text:
CHAPITRE 32
Nyen la Ndia amû lege na zo ti sara na lâ ti Sabbat?
MATTHIEU 12:9-14 MARC 3:1-6 LUC 6:6-11
LO SAVA MABOKO TI MBENI KOLI NA LÂ TI SABBAT
Na ngoi ti mbeni Sabbat ni nde, Jésus ague na mbeni synagogue, peut-être na Galilée. Kâ, lo wara mbeni koli so maboko ti lo ti koli abuba (Luc 6:6). Me lê ti ascribe na aFarizien ayeke gi na ndo ti Jésus. Ngbanga nyen? Ala fa tâ ye so ayeke biani na yâ ti bê ti ala na ngoi so ala hunda ndo, a tene: “Ndia amû lege na zo ti sava azo na lâ ti Sabbat?”—Matthieu 12:10.
Amokonzi-nzapa ti aJuif atene so Ndia amû lege na zo ti sava mbeni zo na lâ ti Sabbat, gi tongana fini ti zo ni so ayeke na yâ ti kpale. Me, na tapande, a yeke na lege ni ape ti kiri na bio ti mbeni zo na place ni wala ti soigné entorse, ngbanga ti so aye ni so ayeke nga kota kpale mingi ape. A yeke polele so, ascribe na aFarizien ayeke hunda lani ndo tongaso, pëpe ngbanga ti so ala sara mawa ti koli so kobela awoko lo depuis, me ngbanga ti so ala yeke gi gi lani lege ti wara Jésus na yâ ti atënë ti lo.
Me Jésus amä gbe ti tënë so ala ye ti tene so. Lo bâ so ala gue ayo mingi na yâ ti atënë ti ala, nga ala gue nde mingi na ye so Mbeti ti Nzapa afa na ndo ti tënë ti aye so zo adoit ti sara ni pëpe na lâ ti Sabbat (Exode 20:8-10). Lo tingbi na mara ti azo tongaso awe, so ayeke na sioni bango ndo na ndo ti amiracle so lo sara. Me Jésus abi mbeni tënë na sese na ngoi so lo tene na koli so maboko ti lo abuba so, lo tene: “Londo mo ga mo luti na milieu.”—Marc 3:3.
Jésus atourné na mbage ti ascribe na aFarizien ni, lo tene: “Na popo ti ala so, zo wa la tongana lo yeke na taba oko, na taba ni atï na dû na lâ ti Sabbat, lo yeke gue ti mû lo ti sigi na ni ape?” (Matthieu 12:11). Teti so taba ayeke mbeni ye ti warango na nginza lani, ala peut ande pëpe ti yeda si taba ni angbâ na yâ ti dû juska ndo ahan ngbanga ti lo kui, na tongana lo kui, andâ nginza lâ ahon so. Na ndo ni, Bible atene: ‛Zo ti mbilimbili abâ lege ti anyama ti lo nzoni.ʼ—aProverbe 12:10.
Na ziango kamba na popo ti aye ni so, Jésus atene: “Ngere ti zo ahon ti taba! Tongaso, ndia amû lege na zo ti sara ye ti nzoni na lâ ti Sabbat.” (Matthieu 12:12). Ni la, a yeke duti ande pëpe dorongo ndia ti Sabbat tongana Jésus nga kue asava mbeni zo na lango ni so. Amokonzi-nzapa ti aJuif so apeut nga ti ke tënë ni ape, ngbanga ti so tënë ni ayeke na lege ni nga afa so lo bâ mawa ti zo. Ni la, ala zi nga yanga kete na ndo ni ape.
Jésus abâ ala oko oko kue, na mawa nga ngonzo asara lo ndali ti so bango ndo ti ala ayeke na lege ni ape. Na pekoni, lo tene na koli ni, lo tene: “Yôro yâ ti maboko ti mo.” (Matthieu 12:13). Maboko ti koli ni akiri aga nzoni, tâ gi na ngoi so lo yôro yâ ti maboko ti lo ni. Tere ti koli ni anzere mingi. Me ka ti awato ti Jésus ayeke tongana nyen?
A hon ti tene tere ti ala nga kue anzere ndali ti so maboko ti koli so akiri aga nzoni, aFarizien ni asigi, na hio ala gue ala wara “azo ti Hérode ti mä tere ti tene ala fâ Jésus.” (Marc 3:6). Na yâ ti bungbi ti kama-poroso so, a yeke wara nga ambeni membre ti bungbi ti vorongo nzapa so a iri ala aSadducéen. Mingi ni, aSadducéen na aFarizien ayeke mä ka tere ape, me ti ge ala mä tere nzoni ti ke Jésus.


c: text/html

text: 1 Paul, mbeni bazengele ti Christ Jésus na lege ti ye so bê ti Nzapa aye, legeoko na ita ti e Timothée, atokua mbeti so na congrégation ti Nzapa so ayeke na Corinthe, nga na ala kue so ayeke nzoni-kue so ayeke na yâ ti sese ti Achaïe kue:2 Zia kota nzobe nga na siriri so alondo na Nzapa Babâ ti e, nga so alondo na Seigneur Jésus Christ aduti na ALA.3 Zia a gonda Nzapa na Babâ ti Seigneur ti e Jésus Christ, Babâ so ayeke sara nzoni bê mingi na zo nga Nzapa ti dengo bê kue,4 lo so adë bê ti e na yâ ti ye ti vundu kue so e wara, si e lingbi ti dë bê ti ala so ayeke na yâ ti ye ti vundu nde nde kue, na lege ti dengo bê so Nzapa angbâ ti dë bê ti e na ni.5 Legeoko tongana ti so apasi so e bâ ndali ti Christ awu mingi, dengo bê so e wara awu mingi nga na lege ti Christ.6 Tongana e yeke na yâ ti ye ti vundu, nda ni ayeke ti tene bê ti ALA adë na ALA wara salut. Tongana a yeke dë bê ti e, nda ni ayeke ti tene bê ti ALA adë, si ALA wara lege ti gbu ngangu na yâ ti a-oko pasi so e yeke bâ so.7 Tongaso beku so e yeke na ni na ndo ti ALA ayengi pëpe, teti e hinga e tene gi tongana ti so ALA yeke bâ pasi tongana e, fade ALA yeke wara nga dengo bê tongana e.8 Aita, e ye si ALA hinga tënë ti vundu so asi na e lani na yâ ti kodoro-komanda ti Asie: A sara lani pasi mingi na e, pasi ni ahon ngangu ti e biani, na a sara si e hinga pëpe wala e yeke ngbâ na fini.9 Ti tâ tënë ni, e wani e bâ ti e lani so a dë ngbanga ti kuâ na li ti e awe. Ye so asi ti tene e zia bê ti e na e wani pëpe, me na Nzapa so ayeke zingo akuâ.10 Lo zi e lani na yâ ti kota ye ti kuâ tongaso, na e yeke na beku so lo yeke kiri ande ti zi e.11 ALA nga, ALA lingbi ti sara mbeni ye ndali ti e na lege ti vorongo tere ti ALA na Nzapa. Tongana ALA sara ni, a yeke sara si azo mingi ayeke kiri ande singila na Nzapa ndali ti e ngbanga ti so a sara nzoni bê na e na peko ti sambela ti azo mingi mingi.12 Ye so e yeke pika kate ti e ngbanga ni na so yingo-ti-hinga ti e ayeda na ni ayeke so: sarango ye ti e na yâ ti dunia so, na mbilimbili na mbage ti ALA, ayeke na mbeni lege so ayeke nzoni-kue nga na vuru bê so alondo na Nzapa; a yeke pëpe na lege ti ndara ti dunia so, me na lege ti kota nzobe ti Nzapa.13 Biani tënë so e yeke sû na ALA ayeke mbeni tënë nde pëpe, gi so ALA hinga ni nzoni wala so ALA yeda na ni. Nga, mbi yeke na beku so ALA yeke ngbâ ande ti yeda na atënë ni so juska na nda ni,14 legeoko tongana ti so ALA yeda kamême so e yeke ye so ALA yeke pika kate ti ALA ngbanga ni, fade ALA nga ALA yeke duti ye so e yeke pika kate ti e ngbanga ni na lâ ti Seigneur ti e Jésus.15 Tongaso, na lege ti beku so, mbi leke na bê ti mbi kozoni ti gue na ALA kâ, si ALA lingbi ti wara lege ti duti na ngia ti fani use ni.16 Na tongana mbi duti kete na ALA awe, mbi yeke gue na Macédoine. Na pekoni mbi yeke londo na Macédoine mbi kiri na mbage ti ALA, na nda ni ALA zia mbi na lege mbi gue na Judée.17 Biani, na ngoi so mbi leke tënë so na bê ti mbi, mbi bâ ni tongana tënë ti ngia? Wala aye so mbi leke ti sara, mbi leke ti sara ni alingbi na ye ti mitele? si mbi tene “En, En” na pekoni “Ên-ën, Ên-ën”?18 Me tongana ti so Nzapa ayeke be-ta-zo, atënë so e tene na ALA ayeke En na Ên-ën pëpe.19 Teti Christ Jésus, Molenge ti Nzapa, so mbi na Silvain na Timothée e fa tënë ti lo na popo ti ALA, aga lani En na Ên-ën pëpe, me ti lo En ni ayeke gi En.20 Ngbanga ti so atâa wungo ti azendo ti Nzapa ayeke oke, kue aga En na lege ti lo. Tongaso nga, na lege ti lo e tene “Amen” na Nzapa, si e lingbi ti mû gloire na Nzapa.21 Me zo so afa atene e na ALA e yeke ti Christ nga zo so asoro* e ayeke Nzapa.22 Lo kpo nga nzoroko ti lo na ndo ti e na lo mû na e ye so afa atene ye so ayeke ga ayeke si biani, ye ni so ayeke yingo so lo zia na yâ ti bê ti e.23 Mbi iri Nzapa ti duti tongana témoin ti ke âme ti mbi: a yeke ti tene ALA kiri ALA wara vundu pëpe si mbi de mbi si na Corinthe pëpe.24 Mbi tene pëpe so e yeke azo so akomande na ndo ti mabe ti ALA, me e yeke amba ti ALA awakua ndali ti ngia ti ALA, teti a yeke na lege ti mabe ti ALA si ALA yeke luti so.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tënë so Nzapa ahonde ndani: vorongo Nzapa na bê kue (14-16)
3 Tënë so, zo alingbi ti zia bê ti lo na ndö ni: Tongana mbeni zo agi ti ga zo ti bango ndo na ndö ti congrégation,+ lo sara nzara ti mbeni kusala so ayeke nzoni mingi.2 A yeke nzoni zo ti bango ndo na ndö ti congrégation aduti zo so tënë ayeke na li ti lo pëpe, koli ti wali oko, sarango ye ti terê ti lo ayeke lakue nzoni, lo bata bibe ti lo nzoni,+ lo sara ye kirikiri pëpe, lo yeke zo ti yambango agene nzoni,+ lo yeke zo so ahinga ti fa ye nzoni,+3 lo yeke ngbâa ti sämba pëpe,+ lo yeke zo ti sarango ye na zo na ngangu pëpe,* me lo yeke zo so asara ye na lege ni,*+ lo yeke zo so aye tiri pëpe,+ lo yeke zo ti yengo nginza pëpe,+4 lo yeke fa lege nzoni mingi na azo ti da ti lo,* amolenge ti lo ayeke woko terê na gbe ti lo na bê ti ala kue,+5 (ndali ti so tongana mbeni zo ahinga ti fa lege nzoni na azo ti da ti lo wani pëpe,* lo yeke bata ande congrégation ti Nzapa ni tongana nyen?),6 lo yeke mbeni fini zo na yâ ti mabe pëpe,+ si baba ahon ndö ti lo pëpe na lo tï pëpe na gbe ti ngbanga so a dë na li ti Zabolo.7 Nga, a yeke nzoni azo ti gigi asara nzoni tënë ti lo,+ si azo atene sioni tënë na ndö ti lo pëpe na lo tï pëpe na yâ ti kûkû ti Zabolo.8 A yeke nzoni awakua ti mungo maboko aduti azo so ane terê ti ala, yanga ti ala ayeke use use pëpe,* ala yeke azo so abi terê ti ala na yâ ti nyongo vin pëpe, ala sara bê ti warango ye na lege ti likisi pëpe,+9 nga tënë ti mabe so Nzapa ahonde ndani, ala bata ni na nzoni conscience.+10 Nga, zia a tara ala kozoni ti bâ wala ala lingbi na kua ni, zia ala sara kua tongana awakua tongana tënë ayeke na li ti ala pëpe.+11 Legeoko nga, a yeke nzoni awali aduti azo so ane terê ti ala, ala duti azo ti pango zo pëpe,+ sarango ye ti terê ti ala ayeke lakue nzoni, ala yeke be-ta-zo na yâ ti aye kue.+12 Zia awakua ti mungo maboko aduti akoli so ayeke gï na wali oko, ala fa lege nzoni na amolenge ti ala nga na azo ti da ti ala.13 Akoli so ayeke sara kua pendere mingi, ala yeke wara nzoni iri nga ala lingbi ti sara tënë ti mabe na Christ Jésus na kamene oko pëpe.14 Atâa so mbi yeke na beku ti si na mo kâ fafadeso, mbi yeke sû mbeti so na mo,15 si tongana mbi si hio pëpe, mo hinga tongana nyen ti sara ye na popo ti azo ti da ti Nzapa,+ so ti tene congrégation ti Nzapa so ayeke na fini, pilier nga na gere ti tâ tënë.16 Biani, tënë so Nzapa ahonde ndani, so ti tene tënë ti vorongo Nzapa na bê kue so, ayeke kota tënë mingi: ‘A fa lo na gigi na yâ ti mitele,+ a diko lo tongana zo ti mbilimbili na yâ ti yingo,+ lo si na a-ange,+ a fa tënë na ndö ti lo na popo ti amara,+ a mä na bê na lo na yâ ti dunia so,+ a mû lo na nduzu na yâ ti gloire.’


