mbeni mbela so a hunda na ala ti zia kua ti lekengo temple ni. Mingi ti ala asara mbeto so kua ni ayeke hunzi ande ape.
Ngu 537 kozo ti Christ.
Cyrus amû yanga ti tene a kiri a leke temple
3:3
Nze mbasambala ni
A leke gbalaka; a mû asacrifice
3:10, 11
Ngu 536 kozo ti Christ
A zia gere ti da ni
4:23, 24
Ngu 522 kozo ti Christ
Gbia Artaxerxès amû yanga ti tene a kaï kua ti lekengo temple ni
5:1, 2
Ngu 520 kozo ti Christ
Zacharie na Aggée awa azo ni ti kiri ti leke temple ni
6:15
Ngu 515 kozo ti Christ
Lekengo temple ni ahunzi


text:
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Eskê mo peut ti tara ni teti ngu oko?
Ti tara nyen? Kua ti pionnier permanent ma! So ti mo gbâ ti tufa la mo yeke wara ande!Eskê mo peut ti tara ni teti ngu oko?
NA MUNGO KUA TI PIONNIER, MO LINGBI TI . . .
maï akode ti mo tongana mbeni wafango nzoni tënë nga ti duti na ngia mingi na fango tënë
kpengba songo ti mo na Jéhovah. Tongana mo sara tënë ti lo mingi na ambeni zo, a yeke sara si mo yeke dabe ti mo ande mingi na asarango ye ti lo so apika bê
wara ngia so zo ayeke wara na ziango aye ti Royaume na kozo ndo na yâ ti fini ti lo nga na ngia so zo ayeke wara na sarango kua mingi ndali ti ambeni zo.
—Mt 6:33; Kus 20:35
gue na bungbi ti apionnier so a yeke sara ni na ngoi ti vizite ti surveillant ti circonscription, na bungbi ti apionnier so a yeke sara ni kozo na kota bungbi ti lango oko, nga na Ekole ti apionnier
wara pasa mingi ti to nda ti mbeni étude nga ti sara ni
wara ngoi mingi ti duti na amba ti mo awafango tënë, nga ti wara lege ti kpengba tere na popo ti ala.
—aRm 1:11, 12


text:
1Na peko ti sambela so, Jésus na adisiple ti lo ague na mbage ti ngu ti Sedron. Mbeni ndo so a lu akeke daa ayeke kâ si Jésus na adisiple ti lo ague kâ. 2Judas, zo ti kango Jésus ahinga ndo ni, ngbanga ti so Jésus na adisiple ti lo abongbi kâ lege mingi. 3Judas amu li ti mbeni bongbi ti aturugu na awabatango kota da ti Nzapa si ala gue na ndo ni so; akota wayango-sandaga na afarizien laa atokua ala. Ala mu aye ti bira na alamba na wâ ti pere. 4Jésus ahinga fade ye so kue ayeke si ande na lo. Nilaa lo gue nduru na ala si lo hunda ala, lo tene: “Ala yeke gi zo wa?” 5Ala kiri tënë na lo, atene: “E yeke gi Jésus, zo ti Nazaret.” Lo kiri tënë, lo tene: “Mbi laa.” Andaa Judas, zo ti kango Jésus ayeke na popo ti azo ni. 6So Jésus atene na ala, atene: “Mbi laa”, ala kiri na peko si ala ti na sese. 7Jésus akiri ahunda ala, atene: “Ala yeke gi zo wa?” Ala tene na lo: “E yeke gi Jésus, zo ti Nazaret.” 8Jésus atene na ala: “Mbi tene fade na ala, mbi tene: ‘Mbi laa.’ Tongana mbi laa ala yeke gi mbi, ala zia tanga ti azo ni ague!” 9Ye ni asi si tënë so Jésus atene lani alingbi ti ga taa-tënë, lo tene: “Babâ, azo so mo mu ala na mbi, mbi girisa mbeni oko pepe”. 10Andaa yongoro zeme ayeke na maboko ti Simon Pierre. Lo gboto ni, lo de na zo ti kua ti kota wayango-sandaga si lo fâ mê ti lo ti mbage ti koli. Iri ti zo ti kua ni ayeke Malkus. 