text:
Ngbâ ti duti nde na yâ ti dunia so kangbi ayeke dä so
“Ala kiri na . . . Nzapa aye so ayeke ti Nzapa.”—MAT. 22:21.
ABIA: 33, 137
1. Tongana nyen la e lingbi ti mä yanga ti Nzapa nga na azo ti gouvernement?
MBETI TI NZAPA afa na e ti mä yanga ti azo ti gouvernement, me afa nga na e ti mä yanga ti Nzapa ahon ti mä azo (Kus. 5:29; Tite 3:1). Atënë so ayeke nde nde? Ên-ën. Jésus afa na nduru tënë ye so ayeke mû maboko na e ti hinga zo so a lingbi e mä yanga ti lo. Lo tene: “Ala kiri na César aye so ayeke ti César, me na Nzapa aye so ayeke ti Nzapa.” [1] (Mat. 22:21). Tongana nyen la e lingbi ti sara ye alingbi na tënë ti Jésus so? E yeke mä yanga ti akota zo ti kodoro ti e na lege so e yeke sara ye alingbi na andia so ala sigigi na ni, e ne ala nga e futa a-impôt (aRom. 13:7). Me, tongana akota zo ti kodoro ahunda na e ti sara mbeni ye so Nzapa aye ni ape, na nengo zo e yeke ke ti sara ye alingbi na ye so ala hunda.
2. Tongana nyen la e yeke fa so e mû pëpe mbage ti aye ti poroso ti dunia so?
2 Mbeni lege so e yeke kiri na Nzapa ye so ayeke biani ti lo ayeke ti yôro tere ti e pëpe na yâ ti aye ti poroso ti dunia so (És. 2:4). Tongaso, e yeke kanga lege pëpe na azo ti gouvernement so Jéhovah amû lege na ala ti komande; e yeke sara pëpe aye so azo ayeke sara ti fa so kodoro ti ala la ayeke nzoni mingi wala ti fa so ala ye ni mingi (aRom. 13:1, 2). E yeke gi pëpe ti changé gouvernement wala e yeke pusu pëpe azo ti poroso ti sara mbeni ye nga e yeke sara vote ape wala e yeke sara poroso ape.
3. Ngbanga ti nyen a lingbi e ngbâ ti duti nde?
3 Bible afa araison mingi so ndali ni Nzapa ahunda na e ti ngbâ ti duti nde. Na tapande, e yeke mû peko ti afango ye nga na tapande ti Molenge ti lo, Jésus Christ, na lege so e “yeke ti sese so pëpe”, e yeke sara poroso ape nga e yeke sara bira ape (Jean 6:15; 17:16). A lingbi e ngbâ ti duti nde si e duti azo ti Royaume ti Nzapa so ayeke be-ta-zo. Ndali ti so e mû mbage ti gouvernement ti azo ape, na ngoi so e fa na azo so gi Royaume ti Nzapa la ayeke leke ande kpale ti azo kue, bê ti e afâ ngbanga na ndo ti e ape. Nde na azo ti vorongo nzapa ti wataka so asara si yâ ti azo ti ala akangbi na lege so ala yeke yôro tere na yâ ti poroso, tâ vorongo asara si sewa ti e ti aita ti dunia kue aduti beoko nga amû maboko na e ti ngbâ ti duti nde.—1 Pi. 2:17.
4. (a) Tongana nyen la e hinga so ayeke duti ande ngangu mingi na e ti ngbâ ti duti nde? (b) Ngbanga ti nyen alingbi e leke na bê ti e laso ti ngbâ ti duti nde?
4 Peut-être e yeke na yâ ti kodoro so kpale ti poroso ayeke dä ape, na peut-être a kanga lege na vorongo Nzapa ti e ape. Me tongana e yeke pusu nduru mingi na hunzingo ti dunia ti Satan so, a yeke duti ande ngangu na e mingi ti ngbâ ti duti nde. Dunia so asi singo na azo so “aye oko pëpe ti mä tere na amba ti ala” nga na “azo so li ti ala akpengba,” tongaso dunia ni ayeke kangbi gi kangbingo (2 Tim. 3:3, 4). Na yâ ti ambeni kodoro, ndali ti so aye ti poroso achangé gi hio tongaso, a sara si aita ti e atingbi na akpale so na yâ ni a yeke ngangu na ala ti duti nde. Mo bâ ngbanga ti nyen la a lingbi e leke na bê ti e laso ti ngbâ ti duti nde? Tongana e ku ti tingbi na mbeni ngangu kpale si, e yeke sara mbeni ye so asara si e duti nde ape. Tongaso, tongana nyen la e lingbi ti leke tere e ti ngbâ ti duti nde na yâ ti dunia so akangbi so? Zia e bâ akpengba ye osio so alingbi ti mû maboko na e ti sara ni.
BÂ GOUVERNEMENT TI AZO TONGANA TI SO JÉHOVAH ABÂ NA NI
5. Jéhovah abâ komandema ti azo tongana nyen?
5 Kozo kpengba ye so ayeke mû maboko na e ti ngbâ ti duti nde ayeke ti duti na mara bango ndo ti Jéhovah na ndo ti komandema ti azo. Atâa so ambeni zo ti gouvernement ayeke sara ye na lege ni, Jéhovah aleke lani ti tene azo akomande na ndo ti amba ti ala ape (Jér. 10:23). Azo ti gouvernement akangbi yâ ti azo ndali ti so ala tene so kodoro ti ala la ayeke nzoni mingi. Même azo ti komande so ayeke nzoni mingi alingbi ti leke akpale ti azo kue ape. Na ndo ni, ngbene ye na ngu 1914, agouvernement ti azo aga awato ti Royaume ti Nzapa so na yâ ti ngoi kete ayeke fâ ngbanga na ndo ti amara na lege so a yeke futi ala.—Diko Psaume 2:2, 7-9.
6. A lingbi e sara ye na akota zo ti gouvernement tongana nyen?
6 Nzapa azia lege na komandema ti azo ndali ti so ala yeke sara si aye aduti kpo na amû lege na e ti fa nzoni tënë ti Royaume (aRom. 13:3, 4). Nzapa ahunda même na e ti sambela ndali ti azo so ayeke komande, mbilimbili na ngoi so adesizion ti ala alingbi ti ndu vorongo Nzapa ti e (1 Tim. 2:1, 2). E yeke hunda na azo ti gouvernement ti sara ye na e na lege ni tongana ti so Paul asara lani (Kus. 25:11). Atâa so Bible afa so Satan, so ayeke wato ti Nzapa, la ayeke na ndo ti komandema ti azo, a tene ape so lo yeke na ngangu droit tongaso na ndo ti akota zo oko oko kue ti gouvernement (Luc 4:5, 6). A lingbi e kpe ti tene atënë so afa so Satan la ayeke pusu mbeni kota zo tongaso ti sara ye. Me na ngoi so e yeke sara tënë ti “angorogbia nga na akomandema”, e “sara sioni tënë ti mbeni zo pëpe”.—Tite 3:1, 2.
7. Pensé wa la a lingbi e kpe ni?
7 E yeke mä yanga ti Nzapa na lege so e yeke mû mbage ti mbeni zo ti poroso ape wala ti mbeni bungbi ti poroso ape, même tongana atënë ti ala alingbi ti ga na e ye ti nzoni. Na ambeni ngoi, ti sara tongaso alingbi ti duti ngangu. Na tapande, bâ so azo alondo ti ke yanga ti mbeni gouvernement so asara si azo abâ pasi mingi, même aTémoin ti Jéhovah kue. Tâ tënë, mo yeke mû ande peko ti azo ti kengo yanga ni ape, me mo yeke pensé so azo ti kengo yanga ni ayeke na raison na mo ye ti tene ye ti ala ni aga nzoni? (aÉph. 2:2). A lingbi e ngbâ ti duti nde gi na lege ti atënë ti yanga ti e nga na asarango ye ti e ape me na yâ ti bê ti e nga.
“SARA YE NA HANGE” NGA ‘DUTI NA TËNË NA LI TI MO APE’
8. Na ngoi so ayeke ngangu na e ti ngbâ ti duti nde tongana nyen la e lingbi “sara ye na hange” nga ti ‘duti na tënë na li ti e ape’?
8 Use kpengba ye so alingbi ti mû maboko na e ti ngbâ ti duti nde ayeke ti ‘sara ye na hange tongana angbo na ti duti na tënë na li ti e ape tongana akolokoto’ na ngoi so e tingbi na akpale. (Diko Matthieu 10:16, 17.) E yeke sara ye na hange tongana e yeke gbu li ti e na ndo ti akpale so alingbi ti si, na e yeke duti na tënë na li ti e ape tongana e zia pëpe si akpale ni so asara si e sara ye ti sioni. Zia e bâ ambeni kpale so alingbi ti si nga nyen la e lingbi ti sara ti ngbâ ti duti nde.
9. A lingbi e sara hange na nyen na ngoi ti alisoro ti e?
9 Alisoro. A lingbi e sara ye na hange na ngoi so azo akomanse ti sara tënë ti poroso. Na tapande, na ngoi so e yeke fa tënë ti Royaume, a lingbi e kpe ti gonda wala ti kasa atënë wala abibe ti mbeni kama-poroso wala ti mbeni kota zo ti poroso. Gi ti tene mo na zo so mo yeke fa tënë na lo amä tere na ndo ti ye so ayeke na gunda ti kpale ni ahon ti sara tënë na ndo ti mbeni ye so azo ti poroso aye ti sara ti leke na kpale ni. Na pekoni, fa na lo na yâ ti Bible tongana nyen la Royaume ti Nzapa ayeke leke ande kpale ni kue nga biaku biaku. Tongana azo aye ti sara tënë na ndo ti aye tongana mariage ti koli na koli wala wali na wali wala atënë ti tukungo ngo, fa na ala andia ti Nzapa na ndo ni nga fa na ala tongana nyen la e yeke sara ye alingbi na andia ni so na yâ ti fini ti e. Na ngoi ti lisoro ni, sara tënë pëpe na ndo ti ye so azo ti poroso ayeke fa na ndo ti atënë ni so. Tongana ambeni zo atene so a lingbi a zi ambeni ndia wala a changé ni, e yeke mû mbage ti lo ape nga e yeke luti nganganga ti tene lo changé bango ndo ti ala ape.
10. Tongana nyen la e lingbi ti duti nde tongana e yeke bâ wala e diko mbeni ye na yâ ti aye so ayeke vunga na asango?
10 Aye so azo ayeke vunga na asango. Na ambeni ngoi azo so ayeke mû asango ayeke tene gi anzoni tënë ti aye so ala yeke sara tënë na ndo ni. A yeke ye so e yeke bâ ka na yâ ti akodoro so gouvernement la ayeke na ngangu na ndo ti asango. Tongana azo so ayeke mû asango ayeke sara gi nzoni tënë ti aye so ala yeke sara tënë ni, a lingbi e sara hange si e komanse ti pensé tongana ala ape. Hunda tere ti mo: ‘Mbi ye ka mingi ti mä mbeni zo so ayeke fa peko ti asango gi ndali ti so mbi yeda na atënë so lo yeke tene ka na ndo ti poroso?’ Ti mû maboko na mo ti duti nde, kpe ti diko asango so ayeke sara gi atënë ti poroso wala ti bâ ni na télé. Mä gi asango so amû mbage ti poroso ape. Gi nga ti haka lakue aye so mo mä na “anzoni tënë so a zia ni tongana tapande” so ayeke na yâ ti Bible.—2 Tim. 1:13.
11. Tongana nyen la alingbi duti ngangu na e ti duti nde tongana aye so e yeke na ni ayeke kota ye mingi na lê ti e?
11 Yengo aye ti sese ahon ndo ni. Tongana e ye nginza mingi wala aye ti sese mingi, a lingbi ti duti ngangu na e ti ngbâ ti duti nde. Ruth, so ayeke na Malawie, abâ lani aTémoin mingi so asara tongaso na ngoi so a sara ye ti ngangu na ala na yâ ti angu 1970. Lo tene: “Ala ye lani pëpe ti zia anzoni ye ti ala. Ambeni akpe ague na kodoro wande legeoko na e me kete na pekoni ala linda yâ ti kama-poroso na ala kiri na ndo ti ala ndali ti so ala ye lani pëpe ti kanga bê ti ngbâ na camp ti aréfugié so gigi ayeke lani ngangu dä so.” Me awakua ti Jéhovah mingi angbâ ti duti nde atâa kpale ti nginza so ala yeke na ni wala même so ala girisa aye ti ala kue.—aHéb. 10:34.
12, 13. (a) Bango ndo ti Jéhovah na ndo ti azo ayeke tongana nyen? (b) Tongana nyen la e lingbi ti bâ wala e yeke sara baba ti kodoro ti e?
12 Baba so ayeke na lege ni ape. Azo aye ka ti pika kate mingi na ndo ti mara ti ala, asarango ye ti kodoro ti ala, gbata ti ala wala kodoro ti ala. Me Jéhovah atene pëpe so mbeni zo wala mbeni groupe ti azo ayeke nzoni ahon ambeni. Ti lo, e kue e yeke oko. Ta tënë, Jéhovah asara e nde nde, na e bâ ni tongaso anzere na e. Lo ye ti tene e ke asarango ye ti kodoro ti e ape. Me lo ye nga pëpe ti tene e pensé so e yeke nzoni ahon ambeni zo.—aRom. 10:12.
13 A lingbi e pika kate ti e mingi pëpe ndali ti kodoro ti e so e pensé e tene ni la ayeke nzoni ahon ti amba ti e. Tongana e pensé tongaso, peut-être a yeke ga ngangu mingi na e ti ngbâ ti duti nde. A yeke ye so asi lani na ngoi ti akozo Chrétien. Ambeni Chrétien so ayeke Hébreu asara ye lani na lege ni ape na awali-mua so ayeke aGrec (Kus. 6:1). E lingbi ti hinga tongana nyen so mara ti baba so akomanse ti maï na yâ ti bê ti e? Tongana mbeni ita ti mbeni kodoro nde afa na mo mbeni ye ti sara, mo yeke tene hio so: ‘E yeke sara aye ti e ge nzoni mingi,’ na mo yeke ke ti sara ye alingbi na wango ti lo ni? Tongana a yeke tongaso, dabe ti mo na kpengba wango so: “Na tâ be-ti-molenge ala bâ amba ti ala tongana azo so ayeke kota ahon ala.”—aPhil. 2:3.
JÉHOVAH AYEKE MÛ NGANGU NA MO
14. Tongana nyen la sambela alingbi ti mû maboko na e? Tapande ti Bible wa la afa ni?
14 Ota kpengba ye so alingbi ti mû maboko na e ti ngbâ ti duti nde ayeke ti zia bê ti e na Jéhovah. Sambela Jéhovah ti mû yingo vulu ti lo na mo ti mû maboko na mo ti kanga bê nga ti sara ye na hange. Asarango ye so ayeke mû maboko na mo tongana azo ti gouvernement asara mbeni ye so ayeke na lege ni ape. Mo lingbi ti hunda na Jéhovah ti mû na mo ndara ti hinga ye so mo lingbi ti sara na yâ ti aye so alingbi ti sara si mo duti nde ape (Jacq. 1:5). Tongana a kanga mo wala a sara mbeni ye na mo ndali ti so mo leke na bê ti mo ti mû mbage ti tâ vorongo, hunda na Jéhovah ti mû ngangu na mo ti fa tënë ti mabe ti mo na mbeto pëpe na ti ngbâ ti gbu ngangu atâa a sara ngangu na mo tongana nyen.—Diko Kusala 4:27-31.
15. Tongana nyen la Bible alingbi ti mû maboko na e ti ngbâ ti duti nde? (Bâ nga encadré “Bible akpengba mabe ti ala.”)
15 Jéhovah alingbi ti mû ngangu na mo na lege ti Bible. Gbu li na ndo ti aversê so alingbi ti mû maboko na mo ti ngbâ ti duti nde na ngoi so mo yeke na yâ ti tara. Gi ti bata aversê ni so na li laso, tongaso si a lingbi ti kpengba mo tongana a si so mo yeke na Bible na tere ti mo ape. Bible alingbi ti kpengba beku ti mo na ndo ti aye ti nzoni so Royaume ayeke ga na ni. E yeke na bezoin ti beku so ti gbu ngangu tongana a sara ngangu na e (aRom. 8:25). Soro ambeni versê so asara tënë na ndo ti aye ti nzoni so mo ye ti wara na yâ ti Paradis nga tara ti bâ na yâ ti li ti mo so mo yeke wara aye ti nzoni ni so.
WARA YE TI NZONI NA LEGE TI AWAKUA BE-TA-ZO TI JÉHOVAH
16, 17. Nyen la e lingbi ti manda na lege ti tapande ti awakua be-ta-zo ti Jéhovah so angbâ lani ti duti nde? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
16 Osio kpangba ye so ayeke mû maboko na e ti duti nde ayeke ti gbu li na ndo ti atapande ti awakua ti Jéhovah so ayeke be-ta-zo. Atapande ti ala alingbi ti mû na e ndara nga na ngangu so e bezoin ni ti gbu ngangu. Na tapande, Sadrac, Mésac na Abed-Nego ake lani ti voro mbeni image so ayeke fä ti gouvernement ti Babylone. (Diko Daniel 3:16-18.) Mbaï ti Bible so amû maboko na aTémoin mingi ti sara ye na mbeto ape ti ke ti bara drapeau ti kodoro ti ala. Jésus nga kue ayôro lani tere ti lo pëpe na yâ ti aye ti poroso nga na atënë so akangbi yâ ti azo. Lo hinga lani so nzoni tapande ti lo ayeke mû maboko na adisciple ti lo. Lo tene: “Ala gbu ngangu! Mbi hon dunia so na ngangu awe.”—John 16:33.