text: 1 Gbia David aga mbakoro awe,+ ngu* ti lo ayeke mingi. Atâa so a yeke bi bongo na terê ti lo, terê ti lo amû wâ pëpe.2 Tongaso, awakua ti lo atene na lo: “Zia a gi mbeni maseka-wali so ade ti hinga koli pëpe a ga na lo na mo seigneur na gbia ti e ti tene lo bâ lege ti mo. Lo yeke lango na kate ti mo seigneur na gbia ti e tongaso si terê ti mo amû wâ.”3 Awakua ni agi ndo na yâ ti kodro ti Israël kue ti wara mbeni maseka-wali so ayeke pendere mingi. Ala wara Abishag,+ zo ti gbata ti Sunem,+ na ala ga na lo na gbia.4 Maseka-wali ni ayeke pendere mingi; lo ga zo so ayeke bâ lege ti gbia, me gbia abungbi na lo koli na wali pëpe.5 Me ti Adonijah,+ molenge ti Hagguith, lo bâ terê ti lo so lo ga kota zo awe. Lo tene: “Mbi la mbi yeke ga ande gbia!” Lo wara mbeni puse ti mbarata, azo ti kpengo na mbarata nga na azo 50 ti mû loro na devant ti lo.+6 Me lâ oko babâ ti lo ahunda lo na ndö ni pëpe,* atene: “Mo sara tongaso ngbanga ti nyen?” Lo nga lo yeke pendere koli mingi, na mama ti lo adü lo na peko ti Absalom.7 Adonijah apika patara na Joab, molenge ti Zéruïah, nga na prêtre Abiathar,+ na ala yeda ti mû maboko na lo.+8 Me prêtre Zadoc,+ Bénaïah,+ so ayeke molenge ti Jéhoïada, prophète Nathan,+ Shiméï,+ Réï nga na angangu turugu ti David+ amû maboko na Adonijah pëpe.9 Mbeni lâ, Adonijah afâ ataba, abagara nga na anyama so akono pendere, lo mû na sandaga+ na terê ti tênë ti Zohéleth so ayeke nduru na ngu ti En-Roguel. Lo tisa aita ti lo ti koli kue, so ayeke amolenge ti gbia, nga na azo ti Juda kue, so ayeke awakua ti gbia.10 Me prophète Nathan, Bénaïah nga na angangu turugu ni, lo tisa ala pëpe; même ita ti lo Salomon, lo tisa lo pëpe.11 Tongaso, Nathan+ atene na Bath-Shéba,+ mama ti Salomon,+ lo tene: “Mo mä ape? Adonijah,+ molenge ti Hagguith, aga gbia awe, na seigneur ti e David ahinga ye oko dä pëpe.12 Pardon, mo ga mbi fa na mo ye so a lingbi mo sara, si mo sö fini ti mo nga na fini ti* molenge ti mo Salomon.+13 Mo gue na ndo ti Gbia David, mo hunda lo, mo tene: ‘Seigneur na gbia ti mbi, mo deba lani na mbi zo ti kua ti mo ape? mo tene: “Molenge ti mo Salomon la ayeke ga gbia na peko ti mbi nga lo la lo yeke duti ande na ndö ti trône ti mbi.”+ Ka a sara tongana nyen si Adonijah aga gbia so?’14 Na ngoi so mo ngbâ ti sara tënë, mbi yeke lï na peko ti mo, na mbi yeke tene gï oko tënë so mo tene so.”15 Tongaso, Bath-Shéba ague na ndo ti gbia, na yâ ti chambre ti lo. Gbia aga mbakoro mingi, na Abishag,+ zo ti kodro ti Sunem, ayeke bâ lege ti gbia.16 Bath-Shéba akuku, lo kpo li ti lo na sese na gbe ti gbia. Gbia ahunda lo, atene: “Nyen la mo ye ti hunda?”17 Lo kiri tënë, lo tene: “Seigneur ti mbi, mo la mo deba yanga na mbi zo ti kua ti mo na iri ti Jéhovah Nzapa ti mo, mo tene: ‘Molenge ti mo Salomon la ayeke ga gbia na peko ti mbi nga lo la lo yeke duti ande na ndö ti trône ti mbi.’+18 Me Adonijah la aga gbia, na seigneur na gbia ti mbi ahinga ye oko dä pëpe.+19 Lo fâ gbâ ti akoli-bagara, anyama so akono pendere nga na ataba, lo mû na sandaga. Lo tisa amolenge ti gbia kue ti koli, prêtre Abiathar nga na Joab, mokonzi ti aturugu.+ Me lo tisa wakua ti mo Salomon pëpe.+20 Ti fadeso, seigneur na gbia ti mbi, lê ti azo ti Israël kue ayeke na mbage ti mo ti tene mo fa na ala zo so ayeke duti ande na ndö ti trône ti mo na peko ti mo.21 Tongaso pëpe, gï so seigneur na gbia ti mbi ayeke wu terê ti lo tongana ti akotara ti lo, a yeke bâ mbi na molenge ti mbi Salomon tongana azo ti kango kodro.”22 Na ngoi so Bath-Shéba angbâ ti sara tënë na gbia, prophète Nathan asi.+23 Hio, a tene na gbia, a tene: “Prophète Nathan aga!” Lo lï, lo gue na gbe ti gbia, lo kuku, lo kpo li ti lo na sese.24 Nathan ahunda ndo, atene: “Seigneur na gbia ti mbi, mo la mo tene Adonijah ayeke ga ande gbia na peko ti mo, nga lo la lo yeke duti ande na ndö ti trône ti mo?+25 Mbi hunda ndo ni senge pëpe, ndali ti so laso lo gue ti fâ gbâ ti akoli-bagara, anyama so akono pendere nga na gbâ ti ataba ti mû na sandaga.+ Lo tisa amolenge ti gbia ti koli kue, amokonzi ti aturugu nga na prêtre Abiathar.+ Na ndembe so, lo na ala la ayeke te ye nga ayeke nyon ye kâ, nga ala yeke dekongo, atene: ‘Gbia Adonijah na nduzu!’26 Me mbi wakua ti mo, prêtre Zadoc, Bénaïah+ molenge ti Jéhoïada nga na wakua ti mo Salomon, lo tisa e pëpe.27 Eskê seigneur na gbia ti mbi la ayeda ti tene Adonijah aga gbia, me lo girisa ti fa na mbi wakua ti lo zo so ayeke duti ande na ndö ti trône ti lo na peko ti lo?”28 Gbia David atene na lo: “Iri na mbi Bath-Shéba.” Bath-Shéba alï, na lo luti na devant ti gbia.29 Na pekoni, gbia adeba, atene: “Ti tâ tënë ni, so Jéhovah, so asö mbi* na yâ ti aye ti vundu kue, ayeke na fini,+30 gï tongana ti so mbi deba yanga ti mbi lani na mo na iri ti Jéhovah Nzapa ti Israël, mbi tene: ‘Molenge ti mo Salomon la ayeke ga ande gbia na peko ti mbi, nga lo la lo yeke duti ande na ndö ti trône ti mbi na peko ti mbi’, laso mbi yeke sara ye alingbi na tënë so mbi tene.”31 Na pekoni, Bath-Shéba akuku na gbe ti gbia, lo kpo li ti lo na sese na lo tene: “Zia seigneur ti mbi Gbia David angbâ na fini lakue lakue!”32 Hio, Gbia David atene: “Iri na mbi prêtre Zadoc, prophète Nathan nga na Bénaïah+ molenge ti Jéhoïada.”+ Ala ga aluti na devant ti gbia.33 Gbia atene na ala: “Ala mû awakua ti mbi seigneur ti ala na terê ti ala, ala mû molenge ti mbi Salomon ala zia lo na ndö ti vuko kororo* ti mbi,+ ala gue na lo na terê ti ngu ti Guihon.+34 Prêtre Zadoc na prophète Nathan ayeke tuku mafuta na li ti lo+ si lo ga gbia na ndö ti azo ti Israël. Na pekoni, ala hûru didi nga ala dekongo, atene: ‘Gbia Salomon na nduzu! Gbia Salomon na nduzu!’+35 Ala tï na peko ti lo ala kiri ge, na lo yeke lï lo duti na ndö ti trône ti mbi. Lo yeke ga gbia na peko ti mbi, na mbi yeke zia lo ti komande na ndö ti azo ti Israël na ti Juda.”36 Hio Bénaïah molenge ti Jéhoïada atene na gbia: “Amen! Zia Jéhovah Nzapa ti seigneur na gbia ti mbi afa so lo nga kue lo yeda na ni.37 Gï tongana ti so Jéhovah ayeke lani na seigneur na gbia ti mbi, zia lo duti nga na Salomon.+ Zia lo sara nga si trône ti lo aduti kota ahon trône ti seigneur ti mbi, Gbia David.”+38 Tongaso, prêtre Zadoc, prophète Nathan, Bénaïah,+ so ayeke molenge ti Jéhoïada nga na azo ti mara ti Kérét na ti Pélét+ ague azia Salomon na ndö ti vuko kororo ti Gbia David,+ na ala gue na lo na terê ti ngu ti Guihon.+39 Prêtre Zadoc ague na yâ ti tente,+ lo mû didi so mafuta ayeke na yâ ni,+ lo sigi na ni na lo tuku mafuta ni na li ti Salomon.+ Ala komanse ti hûru didi, na azo kue akomanse ti dekongo, atene: “Gbia Salomon na nduzu! Gbia Salomon na nduzu!”40 Na pekoni, azo ni kue atï na peko ti lo, ala yeke hûru flûte nga ala yeke dekongo na ngia juska mo bâ mo tene sese aye ti suru ndali ti bruit ti ala.+41 Tongana Adonijah na azo kue so lo tisa ala ahunzi tengo kobe ni awe,+ ala mä bruit ni. Gï so Joab amä go ti didi ni, lo hunda ndo, lo tene: “Bruit ti nyen la na yâ ti gbata ni kâ tongaso?”42 Na ngoi so lo ngbâ ti sara tënë, Jonathan+ molenge ti prêtre Abiathar asi. Adonijah atene: “Ga ge si, ndali ti so mo yeke nzoni zo,* mbi hinga so mo ga na nzoni tënë.”43 Me Jonathan atene na Adonijah: “Nzoni tënë ayeke dä pëpe! Seigneur ti e, Gbia David, azia Salomon gbia awe.44 Gbia atokua prêtre Zadoc, prophète Nathan, Bénaïah, so ayeke molenge ti Jéhoïada nga na azo ti mara ti Kérét na ti Pélét, ala gue ala mû lo ala zia lo na ndö ti vuko kororo ti gbia.+45 Na pekoni, prêtre Zadoc na prophète Nathan atuku mafuta na li ti lo na terê ti ngu ti Guihon ti tene lo ga gbia. Ala londo kâ, ala ga na dekongo na yanga ti ala, a sara si wuluwulu amû ndo na yâ ti gbata ni kue. Bruit ni so la si ala mä so.46 Nga Salomon aduti na ndö ti trône ti gbia awe.47 Na ndö ni, awakua ti gbia ague na ndo ti seigneur ti e, Gbia David, ti gonda lo, ala tene: ‘E ye si Nzapa ti mo asara si iri ti Salomon awu ahon ti mo, nga e ye si Nzapa ti mo asara si trône ti lo aga kota ahon trône ti mo!’ Na mango tënë so, gbia angbâ na ndö ti gbogbo, lo ba li ti lo na sese.48 Nga gbia atene: ‘Zia a sepela Jéhovah Nzapa ti Israël, lo so amû mbeni zo laso ti duti na ndö ti trône ti mbi, na lo mû lege na mbi ti bâ ni na tâ lê ti mbi!’”49 Mbeto ahon ndö ti azo kue so Adonijah atisa ala, na zo oko oko alondo amû lege ti lo ahon.50 Mbeto ti Salomon amû nga Adonijah, tongaso lo londo lo gue lo gbu adidi ti gbalaka.+51 A tene na Salomon: “Mbeto ti Gbia Salomon agbu Adonijah, na lo kpe lo gue lo gbu adidi ti gbalaka, lo tene: ‘Zia si Gbia Salomon adeba na mbi kozoni so lo yeke fâ mbi wakua ti lo na épée pëpe.’”52 Na mango tënë so, Salomon atene: “Tongana lo sara ye tongana zo so a lingbi ti sara nzoni bê na lo, kuä ti li ti lo oko ayeke tï na sese pëpe. Me tongana a bâ so lo yeke na mbeni sioni bibe,+ a yeke fâ lo.”53 Tongaso, Gbia Salomon atokua ti tene a gue a mû lo na terê ti gbalaka ni a ga na lo. Lo ga lo kuku na gbe ti Gbia Salomon, na Salomon atene na lo: “Kiri na yanga-da ti mo.”