11Me Jésus atene na Pierre: “Kiri na yongoro zeme ti mo na ya ti bozo ni. Kopo ti pasi so Babâ amu na mbi so, mo baa ti mo, mo tene, mbi yeke nyon ni ande pepe?” 12Tongaso, bongbi ti aturugu ni na makonzi ti ala nga na awabatango kota da ti Nzapa ti azuife agbu Jésus, akanga lo. 13Ala gue na lo kozoni na Hane, babâ ti wali ti Kaife so ayeke kota wayango-sandaga na ngu ni so. 14Andaa Kaife laa amu lani wango na amakonzi ti azuife, atene: “Ayeke nzoni zo oko akui ndali ti azo ni.” 15Simon Pierre na mbeni disiple amu peko ti Jésus. Kota wayango-sandaga ahinga disiple ni so nzoni, nilaa disiple ni ali na peko ti Jésus na ya ti gbagba ti kota wayango-sandaga ni. 16Me Pierre angba ti lo na gigi nduru na yanga ti gbagba ni. Mbeni disiple ni, lo so kota wayango-sandaga ahinga lo so, asigigi, lo tene tënë na wali so ayeke bata yanga ti gbagba ni si lo zia lege na Pierre ti li. 17Wali so ayeke bata yanga ti gbagba ni atene na Pierre: “Mo nga, mo yeke mbeni disiple ti koli so-aa!” Pierre abere, atene: “Ên-en! Mbi yeke disiple ti lo pepe.” 18Andaa de ayeke sara, nilaa azo ti kua na aturugu asara wâ si ala yeke duti na tere ni ti tumba de na tere ti ala. Pierre nga ague, aluti na popo ti ala titene tere ti lo amu wâ. 19Kota wayango-sandaga ahunda Jésus na tënë na ndö ti adisiple ti lo nga na ndö ti ye so lo yeke fa. 20Jésus akiri tënë, atene: “Mbi yeke fa ye na azo kue polele; lakue mbi yeke fa ye na ya ti ada ti sambelango Nzapa nga na ya ti kota da ti Nzapa, na ndo so azuife kue ayeke bongbi daa. Mbi tene mbeni tënë na hondengo ni pepe. 21Ngbanga ti nyen laa mo kiri mo hunda mbi na tënë? Mo hunda azo so ama tënë ti mbi: atënë so mbi tene na ala, ala hinga ni nzoni.” 22So Jésus atene tënë so, mbeni turugu so ayeke kâ apika ngbangba ti lo si atene na lo: “Lege ti kiringo tënë na kota wayango-sandaga laa?” 23Jésus akiri tënë na lo, atene: “Tongana mbi tene mbeni sioni tënë, mo fa ni; me tongana mbi tene tënë nzoni, ngbanga ti nyen laa mo pika mbi?” 24Andaa Jésus angba na ya ti kamba si Hane atokua lo na kota wayango-sandaga Kaife. 25Na ndembe so Simon Pierre angba ti luti kâ titene tere ti lo amu wâ, mbeni zo ahunda lo, atene: “Mo nga, mo yeke mbeni disiple ti koli so pepe?” Pierre abere, atene: “Ên-en, mbi yeke disiple ti lo pepe.” 26Mbeni zo ti kua ti kota wayango-sandaga so lo yeke zo ti sewa ti koli so Pierre afâ mê ti lo, ahunda Pierre, atene: “Mbi baa mo na lo na ndo so a lu akeke daa so; so mvene?” 27Pierre akiri abere. Gi hio tongaso, koli-kondo atoto. 28Na ndaperere, ala mu Jésus na ndo ti Kaife, ague na lo na da ti govoronere. Amakonzi ti azuife ali na da ni pepe, ngbanga ti so ala ye ti bata tere ti ala nzoni si ala lingbi ti te kobe ti Pake. 29Pilate asigigi, lo gue na mbage ti ala si lo hunda ala, lo tene: “Ala yeke bi tënë na li ti koli so ngbanga ti nyen?” 30Ala kiri tënë na lo: “Tongana lo sara fade sioni pepe, ka e ga na lo na mo?” 31Pilate atene na ala: “Ala mu lo, ala wani afâ ngbanga na li ti lo na lege ti ndia ti ala.” Ala kiri tënë: “A mu lege na e ti fâ zo pepe.” 32Ye ni asi si tënë so Jésus atene na ndö ti mara ti kuâ so fade lo yeke kui aga taa-tënë. 33Pilate ali na da si lo iri Jésus, lo hunda lo: “Mo yeke gbia ti azuife?” 