17 A-Témoin mingi ti ngoi ti e angbâ ti duti nde. A sara ye ti ngangu na ambeni, a kanga ambeni nga a fâ ambeni ndali ti so ala ngbâ be-ta-zo na Jéhovah. Tapande ti ala alingbi ti mû maboko na e. Mbeni ita-koli so ayeke na Turquie atene: “A fâ lani Franz Reiter so ayeke mbeni maseka ndali ti so lo ke ti ga turugu ti Hitler. Lettre so lo tokua na mama ti lo na bï so na ndade ni lo kui afa so lo yeke na kpengba mabe nga lo yeke na confiance na Jéhovah, na mbi ye ti mû tapande ti lo tongana mbi tingbi na mara ti tara tongaso.” [2][16]
18, 19. (a) Tongana nyen la aita ti congrégation alingbi ti mû maboko na mo ti ngbâ ti duti nde? (b) Nyen la mo leke na bê ti mo ti sara?
18 Aita ti congrégation ti mo alingbi ti mû maboko na mo ti ngbâ ti duti nde. Tongana mo yeke na yâ ti mbeni ngangu tara fa ni na a-ancien. Ala lingbi ti mû na mo anzoni wango so alondo na Bible. Aita ti congrégation alingbi ti wa mo tongana ala hinga akpale ti mo. Hunda na ala ti sambela ndali ti mo. A yeke nzoni e nga kue e mû maboko na atia ti e nga e sambela ndali ti ala (Mat. 7:12). Article “Témoins de Jéhovah emprisonnés en raison de leur foi (par pays)” so ayeke na gbe ti li ti tënë Salle de presse >Actualités juridiques alingbi ti mû maboko na mo ti hinga ambilimbili tënë so mo lingbi ti tene na yâ ti asambela ti mo. Na mbage ni so mo yeke wara iri ti akodoro so tongana mo cliqué na ndo ni mo yeke wara iri ti aita so a kanga ala ndali ti mabe ti ala. Soro ambeni iri ti aita ni na sambela Jéhovah ti mû maboko na ala ti gbu ngangu nga ti ngbâ be-ta-zo na lo.—aÉph. 6:19, 20.
19 Tongana ngoi ti futingo gouvernement ti azo so aga nduru mingi, bê ti e ayeke dö ape tongana ala pusu e ngangu ti tene e duti be-ta-zo pëpe na Jéhovah nga na Royaume ti lo. Tongaso, zia e leke tere ti e fadeso ti ngbâ ti duti nde na yâ ti dunia so kangbi ayeke dä so.
^ [1] (paragraphe 1) Tongana Jésus adi iri ti César, lo yeke sara lani tënë ti gouvernement. Na ngoi ni kâ César la ayeke komande nga lo yeke kota zo so ayeke na komandema ahon atanga ni kue.
^ [2] (paragraphe 17) Bâ buku Les Témoins de Jéhovah: Prédicateurs du Royaume de Dieu, l. 663 nga na encadré “Lo kui ti mû gonda na Nzapa” so ayeke na yâ ti chapitre 14 ti buku Royaume ti Nzapa akomanse kua awe!


c: text/html

text:
CHAPITRE 128
Pilate na Hérode abâ so tënë ayeke na li ti Jésus ape
MATTHIEU 27:12-14, 18, 19 MARC 15:2-5 LUC 23:4-16 JEAN 18:36-38
A GUE NA JÉSUS NA GBELE PILATE NGA NA HÉRODE
Jésus atara pëpe ti ke ti fa tere ti lo na Pilate so lo yeke mbeni gbia. Me, lo fa so Royaume ti lo ayeke ga na kpale na Rome ape. Lo tene: “Royaume ti mbi ayeke ti dunia so ape. Tongana Royaume ti mbi ayeke fade ti dunia so, ka azo ti mbi ayeke tiri si a zia mbi na maboko ti aJuif ape. Me aye so asi afa so Royaume ti mbi ayeke ti dunia so ape.” (Jean 18:36). Biani, Jésus ayeke na mbeni Royaume, me a yeke ti dunia so ape.
Me, Pilate azia tënë ni tongaso ape. Lo hunda lo tene: “So ti tene mo yeke gbia?” Jésus afa na Pilate so lo wani lo fa kiringo tënë ni awe. Lo tene: “Mo wani mo tene awe so mbi yeke gbia. Ndani so a dü mbi nga mbi ga na yâ ti dunia ayeke ti tene mbi fa tâ tënë na azo. Zo kue so ayeke na mbage ti tâ tënë amä tënë so mbi yeke tene.”—Jean 18:37.
Jésus atene kozo awe na Thomas atene: “Mbi yeke lege ni, tâ tënë na fini.” Fadeso, même Pilate kue ahinga so ndani so a tokua Jésus na sese ge ayeke ti fa tënë ti témoin ti “tâ tënë”, mbilimbili tâ tënë na ndo ti Royaume. Jésus aye gi ti ngbâ be-ta-zo na tâ tënë ni, même si a hunda ti tene lo perdre fini ti lo ndali ni. Pilate ahunda lo atene: “Tâ tënë ni ayeke nyen?”, me Pilate ni agi nga ti mä kiringo tënë ni ape. Lo bâ so lo mä aye mingi awe, so lo peut ti luti na ndo ni ti fâ ngbanga ti Jésus.—Jean 14:6; 18:38.
Pilate akiri na mbage ti gbâ ti azo ni, so ayeke ku na gigi kâ so. Na bango ni, Jésus aluti na tere ti lo na ngoi so lo tene na aprêtre-mokonzi nga na azo so ayeke na ala, lo tene: “Mbi bâ ti mbi ye ti sioni so koli so asara pëpe.” Bê ti gbâ ti azo ni ason ndali ti desizion ni so, si ala tene: “Ye so lo yeke fa na yâ ti Judée kue aga na wusuwusu, a londo na Galilée même juska ge.”—Luc 23:4, 5.
Sarango ye ahon ndo ni ti aJuif ni so asara si li ti Pilate akpe. Na ngoi so aprêtre-mokonzi nga na a-ancien ni angbâ ti dekongo, Pilate ahunda Jésus atene: “Mo yeke mä gbâ ti atënë so ala yeke bi na li ti mo so ape?” (Matthieu 27:13). Jésus azi yanga oko ape. So a bi tënë ti mvene na li ti lo me si lo duti kpô, a kiri a sara si li ti Pilate aga kirikiri.
A-Juif ni atene so Jésus ‘alondo na Galilée’. Na hasango yâ ti tënë so, Pilate aga ti hinga so Jésus ayeke zo ti Galilée. Ye so asara si lo pensé na ye so lo peut ti sara ti zi tere ti lo na yâ ti tënë ni. Hérode Antipas (molenge ti Hérode ti Kota) la ayeke komande na Galilée, na lo yeke na Jérusalem ndali ti Pâque. Tongaso, Pilate atokua Jésus na Hérode ni. A yeke Hérode Antipas ni so la amû yanga lani ti tene a dë go ti Jean Baptiste. Na pekoni, na ngoi so Hérode amä a tene Jésus ayeke sara lani amiracle, lo gi bê ti lo lani mingi ngbanga ti so lo pensé peut-être lo tene a yeke Jean la si azingo na kuâ.—Luc 9:7-9.
Tere ti Hérode anzere ti bâ Jésus. Me, a yeke pëpe ngbanga ti so lo ye ti aidé Jésus wala ti gi ti hinga wala atënë so a bi na li ti Jésus ayeke tâ tënë wala pëpe. Nde na so, Hérode aye gi ti bâ Jésus, nga “ti tene Jésus asara mbeni miracle na lê ti lo.” (Luc 23:8). Me, Jésus asara aye ni so Hérode ayeke ku fade ti bâ so ape. Na ndo ni, atënë so Hérode ahunda na Jésus, lo kiri tënë na ni kete tongaso ape. So ala wara ye so ala ku ni so ape, Hérode na aturugu ti lo “asara aye ti kamene na Jésus.” (Luc 23:11). Ala yü na lo mbeni pendere bongo nga ala he lo. Na pekoni, Hérode atokua Jésus na Pilate. Hérode na Pilate ayeke ândö awato, me fadeso, ala ga akota kamarade.
Na ngoi so a kiri na Jésus na ndo ti Pilate, Pilate ni abungbi aprêtre-mokonzi, amokonzi ti aJuif nga na azo ti kodoro ni, lo tene na ala: “Mbi hunda tënë na lo na lê ti ala, me mbi wara pëpe ye so afa so atënë so ala yeke bi na li ti lo ayeke tâ tënë. Hérode kue awara mbeni ye ape, ni la lo kiri na lo na e ge so. Lo sara pëpe mbeni ye so alingbi na kuâ. Tongaso, mbi yeke pika lo na mbi zi lo.”—Luc 23:14-16.
Pilate aye gi ti zi Jésus, ndali ti so lo bâ so a yeke gi kota bê la ague na aprêtre ni ti mû Jésus na lo so. Na ngoi so Pilate ayeke gi lege ti zi Jésus, mbeni ye akiri apusu lo ti sara ni. Ye ni ayeke so, na ngoi so lo yeke na ndo ti mbata ti fango ngbanga ti lo, wali ti lo atokua yanga na lo atene: “Mo sara ti mo ye oko na zo ti mbilimbili so pëpe, ngbanga ti so laso mbi bâ pasi mingi na yâ ti bango li [so alingbi ti londo na Nzapa] ndali ti lo.”—Matthieu 27:19.
Tongana nyen la Pilate alingbi ti zi koli so tënë ayeke na ti lo ape so?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
LISORO NA MBENI ZO
Royaume ti Nzapa akomanse ti komande lawa? (Mbage 2)
Atënë so na gbe ni ge afa lisoro so mbeni Témoin ti Jéhovah alingbi ti sara na mbeni zo. Na tapande, mbeni Témoin ti Jéhovah, so e yeke iri lo Cameron, aga ti bâ mbeni koli, so lo fa tënë na lo kozo awe, so iri ti lo ayeke Jean.
NDURU TËNË NA NDO TI BANGO LI TI NEBUCADNETSAR
Cameron: Jean, a nzere na mbi mingi ti kiri ti bâ mo. Nga mbi yeke na ngia so yenga na yenga e yeke manda Bible so. * Tongana nyen, mo yeke nzoni?
Jean: Mbi yeke nzoni, merci.
Cameron: A nzere na mbi so mo yeke nzoni so. Lani, e sara tënë na ndo ti ndani so aTémoin ti Jéhovah atene Royaume ti Nzapa akomanse ti sara kua na ngu 1914. * Tongana ti so e bâ lani, a yeke mbeni prophétie ti yâ ti chapitre 4 ti buku ti Daniel la amû lege na e ti tene tongaso. Mo rappelé na tënë so a tene na yâ ni?
Jean: En, a sara tënë ti bango li ti Gbia Nebucadnetsar na ndo ti mbeni kota keke.
Cameron: A yeke ni la. Na yâ ti bango li ni, Nebucadnetsar abâ mbeni kota keke so ayo juska na yayu. Lo mä mbeni ange ti Nzapa so amû yanga ti tene a fâ keke ni na sese, me a zia gunda ti keke ni nga na agere ni angbâ na yâ ti sese ni. Na peko ti “ngoi mbasambala,” keke ni ayeke kiri ti kono. * E sara nga lani tënë na ndo ti ndani so e tene prophétie ni aga tâ tënë fani use. Mo rappelé na kozo mbage ti prophétie ni so?
Jean: Kozo mbage ti prophétie ni andu Nebucadnetsar ni wani, ni la? Fou atï lani na li ti lo a sara ngu mbasambala.
Cameron: Tâ gi ni la. Fou atï na li ti Nebucadnetsar teti mbeni ngoi, na a zi komandema na tïtî lo. Me kota mbage ti prophétie ni aga tâ tënë na ndo ti komandema ti Nzapa, so a kaï ni teti ngoi mbasambala tongaso. Tongana ti so e bâ lani, ngoi mbasambala ni akomanse na ngoi so a futi Jérusalem na ngu 607 kozo ti Christ. Ti to nda ni na ngoi ni so, mbeni gbia oko tongaso, so akomande na iri ti Jéhovah Nzapa na ndo ti azo ti lo na sese ge, ayeke dä ape. Me, na hunzingo ti ngoi mbasambala ni, Nzapa ayeke zia mbeni fini Gbia na yayu ti tene akomande na ndo ti azo ti lo so ayeke na ndo ti sese ge. So aye ti tene so, na ngoi so ngoi mbasambala ni ayeke hunzi, Royaume ti Nzapa, so ayeke na yayu, ayeke to nda ti sara kua. Ti fadeso, e hinga ngu so ngoi mbasambala ni so ato nda ni dä awe. Me, tongana e hinga ngu so ngoi mbasambala ni ahunzi dä, ge la si e yeke hinga ngoi so Royaume ti Nzapa ni akomanse ti sara kua. Juska ge mo mä yâ ni?
Jean: En, mbi mä yâ ni, a mû maboko na mbi ti rappelé na aye so mbi manda lani so.
Cameron: Nzoni. Zia e to nda ti lisoro ti e ni ti hinga ngu so ngoi mbasambala ni ahunzi dä. Mbi diko fade ambeni ye na ndo ti tënë ni so ti rappelé tere ti mbi na ambeni kota tënë ti yâ ni. Mbi yeke tara ti fa na mo ni.
Jean: Nzoni.
NGOI MBASAMBALA NI AHUNZI, LÂ TI NDA NI AKOMANSE
Cameron: So lani prophétie ni aga tâ tënë na ndo ti Nebucadnetsar, angoi mbasambala ni aye lani ti sara tënë ti angu mbasambala. Me ti so aga tâ tënë na ndo ti Royaume ti Nzapa, ngoi mbasambala ni aye pëpe ti sara tënë ti tâ ngu mbasambala.
Jean: Mo tene tongaso ngbanga ti nyen?
Cameron: Mbeni ye so apusu mbi ti tene tongaso ayeke so, e bâ fade awe so ngoi mbasambala ni ato nda ni lani na ngoi so a futi Jérusalem na ngu 607 kozo ti Christ. Tongana e komanse ti diko ye ni na ngu ni so, ngu mbasambala ni ayeke hunzi na ngu 600 kozo ti Christ. Me mbeni ye oko so asi na yâ ti ngu ni so, so andu komandema ti Nzapa, ayeke ti lo dä ape. Na mbage, tongana ti so e bâ ni lani awe, angu ngbangbo mingi na pekoni, na ngoi so Jésus aga na ndo ti sese ge, lo fa lani so ngoi mbasambala ni ade ti hunzi ape.
Jean: Oui, mbi rappelé na ni fadeso awe.
Cameron: Ni la, angoi mbasambala ni aye pëpe ti sara tënë ti tâ ngu mbasambala. Me, a ye ti sara tënë ti mbeni ngoi so aninga.
Jean: A ninga ngu oke?
Cameron: Buku ti Apocalypse, so ague oko na buku ti Daniel, amû maboko na e ti hinga mbilimbili lawa la ngoi mbasambala ni ayeke hunzi. A sara tënë ti mbeni ngoi ota na ndambo so ayeke lango 1260. * Tongaso, tongana a mû ngoi ota na ndambo so fani use, a yeke wara ngoi mbasambala wala lango 2520. Mo mä yâ ni?
Jean: En. Me mbi bâ ti mbi ye so afa atene Royaume ti Nzapa akomanse ti sara kua na ngu 1914 so ape.
Cameron: Bon, zia e bâ wala e lingbi ti tingbi aye ni. Na ambeni ngoi, na yâ ti aprophétie ti Bible, lango oko aye ti sara tënë ti ngu oko. * Tongana e diko lango oko teti ngu oko, ngoi mbasambala ni ayeke sara angu 2520. Tongana e komanse ti diko angu 2520 na ngu 607 kozo ti Christ, a yeke gue na e ti si na ngu 1914. * So e si na ngu 1914, a fa so ngoi mbasambala ni ahunzi lani na ngu 1914 ni, na a yeke na ngu 1914 ni so la Jésus akomanse ti komande tongana Gbia ti Royaume ti Nzapa. Nga a yeke nzoni e hinga so, depuis ngu 1914 la akota kpale akomanse ti si na yâ ti dunia so, na Bible asara tënë ti akpale ni so kozo awe, so a tene a yeke si na lâ ti nda ni.
Jean: Akpale ni so ayeke so wa?
Cameron: Bâ tënë so Jésus atene, si a sû ni na Matthieu 24:7 so. Na ndo ti ngoi so Jésus ayeke komanse ti komande na ni na yayu, lo tene: “Fade mara ayeke londo na bira na tere ti mbeni mara, na royaume ayeke londo na bira na tere ti mbeni royaume. Fade kota nzara ayeke tï nga sese ayeke yengi, na aye so ayeke si na ando nde nde na peko ti tere.” Bâ so Jésus atene, na yâ ti angoi ni so, kota nzara ayeke tï nga sese ayeke yengi. Kite ayeke dä ape so amara ti akpale ni so asi na yâ ti dunia kue, a yeke ni la ape?