text: 43 Na pekoni, lo gue na mbi na yanga ti gbagba so abâ ndo na mbage ti est.+2 Kâ, mbi bâ gloire ti Nzapa ti Israël so alondo na mbage ti est.+ Totongo ti go ti lo akpa totongo ti kota ngu+ so ayeke sua. Gloire ti lo asu na ndö ti sese.+3 Ye so mbi bâ akpa vision so mbi bâ lani na ngoi so mbi* ga ti futi gbata ni. Ye ni akpa ye so mbi bâ lani na terê ti ngu ti Kébar+ so. Tongaso, mbi kuku mbi kpo li ti mbi na sese.4 Na pekoni, gloire ti Jéhovah alï na yâ ti temple* ni na yanga ti gbagba so abâ ndo na mbage ti est.+5 Tongaso, mbeni yingo ayô mbi ague na mbi na yâ ti kete lacour ni na mbi bâ so gloire ti Jéhovah asi yâ ti temple ni kue.+6 Mbi mä mbeni zo kâ na yâ ti temple ni asara tënë na mbi, na koli ni aga aluti na terê ti mbi.+7 Lo tene na mbi:“Molenge ti zo, ndo so trône ti mbi ayeke dä la+ nga ndo so mbi zia gere ti mbi dä,+ ndo so mbi yeke sara kodro dä kpu na kpu na popo ti azo ti Israël.+ Iri ti mbi so ayeke nzoni-kue,+ azo ti Israël na agbia ti ala ayeke buba ni mbeni pëpe na lege ti ndumba so ala sara na lege ti yingo nga na lege ti kuâ ti agbia ti ala.8 Ala buba lani iri ti mbi na lege so ala zia devant ti yanga-da ti ala na terê ti devant ti yanga-da ti mbi, ndö ti porte ti ala na terê ti ndö ti porte ti mbi, gï mbeni mur la akangbi popo ti mbi na ala.+ Na lege ti aye ti sioni so ala sara, ala sara si iri ti mbi so ayeke nzoni-kue so abuba, ndani la na yâ ti ngonzo ti mbi, mbi hunzi lani ala kue.+9 Ni la, a yeke nzoni ala zia lege ti ndumba so ala sara na lege ti yingo nga ala zi akuâ ti agbia ti ala yongoro na terê ti mbi, na mbi yeke sara ande kodro kpu na kpu na popo ti ala.+10 “Ti mo, molenge ti zo, mo fa na azo ti Israël+ temple ni so mo bâ, tongaso si kamene asara ala ndali ti asioni so ala sara,+ si ala gbu li ti ala na ndö ti plan* ti temple ni nzoni.11 Tongana kamene asara ala ndali ti aye kue so ala sara, a lingbi mo fa na ala plan ti temple ni, kode so a leke na ni, ayanga ti sigingo na ni nga ti lingo na ni.+ Mo fa na ala adessin ni kue, nga na ambela ni, adessin ni nga na andia ni, na mo sû ni na mbeti na devant ti ala, tongaso si ala bâ dessin ni kue na ala sara ye alingbi na ambela ni.+12 So ndia ti temple ni la. Ando kue so angoro li ti hoto ni ayeke nzoni kue kue kue.+ Bâ, so ndia ti temple ni la.13 “Amesure ti gbalaka ni ayeke na coudée+ (a zia mesure so ayeke ti konongo ti lê ti maboko ti zo na ndö ti coudée oko oko).* Gbe ti gbalaka ni coudée oko, largeur ni coudée oko. Li ti ayanga ni so angoro terê ni asigi kete si largeur ni alingbi empan* oko. So gbe ti gbalaka ni la.14 Ti londo na gbe ti gbalaka ni na sese juska na terê ti ayanga ni so ayeke na nduzu kete, longueur ni ayeke coudée use, largeur ni coudée oko. Ti londo na kete yanga ni so angoro gbalaka ni ti si na kota yanga ni, longueur ni coudée osio na largeur ni coudée oko.15 Lê ti gbalaka ni ayo na nduzu coudée osio na adidi osio ayeke na terê ti ayanga ni.+16 Lê ti gbalaka ni ayeke carré carré, longueur ni coudée 12 na largeur ni coudée 12.+17 Kete yanga ti gbalaka ni na mbage osio kue, longueur ni coudée 14 na largeur ni coudée 14. Aterê ti yanga ti gbalaka ni ayo alingbi na ndambo ti coudée, na gere ni asigi alingbi na coudée oko na ambage ti terê ti gbalaka ni kue.“Escalier ni abâ ndo na mbage ti est.”18 Lo tene na mbi: “Molenge ti zo, bâ tënë so Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, atene la: ‘Tongana a sara gbalaka ni awe, a lingbi a sara ye alingbi na atënë so, tongaso si a lingbi ti yâa na ndö ni asandaga so a zö ni agbi kue nga a fi mênë na ndö ni.’+19 “Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, atene: ‘Mo mû kete koli-bagara na sandaga ndali ti siokpari+ ti aprêtre ti mara ti Lévi so ayeke ahale ti Zadoc,+ ala so ayeke ga nduru na mbi ti sara kua ti mbi.20 Mo mû mbeni mênë ni mo zia ni na ndö ti adidi osio ti gbalaka ni, mo zia ni nga na acoin osio ti aterê ti kete yanga ni, na ndö ti aterê ti yanga ti gbalaka ni so angoro ni kue ti zi sioni ye na terê ti gbalaka ni nga ti sara si aga nzoni.+21 Na pekoni mo mû kete koli-bagara, mo yâa na sandaga ndali ti siokpari, ti tene mo zö ni na ndo so a fa na mo na yâ ti temple ni, na gigi ti kubu so ayeke nzoni-kue.+22 Na use lango ni, mo yeke mû mbeni koli-ngasa so sioni ye oko ayeke na terê ti lo pëpe na sandaga ndali ti siokpari. Aprêtre ayeke sara ande si gbalaka ni aga sioni pëpe ndali ti siokpari gï tongana ti so a mû fade kete koli-bagara so na sandaga ti sara si gbalaka ni aga sioni pëpe ndali ti siokpari so.’23 “‘Tongana mo hunzi ti sara si gbalaka ni aga nzoni-kue awe, mo mû mbeni kete bagara na popo ti abagara ti mo nga na koli-taba na popo ti ataba ti mo.24 Mo ga na anyama ni so na Jéhovah, na aprêtre ayeke tuku ingo na terê ti ala+ na ala yeke yâa ni na Jéhovah tongana sandaga so a zö ni agbi kue.25 Lâ oko oko, mo yeke mû koli-ngasa oko na sandaga ndali ti siokpari,+ mo yeke sara ni lango mbasambala, mo yeke mû nga kete koli-bagara ni na koli-taba ni. Mo mû anyama so sioni ye ayeke na terê ti ala pëpe.26 Na yâ ti lango mbasambala a yeke sara si gbalaka ni aga nzoni, na a lingbi a zi sioni ye na terê ni na a zia ni ti tene a sara kua na ni.27 Tongana alango ni so ahunzi awe, na lango miombe ni+ nga na pekoni, aprêtre ayeke yâa na ndö ti gbalaka ndali ti azo ni asandaga so a zö ni agbi kue nga na sandaga ti beoko, si bê ti mbi ayeke nzere na terê ti ala,’+ tënë ti yanga ti Jéhovah, Seigneur ti dunia kue, la.”


text: 27 Me David atene na yâ ti bê ti lo: “Mbeni lâ, Saül ayeke fâ mbi. Gï ye so mbi lingbi ti sara ayeke ti kpe+ ti gue na kodro ti aPhilistin. Tongaso, Saül ayeke zia ti gi peko ti mbi na yâ ti kodro ti Israël kue,+ na mbi yeke sigi na yâ ti maboko ti lo.”2 Tongaso, David na akoli 600+ alondo ague na ndo ti Akish,+ gbia ti Gath so ayeke molenge ti Maok.3 David na azo ti lo angbâ na ndo ti Akish, zo oko oko na azo ti da ti lo. Ti David, lo na awali ti lo use: Ahinoam,+ wali ti kodro ti Jizréel, nga na Abigaïl,+ wali ti kodro ti Carmel, wali ti wakuâ Nabal.4 Tongana Saül amä so David akpe ague na kodro ti Gath, lo zia ti gi peko ti lo.+5 Na pekoni, David atene na Akish: “Tongana mbi nzere na lê ti mo, mo mû na mbi mbeni ndo na yâ ti mbeni oko ti akete kodro si mbi duti dä. Ndani nyen ti tene mbi wakua ti mo mbi duti ndo oko na mo na yâ ti gbata ti gbia?”6 Tongaso, gï na lango ni so, Akish amû na lo Ziclag.+ Ndani la Ziclag aga gbata ti agbia ti Juda juska laso.7 Ngoi kue* so David asara na yâ ti kete kodro ti aPhilistin ayeke ngu oko na nze osio.+8 David na azo ti lo ayeke sara ka bira na azo ti Guéshur,+ ti Guirzi nga na azo ti mara ti Amalec.+ Kodro ti ala alondo na Télam juska na Shur,+ a si même juska na sese ti Égypte.9 Tongana David ayeke sara ka bira na azo ni, lo yeke fâ akoli na awali kue,+ me lo yeke mû ataba na angasa, abagara, akororo, achameau nga na abongo. Na pekoni, lo kiri na mbage ti Akish.10 Akish ayeke hunda ka lo, atene: “Laso mo sara bira na ndo wa?” David ayeke tene: “Na mbage ti sud ti Juda,”+ wala: “Na mbage ti sud* ti kodro ti azo ti Jérahméel,”+ wala: “Na mbage ti sud ti kodro ti azo ti mara ti Kéni.”+11 David ayeke bata mbeni koli wala mbeni wali na fini pëpe ti ga na ala na gbata ti Gath, ndali ti so lo tene: “Ngbanga ti tene ala kä e si ala tene pëpe, ‘Bâ ye so David asara la.’” (Na yâ ti ngoi kue so David asara na kete kodro ti aPhilistin, ye so lo yeke sara ka la.)12 Akish azia bê ti lo kue na ndö ti David, lo tene na yâ ti bê ti lo, lo tene: ‘David afun sen na hôn ti azo ti mara ti lo Israël awe. Tongaso, lo yeke ga zo ti kua ti mbi biani biani.’


text: 27 Tongana a mû desizion ti tene e mû bateau e gue na Italie,+ a mû Paul nga na ambeni zo ti kanga ni a zia ala na maboko ti mbeni turugu ti kota kamba so iri ti lo ayeke Julius, lo yeke ti bungbi ti aturugu ti Auguste.2 E monté na yâ ti mbeni bateau so alondo na Adramyttium, so aye ti gue na ando so abateau ayeke luti dä so ayeke na yanga ti ngu ti kodro-komanda ti Asie, na e hon. Aristarque,+ zo ti Macédoine so kodro ti lo ayeke Thessalonique, ayeke na terê ti e.3 Na ndade ni, e si na Sidon, na Julius asara nzoni na Paul, lo mû lege na Paul ti gue ti bâ akamarade ti lo ti tene ala bâ lege ti lo.4 So e londo na ndo so, e mû lê ti ngu-ingo ni ti gue, e ngoro na terê ti Chypre, ngbanga ti so pupu ni ayeke ga gï na devant ti e.5 E mû gï lê ti ngu-ingo ni e hon na terê ti Cilicie nga na Pamphylie na e si na Myre so ayeke na Lycie.6 Na ndo so, turugu ti kota kamba ni awara mbeni bateau so alondo na Alexandrie si ayeke gue na Italie, lo mû yanga na e ti monté na yâ ni.7 Na peko ti alango mingi so e kpe yeke yeke na yâ ti akpale, e si na Cnide. Teti so pupu ni azia lege na e ti hon pëpe, e ngoro na terê ti Crête na mbage ti Salmone,8 e mû terê ni na yâ ti akpale na e si na mbeni ndo so a iri ni Nzoni-ndo-ti-lutingo-ti-abateau, so ayeke nduru na gbata ti Lasée.9 Ndali ti so alango mingi ahon awe nga a yeke nzoni pëpe ti mû lê ti ngu ni ngbanga ti so même ngoi ti mungo jeûne ti Lango ti zingo siokpari+ ahon awe, Paul amû wango so na ala,10 lo tene: “Azo, mbi bâ so tambela ti lê ti ngu ni ayeke ga ande na kpale na e yeke girisa aye mingi, gï akungba nga na bateau ni pëpe, me fini* ti e nga.”11 Me, turugu ti kota kamba ni amä gï yanga ti zo ti kpengo na bateau ni nga na wa ti bateau ni ahon ti mä atënë so Paul atene so.12 Ndali ti so ndo ti lutingo ti abateau ni ayeke nzoni ndo ti duti dä na ngoi ti dê pëpe, mingi ti azo ni abâ so a yeke nzoni ti hon na ndo so, si ala lingbi ti bâ wala lege ayeke dä ti si na Phénix ti duti kâ na ngoi ti dê. Phénix ayeke mbeni ndo ti lutingo ti abateau na Crête so abâ ndo na mbage ti nord-est nga na mbage ti sud-est.13 Na ngoi so pupu so alondo na mbage ti sud ayeke ya yeke yeke, ala bâ ti ala atene ye so ala ye ti sara aga nzoni awe, tongaso ala zi kale ti bateau ni na ala komanse ti mû gï terê ti zoa* ti Crête ni ti hon.14 Me kete na pekoni, mbeni kota pupu so a iri ni Euraquilon* aya ngangu na ndö ti zoa ni.15 So pupu ni ayengi bateau ni ngangu mingi na bateau ni alingbi ti gbu lê ni na pupu ni pëpe, e sara ye oko pëpe e zia pupu ni ahon na e.16 Na pekoni e ngoro terê ti mbeni kete zoa so a iri ni Cauda, me e sara ngangu ngbii la si e wara lege ti gbu kete ngö so a kanga na ngbonda ti bateau ni so.17 Me na peko ti so ala gboto ni na yâ ti bateau ni awe, ala komanse ti sara kua na ambeni ye ti kanga mbeni kamba angoro terê ti bateau ni kue si agbu ni ngangu. Ala sara mbeto ti tene ala gue ala tuku na bateau ni na yanga ti ngu ti Syrte,* ni la ala descend voile ti bateau ni tongaso pupu ahon na bateau ni.18 Ngbanga ti so kota pupu ni angbâ ti yengi e ngangu mingi, na ndade ni ala komanse ti mû ambeni kungba ti yâ ti bateau ni ti bi na yâ ti ngu si bateau ni ayapu.19 Na ota lango ni, ala wani ala mû aye ti kua ti bateau ni ala bi na ngu.20 So alango mingi e bâ lâ wala atongoro pëpe nga pupu so ayeke ya na ndö ti e ayeke kete pupu pëpe, beku kue so e yeke na ni ti sö kuâ akomanse ti hunzi.21 So a sara alango mingi azo ni ate kobe pëpe, Paul aluti na popo ti ala na lo tene: “Azo, tongana ala hinga fade, ala mä wango ti mbi na ala londo na Crête ala mû lê ti ngu-ingo ni ti hon pëpe, ka e wara kpale nga e girisa aye mingi tongaso pëpe.+22 Ye oko, mbi wa ala fadeso ti sara mbeto pëpe, zo oko na popo ti ala ayeke girisa fini* ti lo pëpe, me gï bateau ni la si ayeke girisa.23 Na bï so, mbeni ange+ ti Nzapa so mbi yeke zo ti lo nga so mbi yeke sara kua na lo aluti na terê ti mbi,24 lo tene: ‘Paul, sara mbeto pëpe, ndali ti so a lingbi mo luti na gbele César.+ Bâ! Nzapa amû lege na ala kue so ayeke na terê ti mo na yâ ti bateau ni ti sö fini ti ala.’25 Ni la, ala sara mbeto pëpe, ndali ti so mbi mä na bê na Nzapa so ye ni ayeke si ande gï tongana ti so a tene na mbi.26 Me e yeke gue ti tuku na ndö ti mbeni zoa.”+27 Tongana a si na bï ti lango 14 ni, na pupu ni ayeke yengi e ngangu mbage na mbage na lê ti Ngu-ingo ti Adria, na bê ti bï, azo so ayeke sara kua na yâ ti bateau ni abâ ti ala atene ala yeke pusu nduru na mbeni sese.28 Ala tara lingo ti ngu ni na ala wara brasse 20,* tongaso ala hon kete na ala kiri ala tara lingo ti ngu ni na ala wara brasse 15.*29 Ala sara mbeto ti tene e kpo terê ti e na akota tênë, ala ngbâ na ngbonda ti bateau ni ala bi akale osio na ngu na ala ye ti tene ndo ahan hio.30 Me tongana azo so ayeke sara kua na yâ ti bateau ni ayeke gi lege ti kpe na yâ ti bateau ni nga ala descend kete ngö ni na lê ti ngu-ingo ni, ala sara mo bâ mo tene ala ye ti bi akale na ngu na mbage ti hôn ti bateau ni,31 Paul atene na turugu ti kota kamba ni nga na aturugu ni: “Ala lingbi ti sö fini ti ala pëpe tongana akoli so angbâ na yâ ti bateau ni pëpe.”+32 Tongaso aturugu ni afâ akamba ti kete ngö ni na ala zia ni si atï na yâ ti ngu.33 Tongana a si nduru na ndapre, Paul akomanse ti wa azo ni kue ti te mbeni ye, lo tene: “Laso ayeke lango 14 ni so ala yeke ku na gingo bê nga ala te ye oko pëpe so.34 Tongaso mbi wa ala ti te mbeni ye, a yeke ndali ti nzoni ti ala. Bâ, kuä ti li ti ala oko tongaso ayeke futi pëpe.”35 So lo sara tënë so awe, lo mû mapa, lo kiri singila na Nzapa na lê ti ala kue, lo fâ yâ ni lo komanse ti te ni.36 Tongaso ala kue awara ngangu, na ala kue akomanse ti te mbeni ye.37 E kue e yeke azo* 276 na yâ ti bateau ni.38 Tongana ala te ye yâ ti ala asi awe, ala komanse ti mû ablé ti bi na yâ ti ngu-ingo ni ti tene bateau ni ayapu.+39 Tongana ndo ahan awe, ala hinga sese ni so pëpe,+ me ala yeke bâ gï mbeni ndo so mbutu ayeke dä na yanga ti ngu ni, ala leke na bê ti ala ti gue na bateau ni na ndö ti mbutu ni tongana lege ayeke dä.40 Tongaso, ala fâ akale ti bateau ni, ala zia ni a tï na yâ ti ngu-ingo ni. Na oko ngoi ni ala zi akamba ti akâî so ayeke fa lege na bateau ni; tongana ala kiri na voile ti bateau ni na nduzu awe ti tene pupu apusu ni, ala hon ti gue na mbage ti mbutu ni.41 Me tongana bateau ni asi na mbeni ndo so mbutu ayeke dä nga so ngangu ti ngu-ingo ni ayeke ga dä mbage na mbage, ala sara si bateau ni ague akpo mbutu ni so, na hôn ni alï na yâ ni si alingbi ti hon pëpe. Amapo ti ngu ni asara si ngbonda ti bateau ni akomanse ti fâ na ngangu ti tï oko na oko.+42 Na bango ye so, aturugu ni amû desizion ti fâ azo ti kanga ni, tongaso si mbeni oko atï na ngu akpe pëpe.43 Me turugu ti kota kamba ni aye biani ti sö fini ti Paul, tongaso lo kanga lege na ala ti sara ye so ala leke ti sara so. Lo mû yanga na ala so ahinga ngu ti huru na yâ ti ngu-ingo ni na ti si kozo na sese,44 na atanga ni amû peko ti ala, ambeni na ndö ti anduru keke na ambeni na ndö ti ambeni ye ti bateau ni. A yeke tongaso si azo ni kue asi na sese na nzoni terê.+