34Jésus akiri tënë na lo: “Tënë so mo hunda so, alondo na be ti mo wani wala ambeni zo laa atene tënë ni na ndö ti mbi na mo?” 35Pilate akiri tënë na lo, atene: “Mbi yeke zuife? Azo ti mara ti mo na akota wayango-sandaga laa amu mo aga na mo na mbi. Nyen laa mo sara?” 36Jésus akiri tënë na lo: “Kodro-gbia ti mbi ayeke ti dunia so pepe. Tongana kodro-gbia ti mbi ayeke fade ti dunia so, ka azo ti mbi atiri bira ti kanga lege si azo aga na mbi na amakonzi ti azuife pepe. Me fadeso, kodro-gbia ti mbi ayeke ti ndo so ge pepe.” 37Pilate ahunda lo, atene: “Ye ni, mo yeke gbia?” Jésus akiri tënë: “Gi tënë ni laa mo tene awe so: mbi yeke gbia. A du mbi si mbi ga na dunia so ti fa ye na ndö ti taa-tënë na azo. Zo so ayeke zo ti taa-tënë, fade lo yeke ma tënë ti mbi.” 38Pilate ahunda lo, atene: “Taa-tënë ayeke nyen?” Na pekoni, Pilate akiri asigigi, lo gue lo wara azuife si lo tene na ala: “Mbi wara ti mbi mbeni tënë oko pepe ti fâ ngbanga na li ti koli so ndali ni. 39Me na lege ti sarango ye ti kodro ti ala, lakue na matanga ti Pake, mbi yeke zi mbeni zo ti kanga oko. Ala ye mbi zi na ala gbia ti azuife?” 40Azo ni ato nda ti dekongo, atene: “Ên-en, lo pepe! Me Barabas!” Andaa Barabas ayeke mbeni sioni zo.
Copyright
Learn More


text:
1So Jésus ayeke hon na lege, lo baa mbeni zo so a du lo waziba. 2Adisiple ti lo ahunda lo, atene: “Wafango-ye, zo wa laa asara siokpari si a du koli so waziba so? Lo, wala babâ na mama ti lo?” 3Jésus akiri tënë na ala: “Ye so asara si lo ga waziba so ayeke siokpari ti lo wala siokpari ti babâ na mama ti lo pepe. Ye so asi na lo titene azo abaa ye so Nzapa ayeke sara na ya ti fini ti lo. 4Na ndembe so lâ angba ti su, ayeke nzoni e sara kua ti lo so lo tokua mbi. Ndo aga nduru ti vuko awe, fade zo alingbi ti sara kua mbeni pepe. 5Na ndembe so mbi yeke na dunia so, mbi yeke lumiere ti dunia ni.” 6Na peko ti tënë so, Jésus atuku ngu ti yanga ti lo na sese, lo sara potopoto na ni, lo zia potopoto ni na le ti waziba ni 7si lo tene na lo: “Gue mo sukula le ti mo na du ti ngu ti Siloe.” Nda ti iri ti Siloe atene “Zo ti tokua”. Tongaso koli ni ague, lo sukula le ti lo si na kiringo ti lo, lo baa ndo nzoni. 8Azo ti tere ti da ti lo na ambeni zo so ayeke baa lo lakue na iringo ye, atene: “Koli so ayeke duti lakue ti iri ye so laa pepe?” 9Ambeni atene: “Een, lo laa.” Me ambeni atene: “Ên-en, lo laa pepe. Zo ni akpa lo kpango.” Koli ni wani atene na ala: “Mbi laa!” 10Ala hunda lo, atene: “Asara tongana nyen laa mo yeke baa ndo fadeso?” 11Koli ni akiri tënë na ala: “Koli so iri ti lo Jésus so, lo laa lo sara potopoto ti sese, lo zia na le ti mbi si lo tene: ‘Gue na du ti ngu ti Siloe, mo sukula le ti mo.’ Mbi gue si gi na peko ti so mbi sukula le ti mbi awe, mbi baa ndo!” 12Ala hunda lo, atene: “Koli ni ayeke na ndo wa?” Lo kiri tënë na ala, lo tene: “Mbi hinga pepe.” 13Ala mu waziba so, ala gue na lo na afarizien. 14Andaa Jésus asara potopoto si lo zi na le ti koli so na lango ti wungo tere. 15Tongaso afarizien nga ahunda koli ni na ye so asara si lo yeke baa ndo so. Koli ni atene na ala: “Lo zia potopoto na le ti mbi, mbi sukula le ti mbi ni si fadeso mbi yeke baa ndo.” 16Ambeni farizien ni atene: “Zo so asara ye so alondo na Nzapa pepe, ngbanga ti so lo bata ndia ti lango ti wungo tere pepe.” Ambeni atene ti ala: “Zo ti siokpari alingbi ti sara mara ti aye ti kpene tongaso pepe!” Kangbi ati na popo ti ala. 17Afarizien akiri ahunda koli ni, atene: “Mo tene, lo laa lo zi le ti mo si mo baa ndo. Me ti be ti mo, lo yeke zo wa?” Koli ni akiri tënë, atene: “Lo yeke mbeni wayanga-Nzapa.” 