Jean: A yeke ni la.
Cameron: Na yâ ti versê ni so, Jésus asara nga tënë ti bira so ayeke tï na ngoi so lo ga Gbia ti Royaume ti Nzapa. Nga, buku ti Apocalypse asara tënë ti bira so ayeke tï na ndo kue na lâ ti nda ni, me pëpe gi na mbeni ndo oko. * Kozo bira so amû lani ndo ti sese kue akomanse na ngu wa, mo rappelé na ni?
Jean: A yeke na ngu 1914, oko ngu so mo tene Jésus akomanse ti komande na ni so la! Mbi hinga ni kozo tongaso ape.
Cameron: Tongana e bungbi aye ni so kue ndo oko, so ti tene e mû prophétie so asara tënë ti ngoi mbasambala e tingbi ni na ambeni prophétie ti Bible so andu ngoi ti lâ ti nda ni, e yeke bâ so atënë ni ayeke biani na lege ni. A-Témoin ti Jéhovah amä na bê so Jésus akomanse ti komande tongana Gbia ti Royaume ti Nzapa na ngu 1914, nga so lâ ti nda ni akomanse na oko ngu ni so. *
Jean: Mbi ngbâ ti gi ti mä yâ ni nzoni.
Cameron: Mbi hinga. Tongana ti so mbi tënë lani na mo, mbi nga kue a hunda lani na mbi angoi mingi ti tene mbi mä yâ ti aye ni kue. Me kamême mbi pensé lisoro so e sara so amû maboko na mo ti bâ so, atâa so a sû ngu 1914 na yâ ti Bible ape, ye so aTémoin ti Jéhovah amä na bê na ni na ndo ti ngu ni so aluti gi na ndo ti Bible.
Jean: Ti tâ tënë ni, so aye kue so ala yeke fa aluti na ndo ti Bible, adö ka bê ti mbi mingi. Ala yeke fa ka gi tënë ti li ti ala ape. Me, mbi hunda ka tere ti mbi, mbi tene, ngbanga ti nyen la aye ni ayeke compliqué tongaso. Ngbanga ti nyen la Nzapa atene gi na e, na yâ ti Bible, atene ngu 1914 la ayeke ngu so Jésus akomanse ti komande na yayu awe ape?
Cameron: Hundango ndo ti mo ni ayeke pendere mingi, Jean. Nga, aye mingi ayeke dä na yâ ti Bible so a sara tënë polele na ndo ni kue ape. Me, ngbanga ti nyen la Nzapa asara lani Bible na mbeni lege so a hunda ti tene azo apika li ti ala si ala mä yâ ni? Peut-être e lingbi ti sara tënë na ndo ni mbeni lâ.
Jean: Mbi ye tongaso.
Mbeni tënë ti yâ ti Bible ayeke dä so agbu bê ti mo na so mo ye ti hinga ndani? Mo ye ti hinga ye na ndo ti mbeni ye so aTémoin ti Jéhovah amä na bê dä wala so ala yeke sara ni? Tongana a yeke tongaso, ti peko tongana mo tingbi na aTémoin ti Jéhovah, hunda tënë ni na ala. A yeke nzere ande na ala ti sara lisoro na mo na ndo ni.
^ par. 5 Na lege ti kapa ti mandango Bible so aTémoin ti Jéhovah ayeke sara, ala yeke soro mbeni tënë na ndo ti Bible si ala yeke pika patara na ndo ni na azo.
^ par. 7 Bâ Tour ti Ba Ndo ti 1 octobre 2014 na mbage so atene, “Lisoro na mbeni zo: Royaume ti Nzapa akomanse ti komande lawa?—Mbage 1.
^ par. 9 Bâ Daniel 4:23-25.
^ par. 24 Bâ Nombre 14:34; Ézéchiel 4:6.
^ par. 24 Bâ tableau so atene “Bango li ti Nebucadnetsar.”
^ par. 30 Bâ chapitre 9 ti buku Bible afa nyen biani?, so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni. A yeke nga na ndo ti www.jw.org.


text:
Jésus: Lege ni, tâ tënë na fini
Na yâ ti mbeti so, mo yeke diko ambaï ti aye so asi na yâ ti fini ti Jésus tongana ti so a sû ni na yâ ti Bible.
INTRODUCTION
Jésus: Lege ni, tâ tënë na fini
Afango ye ti Jésus nga na aye so lo sara, so a fa ni na yâ ti aÉvangile, alingbi ti changé fini ti mo.
CHAPITRE 1
Atokua use so alondo na Nzapa
Ange Gabriel afa lani ambeni tokua so ayeke ngangu na zo ti yeda na ni
CHAPITRE 2
A mû nengo na Jésus kozo si a dü lo
Élisabeth na molenge ti lo so ade lani na yâ ti lo amû nengo na Jésus lani tongana nyen?
CHAPITRE 3
A dü mbeni zo so ayeke hon ti leke lege kozo
Tâ gi na ngoi ni so, yanga ti Zacharie azi na lo komanse ti sara tënë, na lo tene mbeni kota prophétie.
CHAPITRE 4
Marie amû ngo atâa so ade lo mû koli ape
Na ngoi so Marie atene na lo so ngo so ayeke na yâ ti ni so, a yeke mbeni koli la azia ni ape, me a yeke na lege ti yingo vulu la lo mû ngo ni so, eskê Joseph ayeda na ni?
CHAPITRE 5
A dü Jésus na ndo wa nga lawa?
Nyen la afa so a dü Jésus pëpe na lango 25 ti nze ti décembre?
CHAPITRE 6
Molenge so a sara tënë ti lo lani
Na ngoi so Joseph na Marie ague na Jésus na temple, tongana lo ngbâ lani bébé, ambeni zo ti Israël use so aga ambakoro awe atene aprophétie na ndo ti Jésus.
CHAPITRE 7
Azo ti gingo nda ti aye na lege ti atongoro ague ti bâ Jésus
Ngbanga ti nyen la tongoro so ala bâ lani, na ngoi so ala ngbâ na est, ague na ala pëpe droit na Jésus, me a gue na ala na sioni Gbia Hérode?
CHAPITRE 8
Ala kpe mbeni sioni gbia
Aprophétie ota ti Bible so andu Messie aga tâ tënë na ndo ti Jésus na ngoi so lo ngbâ kete.
CHAPITRE 9
Gigi ti Jésus na Nazareth
Jésus ayeke peut-être lani na aita ti koli nga na ti wali oke?
CHAPITRE 10
Jésus na afami ti lo ague na Jérusalem
Bê ti Joseph na Marie agi ala tongana ala gi Jésus gbä ala wara lo ape, me li ti Jésus akpe kue ti bâ so ala hinga pëpe ndo so ala peut fade ti wara lo dä hio.
CHAPITRE 11
Jean Baptiste aleke lege
Tongana ambeni Farizien na aSadducéen aga na mbage ti lo, Jean afâ ngbanga na ndo ti ala. Ngbanga ti nyen?
CHAPITRE 12
A batize Jésus
Ngbanga ti nyen la Jésus awara batême, atâa so lâ oko lo sara siokpari ape?
CHAPITRE 13
Manda ye na lege ti fason so Jésus aluti na lê ti atara
Atara so Satan aga na ni na Jésus afa aye use na ndo ti Zabolo.
CHAPITRE 14
Jésus akomanse ti sara adisciple
Nyen la a-aidé akozo disciple ti Jésus ti yeda so ala wara Messie ni awe?
CHAPITRE 15
Kozo miracle so Jésus asara
Jésus afa na mama ti lo so a yeke lo la lo doit ti fa na lo ye so lo doit ti sara ape, me a yeke Babâ ti lo ti yayu la adoit ti fa ni na lo.
CHAPITRE 16
Tënë ti tâ vorongo Nzapa agbu bê ti Jésus mingi
Ndia ti Nzapa ahunda lani na azo ti vo anyama na Jérusalem ti mû na sacrifice. Ka ngbanga ti nyen la Jésus asara ngonzo na tere ti azo so ayeke kä ye na yâ ti temple?
CHAPITRE 17
Lo fa tënë na Nicodème na bï
Tënë “a kiri a dü” zo mbeni aye ti tene nyen?
CHAPITRE 18
Jésus ague na li ni me Jean akiri na gbe ni
Bê asara adisciple ti Jean Baptiste, me ti Jean ayeke tongaso ape.
CHAPITRE 19
Lo fa tënë na mbeni wali ti Samarie
Jésus atene na lo mbeni tënë so ade lo tene na yanga ti lo tongaso na mbeni zo ape.
CHAPITRE 20
Use miracle so lo sara na Cana
Jésus angbâ ayo, akilomètre 26 tongaso, me lo sava mbeni molenge-koli.
CHAPITRE 21
Na synagogue ti Nazareth
Tënë ti nyen la Jésus atene si asara si azo ti kodro ti lo aye ti fä lo so?
CHAPITRE 22
Adisciple osio ayeke ga ande azo ti gingo azo
Jésus atene na ala ti dö ngbene kua ti ala ti gingo susu azia na ti ga azo ti gingo azo.
CHAPITRE 23
Jésus asara akota miracle na Capernaüm
Tongana Jésus ayeke tomba asioni yingo na yâ ti azo, lo yeke ke na asioni yingo ni ti tene na azo so lo la lo yeke Molenge ti Nzapa. Ngbanga ti nyen?
CHAPITRE 24
Jésus akono yâ ti kua ti lo na Galilée
Azo aga na Jésus ti tene lo sava ala, me Jésus afa na ala so raison so atokua lo ndali ni ayeke kota mingi.
CHAPITRE 25
Lo sara ye na nzoni bê na mbage ti mbeni zo ti buruma
Gi na lege ti mbeni kete tënë so lo tene, Jésus afa biani so lo yeke bi bê na azo so lo yeke sava ala.
CHAPITRE 26
“A pardonné siokpari ti mo awe”
Jésus afa kamba so ayeke na popo ti siokpari na kobela tongana nyen?
CHAPITRE 27
Jésus airi Matthieu ti mû peko ti lo
Ngbanga ti nyen a nzere na Jésus ti te ye na awasiokpari so azo kue ahinga ala so?
CHAPITRE 28
Ngbanga ti nyen la adisciple ti Jésus amû jeûne ape?
Jésus akiri tënë na ala na mungo tapande ti bozo ti vin.
CHAPITRE 29
Eskê zo apeut ti sara nzoni ye na mba ti lo na lâ ti Sabbat?
Ngbanga ti nyen la aJuif asara ye ti ngangu na Jésus ndali ti so lo sava mbeni koli so kobela awoko lo teti ngu 38?
CHAPITRE 30
Songo so ayeke na popo ti Jésus na Babâ ti lo
A-Juif apensé ti ala so Jésus aye ti fa so ni na Nzapa ani lingbi tere, me Jésus afa polele so Nzapa ayeke kota mingi ahon lo.
CHAPITRE 31
Kongo lê ti blé na lâ ti Sabbat
Ngbanga ti nyen la Jésus atene ni yeke “Seigneur ti Sabbat”?
CHAPITRE 32
Nyen la Ndia amû lege na zo ti sara na lâ ti Sabbat?
A-Sadducéen na aFarizien amä tere na ndo ti mbeni ye oko, atâa so ala ye ka tere ape.
CHAPITRE 33
Proprétie ti Ésaïe aga tâ tënë
Ngbanga ti nyen la Jésus ake na azo so lo sava ala ti tene ala fa lo na ambeni zo wala ti sara tënë ti ye so lo sara na ala?
CHAPITRE 34
Jésus asoro abazengele bale-oko na use
Kangbi wa la ayeke na popo ti mbeni bazengele na disciple?
CHAPITRE 35
Kota fango ye na ndo ti hoto
Gi ti hinga nda ti akota tënë ti yâ ti diskur ti Jésus.
CHAPITRE 36
Mbeni turugu ti kota kamba afa so lo yeke na kota mabe
Tënë ti nyen la turugu ni atene so apika bê ti Jésus?
CHAPITRE 37
Jésus azingo molenge ti mbeni wali-mua
Ambeni zo agbu nda ti miracle so Jésus asara.
CHAPITRE 38
Jean aye ti mä tënë ti yanga ti Jésus
Ngbanga ti nyen la Jean aye ti hinga wala Jésus la ayeke Messie ni? A ye ti fa so lo yeke na kite?
CHAPITRE 39
Mawa na azo so aye ti mä ndo ape
Jésus atene so na ngoi ti fango ngbanga, ngbanga so a fâ na ndo ti Sodome ayeke kete na ti so a yeke fâ ande na ndo ti Capernaüm, kodro so lo lango dä mingi.
CHAPITRE 40
Mbeni tapande na ndo ti tënë ti pardon
So lo tene na mbeni wali-ndumba lo tene a pardonné siokpari ti lo awe, eskê Jésus aye ti fa so même si zo adoro ndia ti Nzapa, a sara ye oko ape?
CHAPITRE 41
Zo wa la amû na Jésus ngangu ti sara amiracle?
Aita ti Jésus apensé atene mbeni ye asara li ti lo.
CHAPITRE 42
Jésus asuku na aFarizien
Tënë ‘fä ti Jonas’ aye ti tene nyen?
CHAPITRE 43
Atapande na ndo ti Royaume
Jésus amû atapande miombe ti fa ambeni ye na ndo ti Royaume ti yayu.
CHAPITRE 44
Jésus akaï kota pupu
So Jésus asara si kota pupu nga na amapo ti ngu akaï, lo ye ti fa na e so gigi ayeke duti ande pendere mingi na gbe ti Royaume ti lo.
CHAPITRE 45
Lo yeke na ngangu na ndo ti gbâ ti asioni yingo
Eskê gbâ ti asioni yingo apeut ti lï na yâ ti mbeni zo?
CHAPITRE 46
Lo wara sava gi na ndungo bongo ti Jésus
Na yâ ti mbaï so, so asara mawa na zo so, Jésus afa ngangu ti lo nga lo fa so lo yeke mbeni zo so ayeke bâ mawa ti zo.
CHAPITRE 47
A zingo mbeni maseka-wali na kuâ
Azo ahe Jésus na ngia ndali ti so lo tene so molenge-wali so akui ayeke lango. Nyen la Jésus ahinga ni so azo ni ahinga ape?
CHAPITRE 48
Lo sara amiracle me azo ake lo même na Nazareth
Azo ti Nazareth ake Jésus, pëpe ngbanga ti afango ye ti lo wala amiracle so lo sara, me ngbanga ti mbeni raison nde.
CHAPITRE 49
Jésus afa tënë na Galilée na lo leke abazengele ti lo
Tënë ‘Royaume ti yayu aga nduru awe’ aye biani ti tene nyen?
CHAPITRE 50
A leke ala ti gue ti fa tënë atâa akpale wa la ala tingbi na ni
Ngbanga ti nyen la Jésus atene na abazengele ti lo ti kpe tongana a sara ye ti ngangu na ala?
CHAPITRE 51
A fâ mbeni zo na ngoi ti matanga ti dungo zo
Dongo dodo ti Salomé asara si juska Hérode adeba yanga na lo ti mû na lo ye kue so lo hunda. Nyen la lo hunda?
CHAPITRE 52
Lo mû kobe na gbâ ti azo na lege ti kete mapa na susu
Miracle ti Jésus so ayeke kota mingi, juska aÉvangile osio kue asara tënë ni.
CHAPITRE 53
Mbeni mokonzi so ayeke na ngangu na ndo ti aye kue
So Jésus atambela na ndo ti ngu nga lo kaï pupu, ye so afa nyen na abazengele ti lo?
CHAPITRE 54
Jésus: “Mapa so amû fini na zo”
Ngbanga ti nyen la Jésus asuku na azo atâa so ala sara effort ti gi peko ti lo?
CHAPITRE 55
Atënë ti Jésus ason bê ti azo mingi
Jésus atene mbeni tënë so ason bê ti gbâ ti adisciple ti lo. Ye so asara si mingi ti ala azia ti mû peko ti lo.
CHAPITRE 56
Nyen la mbilimbili ayeke sara si zo aga sioni?
Eskê a yeke ye so alï na yanga ti zo wala a yeke ye so asigi na yanga ti zo?
CHAPITRE 57
Jésus asava mbeni maseka-wali nga na mbeni koli so mê ti lo akanga
Ngbanga ti nyen la bê ti mbeni wali ason ape tongana Jésus atene so azo ti kodro ti lo ayeke tongana akete mbo?
CHAPITRE 58
Jésus asara si mapa aga gbani na lo sara tënë ti levure
Na nda ni, adisciple amä yâ ti tënë ti mapa so Jésus angbâ ti sara tënë ni so.
CHAPITRE 59
Molenge ti zo ayeke zo wa?
A mû aclé ti Royaume na zo wa? Lo sara kua na ni tongana nyen?
CHAPITRE 60
Changengo ti tere ti Jésus: A bâ Christ na yâ ti gloire ti lo
Changengo ti tere ti Jésus ayeke nyen? A ye ti tene nyen?
CHAPITRE 61
Jésus asava mbeni molenge-koli so sioni yingo ayeke na yâ ti lo
Jésus atene so molenge ni asava ape ndali ti so mabe ayeke dä ape, me zo wa la ayeke na mabe ape? Molenge-koli ni? Babâ ti lo wala adisciple ti Jésus?