text:
29: Moïse akpe
BÂ TONGANA nyen Moïse ayeke kpe sese ti Egypte. Mo bâ azo so ayeke kpe na peko ti lo? Ala ye ti fâ Moïse. Ngbanga ti nyen? Zia e bâ nda ni.
Moïse akono na da ti Pharaon, gbia ti Egypte. Lo ga kota zo ti ndara mingi. Moïse ahinga so lo yeke molenge ti Egypte pëpe, me babâ na mama ti lo ayeke azo ti Israël so ayeke azo ti ngbâa.
Mbeni lâ, tongana Moïse awara ngu 40 awe, lo gue ti bâ wala azo ti mara ti lo ayeke nzoni. Lo bâ tongana nyen a yeke sara ngangu mingi na ala. Lo bâ mbeni zo ti Egypte ayeke pika mbeni zo ti Israël. Moïse abâ ndo na tere ti lo, lo bâ so mbeni zo ayeke dä pëpe na lo pika zo ti Egypte ni si lo kui. Na pekoni, Moïse alu lo na yâ ti mbutu.
Na ndade ni, Moïse akiri ague ti bâ azo ti mara ti lo. Lo pensé so lo lingbi ti mû na ala maboko si ala duti ngbâa mbeni pëpe. Me lo bâ azo use ti Israël ayeke tiri. Lo hunda na lo so ayeke na faute, lo tene: ‘Mo pika ita ti mo ngbanga ti nyen?’
Koli ni atene: ‘Zo wa si azia mo zo ti komande ti fâ ngbanga na li ti e? Mo ye ti fâ mbi tongana ti so mo fâ zo ti Egypte so?’
Mbeto asara Moïse fadeso. Lo hinga so azo kue amä so lo fâ mbeni zo ti Egypte. Pharaon kue amä tënë ni na lo tokua azo ti fâ Moïse. Ni la, a lingbi Moïse akpe sese ti Egypte.
Tongana lo kpe kodoro ti Egypte, lo gue yongoro na sese ti Madian. Kâ, lo tingbi na sewa ti Jéthro, na lo mû Zipporah na wali, mbeni oko ti amolenge ti Jéthro ti wali. Moïse aga zo ti batango nyama, na lo bata angasangbaga ti kogara ti lo. Lo duti na sese ti Madian ngu 40. Ngu ti Moïse asi fadeso 80. Mbeni lâ, tongana lo yeke bata angasangbaga ti Jéthro, mbeni ye ti kpene asi, so agbian fini ti Moïse kue. Zia e bâ ye ti kpene so asi.
Exode 2:11-25; Kusala 7:22-29.
Ahundango tënë
- Moïse akono na ndo wa? Me nyen la lo hinga na ndo ti babâ na mama ti lo?
- Moïse asara nyen tongana lo wara ngu 40?
- Moïse atene nyen na mbeni zo ti Israël so ayeke tiri na mbeni mba ti lo? Zo ni so atene nyen na lo?
- Ngbanga ti nyen Moïse akpe kodoro ti Egypte?
- Moïse akpe ague na ndo wa? Lo tingbi na zo wa kâ?
- Moïse asara nyen na yâ ti angu 40 so aga na peko ti so lo kpe Egypte?
Ambeni hundango tënë
- Diko Exode 2:11-25.
Atâa angu mingi so a fa ye na lo na ndo ti ndara ti azo ti Egypte, tongana nyen Moïse afa so bê ti lo ayeke lakue na mbage ti Jéhovah nga na azo ti lo? (Ex. 2:11, 12; aHéb. 11:24).
- Diko Kusala 7:22-29.
So lani Moïse atara ti zi azo ti Israël na gbe ti ngbâa na ngangu ti lo wani afa nyen na e? (Kus. 7:23-25; 1 Pi. 5:6, 10).


text:
KOTA MAMA-TENE NI | ATËNË TI MVENE SO ASARA SI AMBENI ZO AYE NZAPA APE
Tâ tënë alingbi ti zi mo
Mbeni lâ na Jérusalem, Jésus asara tënë na ndo ti Babâ ti lo, Jéhovah, nga lo yeke sigigi na nda ti akota zo ti nzapa ti wataka ti ngoi ni kâ (Jean 8:12-30). Tënë so lo tene na ngoi ni so afa na e ye so e doit ti sara ti hinga wala aye so azo amä na bê na ni laso na ndo ti Nzapa ayeke na lege ni wala pëpe. Jésus atene: “Tongana ala ngbâ na yâ ti tënë ti mbi, ala yeke biani adisciple ti mbi, na ala yeke hinga ande tâ tënë, na tâ tënë ayeke zi ala.”—Jean 8:31, 32.
“Ngbâ na yâ ti tënë ti mbi”. Ge, Jésus aye ti fa na e ye so alingbi ti mû maboko na e ti hinga wala afango ye ti a-eglize ayeke “tâ tënë” wala pëpe. Tongana a fa na mo mbeni tënë na ndo ti Nzapa, hunda tere ti mo, ‘Tënë ni so alingbi tere na tënë so Jésus atene? A lingbi tere nga na tanga ti atënë so ayeke na yâ ti Bible? Sara ye tongana ti azo so lani tongana ala mä tënë so bazengele Paul afa, “lâ na lâ ala yeke gi nda ti Mbeti ti Nzapa nzoni ti bâ wala aye so a fa na ala ayeke tongaso biani.”—Kusala 17:11.
Marco, Rosa, nga na Raymonde, so e sara fade tënë ti ala na kozo article ni, amû ngoi ti ala ti bâ yâ ti aye so ala mä na bê na ni so nzoni. Ala sara ni na lege so ala yeda ti tene aTémoin ti Jéhovah amanda Bible na ala. Aye ni so ala manda so asara nyen na ndo ti ala?
Marco: “Zo so amanda Bible na mbi na wali ti mbi akiri tënë na ahunda ti e kue gi na lege ti Bible. A sara si e komanse ti ye Jéhovah nga a sara si mbi na wali ti mbi e kiri e ye tere mingi.”
Rosa: “Kozo, mbi pensé ti mbi mbi tene Bible ayeke gi mbeni mbeti so azo la asigigi na ni ti fa atënë ti bê ti ala na ndo ti Nzapa. Me, yeke na yeke, mbi wara akiringo tënë na ahunda ti mbi na yâ ti Bible. A sara si fadeso, Jéhovah aga tâ zo na lê ti mbi. Lo ga nga Zo so mbi lingbi ti zia bê ti mbi kue na lo.”
Raymonde: “Mbi sambela lani Nzapa ti tene lo mû maboko na mbi ti manda ye na ndo ti lo. Hio na pekoni, mbi na koli ti mbi e komanse ti manda Bible. Na nda ni, e hinga tâ tënë na ndo ti Jéhovah! Tere ti e anzere mingi so e hinga ye na ndo ti lo fadeso.”
Bible afa nda ti atënë ti mvene so azo atene na ndo ti Nzapa. Me gi so ape, lo fa nga tâ tënë na ndo ti apendere sarango ye ti tere ti Nzapa ni. Bible ayeke Tënë ti yanga ti lo, nga amû maboko na e ti “hinga aye so Nzapa amû ni na e na nzoni bê.” (1 aCorinthien 2 :12). E wa mo ti bâ na lê ti mo wani tongana nyen la Bible ayeke kiri tënë na akota hundango ndo na ndo ti Nzapa, na ndo ti ye so lo ye ti sara nga na ndo ti kekereke ti e azo. Gue na “La Bible et vous > Questions Bibilques” na ndo ti site www.jw.org ti Français, na lï na yâ ti “La Bible et vous > Questions bibliques”, nga diko akiringo tënë na ambeni hunda ni. Gi na ndo ti site ni, mo lingbi nga ti hunda ti tene a ga a manda Bible na mo, wala bâ mbeni Témoin ti Jéhovah. Tongana mo sara tongaso, mo yeke bâ so a yeke ngangu pëpe ti ye Nzapa.


text:
Atënë so azo ahunda
A-Chrétien so asara mariage awe alingbi ti sara kua na stérilet, mbeni ye so a yeke yôro ni na yâ ti da ti molenge, ti kanga lege na mungo ngo?
A yeke na koli na wali so asara mariage awe ti mû desizion ala wani, na zia si desizion ti ala asara si ala duti na nzoni conscience. Ti sara ni, a lingbi ala gbu li ti ala nzoni na ndö ti fason so stérilet ni ayeke sara kua nga na amama-ndia ti Bible so andu tënë so.
Na ngoi so azo ayeke lani gï use na ndö ti sese (nga na peko ti kota ngu so apika na ngoi ti Noé so azo ayeke lani gï miombe), Jéhovah amû commandement so: “Ala dü, ala ga gbani.” (Gen. 1:28; 9:1). Bible atene ape so Jéhovah amû commandement so na aChrétien. Tongaso, a yeke na koli na wali ti bâ wala kode wa la ala ye ti sara kua na ni ti dü mingi ape wala ti bâ na ngoi wa la ala ye ti dü. Aye wa la a lingbi ala gbu li ti ala na ndö ni?
A lingbi amama-ndia ti Bible la amû maboko na aChrétien ti soro kode ti kangango lege na mungo ngo so ala ye ti sara kua na ni. A-Chrétien ayeke bâ pëpe tukungo ngo tongana mbeni kode so ala lingbi ti sara kua na ni. Tongana zo atuku ngo andâ lo sara ye ague nde na tënë so Bible atene na ndö ti nengo fini. A-Chrétien ayeke soro pëpe ti tuku ngo so na lege ni zo ayeke bâ gigi (Ex. 20:13; 21:22, 23; Ps. 139:16; Jér. 1:5). Ka ti sarango kua na stérilet ayeke tongana nyen?
A sara lani tënë na ndö ti tënë so na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti lango 1 ti septembre 1979, na Français (lembeti 30-31). A sara lani astérilet ti ngoi ni so na plastique na a yeke yôro ni na yâ ti da ti molenge ti kanga lege na ngo. Article ni afa lani so a hinga mbilimbili pëpe tongana nyen la astérilet ni ayeke sara kua. Awandara mingi atene so astérilet ni ayeke kanga lege na ngu ti terê ti koli ti tingbi na para ti wali ti ga foroto. Tongana ngu ti terê ti koli na para ti wali atingbi terê ape, fini ayeke komanse ape.
Ye oko, ambeni ye afa so na ambeni ngoi, ngu ti terê ti koli ni ayeke tingbi na para ti wali ni na ayeke ga foroto. Fini foroto so angbâ mênë so ayeke kono na gigi ti da ti molenge wala alingbi ti kono na yâ ti da ti molenge. Tongana a si na yâ ti da ti molenge ni, stérilet ni alingbi ti kanga lege na ni ti duti na place so alingbi ti kono dä, na ngo ni ayeke buba. So ayeke duti tongana tukungo ngo. Article ni atene: “Chrétien so aye Nzapa na bê ti lo kue, so ayeke gi ti hinga tongana nyen la astérilet ayeke sara kua, ayeke gbu li ti lo nzoni na ndö ti ye so Bible afa na ndö ti bango fini so ayeke nzoni-kue na nene ni.”—Ps. 36:9.
Na peko ti so a sigi lani na article so na ngu 1979, awandara asigi na akode mingi.
A sigi na mara ti astérilet use. A sara mbeni na cuivre, na a komanse ti sara kua na ni mingi na États-Unis na ngu 1988. Na ngu 2001, a sigi na mbeni stérilet so yorö ayeke na yâ ni. Astérilet use so ayeke sara kua tongana nyen?
Ti so a sara na cuivre: Tongana ti so e tene fade, na bango ni, astérilet asara si a yeke ngangu na ngu ti terê ti koli ti wara lege ti hon ti tingbi na para ti wali. Nga, so a sara ni na cuivre ayeke sara sioni na acellule so ayeke na yâ ti ngu ti terê ti koli, a yeke fâ acellule ni. * Na ndö ni, astérilet so a sara na cuivre ayeke sara ambeni changement na yâ ti da ti molenge.
Ti so yorö ayeke na yâ ni: Astérilet so mara ti yorö so ayeke na yâ ti apilule ayeke na yâ ni ayeke nde nde. Astérilet ni so ayeke tokua yorö na yâ ti da ti molenge. Na bango ni, mara ti astérilet ni so ayeke sara si para ti ambeni wali abâ gigi ape. Biani, tongana para ti wali abâ gigi ape, foroto so angbâ mênë ayeke bâ nga gigi ape. Na ndö ni, a tene so astérilet so ayeke sara si da ti molenge akpengba tongana ti kozo ape. * A yeke sara nga si ngu so ayeke na yanga ti da ti molenge akpengba, ye so ayeke kanga lege na ngu ti terê ti koli ti hon ti si na yâ ti da ti molenge.
Tongana ti so a fa so, mara ti astérilet so use kue ayeke sara ambeni changement na yâ ti da ti molenge. Me ka tongana ngu ti terê ti koli na para ti wali atingbi si foroto so angbâ mênë abâ gigi? Peut-être foroto so angbâ mênë so ayeke gue na yâ ti da ti molenge me lo yeke duti na nzoni ndo ti lo ape. Ye so ayeke sara si ngo ni abuba hio. Ye oko, awandara apensé so a yeke si ka mingi ape nga peut-être a lingbi ti si nga na angoi so wali ayeke mû pilule ti kanga lege na mungo ngo.
Tongaso, zo oko alingbi ti tene ape so stérilet so a sara na cuivre wala ti so yorö ayeke na yâ ni ayeke kanga lege biani biani na para ti wali ti ga foroto so angbâ mênë. Ye oko, awandara afa so ndali ti aye so a sara tënë ni na nduzu ge so, tongana wali asara kua na mara ti astérilet so, mingi ni lo yeke mû ngo ape.
Koli na wali so ayeke aChrétien, so aye ti sara kua na mbeni stérilet, alingbi ti sara lisoro na docteur ti ala na ndö ni. Lo lingbi ti fa na ala astérilet so a yeke sara na kua na ndo so ala yeke dä nga na aye ti nzoni nga na akpale so wali ni alingbi ti wara na pekoni. A lingbi ala ku pëpe wala ala zia pëpe si mbeni zo nde wala docteur ni la afa na ala ye so a lingbi ala sara (aRom. 14:12; aGal. 6:4, 5). A yeke desizion ti koli na wali ni. A lingbi desizion so ala mû azia ngia na bê ti Nzapa na asara si ala duti na nzoni conscience na gbele lo.—Bâ 1 Timothée 1:18, 19; 2 Timothée 1:3.
^ par. 4 Mbeni mbeti ti ndokua ti gbenyon-gbia, so abâ tënë ti seni na Angleterre, atene: “Tongana a mû astérilet so a sara na cuivre 100, so asara kua nzoni ayeke 99. So aye ti tene so gï wali oko na popo ti awali 100 so asara kua na stérilet la ayeke mû ngo na yâ ti ngu oko. Astérilet so cuivre ayeke dä mingi ape ayeke sara kua nzoni mingi ape.”
^ par. 5 Ndali ti so astérilet ni ayeke sara ambeni changement na yâ ti da ti molenge, a yeke hunda na awali so asara mariage nga na ala so asara mariage ape so ayeke na kpale na ngoi ti bango yâ ti ala ti sara kua na astérilet so yorö ayeke na ya ni.