18Azuife ake ti yeda na tënë so atene, koli so ayeke lani waziba si fadeso lo yeke baa ndo. Ndani laa ala iri babâ na mama ti lo 19ti hunda ala kozoni si. Ala hunda babâ na mama ni, atene: “So molenge ti ala laa? Ala tene a du lo waziba? Me asara tongana nyen si fadeso lo yeke baa ndo?” 20Babâ na mama ti lo atene: “E hinga so lo yeke molenge ti e si a du lo waziba. 21Me e hinga ye so asara si lo yeke baa ndo fadeso pepe; e hinga nga zo so azi le ti lo pepe. Ala hunda lo, lo ga koli awe, fade lo wani lo yeke kiri tënë daa na ala.” 22Babâ na mama ti lo atene tënë so, ngbanga ti so mbeto ti azuife asara ala. Andaa azuife ni atene, zo so kue ayeda atene, Jésus ayeke Mesii, ala yeke tumba lo na ya ti da ti sambelango Nzapa ti ala. 23Ndani laa, babâ na mama ti koli so atene: “Ala hunda lo, lo ga koli awe!” 24Afarizien akiri airi waziba ni si ala tene na lo: “Mo gonda gi Nzapa! E hinga so koli so azi le ti mo ayeke zo ti siokpari.” 25Koli ni akiri tënë, atene: “Ataa lo yeke zo ti siokpari oo, ataa lo yeke zo ti siokpari pepe oo, mbi hinga gi ye oko: mbi yeke lani waziba, me fadeso mbi yeke baa ndo.” 26Ala kiri ahunda lo, atene: “Me nyen laa lo sara na mo? Lo zi le ti mo ni tongana nyen?” 27Lo kiri tënë na ala, lo tene: “Mbi tene na ala kozoni awe, me ala ye ti ma pepe. Ngbanga ti nyen laa ala ye ti ma ti fani use so? Ala nga, ala ye ti ga adisiple ti lo?” 28Ala zonga lo si ala tene na lo: “Mo laa mo yeke disiple ti koli so, me e yeke ti e adisiple ti Moïse! 29E hinga so Nzapa atene tënë na Moïse, me ti koli so, e hinga ndo so lo londo daa si lo ga pepe.” 30Koli ni akiri tënë, atene: “Ae, ala ma mbeni ye ti kpene! Ala hinga ndo so lo londo daa si lo ga pepe? Ka so lo zi le ti mbi so. 31E hinga so, Nzapa ayeke ma azo ti siokpari pepe, me lo yeke ma gi azo so ama yanga ti lo si ala yeke sara ye so be ti lo aye. 32Na ndö ti dunia so, lawa laa e ma tënë ti mbeni zo so a du lo waziba si mbeni zo azi le ti lo? 33Tongana koli so alondo fade na Nzapa pepe, ka lo lingbi ti sara ye oko pepe.” 34Ala kiri tënë, atene: “Mo, a du mo si mo kono gi na ya ti siokpari, mo ye ti fa ye na e?” Na pekoni, ala tumba lo na ya ti da ti sambela ni. 35Jésus ama atene, ala tumba koli so awe; lo gue lo wara lo si lo hunda lo, lo tene: “Mo ma na be na Molenge ti Zo?” 36Koli ni atene: “Kota Gbia, Molenge ti Zo ni ayeke zo wa si mbi lingbi ti ma na be na lo?” 37Jésus atene na lo: “Mo baa lo awe, lo laa lo yeke tene tënë na mo fadeso.” 38Koli ni atene: “Kota Gbia, mbi ma na be.” Lo kuku na gbe ti Jésus. 39Jésus atene: “Mbi ga na dunia so ti fâ ngbanga: tongaso si awaziba abaa ndo si azo so ayeke baa ndo, akiri aga awaziba.” 40Ambeni farizien so ayeke kâ ama tënë so Jésus atene so si ala hunda lo, atene: “E nga, e yeke awaziba?” 41Jésus akiri tënë na ala: “Tongana ala yeke fade awaziba, ka siokpari ayeke na li ti ala pepe. Me so ala yeke tene: ‘Le ti ala ayeke baa ndo’, andaa siokpari angba na li ti ala.”