CHAPITRE 62
Jésus afa na ala ti sara tere ti ala kete
Akota zo amanda ye na mbage ti mbeni kete molenge.
CHAPITRE 63
Jésus akiri amû ambeni wango na adisciple ti lo
Jésus afa ye ota ti sara ti leke na tënë so alondo na popo ti aita.
CHAPITRE 64
A yeke nzoni e pardonné amba ti e
Na sarango kua na toli ti ngbâa so asara nzoni bê na mbage ti mba ti lo ape so, Jésus afa tongana nyen la Nzapa ayeke bâ ngangu so e yeke sara ti pardonné amba ti e.
CHAPITRE 65
Lo fa ye na ala na ngoi so ala yeke gue na Jérusalem
Na lege ti ambeni nduru lisoro ota so lo sara, Jésus afa ambeni ye so apeut ti kanga lege na mbeni zo ti mû peko ti lo.
CHAPITRE 66
Lo si na Jérusalem ti sara Matanga ti aTabernacle
Nyen la asara si azo so ayeke mä lani Jésus atene so Jésus ayeke na sioni yingo na yâ ti lo?
CHAPITRE 67
“Mbeni zo asara tënë tongana ti lo so lâ oko ape”
Mingi ti azo so ayeke na yâ ti kota da-ngbanga ti aJuif aye Jésus ape, me mbeni oko agbu part ti Jésus.
CHAPITRE 68
Molenge ti Nzapa ayeke “lumière ti dunia so”
Jésus atene so “tâ tënë ayeke zi” zo. Me a zi zo ni na gbe ti nyen?
CHAPITRE 69
Babâ ti ala ayeke Abraham wala Zabolo?
Jésus afa tongana nyen la a yeke hinga amolenge ti Abraham, nga lo fa asarango ye ti Babâ ti lo.
CHAPITRE 70
Jésus asava mbeni koli so a dü lo waziba
Adisciple ahunda ngbanga ti nyen la a dü koli ni so waziba. Lo sara lani siokpari? Babâ na mama ti lo la asara lani siokpari? Azo atene atënë nde nde tongana Jésus asava lo.
CHAPITRE 71
A-Farizien adë gaba na koli so ayeke lani waziba
Tënë ti koli so ayeke ândö waziba ason yâ ti bê ti aFarizien. A-Farizien atomba koli ni na yâ ti synagogue, tongana ti so babâ na mama ti lo ayeke sara fade mbeto ni.
CHAPITRE 72
Jésus atokua adisciple ti lo 70 ti gue ti fa tënë
Na Judée, Jésus atokua adisciple ti lo 70, use use, ti gue ti fa tënë ti Royaume. Adisciple ni ayeke fa tënë na azo ni na ndo wa? Na yâ ti asynagogue wala na yanga-da ti azo ni?
CHAPITRE 73
Mbeni zo ti Samarie afa so lo ye mba ti lo
Tongana nyen la Jésus afa mbeni pendere ye ti manda na sarango kua na tapande ti zo ti Samarie so asara nzoni na mbeni zo?
CHAPITRE 74
Lo mû wango na ndo ti tënë ti yambango agene nga na sambela
Jésus ague ti bâ Marie na Marthe na yanga-da ti ala. Tënë ti nyen la lo tene na ala na ndo ti yambango agene? Na pekoni, lo fa na mbeni disciple ti lo ti sambela ndali ti aye wa?
CHAPITRE 75
Jésus afa ye so ayeke sara si zo aduti na ngia
Ti kiri tënë na awato ti lo, Jésus asara tënë ti “li ti maboko ti Nzapa” nga lo tene na ala so Royaume ti Nzapa asi na ala awe me ala hinga ape. Lo fa nga tongana nyen la azo alingbi ti wara tâ ngia
CHAPITRE 76
Lo te kobe na ndo ti mbeni Farizien
Jésus afa na gigi asarango ye ti ascribe na aFarizien so ague nde na Ndia. Anengo kungba wa la ala zia na ndo ti go ti azo ti tene ala yô ni?
CHAPITRE 77
Jésus amû wango na ndo ti tënë ti mosoro
Jésus amû mbeni tapande ti mbeni zo ti mosoro so aleke mbeni kota gogoro. Wango wa la lo kiri na ndo ni na ndo ti tënë ti akpale so zo ayeke wara tongana lo ye ti gi ti wara gbâ ti mosoro?
CHAPITRE 78
Leke tere ti mo, zo ti batango ye so ayeke be-ta-zo!
Jésus afa so lo yeke pensé na nzoni duti ti adisciple ti lo na lege ti yingo. Kua ti nyen la zo ti batango ye ayeke sara ande ndali ti nzoni ti adisciple ni so na lege ti yingo? So Jésus atene ala leke tere ti ala, ngbanga ti nyen la wango ni so ayeke kota mingi?
CHAPITRE 79
Ngbanga ti nyen futingo ayeke ku lani aJuif so amä na bê ape?
Jésus atene na azo so lo yeke fa ye na ala lani so, tongana ala changé ape, a yeke futi ande ala. Eskê ala yeke comprendre ye so Jésus atara ti fa na ala tongana lo sara tënë ti songo so ala yeke na ni na Nzapa?
CHAPITRE 80
Nzoni berger nga na agbagba so ayeke bata ataba dä
Songo so ayeke na popo ti mbeni berger na ataba ti lo afa nzoni mingi tongana nyen la Jésus ayeke bi bê ti lo mingi na ndo ti adisciple ti lo. Eskê ala yeke ye ande dä na afango ye ti lo ni na ala yeke mû peko ti lo?
CHAPITRE 81
Lo na Babâ ti lo ayeke oko, me lo yeke Nzapa ape
Ambeni wato ti Jésus atene so Jésus la atene so lo na Nzapa alingbi tere. Tongana nyen la Jésus afa so tënë ti ala ni so ayeke na lege ni ape?
CHAPITRE 82
Jésus afa tënë na Pérée
Jésus afa na azo so ayeke mä lani lo ye so a hunda na mbeni zo ti sara ti tene a sö lo na lo fa nga ngbanga ti nyen la azo mingi la ayeke sara ni ape. Tënë so abâ nga e laso?
CHAPITRE 83
A tisa azo ti ga ti te kobe
Na ngoi so lo ngbâ ti te kobe na ndo ti mbeni Farizien, Jésus afa mbeni toli na ndo ti mbeni kota tisango ndo. Lo mû mbeni kota wango na awakua ti Nzapa kue. Wango wa la lo mû ni?
CHAPITRE 84
Kungba so mbeni zo ayeke na ni tongana lo ga disciple ti Christ
Ti ga disciple ti Jésus ayeke kete ye ape. Jésus afa polele ye so alingbi mbeni disciple asara. Ambeni zo so atene ala yeke adisciple apeut ti sara ngonzo tongana ala mä atënë so lo tene na ndo ni.
CHAPITRE 85
Ngia ayeke na yayu tongana mbeni wasiokpari achangé bê ti lo
Ascribe na aFarizien akasa Jésus ndali ti so lo bungbi place oko na asenge zo. Ti kiri tënë na ala, Jésus amû ambeni tapande use ti fa na ala tongana nyen la Nzapa abâ awasiokpari.
CHAPITRE 86
Molenge so agirisa lani, akiri awe
Nyen la e lingbi ti manda na ndo ti toli ti Jésus na ndo ti molenge so agirisa aye ti lo kue?
CHAPITRE 87
Hinga ti bâ ndo ayo nga sara ye na ndara
Jésus asara kua na toli ti mbeni zo ti batango ye so asara ye na lege ni ape, ti fa na adisciple ti lo mbeni kota tâ tënë.
CHAPITRE 88
Gigi ti zo ti mosoro na ti Lazare achangé
Ti mä yâ ti toli ti Jésus so, a lingbi e gi ti hinga zo wa la ayeke fä ti zo ti mosoro ni na zo wa la ayeke fä ti Lazare.
CHAPITRE 89
Na guengo na Judée, lo fa tënë na Pérée
Jésus afa ye so apeut ti aidé e ti pardonné même azo so asara sioni na tere ti e lege mingi.
CHAPITRE 90
“Londongo ti akuâ nga na fini”
Tënë ti nyen la Jésus aye ti tene tongana lo tene so azo so ayeke na mabe na lo ayeke “kui ande lâ oko ape”?
CHAPITRE 91
A zingo Lazare na kuâ
Ambeni ye use na yâ ti mbaï so afa so awato ti Jésus ayeke nga na raison ape ti ke miracle so lo sara.
CHAPITRE 92
A sava azo ti buruma bale-oko, me gi mbeni oko la akiri merci
Zo ti Samarie so awara sava awe so, akiri singila gi na Jésus oko ape, me lo kiri nga singila na mbeni zo encore.
CHAPITRE 93
Molenge ti zo ayeke fa ande tere ti lo na gigi
Tongana nyen la ngoi so Christ ayeke si na lo yeke duti dä ayeke tongana bekpa so aza wâ?
CHAPITRE 94
A yeke kota ye ti sambela nga ti sara tere kete
Na yâ ti tapande so lo mû na ndo ti mbeni wali-mua na mbeni juge so ayeke mbilimbili pëpe, Jésus afa nene ti sarango mbeni ye.
CHAPITRE 95
Lo sara tënë na ndo ti divorce nga lo fa ndoye na mbage ti amolenge
Bango ndo ti Jésus ayeke nde mingi na ti adisciple ti lo na ndo ti akete molenge. Ngbanga ti nyen?
CHAPITRE 96
Jésus akiri tënë na mbeni mokonzi so ayeke na mosoro mingi
Nyen la apusu Jésus ti tene so lingo ti zo ti mosoro na yâ ti Royaume ti Nzapa ayeke ngangu ahon lingo ti chameau na yâ ti dû ti suä?
CHAPITRE 97
Toli na ndo ti azo so asara kua na yâ ti yaka ti vigne
Na lege wa la azo so ayeke na li ni ayeke ga azo ti nda ni, nga azo so ayeke na nda ni ayeke ga azo ti li ni?
CHAPITRE 98
Abazengele agi encore ti duti na kota ndo
Jacques na Jean ahunda ti duti na kota ndo na yâ ti Royaume ti Nzapa, me gi ala oko pëpe la aye ye ni so.
CHAPITRE 99
Jésus asava ambeni waziba nga lo fa tënë na Zachée
Tongana nyen la ambaï so asara tënë na ndo ti Jésus so asava mbeni waziba, nduru na kodro ti Jéricho, ague oko, atâa so na bango ni mo ba mo tene atënë ni amä tere ape?
CHAPITRE 100
Toli na ndo ti amine bale-oko
Nyen la Jésus aye ti tene tongana lo tene: “Zo kue so ayeke na ye, a yeke mû na lo mbeni na ndö ni. Me zo so ayeke na ye ape, même kete ye so lo yeke na ni, a yeke zi ni na tïtî lo”?
MBAGE 6
Andangba kusala ti Jésus
CHAPITRE 101
Na ngoi ti tengo kobe na ndo ti Simon, na Béthanie
Marie, ita ti Lazare, asara mbeni ye so asara si mbeni kota tënë alondo. Me, Jésus amû part ti lo.
CHAPITRE 102
Gbia ni alï na Jérusalem na ndo ti mbeni kete kororo
Lo sara si mbeni prophétie so a tene ni a sara angu mingi awe aga tâ tënë.
CHAPITRE 103
Jésus akiri azi saleté na yâ ti temple
Azo ti kango ye na yâ ti temple ayeke sara lani mbeni kua so, na bango ni, ayeke na lege ni. Ka ngbanga ti nyen la Jésus airi ala “azo ti nzi”?
CHAPITRE 104
A-Juif amä go ti Nzapa: Me eskê ala yeke mä na bê ande la?
Eskê kangbi ayeke dä na popo ti mango na bê na Jésus nga na sarango ye alingbi na mabe ni?
CHAPITRE 105
Jésus asara kua na keke ti figue ti fa na ye na ndo ti tënë ti mabe
Jésus afa na adisciple ti lo nene ti dutingo na mabe nga lo fa ndani so Nzapa ake mara ti Israël.
CHAPITRE 106
Atoli use na ndo ti ayaka ti vigne
Gi ti hinga ye na ndo ti nda ti atoli use, so andu mbeni koli so atokua amolenge ti lo use ti gue ti sara kua na yaka ti vigne ti lo, nga na ti koli so lo mû kua ti fango yaka ti vigne ti lo na ambeni sioni zo ti fango yaka.
CHAPITRE 107
Mbeni gbia atokua ti tene a iri azo ti ga na mbeni matanga ti mariage
Toli ti Jésus so ayeke mbeni prophétie.
CHAPITRE 108
Awato ti Jésus aye ti gbu lo na yâ ti kûkû ti ala
Jésus akanga yanga ti aFarizien kozo, na pekoni a yeke aSadducéen nga na nda ni a yeke groupe ti azo use kue.
CHAPITRE 109
Jésus afa sioni ti awato ti lo na gigi
Ngbanga ti nyen la Jésus abâ lani mawa ti amokonzi-nzapa ni ape?
CHAPITRE 110
Ndangba lango ti Jésus na temple
Jésus asara kua na ye so mbeni wali-mua asara ti fa na ye na azo.
CHAPITRE 111
Abazengele ahunda mbeni fä
Ambeni mbage ti prophétie ti lo so aga tâ tënë lani na ngoi ti aChrétien ti ândo. Me eskê mbeni kota mbage ni angbâ?
CHAPITRE 112
Toli ti amaseka bale-oko
Eskê Jésus aye lani ti fa so ndambo ti adisciple ti lo ayeke duti ande azo ti buba si ndambo ni ayeke azo ti ndara?
CHAPITRE 113
Wango na ndo ti sarango kua ngangu
:Atalent
Nda ti toli ti Jésus ni ayeke so: “Zo kue so ayeke na ye, a yeke mû na lo mbeni na ndo ni”.
CHAPITRE 114
Tongana Christ aga lo yeke fâ ngbanga na ndo ti ataba na angasa
Jésus asara kua na mbeni toli ti fa na ye so a yeke sara si a iri ande ambeni zo ataba wala angasa.
CHAPITRE 115
Ndangba sarango Pâque ti Jésus aga nduru
Amokonzi-nzapa so abâ Jésus lani tongana nyen la si ala ye ti mû na Judas nginza ti argent 30 ti tene lo kä Jésus na ala so?
CHAPITRE 116
Jésus afa ye na ndo ti sarango tere kete na ngoi ti ndangba Pâque
Jésus asara mbeni kua so ngbâa la ayeke sara ka ni. A sara si li ti abazengele ti lo akpe kue.
CHAPITRE 117
Kobe ti Seigneur
Jésus azia na sese dango bê na kuâ ti lo ti tene adisciple ti lo asara mara ni na lango 14 ti Nisan ti ngu oko oko.
CHAPITRE 118
Abazengele apapa ndali ti kota ndo
Abazengele agirisa na ndo ti ye so Jésus alondo ti fa na ala na oko bï ni so.
CHAPITRE 119
Jésus: Lege ni, tâ tënë na fini
Jésus afa tâ ye so zo apeut ti sara ti ga nduru na Nzapa.
CHAPITRE 120
Ti lë lengo nga ti ga kamarade ti Jésus
Na lege wa la adisciple ti Jésus ayeke “lë lengo”?
CHAPITRE 121
“Ala gbu ngangu! Mbi hon dunia so na ngangu awe”
Tongana dunia so afâ Jésus, na lege wa la si lo hon dunia ni na ngangu?
CHAPITRE 122
Jésus atene ndangba sambela ti lo na yâ ti kubu so ayeke na nduzu
Jésus afa polele so ye so lo yeke sara ayeke kota ahon songo fini ti azo.
CHAPITRE 123
Jésus asambela na ngoi so vundu ahon ndo ti lo
Ngbanga ti nyen la Jésus asambela Nzapa ti ‘zi kopo so yongoro na ni’? Lo ye ti kiri na peko, ti kpe kuâ ti lo ti Zo ti zingo azo?
CHAPITRE 124
A kä Christ nga a gbu lo
Atâa so a yeke na milieu ti bï, Judas ahinga ndo so lo peut ti wara Jésus dä.
CHAPITRE 125
A gue na Jésus na Anne, na pekoni na Caïphe
Ngbanga so afâ na ndo ti Jésus ayeke na lege ni oko ape.
CHAPITRE 126
Pierre abere Jésus na da ti Caïphe
A londo tongana nyen la si Pierre, so lo pensé ti lo fade lo tene lo kpengba na lege ti yingo nga so lo yeke ngbâ ande be-ta-zo, atourné peko na Jésus?
CHAPITRE 127
A gue na Jésus na gbele Sanhédrin, na pekoni na gbele Pilate
Amokonzi-nzapa ni afa na gigi tâ bibe ti ala.
CHAPITRE 128
Pilate na Hérode abâ so tënë ayeke na li ti Jésus ape
Pilate atokua Jésus na Hérode ngbanga ti nyen? Pilate ayeke fade na droit pëpe ti fâ ngbanga ti Jésus?
CHAPITRE 129
Pilate atene: “Ala bâ, koli ni la!”
Même Pilate kue ahinga apendere sarango ye so Jésus ayeke na ni.