text:
YE TI MANDA 26
Azo ti bembengo ndo bale-oko na use
Azo ti Israël aquitté Hoto ti Sinaï, ala hon na yâ ti benyama ti Paran ti gue na ndo so a iri ni Cadès. Kâ, Jéhovah atene na Moïse: ‘Tokua akoli 12, koli oko na yâ ti mara oko oko, ti gue ti bembe kodro ti Canaan so mbi yeke mû ande na azo ti Israël.’ Tongaso, Moïse asoro akoli 12 na lo tene na ala: ‘Ala gue na Canaan ti bâ wala sese ni ayeke nzoni ti lu alê ti kobe dä. Ala bâ wala azo ti kodro ni ayeke azo so ayeke ngangu wala ala yeke ngangu pëpe nga ala bâ wala ala yeke lango gï na gbe ti atente wala na yâ ti akota gbata.’ Azo ti bembengo ndo 12, so na popo ni a yeke wara Josué na Caleb, alondo fadeso ague na Canaan.
Na peko ti lango 40, azo ti bembengo ndo ni akiri, na ala ga na lê ti keke ti figue, ti grenade nga na ti vigne. Ala tene: ‘Kodro ni ayeke nzoni, me azo ti kodro ni ayeke angangu zo, agbata ni ayeke na angangu gbagba so ayo na nduzu mingi.’ Na pekoni, Caleb atene: ‘E lingbi ti hon ala na ngangu. E londo hio e gue.’ Mo hinga ndani so Caleb atene tënë tongaso? Ndali ti so lo na Josué asara confiance na Jéhovah. Me atanga ti azo ti bembengo ndo ni bale-oko atene: ‘Ên-ën! Azo ni ayo mingi. E bâ so e yeke tongana angadi na lê ti ala.’
Azo ti Israël adécouragé. Ala komanse ti dema na ala tene na popo ti ala atene: ‘Zia e soro mbeni zo ti mû li ni na ndö ti e, na e kiri na Égypte! Ngbanga ti nyen e gue na kodro so ti tene a fâ e?’ Josué na Caleb atene: ‘Ala sara kpengba-li na Jéhovah pëpe; nga ala sara mbeto pëpe. Jéhovah ayeke bata e.’ Me azo ti Israël ni ake ti mä ala. Ala ye même ti fâ Josué na Caleb!
Nyen la Jéhovah asara? Lo tene na Moïse: ‘Na peko ti aye kue so mbi sara na azo ti Israël, ala ngbâ ti sara kpengba-li na mbi. Ala yeke ngbâ na yâ ti benyama teti ngu 40, juska ala kui kâ. Gï amolenge ti ala nga na Josué na Caleb la ayeke si ande na kodro so mbi mû zendo ni ti mû na ala.’
“Ala, azo ti kete mabe, ngbanga ti nyen mbeto ahon ndö ti ala?”—Matthieu 8:26


text:
YE TI MANDA 17
Asurveillant ti circonscription ayeke mû maboko na e tongana nyen?
Na mbage ti Mbeti ti Nzapa so aChrétien asû ândö na yanga ti Grec, a sara tënë ti Barnabas nga na ti bazengele Paul mingi. Ala yeke lani asurveillant so ague na ando nde nde, so ti tene ala yeke sara vizite na acongrégation oko oko ti ngoi ni kâ. Ala sara ni ngbanga ti so ala ye si aita ti ala aduti nzoni na lege ti yingo. Paul atene lani so lo ye ti ‘kiri ti bâ aita’ ti bâ wala ala yeke tongana nyen. Tongaso lo yeke lani nduru ti sara akilomètre mingi ti gue ti kpengba ala (Kusala 15:36). Asurveillant ti e laso nga ayeke na oko bibe so.
Ala ga ti kpengba e. Ita oko oko kue so ayeke surveillant ti circonscription ayeke sara vizite ti acongrégation 20 tongaso, lo yeke mû yenga oko ti duti na congrégation oko oko, na so fani use na yâ ti ngu oko. Aita-koli so nga na awali ti ala (tongana ala yeke na ni) asara nzoni mingi na e, teti ala hinga ye mingi. Ala yeke sara kue ti hinga aita kue, atâa a yeke ambakoro wala amaseka, na a nzere ka na ala mingi ti fa tënë na terê ti e nga ti tene e na ala e gue na a-étude ti e. Ala na a-ancien ayeke gue ka abâ aita na da ti ala ti kpengba ala. Ala yeke mû ka adiskur na abungbi ti e wala na akota bungbi ti e ti kpengba nga e.—Kusala 15:35.
Ala bi bê ti ala na azo kue. Asurveillant ti circonscription aye si acongrégation aduti nzoni na lege ti yingo. Ala yeke sara ka bungbi na a-ancien nga na awakua ti mungo maboko ti bâ ye so congrégation asara nga ala yeke mû wango na ala na ndö ti kusala ti ala ni. Ala yeke mû maboko na apionnier si ala sara nzoni kua na fango tënë, nga a nzere ka na ala ti hinga afini zo so aga na bungbi nga ti mä effort so ala sara ti maï na lege ti yingo. Asurveillant, so ayeke ‘amba ti e wakua’, ayeke sara kua ngangu ‘ndali ti nzoni ti e’. (2 aCorinthien 8:23). Zia si e kue e mû pendere tapande ti mabe ti ala.—aHébreu 13:7.
Ngbanga ti nyen asurveillant ti circonscription ayeke sara ka vizite na acongrégation?
Mo lingbi ti sara nyen ti bâ nzoni na lege ti vizite ti ala ni?


text: 18 Mbeni lâ, David asö benda na ndö ti aPhilistin, na lo mû na maboko ti ala gbata ti Gath+ na akodro so ayeke na gbe ti Gath.*+2 David asö benda na ndö ti azo ti Moab,+ na azo ti Moab aga azo ti kua ti lo, nga ala futa na lo impôt so ala doit ti futa.+3 Na ngoi so Hadadézer,+ gbia ti Zobah+ ayeke gue ti kiri ti mû akodro so ayeke na terê ti Ngu ti Euphrate,+ David asö benda na ndö ti lo nduru na kodro ti Hamath.+4 David agbu apuse ti mbarata 1 000, aturugu ti kpengo na mbarata 7 000 nga na ala so ayeke tambela na gere 20 000.+ Na pekoni, David afâ kamba ti gere ti ambarata kue so ayeke kpe na puse, me lo bata ambeni 100.+5 Tongana azo ti kodro ti Syrie aga na gbata ti Damas ti mû maboko na Hadadézer, gbia ti Zobah, David afâ aturugu ti Syrie 22 000.+6 David azia ambeni turugu ti lo na Damas, so ayeke na Syrie. Azo ti Syrie aga azo ti kua ti David, nga ala futa na lo impôt so ala doit ti futa. Jéhovah asara si David asö benda* na ndo kue so lo gue dä.+7 Na ndö ni, David amû na maboko ti awakua ti Hadadézer avala so ayeke ronde ronde so a sara na lor, na lo ga na ni na Jérusalem.8 David ague na Tibhath nga na Kun, agbata ti Hadadézer, lo mû gbâ ti cuivre. Cuivre ni so la Salomon asara na kota tawa,+ apilier nga na akungba ti kua.+9 Tongana Toü, gbia ti Hamath, amä so David asö benda na ndö ti aturugu ti Hadadézer kue,+ so ayeke gbia ti Zobah,+10 hio Toü atokua molenge ti lo Hadoram na Gbia David ti hunda lo wala lo yeke senge nga ti gonda lo, ndali ti so David asara bira na Hadadézer na lo sö benda na ndö ti lo (lakue la Hadadézer ayeke sara bira na Toü). Hadoram ague na aye nde nde kue so a sara na lor, argent nga na cuivre na David.11 Gbia David amû aye ni so, lo zia ni nde ndali ti kua ti Jéhovah.+ Lo sara nga tongaso na argent nga na lor so lo mû lani na maboko ti amara so kue: azo ti Édom, ti Moab, ti Ammon,+ aPhilistin+ nga na azo ti Amalec.+12 Abishaï,+ molenge ti Zéruïah,+ afâ aturugu ti Édom 18 000 na yâ ti Popo-hoto ti Ingo.+13 Lo zia aturugu na Édom, na azo ti Édom kue aga azo ti kua ti David.+ Jéhovah asara si David asö benda* na ndo kue so lo gue dä.+14 David angbâ ti komande na ndö ti Israël kue,+ na lo fâ ngbanga ti azo ti lo kue na lege ti mbilimbili.+15 Joab, molenge ti Zéruïah, ayeke na ndö ti aturugu.+ Josaphat,+ molenge ti Ahilud, ayeke zo so ayeke bâ lege ti ambeti.16 Zadoc molenge ti Ahitub nga Ahimélec molenge ti Abiathar ayeke aprêtre. Shavsha ayeke wakuasu.17 Bénaïah molenge ti Jéhoïada ayeke na ndö ti azo ti mara ti Kérét+ na ti Pélét.+ Amolenge ti David ayeke akota zo so asara kua na terê ti lo.