Copyright
Learn More


text:
CHAPITRE BALE-OKO NA OKO
Lê ti lo ayeke na lege na lo ku
1, 2. (a) Nyen la a lingbi Élie asara, so anzere na lo ape? (b) Sarango ye ti lo na ti Achab ayeke nde na ti mba tongana nyen?
ÉLIE aye ti ngbâ gi lo oko ti sambela Babâ ti lo ti yayu. Me gbâ ti azo angoro lo, ala bâ fade tongana nyen la prophète ti Nzapa so asara si wâ alondo na yayu aga agbi sandaga ti lo, na mingi ti ala apusu peut-être nduru na lo ti gonda lo na ti tene lo sara nzoni bê na ala. Me kozoni si Élie akiri amontê tâ na li ti Hoto ti Carmel ni na nduzu ti gue ti sambela Jéhovah Nzapa gi lo oko, lo yeke na mbeni ye ti sarango ni so anzere na lo kue ape. Lo doit ti sara tënë na Gbia Achab.
2 Sarango ye ti tere ti akoli use so ayeke nde na ti mba mingi. Achab ayü pendere bongo ti gbia, me lo yeke zo so asara bê ti ye mingi. Lo ninga ka ti mû peko ti asioni zo ape. Ti Élie, lo yü bongo ti prophète. A yeke mbeni senge bongo so a sara ni peut-être na poro ti nyama, wala na kuä ti tere ti chameau wala ti ngasa. Lo ye tënë ti Nzapa mingi nga lo yeke zo so ayeke bi mbeto yongoro. Ndo aga nduru ti vuko awe, na ye so asi fade na yâ ti lango ni so afa tâ polele sarango ye ti akoli so use kue.
3, 4. (a) Lango ni so ayeke ti Achab na azo ti Baal ape ngbanga ti nyen? (b) E yeke kiri ande tënë na ahunda wa?
3 Lango ni so ayeke ti Achab na azo ti Baal ape teti so Élie abi kota kamene na lê ti ala. Azo ni kue abâ so vorongo Baal, so Gbia Achab na wali ti lo Jézabel aye si azo kue ti yâ ti royaume ti akete mara bale-oko ti Israël avoro ni, ayeke gi ti wataka. Senge senge nzapa so akpa pëpe ti tokua wâ na ndo ti sandaga ti aprophète ti lo, atâa so ala toto na lo ngangu, ala dodo nga ala suru tere ti ala na kä kirikiri. Na ndembe so a fâ akoli 450 so, ndali ti so ala lingbi tâ na ni, Baal azi ala na lê ni ape. Me mbeni ye ayeke nga dä so akara nzapa ti wataka so. Ni la, Élie aga nduru ti fa ni na gigi. Ngu ota na nze omene, aprophète ti Baal atoto na nzapa ti ala ni ti hunzi kota buru so atï na yâ ti kodoro ni, me a kara Baal. Fade, gi na yâ ti kete ngoi, Jéhovah lo wani la ayeke fa kota ti lo na lo yeke sara si kota buru ni ahunzi.—1 aGbia 16:30–17:1; 18:1-40.
4 Jéhovah ayeke sara ni na ngoi wa? Élie ayeke sara ti lo ande nyen ti ku na ngoi ni so? Sarango ye ti lo ayeke fa na e nyen? Ti wara kiringo tënë ni, zia e bâ mbaï ni.—Diko 1 aGbia 18:41-46.
Élie azia aye ni kue na tïtî Nzapa
5. (a) Élie atene nyen na Achab? (b) Achab amanda nga mbeni ye na yâ ti lango ni so la?
5 Élie apusu nduru na Achab si lo tene na lo: “Mo gue, mo te mo nyon, teti ngu-[nzapa] ayeke toto mingi.” Sioni gbia so amanda nga mbeni ye na yâ ti lango ni so la? Bible afa ni ape, me e bâ so lo hunda nga pardon ape, nga lo hunda na Élie ape ti sambela Jéhovah ndali ti lo. A tene gi atene “Achab ague ti te na [ti] nyon.” (1 aGbia 18:41, 42). Ka Élie, lo sara ti lo nyen?
6, 7. Nyen la Élie asambela ndali ni, na ngbanga ti nyen?