CHAPITRE 130
A mû Jésus na ala na a hon na lo ti fâ lo
Ngbanga ti nyen la si Jésus atene na awali so ayeke toto ti toto gi ndali ti ala wani nga na ti amolenge ti ala, me pëpe ndali ti lo?
CHAPITRE 131
Mbeni Gbia so tënë ayeke na li ti lo ape abâ pasi na ndo ti keke
Jésus amû mbeni zendo na mbeni zo ti nzi so a kanga lo na ndo ti keke na tere ti lo.
CHAPITRE 132
“Ti tâ tënë ni, koli so ayeke fade Molenge ti Nzapa”
Vukongo ndo, sioni yengingo ti sese nga na rideau ti temple so asuru aye ti fa gi ye oko.
CHAPITRE 133
A leke kuâ ti Jésus na a lu ni
Ngbanga ti nyen la a ye lani ti lu kuâ ti Jésus hio kozo ti tene lâ alinda?
CHAPITRE 134
Dû ti kuâ ni ayeke senge: Jésus akiri na fini awe!
Na peko ti so Jésus azingo na kuâ, kozo zo so lo fa tere ti lo na lo ayeke mbeni disciple ti lo ti wali, me na mbeni bazengele ape.
CHAPITRE 135
Jésus afa tere ti lo na azo mingi na peko ti londongo ti lo na kuâ
Nyen la Jésus asara ti fa na adisciple ti lo so lo kiri na fini awe?
CHAPITRE 136
Na yanga ti Kota ngu ti Galilée
Fani ota, Jésus adabe ti Pierre na ye so lo doit ti sara ti fa so lo ye lo Jésus ni.
CHAPITRE 137
Azo ngbangbo mingi abâ Jésus kozo na Pentecôte
Na ngoi so Jésus azingo na kuâ juska na ngoi so lo monté ti gue na yayu, fani mingi, Jésus afa na adisciple ti lo ye so lo yeke tokua ni ande na ala nga tongana nyen la ala lingbi ti sara kua na ni.
CHAPITRE 138
Christ aduti na mbage ti maboko ti Nzapa ti koli
Na ngoi so Jésus angbâ ti ku yanga so a yeke mû na lo ti londo na tere ti awato ti lo, kua ti nyen la lo sara?
CHAPITRE 139
Jésus aga na paradis nga lo hunzi kua so a mû na lo
Jésus ayeke ande na aye ti sarango ni mingi kozo ti tene lo kiri na Royaume ni na Nzapa nga Babâ ti lo.
Ti sara ye tongana ti Jésus, duti ...
Jésus afa lani na gigi ambeni sarango ye miombe na yâ ti gigi ti lo.
Index ti aversê
Sara kua na index so ti wara na aplace so a sara tënë na ndo ti aversê ti aÉvangile ni dä na yâ ti mbeti so.
Index ti atapande (Atoli)
Bâ achapitre so a sara tënë na ndo ti atapande, so Jésus asara kua na ni, oko na oko kue na yâ ti mbeti so.
Ambeni prophétie na ndo ti Messie
Bâ tongana nyen la gigi ti Jésus ague oko na aprophétie ti Bible so asara tënë na ndo ti Messie. Nga, tingbi ni na achapitre so a sara tënë na ndo ni na yâ ti mbeti so.
Ando so Jésus alango dä nga lo fa tënë dä
Carte so afa ando so Jésus asara akusala ti lo dä.


text:
Ye ti manda 11
Tongana nyen andia ti Nzapa ayeke sara nzoni na e?
1. Ngbanga ti nyen e bezoin ti tene a fa lege na e?
Wasarango e ayeke na ndara mingi ahon e. Lo yeke bâ lege ti e tongana mbeni Babâ so aye amolenge ti lo. Nga, lo ye lani pëpe ti tene e duti yamba na lo (Jérémie 10:23). Legeoko tongana ti so mbeni kete molenge ayeke na bezoin ti tene babâ na mama ti lo afa lege na lo, e kue e yeke na bezoin ti tene Nzapa afa lege na e (Ésaïe 48:17, 18). Nzapa amû na e Bible tongana mbeni matabisi, na andia ti yâ ni ayeke fa lege na e.
Andia ti Jéhovah afa na e laso lege ti dutingo na fini so ayeke nzoni mingi nga afa na e tongana nyen e lingbi ti wara ande fini ti lakue lakue. Teti so Nzapa la asara e, a yeke na lege ni ti tene e yeda na fango lege so lo yeke fa na e na e bâ ni na nene ni.
2. Bible ayeke fa lege na e tongana nyen?
Ambeni kota tâ tënë ti Bible afa na e ye so Nzapa aye e sara na yâ ti ambeni ye. E lingbi ti sara kua na ambeni ndia ni gi na yâ ti ambeni mbilimbili ye (Deutéronome 22:8). Na yâ ti mbeni ye so asi, gbungo li ayeke mû lege na e ti hinga tongana nyen ti sara ye alingbi na atâ tënë ti Bible (aProverbe 2:10-12). Na tapande, Bible afa so fini ayeke ye so Nzapa la amû na e. Tâ tënë so alingbi ti fa lege na e na place ti kua, na yanga-da nga na ngoi so e yeke voyagé. Ye so ayeke sara si e yeke kpe ti zia fini ti e wala fini ti ambeni zo na lê ti kpale.
3. Acommandement use so ayeke kota ahon atanga ni kue ayeke so wa?
Jésus asara lani tënë ti acommandement use so ayeke kota mingi. Kozo commandement ni afa ndani so zo ayeke na fini: ti hinga Nzapa, ti ye lo nga ti sara na lo na bê kue. A yeke nzoni e bi bê ti e na kozo commandement so na yâ ti adesizion kue so e yeke mû (aProverbe 3:6). Azo so asara ye alingbi na commandement so aga kamarade ti Nzapa, ala yeke wara fini ti lakue lakue nga ala wara tâ ngia.
Use commandement ni alingbi ti fa lege na e ti duti na siriri na yâ ti songo ti e na amba ti e (1 aCorinthien 13:4-7). Ti sara ye alingbi na use commandement so, a hunda ti tene e mû tapande ti sarango ye ti Nzapa na mbage ti azo.
4. Tongana nyen andia ti Nzapa ayeke sara nzoni na e?
Afango ye ti Nzapa afa na asewa tongana nyen ndoye alingbi ti bungbi ala oko (aColossien 3:12-14). Mbeni tâ tënë so Bible afa asara nga si yâ ti sewa akangbi pëpe: a yeke nzoni yâ ti mariage abuba pëpe.
Ti sara ye alingbi na afango ye ti Bible alingbi ti sara si e wara ye ti nzoni na lege ti mitele nga e duti na siriri ti bê. Na tapande, mingi ni, azo ti mungo zo na kua aye ka awakua so abata afango ye ti Bible na ndo ti tënë ti sarango ye na nzi pëpe nga na sarango kua na goigoi pëpe (aProverbe 10:4, 26; aHébreu 13:18). Mbeti ti Nzapa afa nga na e ti zia bê ti e gi na ye so e yeke na bezoin ni na ti bâ songo ti e na Nzapa tongana ye so ayeke kota ahon aye ti mitele.
Ti sara ye alingbi na afango ye ti Bible ayeke bata seni ti e (aProverbe 14:30; 22:24, 25). Na tapande, zo so asara ye alingbi na ndia ti Nzapa na ndo ti tënë ti nyongo sämba, lo yeke kpe akobela nga na andao so ayeke fâ azo so anyon sämba ahon ndo ni (aProverbe 23:20). Jéhovah amû lege na e ti nyon sämba me ahon ndo ni pëpe (Psaume 104:15; 1 aCorinthien 6:10). Andia ti Nzapa asara nzoni na e na fango na e ti duti na anzoni sarango ye nga na anzoni bibe (Psaume 119:97-100). Me, atâ Chrétien ayeke bata andia ti Nzapa gi ndali ti nzoni ti ala wani pëpe. Ala yeke bata ni ti mû gonda na Jéhovah.
TI HINGA AMBENI TËNË
Hunda ti tene zo aga amanda Bible na mo
Hunda si a ga a manda Bible na mo na l’heure ti bê ti mo nga na ndo ti bê ti mo.


text:
CHAPITRE 44
Jésus akaï kota pupu
MATTHIEU 8:18, 23-27 MARC 4:35–41 LUC 8:22-25
JÉSUS AKAÏ KOTA PUPU NA LÊ TI KOTA NGU TI GALILÉE
Na yâ ti lango ni, Jésus asara gbâ ti aye mingi na lo fatigué. Tongana ndo ayeke gue ti vuko, lo tene na adisciple ti lo, lo tene: “E fâ ngu e gue na mbage ni kâ,” ti gue na Capernaüm.—Marc 4:35.
Na mbage ti est ti yanga ti Kota ngu ti Galilée, a yeke wara kodro ti Gérasa. A hinga nga kodro ni so na iri ti Décapole. Azo ayeke sara ye tongana ti aGrec na yâ ti gbata ni so, nga mingi ti aJuif ayeke lango na yâ ti gbata ni so.
So Jésus ahon so, azo ahinga. Ambeni ngö ayeke fâ nga lê ti ngu na oko ngoi ni so (Marc 4:36). Me lê ti ngu ni ayo nga mingi ape. Kota ngu ti Galilée ayeke mbeni ngu so ingo ayeke dä ape, na a yo kilomètre 21 tongaso nga a kono kilomètre 12, me ngu ni alï kamême.
Atâa so Jésus ayeke nzoni-kue, lo kue lo fatigué na peko ti so lo fa lani tënë mingi. Ni la na peko ti so ngö ni akomanse ti hon, lo lango na mbage ti ngbonda ti ngö ni lo zia li ti lo na ndo ti mbeni coussin, na lango ahon na lo.
Mingi ti abazengele lani ahinga ti kpe na ngö nzoni, me fango lê ti ngu ti so ni so ayeke duti ande kete ye ape. Ahoto la angoro ala nga lê ti Kota ngu ti Galilée ayeke chauffé ka mingi. Na ambeni ngoi ka, pupu ti dê so alondo na yâ ti hoto ni ayeke tingbi na chauffengo pupu so ayeke na lê ti ngu ni ti ga mbeni kota sioni pupu. A yeke ye so asi la. Mo ye ti bâ, amapo ti ngu ni akomanse ti pika tere ti ngö ni. Ngu akomanse “ti lï na yâ ti ngö ni na ala yeke na yâ ti kpale.” (Luc 8:23). Me so kue, Jésus angbâ gi ti lango!
Teti so ala hinga ti kpe na ngö kozo, abazengele ni atara ti sara ye so ala peut ti sara ti tene ngö ni atuku ape. Me ti so ni so, ye ni ahon ngangu ti ala. Mbeto ti kuâ agbu ala, na ala gue ala zingo Jésus, ala tene: “Seigneur, sö e! E yeke kui!” (Matthieu 8:25). Ti adisciple ni, mbeto asara ala mingi ndali ti so ala tene ti ala atene ngö ni atuku awe!
Tongana lo zingo, Jésus atene na abazengele ni, lo tene: “Ala, azo ti kete mabe, ala sara mbeto tongaso ngbanga ti nyen?” (Matthieu 8:26). Na pekoni, Jésus asuku na pupu ti Kota ngu ni, lo tene: “Kaï! Duti kpô!” (Marc 4:39). Kota pupu ni akaï na lê ti ngu ni adë. (Na ngoi so Marc na Luc ayeke sû peko ti mbaï so, ala luti mingi na ndo ti ngoi so Jésus akaï kota pupu so, na a yeke na pekoni awe la si ala sara tënë ti mabe so amanke adisciple ni.)
Tara ti bâ lê ti adisciple ni. Ala londo ti bâ tongana nyen la mbeni kota pupu, so asara fade na lê ti kota ngu ni, akaï gi tongaso. Mbeni kota mbeto agbu ala. Ala tene na popo ti ala, ala tene: “So zo wa la tongaso, so même pupu na kota ngu kue amä yanga ti lo so?” Na pekoni, ala wara lege ti si na mbage ti Kota ngu ni sân ti tene mbeni ye ti sioni awara ala (Marc 4:41–5:1). Peut-être ambeni ngö so ayeke fade na lê ti ngu ni awara lege ti kiri na mbage ti ouest ti yanga ti ngu ni.
A nzere na e ti bâ so Molenge ti Nzapa ayeke na ngangu na ndo ti aye so angoro e. Tongana Royaume ti lo akomanse ti komande ande na ndo ti sese ge, azo kue ayeke duti ande na siriri, na aye tongana yengingo ti sese, angu so asuku si amû ndo nga na apupu so ayeke buba aye ayeke duti ande dä encore ape.
TI HINGA AMBENI TËNË
Royaume ti Nzapa ayeke nyen?
Zo wa la ayeke Gbia ti Royaume ti Nzapa ni? Royaume ni ayeke sara ande nyen?


text:
39: Keke ti Aaron
BÂ AFLEUR na alê ti keke ti amande so apusu na tere ti keke so. Keke so ayeke keke ti Aaron. Afleur na alê ti keke so asigigi na tere ti keke ti Aaron gi na bï oko. Me ye ni asi tongana nyen?
A ninga kete awe so azo ti Israël ayeke tambela na yando. Ambeni na popo ti ala aye si Moïse aduti mokonzi ti ala pëpe, nga si Aaron aduti kota prêtre pëpe. Koré ayeke oko ti azo ni so. Dathan, Abiram na amokonzi 250 ti azo ti Israël ayeke nga lani na popo ti azo so. Ala kue aga, na ala tene na Moïse: ‘Ngbanga ti nyen mo sara tere ti mo kota na popo ti e kue?’
Moïse atene na Koré nga na azo ti lo: ‘Kekereke na ndapre ala ga na ta ti wâ, na ala zia dukani na yâ ni. Na pekoni ala ga na tabernacle ti Jéhovah. Fade e yeke bâ zo wa si Jéhovah asoro lo.’
Na ndade ni, Koré na azo ti lo 250 aga na tabernacle ni. Azo mingi aga nga na tere ti atente ti Koré, ti Dathan na ti Abiram ti mû mbage ti ala. Ngonzo agbu Jéhovah ngangu mingi. Moïse atene na azo: ‘Ala hon yongoro na tere ti atente ti asioni zo so. Ala ndu ye ti ala oko pëpe.’ Azo ni amä tënë ti Moïse, na ala pusu yongoro na atente ti Koré, ti Dathan na ti Abiram.
Na pekoni Moïse atene: ‘Na lege ti ye so ayeke si, e yeke hinga zo so Jéhovah asoro lo. Sese ayeke zi ande na ayeke mênë asioni zo so.’
Tâ gi na ngoi so Moïse akaï tënë ti lo ni, sese azi na amene tente ti Koré na akungba ti lo. A mene nga Dathan na Abiram nga na azo kue so amû peko ti ala. Tongana azo amä dekongo ti azo so sese ni ayeke mene ala, ala dekongo, ala tene: ‘E kpe! Sese ni alingbi ti mene e nga!’
Koré na azo ti lo 250 angbâ nduru na tabernacle ni. Tongaso, Jéhovah atokua wâ na ndo ti ala si a gbi ala kue. Na pekoni, Jéhovah atene na Eléazar, molenge ti Aaron, ti mû ta ti wâ ti azo so akui awe na ti pika ni si a ga kpangbala ti leke na ndo ti gbalaka ni. Kpangbala ye ni so a leke na ndo ti gbalaka ni ayeke ti fa ande na azo ti Israël so mbeni zo nde pëpe, me gi Aaron na amolenge ti lo si alingbi ti sara kusala ti prêtre na gbele Jéhovah.
Me Jéhovah aye si a duti polele na li ti azo kue so gi Aaron na amolenge ti lo si lo soro ala ti ga aprêtre. Tongaso, lo tene na Moïse: ‘Tene na amokonzi ti mara oko oko kue ti ga na keke ti ala. Ti mara ti Lévi, tene na Aaron ti ga na keke ti lo. Na pekoni, mû akeke so kue na zia ni na yâ ti tabernacle na gbele arche ti mbele. Keke ti zo so mbi soro lo ti ga prêtre, fade fleur ayeke sigigi na tere ni.’
Na ndade ni, na ndapre, tongana Moïse abâ akeke ni, lo bâ so afleur na alê ti keke ti amande asigigi na tere ti keke ti Aaron. Mo hinga fadeso awe ngbanga ti nyen Jéhovah asara si afleur asigigi na tere ti keke ti Aaron?
Nombre 16:1-49; 17:1-11; 26:10.
Ahundango tënë
- Azo wa alondo ti ke Moïse na Aaron? Ala tene nyen na Moïse?
- Moïse atene nyen na Koré nga na azo 250 so amû peko ti lo?
- Moïse atene nyen na azo ti Israël? Nyen la asi gi kete na peko ti so lo hunzi ti tene tënë?
- Nyen la asi na Koré nga na azo 250 so amû peko ti lo?
- Eléazar, molenge ti Aaron, asara nyen na ata ti wâ ti azo so akui so? Lo sara tongaso ngbanga ti nyen?
- Ngbanga ti nyen Jéhovah asara si afleur asigigi na tere ti keke ti Aaron? (Bâ foto ni.)
Ambeni hundango tënë
- Diko Nombre 16:1-49.