text:
GIGI TI MBENI ZO
Mbi wara tâ tënë atâa so maboko ti mbi ayeke dä ape
Tongana zo aluti ka nzoni ape, lo yeke gi ti gbu mbeni ye. Me mbi peut ti sara tongaso ape, ndali ti so amaboko ti mbi ayeke dä ape. Mbi yeke lani na ngu mbasambala na ngoi so a fâ amaboko ti mbi use kue ti tene a sö fini ti mbi.
Mama ti mbi ayeke lani na ngu 17 na ngoi so lo dü mbi na ngu 1960. Babâ ti mbi aquitté e kozo si a dü mbi. Mbi na mama e lango da oko na a-âta ti mbi na Bourg, mbeni kete gbata na yâ ti ngbene République Démocratique ti Allemagne, wala Allemagne de l’Est. Mingi ti azo ti ndo ni so amä na bê so Nzapa ayeke dä ape, nga afami ti mbi kue ayeke na bango ndo ni so. Nzapa ayeke ye oko na e ape.
Na ngoi so mbi yeke kono, âta ti mbi ti koli abi bê na mbi mingi. Mbi na lo e sara gbâ ti akua, na tapande lo yeke tokua mbi ti monté keke ti fâ amaboko ni. Na kete ti mbi, mbi ye akua ni so mingi. Mbi gi bê ti mbi lani na ye oko ape nga mbi yeke na ngia.
MBENI ACCIDENT ACHANGÉ FINI TI MBI
Mbeni ye ti ngangu asi na mbi na ngoi so mbi yeke na ngu mbasambala. Mbi londo ti komanse use ngu ti mbi ti guengo na ekole la. Na kiringo ti mbi na yanga-da, na lege mbi monté mbeni poteau ti wâ. Na ngoi so mbi monté ni juska na mètre 8 tongaso na nduzu, mo ye ti bâ courant ni apika mbi ngangu, juska mbi hinga tere ti mbi ape. Na ngoi so mbi zingo na hôpital, mbi sentir amaboko ti mbi encore ape. Amaboko ti mbi ni use kue agbi sioni, mo peut ti bâ kä ni lê use ape, a sara si a fâ amaboko ti mbi ni kue, tongaso si yâ ti mênë ti mbi kue aga sioni ape. Li ti mama ti mbi nga na ti a-âta ti mbi aga kirikiri. Me, so mbi ngbâ lani molenge, mbi hinga lani pëpe so, so a fâ amaboko ti mbi so ayeke ga ande na akpale na mbi na yâ ti gigi ti mbi.
Na peko ti so mbi sigi na hôpital, mbi kiri na ekole. Amolenge ayeke he mbi, ala yeke son na ndo ti mbi nga ala yeke tuku aye na tere ti mbi ndali ti so mbi lingbi pëpe ti défendre tere ti mbi. Ala yeke fâ yanga ti mbana na mbi nga ala yeke tene tënë na mbi mo bâ mo tene mbi yeke ye oko ape, aye ni so kue asara mbi nzoni oko ape. Na nda ni, a tokua mbi na mbeni ekole na Birkenwerder, so ayeke ndali ti amolenge so ambeni mbage ti tere ti ala abuba. Teti so ekole ni so ayo na yanga-da ti e mingi, mama ti mbi nga na a-âta ti mbi ayeke na nginza ti gue ti bâ mbi ape. E yeke bâ lani tere gi na ngoi ti avacance. Ti angu bale-oko so aga na pekoni, mbi kono sân mama ti mbi nga na a-âta ti mbi.
MBI KONO SÂN MABOKO
Mbi manda fani mingi ti sara akua nde nde na agere ti mbi. Mo tara ti bâ na yâ ti li ti mo awe tongana nyen la mo yeke te ye na mbeni fourchette wala na mbeni papa so mo gbu ni na ali ti gere ti mo? Atâa na lege wa, mbi manda ti sara kua na kode ni so. Mbi manda nga ti sukula pembe ti mbi nga ti suä li ti mbi na sarango kua na agere ti mbi. Mbi komanse même ti sara ageste na gere ti mbi, na ngoi so mbi yeke sara tënë na azo. Biani, agere ti mbi aga fadeso amaboko ti mbi.
Na ngoi so mbi ngbâ lani maseka, mbi ye mingi ti diko abuku so ayeke sara tënë na ndo ti aye ti ndima. Na ambeni ngoi, mbi tara ti bâ na yâ ti li ti mbi so mbi yeke na mbeni ngangu maboko so alingbi ti aidé mbi ti sara aye kue. Na ngoi so mbi wara ngu 14, mbi komanse ti nyon manga. A sara si mbi yeke na confiance na mbi wani nga mbi bâ so mbi yeke tongana tanga ti azo kue. A yeke mo bâ mo tene mbi yeke tene: ‘Mbi nga kue mbi peut ti sara ni. Akota zo la ayeke nyon ka manga, atâa maboko ti ala ayeke dä wala pëpe.’
Mbi yeke sara lani gbâ ti akua nga mbi bi tere ti mbi na yâ ti akua so tanga ti azo ayeke sara. Mbi ga membre ti mbeni association ti amaseka na Allemagne nga mbi yeke sara kua tongana secrétaire, so ayeke mbeni kota place ti kua na popo ti amembre ti ndo ni so. Mbi lï nga na yâ ti mbeni club ti hengo bia, mbi yeke sara apoème nga mbi yeke mû mbage na angia ti wanguru ti azo so mbage ti tere ti ala abuba. Na peko ti so a formé mbi, mbi komanse ti sara kua na mbeni ndokua na yâ ti gbata ti e. Na ngoi so mbi yeke kono, mbi yü prothèse ti mbi mingi, ndali ti so mbi ye ti duti tongana mbeni zo so aye ti tere ti lo kue ayeke dä.
MBI WARA TÂ TËNË TI BIBLE
Mbeni lâ, tongana mbi yeke ku ti mû train ti gue na kua, mbeni koli aga na tere ti mbi. Lo hunda mbi wala eskê mbi hinga so Nzapa apeut ti sara si mbi kiri mbi wara amaboko ti mbi use so. Li ti mbi akpe! Ti tâ tënë ni, mbi ye ti wara amaboko ti mbi ni, me na mbi a yeke ngangu ti tene ye ni so asi, teti so na mbi, Nzapa ayeke dä ape. A komanse gi na ngoi ni so, mbi wara lege ti kpe koli ni so.
Ambeni ngoi na pekoni, mbeni mba ti mbi ti place ti kua atisa mbi ti gue ti bâ afami ti lo. Na ngoi so e ngbâ ti nyon café, babâ na mama ti lo akomanse ti sara tënë ti Nzapa, so iri ti lo ayeke Jéhovah. Kozo ti tene mbi mä so Nzapa ayeke na mbeni iri la (Genèse 22:14). Me na yâ ti bê ti mbi kâ, mbi tene: ‘Mbeni Nzapa ayeke ti lo dä ape, même si iri ti lo ayeke nyen. Mbi yeke fa na azo ni so tënë ti ala ni ayeke mvene.’ Teti so mbi yeke sûr na bango ndo ti mbi ni, mbi yeda ti sara lisoro na ndo ti Bible. Me, bê ti mbi adö ti bâ so mbi lingbi pëpe ti fa na ala so Nzapa ayeke dä ape.
Yeke yeke, bango ndo ti mbi ni akomanse ti changé na ngoi so e yeke bâ aprophétie ti Bible. Gbâ ti afango ye ti Bible aga tâ tënë, atâa so a sû ni a sara angu ngbangbo mingi wala même angu saki mingi, kozo ti tene aye ni asi. Na ngoi ti mbeni lisoro ni, e haka aye so ayeke si na yâ ti dunia so na aprophétie so a wara na Matthieu chapitre 24, Luc chapitre 21 nga na 2 Timothée chapitre 3. Legeoko tongana ti mbeni docteur so ayeke tingbi aye nde nde ti aidé lo ti hinga na tâ ye so ason mbeni zo ti kobela, tingbingo aye nde nde so a fa na yâ ti aprophétie so a-aidé mbi ti hinga so e yeke na yâ ti ngoi so Bible airi ni “alango ti nda ni.” * Li ti mbi akpe kue. Aprophétie ni so aga tâ tënë tâ na gbe ti lê ti mbi.
Mbi hinga biani so ye so mbi yeke manda so ayeke tâ tënë la. Mbi komanse ti sambela Jéhovah Nzapa nga mbi zia lege ti nyongo manga, atâa so mbi yeke lani mbeni kota zo ti nyongo manga a sara angu bale-oko na ndo ni tongaso. Mbi manda Bible na yâ ti ngu oko tongaso. A si na lango 27 ti avril ngu 1986, a batize mbi na yâ ti mbeni baignoire na hondengo ni, ndali ti so na ngoi ni so lani a kanga lege na kusala ti aTémoin ti Jéhovah na Allemagne de l’Est.
MUNGO YE NA AZO
Ndali ti kangango lege ni so, e yeke sara bungbi ti e gi na akete groupe na yâ ti ada na hondengo ni, ye so asara si mbi hinga aita mingi ape. Na ngoi so mbi ku tere ti mbi na ni ape, akota zo ti kodoro ni azia lege na mbi ti gue na Allemagne de l’Ouest, ndo so a kanga lege na aTémoin ti Jéhovah dä ape. Kozo ti tene, na yâ ti gigi ti mbi, mbi wara lege ti gue na akota bungbi nga ti bâ gbâ ti aita saki na saki la. A yeke kozoni ti tene mbi bâ mara ti ye ni so la.
Na peko ti so Mur ti Berlin atï, a kanga lege encore na aTémoin ti Jéhovah ape. Fadeso, e yeke na liberté ti voro Jéhovah Nzapa. Mbi ye ti kiri ti fa tënë mingi. Me, mbi yeke na mbeto ti gue na tere ti azo so mbi hinga ala ape. Ndali ti kpale so mbi yeke na ni nga ndali ti angu mingi so mbi sara na kete ti mbi na yâ ti da ti azo so mbage ti tere ti ala abuba, mbi bâ tere ti mbi so mbi lingbi ape. Me na ngu 1992, mbi tara ti fa tënë teti l’heure 60 tongaso na yâ ti nze oko. Mbi sara ni nzoni nga mbi wara ngia dä mingi. Ni la, mbi décidé ti sara tongaso nze na nze na ti ngbâ ti sara ni teti ngu ota tongaso.
Mbi yeke pensé lakue na tënë ti Bible so atene: “Zo wa la si awoko, si mbi woko pëpe?” (2 aCorinthien 11:29). Mongo-li ti mbi nga na lege ti go ti mbi kue angbâ. Tongaso, mbi yeke sara kue ti aidé azo atâa kpale ti mbi ni. So mbi yeke na amaboko ape so, mbi peut ti comprendre nzoni mingi azo so ayeke na ambeni kpale na tere ti ala. Mbi hinga so tongana zo aye ti sara mbeni ye si lo peut ape, a yeke kete ye ape. Mbi yeke tara ti encouragé azo so ayeke na mara ti apensé tongaso. Mungo maboko na azo tongaso asara si mbi yeke na ngia.
JÉHOVAH AMÛ MABOKO NA MBI LANGO OKO OKO
Ti honde ape, na ambeni ngoi kota vundu ahon ndo ti mbi. Mbi ye ti duti tongana zo so aye ti tere ti lo kue ayeke dä. Mbi peut ti sara akua ti lango oko oko mbi wani, me a yeke hunda gbâ ti ngoi nga na kota effort ahon ti zo so aye ti tere ti lo kue ayeke dä. Ndia ti mbi ti lango oko oko ayeke so: “Mbi wara ngangu ti sara aye kue ndali ti lo so lo mû ngangu ni na mbi.” (aPhilippien 4:13). Lango oko oko, Jéhovah ayeke mû na mbi ngangu so mbi bezoin ni ti sara na akua ti mbi. Mbi hinga so Jéhovah azia mbi lâ oko ape. Ndani la si mbi nga kue mbi ye ti zia lo lâ oko ape.
Jéhovah asara tufa na ndo ti mbi na mungo na mbi mbeni sewa, so ayeke mbeni ye so amanke mbi depuis kete ti mbi juska mbi kono na ni. Mbi wara mbeni nzoni wali, Elke, so aye zo nga ayeke bâ mawa ti zo. Na ndo ni, aTémoin ti Jéhovah kutu mingi mingi aga aita ti mbi, mbeni sewa so ayeke na ndo ti sese kue.
Mbi wara nga dengo bê na lege ti zendo ti Nzapa, so ayeke ti Paradis, so lo yeke sara ande si “aye kue aga fini,” so andu amaboko ti mbi nga kue (Apocalypse 21:5). Mbi ga ti comprendre zendo ni so nzoni na ngoi so mbi gbu li na ndo ti aye so Jésus asara na ngoi so lo yeke na sese ge. Gi na yâ ti kete ngoi, lo sava azo so gere nga na maboko ti ala abuba nga même mbeni koli so a fâ mê ti lo, Jésus akiri na ni na place ni (Matthieu 12:13; Luc 22:50, 51). Azendo ti Jéhovah nga na amiracle so Jésus asara la asara si mbi hinga biani so mbi yeke kiri ti ga ande zo so aye ti tere ti lo kue ayeke dä.
Me, ye ti nzoni so mbi wara, so ahon atanga ni kue, ayeke so mbi hinga Jéhovah Nzapa. Lo ga babâ ti mbi, kamarade ti mbi, zo ti dengo bê ti mbi nga zo ti mungo ngangu na mbi. Mbi nga kue mbi yeke na oko bango ndo ti Gbia David, so lo tene: “L’Éternel ayeke Ngangu ti mbi . . . na Lo sara na mbi; teti so, bê ti mbi asi na tâ ngia.” (Psaume 28:7). Mbi ye ti bata pendere tâ tënë so na yâ ti gigi ti mbi kue. Mbi wara tâ tënë ni so atâa so maboko ti mbi ayeke dä ape.
^ par. 17 Ti wara ambeni nzene nzene tënë na ndo ti aye so afa so e yeke na alango ti nda ni, bâ buku Bible afa nyen biani?, so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni, na chapitre 9, “E yeke na ‘lâ ti nda ni’?” A yeke nga na ndo ti site www.jw.org.


text:
9 Âdu ti ngbene mbele so, lo yeke ândö na andia ti kusala so ayeke nzoni-kue nga na mbeni ndo so ayeke nzoni-kue so ayeke na ndo ti sese.2 Teti a leke kozo kubu ti tente ni so a yeke wara na yâ ni ye ti yongo lampe, table nga na amapa so a zia na ndo ti table ni na gbele Nzapa; a iri kubu so “Ndo so ayeke nzoni-kue.”3 Na peko ti use rido ni, a yeke wara mbeni kubu ti tente ni so a iri ni “Ndo so ayeke nzoni-kue ahon atanga ni.”4 Na yâ ni, a yeke wara kete gbarabuba ti lor ti zongo na dukani nga na arche ti mbele so tere ni kue ayeke na lor; na yâ ti arche ni, a yeke wara kete ta ti lor so manne ayeke na yâ ni, keke ti Aaron so akongo asigigi kete na tere ni nga na akete tableau ti tênë ti mbele ni.5 Na ndo ti arche ni, a yeke wara achérubin so aza zango na so gbede ti ala amû ndo ti yanga* ti arche ni kue. Me so ngoi ti sarango tënë na ndo ti aye so oko na oko la pëpe.6 Na pekoni so a leke aye so tongaso awe, aprêtre ni ayeke lï na yâ ti kozo kubu ni na ngoi kue, ti sara akusala so ayeke nzoni-kue.7 Me ti use kubu ni, gi kota prêtre lo oko si ayeke lï dä fani oko na yâ ti ngu oko; lo yeke lï lakue na mênë so lo yeke mû ni na sandaga ndali ti lo wani nga ndali ti asiokpari so azo ti mara ni asara na mbana pëpe.8 Na sarango tongaso yingo vulu afa polele so ade ti zi pëpe yanga ti lege ti guengo na ndo so ayeke nzoni-kue na ngoi so kozo tente ni angbâ.9 Tente so ayeke tapande ndali ti ngoi so a fa awe, so ayeke ngoi ti fadeso, na ti lingbi na tapande ni so, a ngbâ ti mû amatabisi nga na asandaga na Nzapa. Me, aye so alingbi pëpe ti sara si zo so ayeke sara kusala so ayeke nzoni-kue alingbi kue na lege ti yingo-ti-hinga ti lo.10 Me aye ni so andu gi tënë ti akobe, aye ti nyongo ni nga na abatême nde nde. A yeke aye so ndia ahunda so andu aye ti mitele, na a hunda ti sara aye so juska na ngoi so a fa awe, ngoi ti kiri na aye na lege ni.11 Ye oko, na ngoi so Christ aga lani tongana mbeni kota prêtre so a yeke ti lo ti ga na anzoni ye so ayeke si na ndembe so, a yeke na lege ti tente so ayeke kota ahon ti kozoni so nga so alingbi kue ahon ti kozoni so, tente so maboko ti zo la asara ni pëpe, so ti tene a yeke ye ti ndo ti sese ge pëpe,12 si lo lï na ndo so ayeke nzoni-kue so; lo lï pëpe na mênë ti akoli-ngasa na ti akete koli-bagara, me lo lï na mênë ti lo wani gi fani oko awe na lo wara lege ti zi e teti lakue lakue.13 Asinga so mênë ti akoli-ngasa na ti akoli-bagara nga na mburu-wa ti wali-bagara so a yeke fi ni na ndo ti azo so aga sioni alingbi ti sara ti tene mitele ti ala aga nzoni-kue si tere ti ala akiri nzoni so,14 si fade mênë ti Christ alingbi ti sukula yingo-ti-hinga ti e ti zi akusala so ayeke senge senge si e lingbi ti sara kusala so ayeke nzoni-kue na Nzapa so ayeke na fini pëpe? Christ so, na lege ti yingo so ayeke ngbâ lakue lakue, amû tere ti lo wani na sandaga na Nzapa tongana sandaga so sioni ayeke dä pëpe.15 Ndani la lo yeke walekengo-songo ti mbeni fini mbele, si ala so a iri ala alingbi ti wara zendo ti ye ti héritier so angbâ lakue lakue, ngbanga ti so lo kui ti zi ala na yâ ti kengo ndia so ala ke na gbe ti ngbene mbele ni, na a zi ala na lege ti mbeni ngere so a futa.16 Teti tongana a te mbeni mbele, a hunda kuâ ti zo ti tengo mbele ni.17 Teti mbeni mbele ayeke duti na ngangu gi tongana kuâ ayeke dä, ngbanga ti so a yeke duti na ngangu pëpe na ngoi kue so zo ti tengo mbele ni angbâ na fini.18 Ndani la si ngbene mbele ni nga awara ngangu gi na peko ti so mênë atuku.19 Teti tongana Moïse afa acommandement kue ti Ndia na azo ti mara ni kue awe, lo mû mênë ti akete koli-bagara na ti akoli-ngasa, ngu, bengba kuä ti tere ti ngasangbaga nga na keke ti hysope na lo fi ni na tere ti buku ni nga na tere ti azo ti mara ni kue,20 si lo tene: “So mênë ti mbele ni la so Nzapa amû yanga na ALA ti bata ni.”21 Lo fi nga mênë ni na tere ti tente ni nga na agbakuru kue so a yeke sara na kusala ndali ti nzoni ti azo ni.22 Biani, na lege ti Ndia, mênë ayeke sukula mingi ti aye kue, na a lingbi ti mû pardon na zo gi tongana a tuku mênë si.23 Tongaso a hunda nga ti tene a zi sioni na tere ti aye so akpa aye ti yayu ni kpango na lege ti asandaga ti anyama; me ti atâ ye ti yayu ni, a hunda ti sara kua na asandaga so ayeke nzoni ahon asandaga ti anyama so.24 Teti Christ alï pëpe na yâ ti mbeni ndo so ayeke nzoni-kue so maboko ti zo si asara na so a kpa gi tâ ye ni kpango, me lo lï na yayu ni wani si lo si fadeso na gbele Nzapa ndali ti e.25 A yeke pëpe ti mû tere ti lo fani mingi, tongana ti so ngu na ngu kota prêtre ayeke lï na yâ ti ndo so ayeke nzoni-kue na mênë so ayeke ti tere ti lo wani pëpe.26 Tongana a yeke fade tongaso, ka a lingbi lo bâ pasi fani mingi ti londo na ngoi so a zia gere ti dunia. Me fadeso lo fa tere ti lo gi fani oko biani biani awe tongana aye ti angoi nde nde ayeke gue ti hunzi, si lo lingbi ti zi biaku siokpari na lege ti sandaga ti tere ti lo wani.27 Teti so a leke lani ti tene azo akui gi fani oko biani biani awe, na pekoni ngbanga aduti,28 ti Christ nga, a mû lo na sandaga gi fani oko biani biani awe ti yô asiokpari ti azo mingi; na ti fani use ni so lo yeke si, a yeke ti lungula siokpari pëpe nga ti si na ala so ayeke ku lo kungo ndali ti salut ti ala.
Kete tënë
^ Ge, na Grec ni, a lingbi nga ti sara tënë ti offrande so akanga ndo ti siokpari si zo anzere na lê ti Nzapa.