6 “Élie ama Hoto ti Carmel, lo kuku na sese, na lo zia lê ti lo na popo ti likuni ti lo.” Na ndembe so Achab ague ti lo ti te kobe, Élie awara ti lo lege ti sambela Babâ ti lo ti yayu. Bâ dutingo ti lo ni ge: Na tâ be-ti-molenge, lo kuku na sese, lo ba li ti lo juska a ga nduru na genou ti lo. Lo yeke sara nyen la? Na Jacques 5:18, Bible atene so Élie asambela ti tene buru ni ahunzi. Na âmanke na li ti Hoto ti Carmel ni la si lo sambela so.
7 Jéhovah atene fade na Élie, lo tene: “Mbi ye ti to ngu-nzapa na ndo ti sese.” (1 aGbia 18:1, Tene ti Nzapa, Kozo Mbouki). Ni la, Élie asambela ti tene ye so bê ti Jéhovah aye aga tâ ye. Ngu saki oko tongaso na pekoni, Jésus nga kue afa lani na adisciple ti lo ti sambela nga tongaso.—Mat. 6:9, 10.
8. Tapande ti Élie afa na e nyen na ndo ti sambela?
8 Ye so Élie asara afa na e ye mingi na ndo ti sambela. Kota ye so Élie aye ayeke ti tene ye so bê ti Nzapa aye aga tâ tënë. Ni la, tongana e sambela, a yeke nzoni e girisa ape so “atâa ye wa e hunda, tongana a gue oko na ye so bê ti [Nzapa] aye, lo yeke mä e.” (1 Jean 5:14). Me ti tene Nzapa amä e, zia si e gi ti hinga ye so lo ye na mandango Bible lâ na lâ. Élie aye nga lani ti tene kota buru ni ahunzi teti so aita ti lo amolenge ti Israël abâ pasi na ni mingi. Nga, na bango aye ti kpene so Jéhovah asara na yâ ti lango ni so, bê ti lo asi na singila mingi. E nga kue, tongana e sambela, zia e fa singila ti bê ti e na Jéhovah nga e pensé na ndo ti aita ti e.—Diko 2 aCorinthien 1:11; aPhilippien 4:6.
Lo zia bê ti lo kue na Nzapa na lo ku
9. (a) Élie atene na zo ti kua ti lo ti sara nyen? (b) E yeke sara ande tënë na ndo ti asarango ye use wa ti Élie?
9 Na gbe ti bê ti lo, Élie ahinga so Jéhovah ayeke sara ande si buru ni ahunzi, me lo hinga ape lawa si Jéhovah ayeke sara ni. Tongaso, lo sara nyen? Bâ ye so mbaï ni atene: “Lo tene na boi ti lo, Mo ma fadeso, mo bâ ndo na mbage ti kota ngu ti ingo. Na lo ma, na lo bâ ndo, na lo tene, Ye ayeke pëpe. Na Élie atene lege mbasambala, Mo gue mo bâ ndo.” (1 aGbia 18:43). E manda ye use ge. Kozo ni, Élie azia bê ti lo kue na Nzapa. Nga use ni, lo kanga bê lo ku.
Élie agi ti bâ aye so ayeke fa so Jéhovah aga nduru ti tokua ngu-nzapa
10, 11. (a) Nyen la afa so Élie ahinga so tënë ti Jéhovah ayeke ga tâ tënë? (b) Ngbanga ti nyen e nga kue e lingbi ti duti na mara ti mabe tongaso?
10 Élie ahinga so tënë ti Jéhovah ayeke ngbâ senge ape, ni la lo gi ti bâ aye so ayeke fa so Jéhovah aga nduru ti tokua ngu-nzapa ni. Lo tene na zo ti kua ti lo ni ti gue na mbeni ndo na li ti hoto ni na nduzu ti bâ wala ngu-nzapa alondo. Tongana zo ti kua ni akiri, lo mû na lo nzoni sango ape, lo tene: “Ye ayeke pëpe.” Lê ti nduzu avuru tarara, me Élie atene fade na Gbia Achab, lo tene: ‘Ngu-nzapa ayeke toto mingi.’ Nyen la si lo tene mara ti tënë tongaso? so mbinda avuko nga ti kete ape so?
11 Jéhovah atene fade na prophète ti lo Élie so ni yeke sara si ngu ayeke pika. Ni la, Élie ahinga so nyen na nyen tënë ni so ayeke ga tâ tënë. Na lo, a yeke mo bâ mo tene lo mä toto ti ngu ni awe. Ye so adabe ti e na tënë so Bible atene na ndo ti Moïse, tongana a tene: “Lo ngbâ ti luti ngangu mo bâ mo tene lo yeke bâ Lo so lê abâ Lo pëpe.” Nzapa ayeke tâ zo na lê ti mo kue? Jéhovah afa na e aye mingi so apusu e ti bâ lo tongaso na ti zia bê ti e kue na atënë ti lo.—aHéb. 11:1, 27.