Koré na azo so amû peko ti lo asara nyen? Ngbanga ti nyen a yeke Jéhovah si ala ke lo? (Nom. 16:9, 10, 18; Lév. 10:1, 2; aProv. 11:2).
Sioni bango ndo wa Koré na ‘amokonzi 250 ti bungbi ti azo ni’ ayeke na ni? (Nom. 16:1-3; aProv. 15:33; Es. 49:7).
- Diko Nombre 17:1-11 na 26:10.
So afleur asigigi na tere ti keke ti Aaron aye ti fa nyen? Ngbanga ti nyen Jéhovah amû yanga ti tene a bata ni na yâ ti arche ti mbele? (Nom. 17:5, 8, 10).
Kpengba ye wa e lingbi ti manda na lege ti ye so asi na keke ti Aaron? (Nom. 17:10; Kus. 20:28; aPhil. 2:14; aHéb. 13:17).


text:
TOUR TI BA NDO OCTOBRE 2014
Royaume ti Nzapa ayeke ga na mo anzoni ye wa?
Kiringo tënë ni aluti na ndo ti ndani so Royaume ni ayeke kota ye na lê ti Jésus, na lê ti Babâ ti lo nga na lê ti awakua ti Nzapa.
A yeke nzoni e bi bê ti e na Royaume ti Nzapa ngbanga ti nyen?
Ngbanga ti nyen aTémoin ti Jéhovah ayeke gboto lê ti azo mingi na ndo ti Royaume ti Nzapa atâa so mingi ti a-Eglize abi bê ti ala na ni mingi ape?
Royaume ti Nzapa: Ndani so a yeke kota ye na lê ti Jésus
A yeke senge ape la Jésus asara lani tënë ti Royaume ni mingi ahon tanga ti aye kue so.
Royaume ti Nzapa: Mo lingbi ti sara nyen ti bâ nzoni dä?
Ti bâ ni nzoni, kiringo tënë ni abâ gi mo.
Royaume ti Nzapa akomanse ti komande lawa? (Mbage 1)
Tongana mo wara kiringo tënë ni, mo lingbi ande ti fa pekoni na mbeni zo na yâ ti Bible?
Mbi pensé lani gi na mbi wani awe
Christof Bauer afâ tere ti lo na dikongo Bible na ngoi ti mbeni voyage na kete bateau na ndo ti kota ngu-ingo ti Atlantique. Lo manda nyen dä?
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Nyen la Royaume ti Nzapa ayeke sara ande so gouvernement ti azo alingbi ti sara ni ape?


text:
YE TI MANDA 8
Ngbanga ti nyen e yeke yü bongo pendere ndali ti abungbi ti e?
Mo bâ na yâ ti afoto ti brochure so tongana nyen aTémoin ti Jéhovah ayü bongo pendere na ngoi ti abungbi ti ala? Ngbanga ti nyen e yeke sara ka tongaso?
A yeke ti mû nengo na Nzapa ti e. Ti tâ tënë ni, Nzapa ayeke bâ pëpe gi yungo bongo ti zo (1 Samuel 16:7). Me, tongana e gue na bungbi ti voro lo, ye so e ye ayeke ti ne lo nga ti ne aita ti e. Na tapande, tongana e ye ti bâ mbeni gbia ti kodoro, e yeke yü bongo pendere ti fa so e ne lo, ni la ape? A yeke nga tongaso na abungbi ti e. Lege so e yeke leke na tere ti e ayeke fa so e ne Jéhovah Nzapa, lo so ayeke “Gbia ti lakue lakue,” nga na ndo so e voro lo dä.
A yeke ti fa so e yeke na anzoni sarango ye. Bible awa aChrétien ti ‘yü bongo so ayeke nzoni, nga ti sara ye ahon ndo ni pëpe’. (1 Timothée 2:9, 10). Zo so ‘ayü bongo nzoni’ ayeke zo so ayü bongo ti pika lê ti azo ape, wala ti zingo nzara ti tere ti ala wala ti tene azo abâ lo na yâ ni ape. Nga, zo so asara ye ahon ndo ni pëpe ayeke yü bongo gi tongaso ape, wala so akono ahon ndo ti lo wala so a gbu lo ngangu. So aye ti tene ape so zo alingbi ti yü bongo ti bê ti lo ape, ên-ën. Me tongana e yü bongo pendere ndali ti abungbi ti e, a “lingbi ti sara pendere ti fango ye ti Nzapa, Sauveur ti e” na ti ‘mû gloire na lo’. (Tite 2:10; 1 Pierre 2:12). A yeke sara nga ye na ndo ti bango ndo so azo ayeke na ni na ndo ti vorongo so e yeke voro na Jéhovah.
Zia si yungo bongo ti mo akanga lege na mo ape ti gue na Da ti Royaume. Ti yü bongo nzoni nga so alingbi na abungbi ti e ahunda pëpe ti vo gi angangu bongo wala so apika lê.
Yungo bongo ti e ayeke sara nyen na ndo ti vorongo so e yeke voro na Nzapa?
Aversê wa afa na e ti leke tere pendere ndali ti abungbi?


text:
1Na pekoni, Jésus airi adisiple ti lo baleoko na use si lo mu na ala ngangu ti tumba asioni yingo, ti kai kobela na tere ti azo, ti sara nga si azo so mbage ti tere ti ala abuba, akiri aga nzoni. 2Iri ti awatokua baleoko na use so ayeke tongaso: kozo zo ni ayeke Simon, so mbeni iri ti lo ayeke Pierre, lo na ita ti lo André; Jacques na ita ti lo Jean, so ala yeke amolenge ti Zebede; 3Philippe na Barthélemy; Thomas na Matthieu so lo yeke zo ti rongo nginza ti lapo; Jacques, molenge ti Alfe na Tade; 4Simon, zo so ayeke tiri ndali ti lipandaa ti kodro na Judas Iskariote so ayeke ka ande Jésus. 5Jésus atokua adisiple baleoko na use so, lo mu na ala yanga, lo tene: “Ala gue na sese ti amara nde pepe, ala li nga na ya ti mbeni gbata ti azo ti Samarii pepe. 6Me ala gue na mbage ti azo ti Israel so ayeke tongana ataba so agirisa. 7Na guengo ni, ala fa Nzoni Tënë na azo, atene: ‘Kodro-gbia ti yayu aga nduru awe!’ 8Ala kai kobela na tere ti azo, ala zingo akuâ, ala sara si tere ti azo ti buruma aga nzoni, ala tumba asioni yingo. Nzapa amu ye na ala senge senge, ala mu nga ye na azo senge senge. 9Ala mu lôro, wala wen ti nginza wala bengba wen ti zia na ya ti bozo ti ala pepe; 10ala mu bozo ti lege pepe, ala mu bongo use pepe, ala mu poro ti gere wala keke ti tambulango na ni pepe, ngbanga ti so zo ti kua alingbi ti wara kobe ti yanga ti lo. 11“Tongana ala si na ya ti mbeni gbata wala kete kodro, ala gue agi mbeni zo so azo ayeke ne lo. Ala ngba na ndo ti lo ngbii asi na ngoi so ala londo ti hon. 12Tongana ala li na ya ti mbeni da, ala bara azo ni. 13Tongana azo ti da ni ayamba ala, ayeke nzoni siriri so ala ga na ni aduti na azo ni; me tongana azo ni ayamba ala pepe, siriri so ala ga na ni, akiri na ala wani. 14Tongana ala si na ya ti mbeni da, wala na ya ti mbeni gbata si azo ni ake ti yamba ala, wala azo ni ake ti ma tënë ti ala, ayeke nzoni ala zia ndo ni so ahon. Na hongo ti ala, ala pika sese ti gbe ti gere ti ala. 15Mbi tene na ala taa-tënë: na lango ti fango ngbanga, fade ngbanga so a yeke fâ na li ti azo ti gbata so ayeke ngangu mingi ahon ti azo ti akodro ti Sodome na Gomore.” 16“Ala baa, mbi yeke tokua ala tongana ataba na popo ti ambo ti ngonda. Ayeke nzoni le ti ala akpengba tongana ti angbo si ala duti tongana ambipa so ayeke sara ngangu na zo pepe. 17Ala sara hange, ngbanga ti so fade azo ayeke gue na ala na gbe ti awafango-ngbanga. Fade azo ni ayeke pika ala na fimbo na ya ti ada ti sambelango Nzapa. 18Fade azo ni ayeke mu ala ti gue na ala na gbe ti akomanda na agbia ndali ti mbi si ala, adisiple ti mbi, ala yeke tene ye so ala hinga na ndö ti mbi na azo ni nga na azo ti amara nde. 19Tongana azo ni ague na ala na ngbanga, ala gi be ti ala na ndö ti tënë so ala yeke tene ande, wala na lege ti tenengo tënë ni pepe. Na ndembe ni ande, fade ala yeke hinga tënë ti tenengo ni. 20Ala yeke tene ande tënë ti ala wani pepe; me fade Yingo ti Nzapa Babâ ti ala laa ayeke zia tënë ni na yanga ti ala ti tene. 21Fade azo ayeke mu a-ita ti ala titene azo afâ ala; babâ ayeke mu nga molenge ti lo titene azo afâ lo; amolenge ayeke ga wato ti babâ na mama ti ala ti mu ala titene azo afâ ala. 22Fade azo kue ayeke ke ala ndali ti mbi. Me zo so ayeke gbu ngangu ngbii asi na ndani, fade lo yeke soo kuâ. 23Tongana azo asara ngangu na ala na ya ti mbeni gbata, ayeke nzoni ala kpe ague na ya ti mbeni gbata nde. Mbi tene na ala taa-tënë: kozo titene Molenge ti Zo akiri, fade ala yeke hunzi kua ti ala na ya ti agbata ti Israel kue pepe. 24“Disiple ahon zo so ayeke fa ye na lo pepe; zo ti kua ahon nga makonzi ti lo pepe. 25Ayeke nzoni disiple aga tongana wafango-ye na lo si zo ti kua aga nga tongana makonzi ti lo. Tongana azo airi wa ti da Beelzebul, fade ala yeke di sioni iri mingi na li ti azo ti da ti lo. 26“Ala sara mbeto ti zo pepe! Ye so kue angba na hondengo ni, fade nda ni ayeke sigigi; ye so kue angba na gbe mingo, fade azo ayeke hinga tënë ni. 27Tënë so mbi yeke tene na ala na ya ti vukongo ndo, ala tene tënë ni na kota lâ; tënë so a tene gi na ya ti mê ti ala, ala dekongo na ni na ndö ti da. 28Azo so ayeke fâ tere ti zo, ala sara mbeto ti ala pepe; azo ni alingbi ti fâ yingo ti zo pepe. Me ayeke nzoni ala kpe mbeto ti Nzapa so alingbi ti sara si tere ti zo na yingo ti lo kue abuba na ndo so wâ ayeke gbi daa lakue. 29Azo ayeke ka akete ndeke use ndali ti kete le ti nginza oko pepe? Tongana Nzapa Babâ ti ala ayeda pepe, mbeni ndeke oko alingbi ti ti na sese pepe. 30Ti ala, Nzapa adiko kua ti li ti ala kue awe. 31Tongaso, ala sara mbeto pepe: ala hon akete ndeke so mingi!” 32“Zo so kue atene na le ti azo atene, ni yeke zo ti mbi, fade mbi nga mbi yeke tene na le ti Babâ ti mbi so ayeke na yayu, mbi tene, lo yeke zo ti mbi. 33Me zo so abere tënë ti mbi na le ti azo, fade mbi nga, mbi yeke bere tënë ti lo na le ti Babâ ti mbi so ayeke na yayu.” 34“Ala baa ti ala pepe atene, mbi ga ti zia siriri na ndö ti sese so: mbi ga ti zia siriri pepe, me mbi ga na bira. 35Mbi ga ti kangbi popo ti molenge-koli na babâ ti lo, popo ti molenge-wali na mama ti lo, popo ti wali na mama ti koli ti lo. 36Fade azo ti da ti zo laa ayeke ga awato ti lo. 37Zo so aye babâ wala mama ti lo ahon mbi, lo lingbi ti duti disiple ti mbi pepe; zo so aye molenge ti lo ti koli wala ti wali ahon mbi, lo lingbi ti duti disiple ti mbi pepe. 38Zo so ayo keke ti kroa ti lo pepe si lo tambula na peko ti mbi pepe, lo lingbi ti duti disiple ti mbi pepe. 39Zo so aye ti bata fini ti lo, fade lo yeke girisa ni; me zo so agirisa fini ti lo ndali ti mbi, fade lo yeke kiri ti wara ni.” 40“Zo so ayamba ala, andaa lo yamba mbi; zo so ayamba mbi, andaa lo yamba lo so atokua mbi 41Zo so ayamba wayanga-Nzapa ndali ti so lo yeke wayanga-Nzapa, fade lo yeke wara nzoni ye so wayanga-Nzapa ayeke wara; zo so ayamba zo ti mbirimbiri ndali ti so lo yeke mbirimbiri, fade lo yeke wara nzoni ye so zo ti mbirimbiri ayeke wara. 42Mbi tene na ala taa-tënë: zo so amu ngu ti nyongo ni na mbeni senge zo oko so ndali ti so lo yeke disiple ti mbi, ataa ayeke kete kopo ti ngu ti de, fade lo yeke wara nzoni ye na peko ni.”
Copyright
Learn More


text:
KOTA MAMA-TENE NI | MO LINGBI TI MÄ YÂ TI BIBLE
Zo alingbi ti mä yâ ti Bible
Bible ayeke mbeni ngbene buku. Lawa la a komanse ti sû ni? A komanse ti sû ni a sara angu 3500 tongaso awe, peut-être na ngoi ti komandema ti sewa ti aShang, na Chine, nga angu ngbangbo mingi kozo ti tene vorongo ti aBouddhiste akomanse, na Inde.—Bâ encadré “ Nduru tënë na ndo ti Bible.”
Bible ayeke mû atâ kiringo tënë na akota hunda so andu fini ti azo
Tongana a sigigi na mbeni mbeti ti tene a-aidé azo nga ti tene afa lege na ala, a yeke nzoni a sû mbeti ni so na mbeni lege so azo apeut ti mä yâ ni nga ti tene asara nzoni na ala. Bible nga kue ayeke tongaso. Na yâ ni, e yeke wara atâ kiringo tënë na akota hunda so andu fini ti azo.
Na tapande, peut-être mo hunda tere ti mo, mo tene: ‘Ngbanga ti nyen e yeke na fini?’ A sara angu saki mingi awe la si azo ade ti wara kiringo tënë na hunda ni so ape. Me, mo peut ti wara kiringo tënë ni na yâ ti Bible. A yeke na chapitre oko nga na use ti Genèse. Na yâ ni, Bible akiri na e na peko, angu mingi, na ngoi so aye kue abâ gigi, so na yâ ni a yeke wara abungbi ti atongoro nga na sese (Genèse 1:1). Na pekoni, Bible afa tongana nyen la atanga ti aye ni akomanse ti bâ gigi na peko ti tere: aye tongana sese, amara ti aye nde nde so ayeke na fini nga na azo. Bible afa nga ndani so a créé aye ni so kue.
A SÛ NI NA MBENI LEGE SO ZO APEUT TI MÄ YÂ NI
Bible ayeke na anzoni wango so apeut ti aidé e ti leke akpale ti e ti lango oko oko. Zo apeut ti mä yâ ti awango ni so nzoni, ndali ti araison use tongaso.
Kozoni, a sû Bible na mbeni yanga ti kodoro so ayeke polele, a ngoro atënë ni ape nga a nzere na zo ti diko ni. A hon ti tene a tene gi atënë ni tongaso wala na mbeni lege so zo ahinga li ti lo na ni ape, a sara kua na atënë so ayeke tâ tënë wala so e hinga ni. Ti ambeni tënë so akpengba, a sara kue ti fa peko ni na atënë so e hinga ni, na fason ti sarango tënë ti e ti lango oko oko.
Na tapande, Jésus asara kua lani na atapande so aluti mingi na ndo ti aye so azo ahinga ni, tongaso si ye so lo ye ti fa na ala andu bê ti ala. E yeke wara mingi ti afango ye ti lo ni na yâ ti chapitre 5 ti si na 7 ti mbeti ti Matthieu. Mbeni zo so ayeke sara tënë na ndo ti Bible asara tënë na ndo ti afango ye ti Jésus so, lo tene so a yeke “pëpe gi ti yôro gbâ ti atënë na yâ ti li ti e, me a yeke ti fa lege na asarango ye ti e.” Mo peut ti diko achapitre ni so peut-être gi na yâ ti minute 15 ti si na 20, na bê ti mo ayeke dö ande ti bâ so Jésus asara kua lani gi na atënë so ayeke simple.
Mbeni ye so asara si zo apeut ti mä yâ ti Bible nzoni ayeke atënë so a yeke wara na yâ ni. Bible ayeke pëpe mbeni mbeti ti tere. Mbeni mbeti (The World Book Encyclopedia) atene so a sû mingi ti atënë ti yâ ti Bible “na ndo ti akota zo nga na asenge zo”. A sara nga tënë na ndo ti “a-effort so ala sara, beku ti ala, awokongo ti ala nga na asongo benda ti ala.” E peut ti zia tere ti e na place ti azo ni nga ti mä yâ ti ambaï ni so, ndali ti so a sara tënë na ndo ti azo so ayeke na fini ândö, na ndo ti avrai ye so asi nga a fa akpengba ye so e peut ti manda na ndo ti ambaï ni so.—aRomain 15:4.