text:
“Kiri na ala peko ti ye so ala sara na e fani mbasambala” (12)
Bia ti Asaph.+79 Nzapa, amara aga na ndö ti sese ti mo;+ala buba nengo ti temple ti mo so ayeke nzoni-kue;+ala sara si Jérusalem aga mbeni ndo so a wara gï afango da na yâ ni.+2 Ala mû kuâ ti awakua ti mo na andeke ti nduzu ti ga kobe ti ala,nga ala mû nyama ti terê ti awakua ti mo so ayeke be-ta-zo na anyama ti ngonda ti tene ala te ni.+3 Ala tuku mênë ti awakua ti mo na sese tongana ngu na yâ ti Jérusalem angoro ni kue,na mbeni zo ti lu kuâ ti ala ayeke dä pëpe.+4 E ga mbeni ye ti zonga na lê ti azo ti amara so ayeke nduru na e;+azo ti amara so angoro e ahe e nga ala dekongo na ndö ti e.5 Jéhovah, mo yeke ngbâ ti sara ngonzo ngangu na terê ti e juska lawa? teti lakue lakue?+Ngonzo ti mo ayeke ngbâ ti gbi tongana wâ juska lawa?+6 Tuku ngonzo ti mo na ndö ti amara so ahinga mo pëpenga na ndö ti aroyaume so adi iri ti mo pëpe,+7 ndali ti so ala futi ahale ti Jacob,nga ala sara si kodro ti Jacob abuba kue.+8 Zia ngbanga ti afaute ti akotara ti e na li ti e pëpe.+Sara nzoni bê na e hio si,+ndali ti so a kiri na e na gbe ni mingi.9 Nzapa ti salut ti e,+ mû maboko na e,ndali ti iri ti mo so ayeke ye ti gloire;zi e nga pardonné siokpari ti e ndali ti iri ti mo.+10 Ndani nyen ti tene amara atene: “Nzapa ti ala ni ayeke na ndo wa?”+Zia si, na lê ti e, na popo ti amara azo ahingaso mo kiri peko ti sioni na azo so atuku mênë ti awakua ti mo.+11 Zia si mo mä dema ti zo ti kanga.+Mû kota ngangu* ti mo ti bata* azo so a dë ngbanga ti kuâ na li ti ala.*+12 Amara so ayeke nduru na e, kiri na ala peko ti ye so ala sara na e so fani mbasambala,+ndali ti atënë ti gingo yanga so ala tene na mo, Jéhovah.+13 Na pekoni, e azo ti mo so e yeke nga ataba ti mo so mo yeke bâ lege ti ala,+e yeke mû singila na mo lakue lakue;nga e yeke sepela mo na yâ ti angoi nde nde so ayeke ga.+


text:
Siriri ayeke ga ande na ndö ti sese tongana nyen?
Kiringo tënë ti Bible
Siriri ayeke duti ande na ndö ti sese, me azo la ayeke ga na siriri ni so ape. Gï Royaume ti Nzapa, so ayeke gouvernement so Jésus la ayeke gbia ni si ayeke ga ande na siriri ni so. Bâ tënë so Bible atene na ndö ti pendere tënë ni so.
Nzapa ayeke sara ande si “
abira ahunzi na ndö ti sese kue”. Lo yeke sara si zendo so lo mû ti ga na ‘
siriri na popo ti azo so Lo sara nzoni bê na ala’ aga tâ tënë!—Psaume 46:9; Luc 2:14.
Royaume ti Nzapa ayeke komande na yayu juska na sese (Daniel 7:14). So gouvernement ni ayeke komande ande sese kue so, a sara si tënë ti mara so ayeke mbeni ye so asara si azo ayeke tiri ayeke duti dä ape.
A iri Jésus, so akomande na ndö ti Royaume ti Nzapa, “
Mokonzi ti siriri.” Lo yeke sara kue si “siriri ayeke hunzi ande pëpe”.—Ésaïe 9:6, 7.
Ti azo so angbâ ti sara ye ti ngangu, Nzapa ayeke zia lege na ala pëpe ti duti na yâ ti Royaume ti lo, ndali ti so Nzapa ake “
zo kue so aye sarango ye ti ngangu na zo.”—Psaume 11:5; aProverbe 2:22.
Nzapa afa na azo ti lo ye so ala yeke sara ti duti na siriri. Ye ti pekoni ayeke so wa? Bible atene: “
Ala yeke pika a-épée ti ala si aga alê ti kpoka ti charrue nga ala yeke pika alikongo ti ala si aga azembe ti fango na amaboko ti keke. Mara ayeke mû épée na terê ti mbeni mara pëpe, nga ala yeke manda sarango bira encore ape.”—Ésaïe 2:3, 4.
A-Témoin ti Jéhovah kutu mingi na ndö ti sese ayeke manda ti duti na siriri (Matthieu 5:9). Atâa so e yeke ti amara nde nde na e yeke na yâ ti akodro ahon 230, e ke ti mû ngombe na terê ti amba ti e azo.
Laso, aTémoin ti Jéhovah ayeke manda ti duti na siriri