12. (a) Nyen la Élie asara so afa so lo kanga bê lo ku? (b) Tongana zo ti kua ti lo ni atene na lo so kete mbinda alondo na ngu-ingo ni, Élie asara ye tongana nyen?
12 Fadeso, bâ tongana nyen la Élie akanga bê lo ku. Lo tokua zo ti kua ni gi lege use wala ota ape, me lo tokua lo lege mbasambala. Ti gue ti ga adoit ti fatigué zo ti kua ni, me lê ti Élie ayeke gi na lege, lo ngbâ gi ti ku. Na nda ni, tongana lo gue ti mbasambala ni, zo ti kua ni atene: “Bâ, kete mbinda, kota tongana maboko ti zo, ayeke londo na kota ngu ti ingo.” Bâ zo ti kua ni, lo yôro maboko ti lo na lo fa lê ti maboko ti lo oko ti fa na konongo ti kete mbinda so alondo na Kota Ngu-ingo kâ. Peut-être, na lo, mbinda ni so asara ye oko ape. Me ti Élie, mbinda ni so aye ti fa ye mingi. Tongaso, lo tene na zo ti kua ti lo ni ti gue hio na Achab ti tene na lo tënë so: “Mo leke puse ti mbarata ti mo, mo zu, si ngu-nduzu akanga lege ti mo pëpe.”—1 aGbia 18:44.
13, 14. (a) So Élie akanga bê lo ku, e nga kue e lingbi ti sara ye tongana lo tongana nyen? (b) Nyen la apusu e ti sara ye hio?
13 Ge nga, Élie azia na e mbeni kpengba tapande. E nga kue e yeke na yâ ti mbeni ngoi so Nzapa aga nduru ti sara ye ague oko na tënë ti yanga ti lo. Élie lani aku hunzingo ti kota buru ni; awakua ti Nzapa nga laso ayeke ku hunzingo ti sioni dunia so (1 Jean 2:17). Me a lingbi e kanga bê e ku tongana ti Élie juska Jéhovah Nzapa aga afuti dunia ni. Jésus, Molenge ti Nzapa, amû nga wango so na adisciple ti lo, lo tene: “Ala lango pëpe, ngbanga ti so ala hinga pëpe lango so Seigneur ti ala ayeke ga na ni.” (Mat. 24:42). Jésus aye ti tene so adisciple ti lo ni ayeke hinga ape lawa si futingo ni ayeke si? Ên-ën, ngbanga ti so lo fa na ala aye nde nde so ayeke si kozoni si Nzapa afuti dunia ni. E kue e lingbi ti bâ fä ni so, so afa so hunzingo ti ngoi so aga nduru, na ti bâ tongana nyen la si a ga tâ ye.—Diko Matthieu 24:3-7.
Kete mbinda amû lege na Élie ti hinga so Jéhovah aga nduru ti sara ye. Aye so afa so e yeke na alango ti nda ni apusu e ti sara ye hio
14 Aye nde nde ti yâ ti fä ni so afa na e so Jéhovah aga tâ nduru ti futi dunia so. Fade e yeke bi tere ti e hio na yâ ti kua so Jéhovah amû na e ti sara so? e ku pëpe? Kete mbinda so alondo fade na ngu-ingo ni amû lege na Élie ti hinga so Jéhovah aga nduru ti sara ye. Lo sara ni biani?
Jéhovah amä Élie na lo sara nzoni na lo
15, 16. (a) Aye wa la asi na loro loro? (b) Élie ahunda tere ti lo peut-être na atënë wa na ndo ti Achab?
15 Mbaï ni atene so, kete na pekoni, “le-nduzu avuko, na mbinda na pupu ayeke mingi, na ngu-[nzapa] apika mingi. Na Achab atambela na puse ti mbarata, na lo gue na Jizréel.” (1 aGbia 18:45). Aye ni asi gi na loro loro. Na ndembe so zo ti kua ti Élie ayeke fa peko ti tënë ti Élie na Achab, kete mbinda so ague ngbii aga kota na avuko lê ti nduzu ni kue. Pupu aya ngangu na ngu ato nda ti pika na ndo ti sese ti Israël. Ngu ota na nze omene la azo ayeke ku ngoi ni so. Alê ti ngu ni atï oko oko, na sese ni so ahule ngangu so anyon gi ni nyongo. Me tongana ngu ni ani ngangu, bale ti Kison asuku si asua na amênë ti aprophète ti Baal kue ahon na ni. Lege azi nga fadeso na azo ti Israël so ake yanga ti futi ye kue so andu vorongo Baal na yâ ti kodoro ni si Jéhovah apardone ala.