ZO KUE APEUT TI WARA NI
Ti tene mo mä yâ ti mbeni mbeti nzoni, a lingbi mbeti ni ayeke na yanga ti kodoro so mo hinga ni nzoni. Laso, mo peut ti wara Bible na mbeni yanga ti kodoro so mo peut ti mä yâ ni nzoni, atâa mo lango na ndo wa wala mara ti mo ayeke nyen. Zia e bâ aye so a sara ti mû lege na azo kue ti wara ni.
Kiringo na peko ti Bible ni. A sû lani Bible gi na yanga ti Hébreu, Araméen nga na Grec. Ye so asara si azo mingi la apeut ti diko ni ape. Ni la, ti tene gbâ ti azo adiko ni, ambeni zo asara effort mingi ti traduire ni na ayanga ti kodoro nde nde. Grâce na ngangu kua ti ala, laso a yeke wara Bible na ayanga ti kodoro 2700 tongaso, atâa Bible ni kue wala gi mbeni mbage ni. Ye so aye ti fa so, tongana a mû azo 100, azo ahon 90 apeut ti diko mbeni mbage ti Bible na yanga ti kodoro ti ala wani.
Kangbingo ni. Na tongo nda ni, a sû lani atënë ti yâ ti Bible gi na ndo ti ambeni ye so apeut ti buba, aye tongana poro ti tere ti anyama nga na papyrus. Ni la, ti tene azo kue awara ni, a kiri a sû peko ti atënë ti yâ ti Bible fani mingi, na maboko. Me, a kä ni lani cher, nga gi kete wungo ti azo la apeut ti vo ni. Me, na ngoi so Gutenberg asigigi na machine so a yeke imprimé na mbeti, a sara angu 550 tongaso awe, a kangbi Bible na loro mingi. Mbeni tondo afa so, wungo ti aBible so a kangbi ni lani ahon milliard oku, atâa a yeke Bible ni kue wala gi mbeni mbage ni.
Mbeni mbeti ti nzapa ti lingbi na Bible ayeke dä ape. A yeke polele so, Bible ayeke mbeni mbeti so zo apeut ti mä yâ ni nzoni. Me, a peut ti duti ngangu na mo kete ti mä yâ ni, atâa so kue, mo peut ti wara mungo maboko. Mo peut ti wara ni na ndo wa? Nga tongana nyen la mo lingbi ti wara ye ti nzoni dä? Diko mbage so ayeke ga na peko so.


text:
BIBLE ACHANGÉ FINI TI AZO
“Jéhovah agirisa mbi ape”
A DÜ LO NA NGU 1922
NA KODORO TI ESPAGNE
LO YEKE ÂNDÖ CATÉCHISTE
GIGI TI MBI ÂNDÖ:
A dü mbi na gbata ti Bilbao, na quartier ti azo so ayeke kamême na nginza, na banga ti Espagne. A dü e amolenge-wali osio, na mbi yeke use molenge ni. Sewa ti e ayeke akota Catholique, na mbi yeke manke Messe ape. Na ngoi so mbi wara ngu 23, mbi ga wafango mbeti, na mbi ye kua so mingi. Mbi sara kua ni teti angu 40. Ambeni ye so mbi ye fango ni lani ayeke aye so andu Eglize Catholique. Nga na alakui mbi fa catéchisme na amolenge-wali ndali ti kozo communion ti ala.
Na peko ti ngu 12 so mbi na koli ti mbi e sara, lo kui, na lo zia mbi na amolenge osio. Andâ mbi yeke gi na ngu 33 la! Mbi tara kue ti wara dengo bê na yâ ti eglize ti mbi ni, me lakue ambeni hunda ayeke ga na li ti mbi, ahunda tongana ti so ge: ‘So Jésus asö e awe so, ngbanga ti nyen azo angbâ gi ti kui? Tongana anzoni zo ayeke gue na yayu, ngbanga ti nyen e yeke sambela ti tene Royaume ti Nzapa aga?’ Na ndo ti aso kue, mbi yeke hunda tere ti mbi, mbi tene: ‘Tongana Nzapa afâ ngbanga ti e awe na lâ ti kuâ ti e, ngbanga ti nyen a tene na lâ ti fango ngbanga ti nda ni e yeke zia yayu, purgatoire wala enfer ti tene e gue a fa ngbanga ti e ni?’
Mbi hunda atënë ni so na ambeni prêtre. Mbeni prêtre ni atene na mbi, atene ni hinga ape, tongana mbi ye, mbi hunda évêque. Lo tene nga mbi ye ti hinga tënë ni so ngbanga ti nyen? Nga so mbi mä na bê na Nzapa awe so, a lingbi awe ape? Me mbi ngbâ ti gi akiringo tënë ni. Na ambeni ngoi, mbi gue mbi mä fango tënë ti aJésuite, ti aPentécotiste nga na ti aGnostique, me kue gbä.
LEGE SO BIBLE ACHANGÉ FINI TI MBI:
Lani tongana mbi yeke na ngu 60 na ndo ni tongaso, mbeni élève ti ngu 7 atisa mbi na mbeni bungbi ti aTémoin ti Jéhovah. Aye so mbi bâ na mbi mä kâ anzere na mbi mingi, me teti so mbi yeke na kua mingi, mbi wara lege ti kiri ti bâ tere na aTémoin ti Jéhovah ape. Ngu use na pekoni, mbeni koli na wali Témoin ti Jéhovah, so iri ti ala ayeke Juan na Maite, aga na yanga-da ti mbi. Mbi hunda gbâ ti atënë na ala, na ala yeke kiri tënë na mbi, na e sara tongaso teti anze ota. Na nda ni, e komanse ti manda Bible.
Lakue tongana a ga ti manda Bible na mbi, mbi yeke ku ni kungo na nzara ni. Mbi yeke hasa yâ ti aye ni oko na oko, nga mbi mû mara ti aBible nde nde ota ti bâ wala aye so aTémoin ti Jéhovah ayeke fa ayeke tâ tënë. Hio, mbi ga ti bâ so depuis so mbi hinga Bible nzoni ape. Li ti mbi aga kirikiri ti bâ so kota kangbi ayeke na popo ti aye so mbi mä na bê na ni kozo nga na aye so Bible afa. Ye so asara mbi nzoni oko ape. Aye so mbi mä na bê dä ngangu so, a zi ni kue tongana ti mbeni keke so a zi ni na gunda ni kue.
Lani mbi hinga so mbi wara mbeni kota mosoro
Me na pekoni, tere ti use koli ti mbi ason sioni si lo kui. Na oko ngoi ni, mbi gue na retraite nga mbi zia gbata ti Bilbao teti mbeni kete ngoi. Juan na Maite kue ague na mbeni ndo nde. Ye so asara si mandango Bible ti mbi ni aluti. Me, na yâ ti bê ti mbi, mbi hinga so mbi wara mbeni kota mosoro, na mbi girisa ni lani ape.
Ngu 20 tongaso na pekoni, andâ mbi yeke na ngu 82 la, Juan na Maite akiri na Bilbao na ala gue na yanga-da ti mbi ti bâ mbi. So nzerengo tere na mbi so mbi kiri mbi bâ tere na ala! Mbi bâ so Jéhovah agirisa mbi ape, na mbi kiri mbi to nda ti mandango Bible ni. Juan na Maite ahinga ti kanga bê! A yeke si so mbi yeke hunda oko tënë na ala fani mingi ndali ti so mbi ye ti mä akiringo tënë ti Bible lege mingi si mbi zi na yâ ti li ti mbi angbene ye so mbi mä na bê na ni kozo. Mbi ye nga lani ti mä yâ ti Bible nzoni si mbi lingbi ti fa ni na akamarade ti mbi nga na afami ti mbi.
Mbi wara batême na ngoi so mbi yeke na ngu 87, na a yeke mbeni kota lango na mbi. Mbi wara batême ni na ngoi ti mbeni kota bungbi ti aTémoin ti Jéhovah. Mbeni ancien la amû mbeni diskur so aluti na ndo ti Bible na e so e ga ti wara batême. Diskur ni asara si ngu ti lê ti mbi aga. Mbi mä ni mo bâ mo tene Jéhovah wani la ayeke sara tënë na mbi. Na peko ti batême ni, gbâ ti aTémoin aga abara mbi, même ala so mbi na ala e bâ tere lâ oko ape.
NZONI YE SO MBI WARA NA PEKONI:
Depuis la mbi hinga so Jésus Christ ayeke “lege ni”. (Jean 14:6). Me mandango Bible amû maboko na mbi ti hinga Jéhovah, lo so Jésus ayeke gue na e na mbage ti lo. Fadeso mbi lingbi ti sambela Nzapa tongana Babâ ti mbi so mbi ye lo mingi nga tongana kota kamarade ti mbi. Na tango so mbi diko buku Ga ndulu na Jéhovah, * a sara ye mingi na yâ ti fini ti mbi. Mbi diko ni na mbeni bï oko tongaso a hunzi! Ti hinga so Jéhovah ayeke Nzapa ti nzoni bê, a ndu bê ti mbi mingi.
Tongana mbi kiri mbi bâ ngoi kue so mbi mû ti gi na tâ tënë, mbi pensé na tënë ti Jésus so, lo tene: “Ala ngbâ ti hunda ye, na fade a yeke mû ni na ala. Ala ngbâ ti gi ye, na fade ala yeke wara ni. Ala ngbâ ti pika yanga-da, na fade a yeke zi ni na ala.” (Matthieu 7:7). So fadeso mbi wara akiringo tënë so mbi yeke gi ni depuis so, a nzere na mbi mingi, na mbi ye ti fa nga ni na ambeni zo.
Atâa so mbi yeke na ngu 90, mbi bâ so mbi de kete na lege ti yingo. Lakue tongana mbi gue na mbeni bungbi na Da ti Royaume, a yeke tongana mbeni pasa la mbi wara ti manda mbeni ye nga ti duti na tere ti aita ti mbi ti koli na ti wali. Mbi yeke ku kungo ngoi so mbi yeke kiri ti fa ye na azo na yâ ti Paradis na ndo ti sese ge (Apocalypse 21:3, 4). Mbi yeke ku nga ngoi so mbi yeke kiri ti wara tere na azo ti mbi so akui awe nga ti tene mbi manda Bible na ala (Kusala 24:15). Mbi yeke ku kungo ti fa na ala ande pendere matabisi so Jéhovah amû na mbi na mbakoro ti mbi.
^ par. 15 A-Témoin ti Jéhovah la asigigi na ni.


text:
A yeke zingo ande biani azo so akui awe?
Ti mo . . .
a yeke zingo ala?
a yeke zingo ala ape?
mo hinga ape?
YE SO BIBLE ATENE
‘A yeke zingo ande azo na kuâ.’
TËNË SO ABÂ MO TONGANA NYEN?
A yeke dë bê ti mo na ngoi so azo ti mo akui.
A yeke zi mbeto ti kuâ na yâ ti mo.
A yeke mû na mo tâ beku so mo yeke kiri ande ti bâ azo ti mo so akui awe.
E LINGBI TI YEDA BIANI NA YE SO BIBLE ATENE?
En, ndali ti ambeni raison ota tongaso:
Nzapa la amû fini na e. Bible atene so Jéhovah Nzapa “amû na azo kue fini”. (Kusala 17:24, 25; Psaume 36:10). Teti so lo la lo mû fini na acréature kue, lo yeke na ngangu ti kiri ti mû fini na zo so akui awe.
Nzapa azingo ândö azo na kuâ. Bible asara tënë ti azo miombe so a zingo ala lani na kuâ, atâa amaseka, akangba, akoli wala awali. Ambeni akui, na a ninga ape a zingo ala, me mbeni oko asara lango osio na yâ ti dü ti kuâ!
—Jean 11:39-44.
Nzapa ayeke ku kungo ti kiri ti zingo azo na kuâ. Jéhovah ake tënë ti kuâ, lo bâ kuâ tongana mbeni wato (1 aCorinthien 15:26). Lo yeke ku kungo ti sö benda na ndo ti wato so, ti futi lo biani biani na lege so lo yeke zingo akuâ. Lo yeke na kota nzara ti kiri ti mû fini na azo so lo ngbâ ti dabe ti lo na ala ti tene ala kiri aduti na fini na sese.
—Job 14:14, 15.
BÂ TËNË SO
E yeke ga mbakoro na e kui ngbanga ti nyen?
Kiringo tënë ni ayeke na GENÈSE 3:17-19 nga na AROMAIN 5:12.
TI HINGA AMBENI TËNË
Beku wa ayeke dä teti azo so akui awe?
Dutingo ti azo so akui awe ayeke tongana nyen? E yeke kiri ti bâ ala ande la?