text:
Mariage: A bâ gigi tongana nyen nga ndani ayeke nyen?
“L’Éternel Nzapa atene, A yeke nzoni zo aduti gi lo oko pëpe; fade Mbi sara oko teti lo . . . ti sara na tere ti lo.”—GEN. 2:18.
ABIA: 36, 11
1, 2. (a) Mariage ato nda ni lani tongana nyen? (b) Nyen la kozo koli na kozo wali adoit ti hinga lani na ndo ti mariage? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
MARIAGE ayeke kota mbage ti fini ti zo. Tongana e kiri e bâ tongana nyen la mariage abâ gigi nga nda ti mariage ni, a lingbi ti mû maboko na e ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti songo so nga ti wara gbâ ti aye ti nzoni so a leke ti tene zo awara dä. Na peko ti so Nzapa acréé Adam, kozo koli, lo ga na lo anyama ti tene lo mû iri na ala. Me “mbeni zo ti mungo maboko na lo, so alingbi na lo, ayeke dä ape.” (FD) Tongaso, Nzapa asara si Adam atï na kota lango, lo mû bio ti kate ti lo, lo leke na wali na lo ga na lo na mbage ti koli ni. (Diko Genèse 2:20-24.) Tongaso, mariage alondo na Nzapa.
2 Jésus ayeda so a yeke lani Jéhovah la atene: “Koli ayeke zia ande babâ na mama ti lo, na lo gue ande ti duti na wali ti lo na ala use ayeke ga mitele oko.” (Mat. 19:4, 5). So Nzapa amû bio ti kate ti Adam si lo sara na wali so adoit ti mû lege lani na kozo koli na wali ti lo ti bâ so songo ti ala ni akpengba mingi. Jéhovah aleke lani oko pëpe ti tene koli na wali asara divorce wala ti tene koli amû wali gbani na yâ ti oko ngoi.
NDA TI MARIAGE NA YÂ TI YE SO JÉHOVAH ALEKE TI SARA
3. Mbeni kpengba nda ti mariage ayeke lani nyen?
3 Tere ti Adam anzere lani ndali ti pendere wali ti lo, so na pekoni lo iri lo Ève. Ève alingbi lani na Adam nga lo yeke zo ti mungo maboko na lo. Adam na Ève use kue ayeke lani na ngia tongana koli na wali (Gen. 2:18). Mbeni kpengba nda ti mariage lani ayeke ti tene koli na wali adü ala mû ndo ti sese kue (Gen. 1:28). Atâa so amolenge ti koli na ti wali aye ababâ na amama ti ala mingi, ala yeke zia ala ti gue ti sara mariage na ti sara fini sewa ti ala. Azo alingbi lani ti mû ndo ti sese mingi mingi nga ti sara si sese kue aga paradis.
4. Nyen la asi lani na kozo mariage?
4 Yâ ti kozo mariage abuba lani ndali ti so Adam na Ève use kue asara kua na liberté ti ala na lege ni ape na lege so ala ke yanga ti Jéhovah. Satan Zabolo, “ngbo ti giriri,” ahanda Ève na lege so lo ga na lo ti pensé so tongana lo te “lê ti keke ti hinga nzoni na ti hinga sioni,” lo yeke wara mbeni hingango ye so ayeke nde so alingbi ti mû maboko na lo ti soro lo wani nzoni ye na sioni ye. Ève afa lani so lo ne komandema ti koli ti lo pëpe na lege so lo ke ti hunda Adam na ndo ti tënë ni. Nga, ahon ti tene Adam amä yanga ti Nzapa, lo yeda ti mû lê ti keke so Ève amû na lo.—Apoc. 12:9; Gen. 2:9, 16, 17; 3:1-6.
5. Nyen la e lingbi ti manda na lege ti tënë so Adam na Ève akiri na ni na Jéhovah?
5 Na ngoi so Jéhovah ahunda ala, Adam abi tënë ni na li ti wali ti lo, lo tene: “Wali so Mo mû ti duti na mbi, lo mu lê ti keke na mbi, na mbi te.” Ève atene so gbo la ahanda ni (Gen. 3:12, 13). Araison ni agbu ngu oko ape. Ndali ti so kozo koli na kozo wali ake yanga ti Jéhovah, ala luti na gbele lo tongana azo ti kengo yanga so adë ngbanga na li ti ala. So ayeke biani mbeni gbotongo mê ndali ti e. Ti tene mariage aga nzoni, a lingbi akoli na awali oko oko kue ayeda na ye ti peko ti aye so ala sara nga ala mä yanga ti Jéhovah.
6. Tongana nyen la mo lingbi ti fa nda ti Genèse 3:15?
6 Atâa ye so Satan asara na yaka ti Éden, Jéhovah amû beku na azo na yâ ti kozo prophétie ti Bible. (Diko Genèse 3:15.) A tene so “hale” ti “wali” ni ayeke neka ande kozo ange so ake yanga so. Na lege ti prophétie so, Jéhovah afa na azo kete yanga ti tâ kpengba songo so ayeke na popo ti lo na gbâ ti a-ange so ayeke sara na lo na yayu. Na pekoni, Mbeti ti Nzapa afa so na popo ti bungbi ti a-ange ti Nzapa so ayeke tongana wali ti lo, lo yeke tokua ande mbeni oko so ayeke “neka” Zabolo. Nga, hale ni ayeke mû lege na azo so amä yanga ti wara ye so kozo koli na kozo wali agirisa lani: fini ti lakue lakue na ndo ti sese, ti gue oko na ye so Jéhovah aleke ti sara lani na tongo nda ni.—Jean 3:16.
7. (a) Nyen la asi na mariage ngbene ye so Adam na Ève ake yanga? (b) Nyen la Bible ahunda na akoli nga na awali ti sara?
7 Kengo yanga ti Adam na Ève aga na kpale na yâ ti mariage ti ala nga na yâ ti amariage kue so azo asara na pekoni. Na tapande, Ève nga na ahale ti lo kue so ayeke wali ayeke bâ pasi na ngoi so ala mû ngo na ala yeke dü molenge. Ye so ayeke gbu bê ti awali mingi ayeke akoli ti ala, me akoli ayeke komande na ndo ti awali ti ala, même na ngangu, tongana ti so e yeke bâ na yâ ti amariage mingi laso (Gen. 3:16). Bible ahunda na akoli ti komande na ndo ti awali ti ala na lege ti ndoye. Na mbage, a lingbi awali awoko tere na gbe ti komandema ti akoli ti ala (aÉph. 5:33). Tongana akoli na awali so akpe mbeto ti Nzapa ayeke sara kua maboko na maboko, ala yeke leke mingi ti aye so asara si ala mä tere ape wala ala yeke leke ni kue.
MARIAGE: NA NGOI TI ADAM TI SI NA NGOI TI KOTA NGU SO APIKA NA NGOI TI NOÉ
8. Mbaï ti mariage ayeke tongana nyen na ngoi ti Adam ti si na ngoi ti kota ngu so apika na ngoi ti Noé?
8 Kozo si Adam na Ève akui ndali ti siokpari, ala dü amolenge ti koli na ti wali (Gen. 5:4). Caïn so ayeke kozo molenge ti ala ti koli asara mariage na mbeni oko ti awali ti yâ ti fami ti lo. Lémec so ayeke hale ti Caïn ayeke kozo koli so Bible atene lo yeke na awali use (Gen. 4:17, 19). A londo na ngoi ti Adam ti si na ngoi ti kota ngu so apika na ngoi ti Noé, gi kete wungo ti azo la ahinga ala tongana awakua ti Jéhovah. Abel, Hénoc, Noé na afami ti lo ayeke lani na popo ti azo ni so. Na ngoi ti Noé, Bible atene: “Amolenge ti Nzapa abâ so amolenge-wali ti azo ayeke pendere. Ala kamata awali na popo ti azo tongana bê ti ala aye.” So a-ange so amû tere ti zo abungbi lani na awali so ague nde na ye so Nzapa aleke na awali ni adü ayongoro molenge so ayeke na ngangu so a iri ala Néphilim. Na ndo ni, “sioye ti zo ayeke kota na sese” na “suma kue ti bibe ti bê ti zo ayeke gi sioni.”—Gen. 6:1-5.
9. Nyen la Jéhovah asara lani na asioni zo na ngoi ti Noé? Nyen la a lingbi e manda na lege ti ye so asi lani na ngoi ni so?
9 Jéhovah asara si kota ngu apika na ngoi ti Noé ti futi asioni zo. Na ngoi ni so, azo abi bê lani mingi na aye so ala yeke sara lâ na lâ, so andu nga mariage, asara si ala bâ ye so “Noé, wafango tënë ti ye so ayeke mbilimbili,” atene na ndo ti futingo so aga nduru lani tongana senge ye (2 Pi. 2:5). Jésus ahaka sarango ye ti azo ti ngoi ni kâ na aye so e yeke bâ na ngoi ti e. (Diko Matthieu 24:37-39.) Laso, azo mingi ake ti mä nzoni tënë ti Royaume so a yeke fa na ndo ti sese kue tongana mbeni tënë ti témoin ndali ti amara kue kozo si a futi sioni dunia so. E lingbi ti manda mbeni ye na lege ti ye so asi lani na ngoi ti Noé: A lingbi e zia pëpe si atënë ti sewa, na tapande mariage nga na batango amolenge, asara si e girisa so kota lâ ti Jéhovah ayeke nduru.
MARIAGE: NA NGOI TI KOTA NGU SO APIKA TI SI NA NGOI TI JÉSUS
10. (a) Na yâ ti angobo ti sarango ye mingi, a bâ lango-sioni lani tongana nyen? (b) Tongana nyen la Abraham na Sara azia mbeni nzoni tapande na yâ ti mariage ti ala?
10 Atâa so Noé na amolenge ti lo ti koli ota ayeke gi na wali oko oko, na peko ti kota ngu so apika akoli mingi amû lani gbâ ti awali. Na yâ ti angobo ti sarango ye mingi, lango-sioni aga lani mbage ti gigi ti zo, a yoro ni même na yâ ti aye so azo ayeke sara ti voro na nzapa. Na ngoi so Abraham na Sara ague na Canaan, kodoro ni asi singo na asioni zo so afa so ala bâ mariage na nene ni pëpe. Ndani la Jéhovah amû yanga ti tene a futi Sodome na Gomorrhe ndali ti so azo ti yâ ti agbata ni so asara lango-sioni ahon ndo ni wala ala kanga lê na ndo ni. Abraham amû li ni nzoni na yâ ti sewa ti lo nga Sara azia mbeni nzoni tapande na lege so lo woko tere na gbe ti komandema ti koli ti lo. (Diko 1 Pierre 3:3-6.) Abraham asara kue ti tene molenge ti lo Isaac asara mariage lani gi na mbeni wali so ayeke voro Jéhovah. Isaac nga asara tongaso ndali ti molenge ti lo Jacob, so amolenge ti lo aga akotara ti akete mara 12 ti Israël.
11. Tongana nyen la Ndia ti Moïse abata lani azo ti Israël?
11 Na pekoni, Jéhovah ate mbele na mara ti Israël. Lo mû na ala Ndia ti Moïse, so abata akoli nga na awali na yâ ti vorongo so ala mû na Jéhovah. Na tapande, a yeke wara lani andia na ndo ti angobo ti mariage, so andu nga tënë ti mungo awali gbani, nga a ke na azo ti Israël ti sara mariage na azo so avoro anzapa ti wataka. (Diko Deutéronome 7:3, 4.) Tongana akota kpale alondo lani na yâ ti mariage, a-ancien ayeke mû lani maboko. A yeke wara nga andia so ake tënë ti gingo wali wala koli nde, mbanda nga mbeni koli so ayeke na kite na ndo ti wali ti lo. A yeda lani na tënë ti divorce, me andia ayeke dä ti bata akoli na awali. Na tapande, mbeni koli alingbi ti sara divorce na wali ti lo ndali ti “ye ti sioni”. (Deut. 24:1). Bible afa pëpe ye so ayeke “ye ti sioni” ni, me a lingbi mbeni koli amû pëpe akete faute so wali ti lo asara tongana mbeni raison ti sara divorce na lo.—Lév. 19:18.
SARA YE NA HANDA LÂ OKO APE NA WALI WALA KOLI TI MO
12, 13. (a) Ambeni koli asara ye lani na awali ti ala tongana nyen na ngoi ti Malachie? (b) Laso, tongana mbeni zo so awara batême asara lango-sioni na wali wala koli ti mbeni zo, akpale ti peko ni ayeke nyen?
12 Na ngoi ti prophète Malachie, gbâ ti aJuif so ayeke na awali asara ye na handa na mbage ti awali ti ala na lege so ala sigigi na araison nde nde ti sara divorce na awali ni. Akoli so ake awali ti lâ ti maseka ti ala, peut-être ti sara mariage na awali so angbâ maseka wala même na awali so ayeke apaïen. Na ngoi so Jésus ayeke lani na ndo ti sese, aJuif so ayeke na awali angbâ lani ti sara divorce na awali ti ala na lege ti handa “ndali ti mara ti atënë nde nde kue”. (Mat. 19:3). Jéhovah Nzapa ake mara ti adivorce tongaso.—Diko Malachie 2:13-16.
13 Laso, a lingbi ti kanga lê na ndo ti sarango ye na handa na yâ ti mariage na popo ti awakua ti Jéhovah ape. Me tara ti bâ so mbeni ita so asara mariage awe asara lango-sioni na wali wala koli ti mbeni zo nga lo sara divorce na wali wala koli ti lo tongaso si lo sara mariage na zo ni so lo na lo asara lango-sioni so. Tongana ita ni achangé bê ti lo ape, a yeke bi lo na gigi ti bata nzoni duti ti congrégation na lege ti yingo (1 aCor. 5:11-13). A yeke na zo ni ti “lë lengo so alingbi biani na changengo bê” kozo si a yeda na lo ti kiri na bungbi (Luc 3:8; 2 aCor. 2:5-10). Atâa so a fa pëpe mbeni mbilimbili ngoi so a lingbi a hon kozo si a kiri na zo ni na bungbi, a lingbi ti kanga lê pëpe na ndo ti sarango ye na handa tongaso, so ayeke si ka hio hio pëpe na popo ti awakua ti Nzapa. Ti tene zo so asara siokpari ni afa biani so lo changé bê ti lo, a lingbi ngoi ahon kamême si, ngu oko wala ahon so. Même tongana a kiri na zo ni na bungbi, lo doit nga ti kiri tënë “na gbele ngbanga ti Nzapa” ti bâ wala lo changé bê ti lo biani awe.—aRom. 14:10-12. Bâ Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti février ngu 1980 l. 31-32, na Français.
MARIAGE NA POPO TI ACHRÉTIEN
14. Nda ti Ndia lani ayeke nyen?
14 Azo ti Israël ayeke lani na gbe ti Ndia ti Moïse ahon ngu 1 500. Ndia ni amû maboko na ala ti bata na li afango ye so ayeke mbilimbili na ndo ti tënë ti sewa nga na ambeni kpale nga aga tongana zo ti bango ndo na ndo ti ala ti gue na ala na Messie (aGal. 3:23, 24). Na ngoi so Ndia ni ahunzi na ngoi so Jésus akui, Nzapa akomanse ti leke mbeni fini ye (aHéb. 8:6). Ye oko, ambeni ye so a yeda na ni kozo na gbe ti Ndia ti Moïse, a yeda mbeni pëpe na aChrétien ti sara ni.
15. (a) Na yâ ti congrégation, bango ndo ti Nzapa na ndo ti mariage ayeke tongana nyen? (b) Aye wa la a lingbi mbeni Chrétien abâ tongana lo yeke gbu li ti lo ti sara divorce?
15 Na yâ ti kiringo tënë ti Jésus na tënë so ambeni Farizien ahunda na lo, Jésus atene so Moïse ayeda lani na azo ti Israël ti sara divorce na awali ti ala; me “na tongo nda ni, ye ni ayeke lani tongaso pëpe.” (Mat. 19:6-8). Tongaso, Jésus afa so ndia so Nzapa amû na ndo ti tënë ti mariage so akomanse lani na yaka ti Éden, gi ni la aChrétien ayeke sara ye alingbi na ni (1 Tim. 3:2, 12). So koli na wali aga “mitele oko”, a lingbi ala duti ndo oko, ala zia si ndoye ti Nzapa nga ndoye so ala yeke na ni na mbage ti mba akpengba songo ti ala. Azo so asara divorce na gbele ngbanga ti sese so sân tënë ti lango-sioni ayeke na liberté pëpe ti kiri ti sara mariage (Mat. 19:9). Biani, mbeni ita alingbi ti soro ti pardonné wali wala koli ti lo so asara lango-sioni me so achangé bê ti lo, tongana ti prophète Osée so peut-être apardonné wali ti lo Gomer so asara lango-sioni lani. Legeoko nga, Jéhovah asara nzoni bê na azo ti Israël so achangé bê ti ala na peko ti so ala sara lango-sioni na lege ti yingo (Os. 3:1-5). Na ndo ni, tongana mbeni ita ahinga so wali wala koli ti lo asara lango-sioni, me lo yeda ti kiri ti bungbi na lo koli na wali, a ye ti fa so lo pardonné lo awe. Tongaso, mbeni raison encore so Bible afa so amû lege na lo ti sara divorce ayeke dä ape.
16. Nyen la Jésus atene na ndo ti dutingo kumbamba?
16 Na peko ti so Jésus afa so na popo ti atâ Chrétien mbeni raison ti sara divorce nde na lango-sioni ayeke dä ape, lo sara tënë ti “ala so ayeke na matabisi” ti duti kumbamba. Lo tene: “Zia zo so alingbi ti yeda na ni ayeda na ni.” (Mat. 19:10-12). Aita mingi asoro ti ngbâ kumbamba tongaso si ala sara na Jéhovah sân ti tene ye agboto lê ti ala. Aita so asara tongaso alingbi na gonda.
17. Nyen la alingbi ti mû maboko na mbeni ita ti bâ wala lo lingbi ti sara mariage?
17 Nyen la alingbi ti mû maboko na mbeni ita ti soro ti ngbâ kumbamba wala ti sara mariage? A yeke na mbeni ita-koli wala ita-wali ti soro wala lo lingbi ti gi ti duti na matabisi ti kumbamba. Bazengele Paul atene so a yeke nzoni ti duti kumbamba. Ye oko, lo tene nga: “Me teti so lango-sioni ahon ndo ni, zia koli oko oko ayeke na wali ti lo wani, na zia wali oko oko ayeke na koli ti lo wani.” Paul akiri atene: “Tongana ala lingbi ti hon ndo ti nzara ti bê ti ala pëpe, zia ala sara mariage, teti a yeke nzoni mingi ti sara mariage ahon ti tene nzara ti tere ti ala ahon ndo ti ala.” Tongana mbeni ita asara mariage, a lingbi ti mû maboko na lo ti zia pëpe si anzara ti tere ti lo so agbu lo ngangu ague na lo ti sara ngia na tere ti lo ti koli wala ti wali wala ti sara lango-sioni. A lingbi zo ni abâ nga ngu so lo yeke na ni, ndali ti so bazengele ni atene: “Tongana mbeni zo so ade ti hinga wali wala koli pëpe abâ ti lo so lo yeke bata tere ti lo nzoni pëpe, tongana lo kpengba koli wala wali awe, na a lingbi ye ni aduti tongaso, zia lo sara ye so lo ye, lo sara siokpari pëpe. Zia ala sara mariage.” (1 aCor. 7:2, 9, 36; 1 Tim. 4:1-3). Ye oko, a lingbi mbeni ita asara mariage hio pëpe gi ndali ti nzara ti tere so alingbi ti gbu amaseka. Peut-être ade lo lingbi pëpe ti sara akua ti koli wala ti wali so asara mariage.
18, 19. (a) A lingbi mbeni Chrétien so aye ti sara mariage asara ni na zo wa? (b) Nyen la article ti peko ayeke sara tënë na ndo ni?
18 A lingbi mbeni Chrétien so aye ti sara mariage asara ni na mbeni koli wala wali so awara batême awe nga lo ye Jéhovah na bê ti lo kue. A lingbi yengo so ala ye na tere mingi la ague na ala ti yeda ti bungbi oko na yâ ti songo ti mariage. Biani, ala yeke wara aye ti nzoni ndali ti so ala sara ye alingbi na wango so ahunda ti sara mariage “gi na yâ ti Seigneur.” (1 aCor. 7:39). Tongana ala sara mariage awe, kite ayeke dä ape so ala yeke yeda so Bible amû apendere wango na ndo ti ye so alingbi ti sara si mariage ti ala aga nzoni.
19 Article ti peko ayeke sara tënë na ndo ti abango ndo ti Mbeti ti Nzapa so alingbi ti mû maboko na aChrétien ti hon ndo ti akpale ti “alango ti nda ni” so e lï mingi na yâ ni so, so akoli na awali mingi ayeke pëpe na asarango ye so alingbi ti sara si mariage ti ala aga nzoni (2 Tim. 3:1-5). Na yâ ti Mbeti ti Nzapa, Jéhovah afa na e aye so e yeke na bezoin ni tongaso si mariage ti e aga nzoni nga e duti na ngia dä na ngoi so e ngbâ ti tambela na awakua ti lo na ndo ti lege so ague na fini ti lakue lakue.—Mat. 7:13, 14.