16 Ye ti bê ti Élie la! Peut-être lo hunda tere ti lo wala Achab ni, na peko ti angangu ye so asi so, lo yeke changé bê ti lo la? Lo yeke zia vorongo Baal ti kiri na Jéhovah la? Aye so asi na yâ ti lango so adoit gi ti pusu lo ti changé. Me e hinga ye so akporo na yâ ti li ti Achab ape na ngoi ni so. Mbaï ni atene gi atene gbia ni angbâ gi ti ‘tambela na puse ti mbarata, na ti gue na Jizréel.’ Lo manda mbeni ye la? Lo zia na bê ti lo ti changé? Aye so asi na pekoni afa so lo manda ye oko ape nga lo changé ape. Ye oko, lango ni ade ti hunzi na Achab ape, na Élie nga ape.
17, 18. So Élie alondo na Carmel lo kpe loro juska na Jizréel ayeke ye ti kpene ngbanga ti nyen? (Bâ nga kete tënë na gbe ni.)
17 Prophète ti Jéhovah ni atï nga na lege so Achab amû so ti hon. Lege ni ayo, ngu angbâ ti tï na ndo avuko. Me mbeni ye ti kpene asi.
18 “Tïtî L’Éternel ayeke na ndo Élie; lo kanga bongo ti lo na ngbonda ti lo, na lo kpe na gbele Achab juska na yanga ti kodoro ti Jizréel.” (1 aGbia 18:46). Biani, “tïtî L’Éternel” Jéhovah ayeke na ndo ti Élie na mbeni lege so apika bê. Jizréel ayo kilomètre 30 na Hoto ti Carmel ni, na Élie ayeke maseka encore ape. * Bâ Élie ni, lo mû yanga ti yongoro bongo ti lo ni lo kanga na ngbonda ti lo, ti tene tongana lo mû loro, bongo ni agbu yâ ti gere ti lo ape. Fadeso, lo tï na lege, lo yeke mû loro na gere na gbe ti ngu ni. Lo mû loro ngbii lo ga lo hon Achab na azo ti lo ni so ala ngbâ ti ala ti kpe na ndo ti puse ti mbarata ti ala.
19. (a) Kota ngangu so Nzapa amû na Élie adabe ti e na aprophétie wa? (b) Na ndembe so Élie ayeke kpe loro ti gue na Jizréel, nyen la lo hinga na bê ti lo nyen?
19 So pendere ye si asi na Élie so! Mara ti ngangu so lo wara so, lo de ti hinga ni tongaso ape, même na maseka ti lo. Peut-être ye so adabe ti e na aprophétie so atene so ande na yâ ti Paradis na ndo ti sese, azo kue so angbâ be-ta-zo na Jéhovah ayeke wara nzoni seni nga ala yeke wara ngangu ti tere (Diko Ésaïe 35:6; Luc 23:43). Na ndembe so Élie ayeke kpe loro na gbe ti ngu ni, kite ayeke pëpe so, na bê ti lo, lo hinga so Babâ ti lo Jéhovah, lo so ayeke gi oko tâ Nzapa, abâ lo na nzoni lê mingi.
20. E lingbi ti sara nyen ti tene Jéhovah asara nzoni na e?
20 Jéhovah aye ti sara nzoni na e mingi. Ni la, zia si asarango ye ti e amû lege na lo ti sara ni, teti mbeni ye ti hon ni ayeke dä pëpe. Tongana ti Élie, zia e kanga bê e ku. E gi yâ ti Bible ti bâ tongana nyen la aye nde nde so ayeke si afa na e so Jéhovah aga nduru ti futi sioni dunia so, na e sara ye hio. E nga kue, a yeke senge ape si e zia bê ti e kue na atënë ti Jéhovah, “Nzapa ti tene-biani”, wala ti tâ tënë.—Ps. 31:6.
^ par. 18 Ngoi kete na peko ti ye so, Jéhovah ayeke hunda na Élie ti mû Élisée na gbe ti lo ti fa ye na lo. Na pekoni, azo ahinga Élisée tongana zo so “asa ngu na maboko ti Élie”. (2 aGbia 3:11). Élisée asara kua na gbe ti Élie, peut-être ti mû maboko na lo, so lo ga mbakoro awe so.