text:
1Wayi bala, mere kpara Teyofile, ma ngbü eba ngü ne fü mü teka ngü ka Yesu Kurisito. Angü bi wü kpara kpo ta eyi, ere da eba ngü teka ngü ka Yesu, ta te engu ngbü emere esüka nih de sene ne. Wüh ba ngü la, gegege baka te ewü je gömö wü kpara, de te ewü wu ngü la ta cu de jia wü ne. Kpah bala, ma ngbü ta egïrï lö ngü la. Ma maka eyi mbi. Tïtïne fü ra adu afï, gü ba, ah reke fa sü, te ma ena aba nga wü ngü, de te mere te-wü la, ʼburu fü mü. 4Ma mere bala, teka de mü wu mbi mbi mbi, gü ba, ngü ka Yesu, ta te ewü ngbü erï mü di ne, ah ka-ye de zu ngü fanü. 5Gbü wü re ta te gina Erode ngbü mere miri tete, gbü nga nzö sü ka Yudaya, gara mürü gele ka Me ta ladü de ïrï ye Zakarïya. Ïrï wara ka ta de Elïzabeta, te di kpah gbü nguwa Arona. 6Wü Zakarïya ake wara ye, Elïzabeta, ta ʼbasu mini de züka wü kpara gbü jia Me, te ewü ngbü emere wü rïrï ka Me ʼburu de maguma wü biringbö. 7Amba, wüh bï ye ta nda-wü de, angü Elïzabeta ka-ye ta de wündü. Kpah bala, wüh gbe ka-wü ta eyi ʼbasu mini, re ka-ewü nye sü kpah eyi fa sü. 8Gbü gara sïkpï, wü Zakarïya de wü bu ye ngbü ta emere tima ka-wü gbü Mere Kambü ka Me agbü Yerüsalema. 9Fü ewü amere gele ka mafe kpara, teka afe mene kpara, te ena arï agbü nzïla sü kpa esambü ka Me, teka adi ecuru rü de züka se ye baka kïcï kpala. Fü ïrï Zakarïya akoro me-ye. Fü Zakarïya arï agbü nzïla sü teka amere tima ka gele la engakara Me. 10Gbü lö-ra te Zakarïya rï tete kpala, fü mere bi wü kpara angbü nda-wü da eyi-ta Me kpa etanü. 11Fü malayïka ka Me ayia akoro kpaka Zakarïya kpa esambü ka Me kpala, arü gbü kokpa ede cangalï, de te wüh ngbü ecuru züka se-rü fü Me tete na la. 12Te Zakarïya wu malayïka ka Me la, fü fïngangü kaka ayia adürü ka cürü. 13Fü malayïka la amala ngü fü Zakarïya, gü ba, "Zakarïya, mü kpe cürü de, angü Me je gba ka-mü eyi. Wara mü, Elïzabeta, ena abï ye komoko fü mü. Fü mü agü ïïrï na Yüwane. 14Mü ena angbü de tadu teka ngü kaka. Kpah bala, mere bi wü kpara ena angbü de tadu teka ngü kaka-na. 15Angü ah ena adi de mere kpeke kpara gbü tima ka Me. Te di bala, ah tï anzö fï nda de. Angü, gbü sïkpï te wüh ena ayaka engu tete, Me ena ato wazi ka Nzïla Wazi ye fefe. 16Ah ena alügü mere bi wü di enga Yïsarayele, ta te ewü dürü gbü ngü ka Me ne, ʼburu te züka kaje ka Me. 17Engu ena angbü endoro, da emere tima ka Me, gbü wazi ka Nzïla Wazi Me, gegege baka nda Ïlïya, mürü dofo ka Me ta gügü ne. Ngü te engu ena arï wü kpara di ne, ena areke ngü esüka wü wö ye wü jaji, de wü di wü ʼburu me-ye. Ah ena arï wü mürü kögö-nzö, de wüh fü maguma wü, adu angbü emere züka ngü gbü jia Me. Ah ena areke kpah maguma wü kpara, teka fü ewü angbü nzo, acï nga Mere Miri te Me ena atima." Dela ngü ta te malayïka ka Me mala fü Zakarïya. 18Te Zakarïya je ngü la bala, fü mamaguma akolo. Fü ah ayia amala ngü fü malayïka la, gü ba, "Ngü la, ma ena awu baye baye, gü ba, ah de zu ngü? Angü tïtïne a gbe ka-a eyi ʼbasu mini fa sü." 19Fü malayïka la alügü ngü fefe, gü ba, "Ma de malayïka Gabürele. Ma ngbü erü engakara Me, teka angbü emere wü tima kaka-na. Engu tima ra me-ye teka amala ngü la fü mü. 20Mü le aje ri ra de, neh teka ne? Te di bala, mü tï aro mö de. Mü ena angbü aböbö, zalü akoro gbü sïkpï te wara mü ena ayaka tete." Fü malayïka la ayia anü sü ka-ye. 21Gbü lö-ra engu la, fü ngü la aga gbü jia mere bi wü kpara, te ewü ngbü nda-wü ecï nga Zakarïya kpa etanü ne, afa sü, angü Zakarïya yiri agbü nzïla sü ka Me la eyi fa sü. 22Te Zakarïya koro tete kpa etanü, ah tï aro mö nda tïne de. Fü ah angbü emala ngü fü wü kpara la bü de kpa ye. Fü wü kpara la awu teke, gü ba, Me sere gara ngü eyi fü Zakarïya agbü nzïla sü ka-ye kpala. 23Te sïkpï ka tima ka Zakarïya nza tete, fü engu ayia ago kpa gba ye. 24Sidi nga sïkpï mba cüküʼdaye, fü wara ka, Elïzabeta amaka bu. Fü Elïzabeta amala ngü, gü ba, "Wayi, ni gbo nga ïrï Me, teka züka ngü te engu mere fü ni ne! Angü ngü ta te wüh ngbü efala ni di ne, Me reke ngü engu na la eyi." Fü Elïzabeta ayia awo ngü la teka fe ʼburuve. Ah mala fü wü kpara ʼburu ʼburu de. 26Fütanga ngü la, fü Me ayia atima malayïka ka-ye, Gabürele, kpaka gara jaji würüse de ïrï ye Marïya, agbü gara kötï de ïrï ye Nazareta, gbü nga nzö sü ka Galïlaya. Ngü la mere te-ye, o bu Elïzabeta mere eyi fe maʼdiya. Marïya ta de jaji würüse, te wüh dara engu fü gara komoko de ïrï ye Yüsefa, ta te di gbü nguwa Miri Davidi. 28Fü Malayïka Gabürele ayia arï kpaka Marïya kpa esambü, amala ngü fefe, gü ba, "Mandï fü mü, Marïya. Mü ngbü de tadu, angü Me ladü tundu de mü. Ah o züka maguma ye eyi te mü, fü ah ato mere wazi fü mü teka ngü la." 29Te Marïya je ngü la bala, fü mamaguma agürü. Fü ah angbü da eyi-ta tete-ye, gü ba, si-ngü gbü mandï la gü neh fe? 30Fü malayïka la amala ngü fefe, gü ba, "Marïya, mü kpe cürü de, angü ngü ka-mü reke gbü jia Me fa sü. 31Mü ena amaka bu, fü mü abï ye komoko, agü ïïrï na Yesu. 32Mbarase la, ah ena angbü mere kpara. Wüh ena angbü eï engu Ye Me. Mere Me ena ato wazi fefe, de ah ngbü mere miri füh kpökpö ka kundu ye, Davidi. 33Ah ena angbü mere miri gbü nzö nguwa Yïsarayele ʼburu, fï mere badi. Wazi miri kaka tï anza kpo fï de." 34Baka te Marïya je ngü la bala, fü ah amala ngü fü malayïka la, gü ba, "Apa! Ngü la ena amere te-ye bala, neh baye baye? Baka te ni wu ngü ka komoko nda-ni la de ne." 35Fü malayïka alügü ngü fefe, gü ba, "Nzïla Wazi Me ena ato wazi la fü mü me-ye. Angü mbarase de te mü ena abï ne, ah ena adi de Ye Me. 36Mü ceka la, mürü mü, Elïzabeta, maka bu kpah eyi, gbü gbe ye. Wü kpara ngbü ta efala engu, gü ba, 'Ah de wündü, ah tï abï ye de.' Tïtïne engu eyi de bu, fe maʼdiya dene. 37Angü ngü te ena afa Me, nda kü ma." 38Te Marïya je ngü la bala, fü ah amala, gü ba, "Wayi, ma de labï ka Me. Ma eyi esa rïrï kaka. Ah le fü ngü la amere te-ye fere, baka te mü mala la." Fütanga ngü la, fü malayïka la ayia ace engu, anü sü ka-ye. 39Te Marïya je nga Elïzabeta, gü ba, engu eyi de bu ye ne, fü ah ayia bü kere, gbü wü sïkpï la, anü aceka Elïzabeta, agba wü Zakarïya, te di eze wü da agbü Yudaya. 40Te engu koro agba Zakarïya, fü ah amaka Elïzabeta, agü mandï fefe. 41Te Elïzabeta je ri Marïya, te gü mandï fü ye ne, fü engu awu ʼduwa te mbarase kpo da emere wutu guvu ye. Fü Elïzabeta amaka wazi ka Nzïla Wazi Me, amala ngü de ri ye kpa tikpi, gü ba, "Marïya, Me le ngü ka-mü eyi fanü, fa wü würüse füh kotö ne ʼburu. Kpah bala, engu ena ato wazi fü mbarase, de te mü ena abï ne. 43De-mü, te mü di de ni ye Miri ka-ra ne, mü koro aceka ra tïne bü cu me-mü bane? Apa! Ngü la neh baye? 44Marïya, mü ceka la, te ma je ri mü, de te mü to mandï fere ne, mbarase kpo ʼduwa da emere wutu de tadu guvu ra. 45Züka ngü di fü mü, de te mü to maguma mü eyi fü Me, teka ale ngü de te engu mala fü mü ne. Te di bala, wü ngü la ena amere te-wü ʼburu tenga riri na, ba e te engu mala fü mü." Dela ngü te Elïzabeta mala fü Marïya. 46Teka ngü la, fü Marïya angbü de tadu, ayia akpo ebï ci, gü ba, "Maguma ra ngbü eyi de mere tadu. 47Ma egbo nga ïrï Mere Me, te küwa ra ne. 48Angü engu fï nga ra eyi, te ma di de labï kaka-na ne. Akpo enatikine, anü kpa engagira nü, wü kpara ʼburu ena adi emala nga ra, gü ba, 'Ma de würüse te Me to züka ngü eyi fefe.' 49Me mere mere kpeke ngü eyi fere. Ma egbo nga ïïrï na, angü engu de wazi fa sü. Ah ka-ye kpah nzïla. 50Wü kpara ʼburu, te ewü ngbü emere rïrï kaka, engu ena aküwa ewü fï mere badi. 51Ah ngbü emere wü mere kpeke ngü. Ah baya wü mürü kögö-nzö eyi, angü wawazi na fa sü. 52Ah gügürü wü miri, de te ewü ngbü engbü gbü nzö wü kpara füh kotö ne, eyi ʼburu kötö. Fü ah aza wü kükürü kpara, adu ao da ewü. 53Ah to mere bi wü e fü wü kpara, te ewü ngbü ekpi de tala ne. Amba wü kpara, ta te ewü di de mere bi wü e esaka wü ne, ah liki ewü eyi de kpa wü kükürü. 54Ah koro teka ale ta-ngü te wü kpara ka-ye, wü di enga Yïsarayele, de züka maguma ye, 55kpah baka ngü ta te engu mala fü Abarayama, gü ba, 'Ni ena amere wü ngü la bala te gara fefe na, de wü di ye ʼburu, fï mere badi,' ne." Dela ci ta te Marïya bï, te engu koro tete kpaka Elïzabeta. 56Fü Marïya angbü kpaka Elïzabeta kpala, teka wü fe bata. Fü ah ayia ago kpa gba wü, agbü Nazareta. 57Fütanga ngü la, fü sïkpï ka Elïzabeta ayia atï teka ayaka. Fü engu ayaka mbarase ka-ye la, jaji komoko. 58Te wü bu ye Elïzabeta, de wü mürü ye na je ngü la, fü ewü angbü de tadu afa sü, gü ba, "Me to züka ngü eyi fefe." 59Gbü sïkpï ʼbajena, fütanga yayaka la, fü ewü akoro, teka agü mbarase la esa basa. Wüh le ta agü ïrï wö ye na, Zakarïya, eküküte. 60Fü Elïzabeta ace kpo, gü ba, "Aʼa, ïïrï na ena adi Yüwane." 61Fü ewü alügü ngü fefe, gü ba, "Apa! Ïrï kpara baka e la ladü gbü nguwa yi fanü? Ah nda ma." 62Fü ewü ayi-ta Zakarïya bü de kpa wü, gbü ngü la, angü ah tï aro mö nda de. Wüh gü ba, "Ye ele de wüh gü ïrï mbarase ne, neh da?" 63Fü Zakarïya ayo köcökpa. Fü ah aba ngü fefeh, gü ba, "Ïïrï na de Yüwane." Fü ngü la aga gbü jia wü kpara ʼburu aga afa sü. 64Kpah bü gbü lö-ra engu la, fü mi Zakarïya ayia afuru te-ye. Fü ah akpo tïne da ero mö mbölö mbölö. Fü ah akpo da egbo nga ïrï Me de mere ri ye kpa tikpi. 65Teka ngü la, fü cürü arï te wü bu ye na la afa sü. Fü ngü la awü, abaya esüka wü kpara te nga nzö rüvü ka Yudaya sela ʼburu, tïne ʼduwa ba-neh-ene-la. 66Mene wü kpara ʼburu ta te ewü je nga ngü la, fü ewü angbü de mere fïngangü, da eyi-ta ngü esüka wü, gü ba, "Apa! Ngü ka mbarase la, ah ena angbü te gara, neh baye?" Angü wüh tï eyi awu, gü ba, mbarase la, Me to wazi eyi me-ye fefe fanü fanü. 67Fütanga ngü la, fü Nzïla Wazi Me ato wazi fü Zakarïya. Fü engu akpo da emala ngü baka mürü dofo, da ebï ci, gü ba, 68"Gbo nga e fü Mere Me, te di de Mere Miri agbü kpï, te ngbü gbü nzö wü kpara ka-ye, wü Yïsarayele. Nih gbo nga ïrï Mere Me, angü ah koro eyi teka aküwa nih, wü kpara ka-ye. 69Me tima kpeke kpara eyi teka aküwa nih, engu de kundu ye Miri Davidi. 70Ah mala ta wü ngü la gügü gömö wü mürü dofo ka-ye, 71gü ba, 'Ni ena atima Mere Miri, te ena aküwa nih esaka wü vügü ka-nih.' 72Wayi, Me sere züka maguma ye eyi fü nih. Ah fï nga ngü ta te engu mala fü kundu nih, Abarayama ne, eyi, 73gbü sïkpï ta te ewü nzö ngüte tete ake di, gü ba, 74'Ni ena aküwa nih esaka wü vügü ka-nih, teka fü nih amere tima ka-ni de wazi, cürü tïne ma. 75Teka de nih ngbü ba züka wü kpara ka-ni, da emere wü züka ngü gbü jia ni, te nga wü sïkpï ʼburu, o nih di la ladü de jia nih, füh kotö sene.' 76Te di bala, de-mü, ye ra, wüh ena angbü eï mü, gü ba, mü de mürü dofo ka Mere Me. Angü mü ena anü kpa engagira nü, da ereke kaje fü Mere Miri te Me ena atima. 77Kpah teka agü tamu ngü la fü wü kpara kaka, gü ba, 'Ah ena akoro teka aküwa ewü, angü ah ena aboro siti ngü ka-ewü.' 78Kükürü de, angü züka maguma ka Me fü nih fa sü. Engu ena atima kpara te ena aküwa nih, te ena alofo sü fü nih füh kotö ne. 79Teka ngü la, sü ena alofo gbü jia wü kpara ʼburu, ta te ewü ngbü gbü mbiri sü ka kpi ne, alofo. Nih ena angbü endoro tïne te züka kaje, de gu ngü emaguma nih teka ngü ka Me." Dela ci ka Zakarïya ta te engu bï teka ngü ka ye ye, Yüwane Mürü Babatïza ne. 80Fü mbarase la aga, akoro mere komoko. Fü engu amaka kpah wazi, angbü kpeke kpara gbü jia Me. Fü engu angbü kpa etü gü kpala, zalü koro di gbü sïkpï, te engu koro gü tamu ye fü wü di enga Yïsarayele tete.
Copyright
Learn More


text:
1Ayeke nzoni ala baa e tongana azo ti kua ti Christ, awabatango taa-tënë ti Nzapa so angba na hondengo ni. 2Me ye so a yeke hunda na awabatango-ye, ayeke titene ala sara kua ti ala na legeni. 3Ti mbi, tongana ala ye ti fâ ngbanga ti mbi wala mbeni bongbi ti fango ngbanga nde, ngbanga ti mbi ayeke daa pepe; mbi yeke fâ nga ngbanga ti mbi wani pepe. 4Na be ti mbi, mbi baa mbeni sioni ye ayeke na li ti mbi oko pepe, me so laa asara si mbi ga zo ti mbirimbiri pepe. Kota Gbia laa ayeke fâ ngbanga ti mbi. 5Ndani laa, alingbi ala fâ ngbanga na li ti zo kozo pepe si ngoi ni alingbi, ala ku Kota Gbia aga si. Ye so angba na hondengo ni na ya ti vukongo ndo, fade lo yeke fa ni na gigi polele; aye so azo aleke na be ti ala ti sarango ni, fade lo sigigi na nda ni. Tongaso, Nzapa ayeke gonda zo oko oko alingbi na kua so lo sara. 6A-ita, ndali ti ala, mbi mu ambeni tapande so ti tene tënë na ndö ti mbi na Apolos si ala manda nda ti mato so: “Alingbi zo oko oko aluti gi na ndö ti tënë so a su na mbeti, awe.” Tongaso si ala zia lege ti baba ti ala so asara si ala yeke mu mbage ti mbeni zo ti ke mbeni so. 7Biani, zo wa laa atene na mo atene, mo hon azo kue? Aye so mo yeke na ni so, Nzapa laa amu ni na mo pepe? Tongana Nzapa laa amu ni na mo, ngbanga ti nyen laa mo yeke gonda tere ti mo daa, mo baa mo tene, aye so mo yeke na ni so a mu na mo mungo pepe? 8Ka so ala wara aye so kue ala ye ni awe so! Ka so ala ga azo ti mosoro awe so! Ala ga agbia awe si e ngba ti e asenge zo so ma? Ti be ti mbi, mbi ye titene ala ga agbia biani si e na ala kue, e le-gbia! 9Mbi baa ti mbi, mbi tene, Nzapa amu e awatokua azia e ndangba ti azo kue. E yeke tongana azo so a fâ ngbanga ti kuâ na li ti ala awe: e ga ye ti ngia na le ti azo ti dunia kue, na le ti a-ange nga na le ti azo. 10Ndali ti Christ, e ga azo so li ti ala ayeke daa pepe, me ti ala, ala ga azo ti ndara na lege ti gango so ala ga oko na Christ. E yeke ti e na ngangu pepe, me ti ala, ala yeke na ngangu. Azo ayeke ne ala, me ti e, azo ayeke baa e tongana ambumbuse zo. 11Nzara ti kobe ayeke sara e, nzara ti ngu ayeke sara e, e yeke na bongo pepe, azo ayeke sara sioni na e, e yeke tambula gi na nduzu na nduzu, ngbii asi fadeso. 12E yeke wara kobe ti yanga ti e na gbiki ti li ti e. Azo ayeke zonga e, me e yeke sara tufa na ndö ti ala; azo ayeke sara ngangu na e, me e yeke kanga be ti e; 13azo ayeke tene sioni tënë na tere ti e, e yeke sara si be ti azo ade. E yeke tongana azende ti dunia so, afungo ye so azo ayeke bi na ngonda, ngbii asi fadeso. 14Mbi su mbeti so na ala ti zia kamene na le ti ala pepe, me ti mu wango na ala tongana ti so zo ayeke sara na amolenge ti lo so lo ye ala mingi. 15Biani, ataa azo saki baleoko laa afa lege na ala si ala ga oko na Christ, ala yeke na ababâ mingi pepe: mbi laa mbi du ala si ala ga oko na Christ na lege ti Nzoni Tënë so mbi fa na ala. 16Tongaso, mbi hunda na ala mingi titene ala sara ye tongana mbi. 17Ndali ti tënë so, mbi tokua Timothée na ala, molenge ti mbi so mbi ye lo mingi, lo ngba lakue ti mu lege ti Kota Gbia. Fade lo yeke dabe ti ala na lege so mbi mu peko ti Christ na peko ti so mbi ga oko na lo; lo yeke dabe ti ala na aye so mbi yeke fa ni na ndo kue, na ya ti a-Eglize kue. 18Ambeni zo na popo ti ala abaa ti ala atene, mbi yeke kiri ti si na ndo ti ala pepe, nilaa baba ti azo ni ahon ndoni so. 19Me tongana Kota Gbia ayeda, fade mbi yeke si na ala kâ fafadeso. Tongana mbi si ande, mbi ye ti ma tënë ti azo ti baba so pepe, me mbi ye ti baa ngangu ti ala ti sarango na ye. 20Biani, Kodro-gbia ti Nzapa ayeke dikongo gba ti atënë pepe, me ayeke ngangu ti sarango na ye. 21Ala ye nyen? Ala ye mbi mu fimbo si mbi ga na ni na tere ti ala? Wala ala ye mbi sara ngangu na ala pepe, ti fa na ala so mbi ye ala?
Copyright
Learn More