text:
Tongana nyen e lingbi ti ngbâ ti duti na bibe ti sacrifice
“Tongana mbeni zo aye ti ga na peko ti mbi, zia lo ke tere ti lo wani.”
1. Na lege wa Jésus azia nzoni tapande ti bibe ti sacrifice?
NA NGOI so Jésus ayeke lani na sese, lo zia nzoni tapande ti bibe ti sacrifice. Lo zia na kozo ndo ye so bê ti Nzapa aye me pëpe ye ti bê ti lo wala aye so lo yeke na bezoin ni (Jean 5:30). So lo ngbâ be-ta-zo juska lo kui na ndo ti keke ti pasi, lo fa so bibe ti sacrifice so lo yeke na ni katikati ni ayeke dä pëpe.
2. Tongana nyen la e lingbi ti fa so e yeke na bibe ti sacrifice? Ngbanga ti nyen a lingbi e duti na bibe ti sacrifice?
2 E so e yeke adisciple ti Jésus e kue e yeke na bezoin ti fa so e yeke na bibe ti sacrifice. Ti duti na bibe ti sacrifice aye ti tene nyen? A ye ti tene ti bâ pëpe gi abezoin ti e me ti duti na nzara ti mû maboko na amba ti e. Bibe ti sacrifice ayeke nde mingi na bibe ti kion. (Diko Matthieu 16:24.) Tongana e yeke na bibe ti sacrifice ayeke sara si e zia aye so agbu bê ti amba ti e na kozo ndo (aPhil. 2:3, 4). Jésus afa so ti voro Nzapa ayeke kota ye ti tene e duti na bibe ti sacrifice. Ngbanga ti nyen? Ndoye so ayeke na popo ti e aChrétien apusu e ti duti na bibe ti sacrifice. A yeke ndoye so la a yeke hinga na adisciple ti Jésus (Jean 13:34, 35). Gbu li ti mo na ndo ti aye ti nzoni so e wara ndali ti so e yeke na yâ ti sewa ti aita ti dunia kue so ayeke na bibe ti sacrifice.
3. Nyen la alingbi ti sara si e duti na bibe ti sacrifice mbeni ape?
3 Me, e yeke na mbeni wato so alingbi ti sara si yeke yeke e duti na bibe ti sacrifice mbeni ape. Wato so ayeke bibe ti kion so bê ti e ayeke pusu e ti duti na ni. Gbu li ti mo na ndo ti ye so asara si Adam na Ève asara ye lani na bibe ti kion. Bibe ti kion apusu Ève ti duti na nzara ti ga tongana Nzapa. Bibe ti kion apusu nga Adam ti gi ti nzere na lê ti Ève (Gen. 3:5, 6). Na peko ti so Zabolo asara si Adam na Ève azia lege ti tâ vorongo, lo ngbâ ti handa azo ti duti na bibe ti kion. Na ngoi so lo tara Jésus, lo gi lani ti tene Jésus aduti na bibe ti kion (Mat. 4:1-9). Laso, Satan awara lege ti handa azo mingi, na lo yeke pusu ala ti duti na bibe ti kion na alege mingi. Tongana e sara hange ape, e nga e lingbi ti duti na bibe ti kion ti dunia so.
4. (a) Fa tongana nyen la e lingbi laso pëpe ti zi na yâ ti bê ti e anzara ti bê ti e kue so alingbi ti sara si e maï bibe ti kion. (b) Ahundango ndo wa e yeke sara tënë na ndo ni?
4 E lingbi ti haka bibe ti kion na soko so ayeke te mbeni wen yeke yeke. Tongana a zia mbeni wen na ndo so ngu ayeke pika dä nga lâ ayeke su dä, soko ayeke te tere ti wen ni. Kota kpale ni ayeke so tongana zo asara sanka ti soko so ayeke te tere ti mbeni ye yeke yeke ayeke sara si ye ni kue abuba. Legeoko nga, atâa so e lingbi laso pëpe ti zi asiokpari kue so ayeke na tere ti e nga na anzara ti bê ti e kue so asara si e maï bibe ti kion, a lingbi e ngbâ ti sara ngangu ti hon ndo ti anzara ni so. Tongana e sara hange ape, e yeke duti na bibe ti sacrifice mbeni ape (1 aCor. 9:26, 27). E yeke hinga tongana nyen so e yeke na bibe ti kion? Tongana nyen la e lingbi ti duti na bibe ti sacrifice ahon ti kozo?
SARA KUA NA BIBLE TI GI TI BÂ WALA MO YEKE NA BIBE TI KION
5. (a) Na lege wa Bible ayeke tongana tatara? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.) (b) Na ngoi so e yeke gi ti bâ wala e yeke na bibe ti kion, nyen la a lingbi e sara pëpe?
5 Legeoko tongana ti so e lingbi ti mû tatara ti bâ na tere ti e, e lingbi ti sara kua na Bible ti bâ asarango ye ti e nga ti zi asioni sarango ye kue so e lingbi ti wara dä. (Diko Jacques 1:22-25.) Me tatara ayeke mû maboko na e ti bâ tere ti e nzoni gi tongana e sara kua na ni na lege ni. Na tapande, tongana e bâ gi tere ti e hio na tatara ni, a lingbi peut-être ti sara si e bâ pëpe mbeni kete saleté so ayeke na tere ti e me so a lingbi ti duti sioni mingi. Wala tongana e dengi tatara ni si e bâ tere ti e na yâ ni, e lingbi peut-être ti bâ mbeni zo nde. Legeoko nga, tongana e ye ti sara kua na Bible ti gi ti bâ wala e yeke na mbeni wokongo na tapande bibe ti kion, a lingbi e diko gi Bible hio hio ape wala e sara kua na ni ti bâ gi afaute ti mbeni zo nde pëpe.
6. Nyen la e lingbi ti sara ti “ngbâ” na yâ ti ndia so alingbi kue?
6 Na tapande, e lingbi ti diko Bible lâ oko oko, me e bâ pëpe so e yeke maï bibe ti kion na yâ ti e. Tongana nyen? Gbu li ti mo na ndo ti tapande so Jacques amû na ndo ti koli so ‘abâ tere ti lo’ na yâ ti tatara. Jacques asara kua na mbeni tënë ti Grec so aye ti tene ti bâ mbeni ye nzoni. Koli so abâ tere ti lo nzoni na yâ ti tatara, me lo yeke na mbeni kpale. Jacques atene: “Lo hon, na hio lo girisa wala tere ti lo ni ayeke tongana nyen.” Biani, koli so ahon sân ti sara mbeni ye ndali ti ye so lo bâ na tere ti lo na yâ ti tatara. Nde na koli so, zo so gigi ti lo aga nzoni ‘ayôro lê ti lo na yâ ti ndia so alingbi kue’ na lo “ngbâ dä”. Tongaso, ahon ti tene lo girisa ndia ti Nzapa so alingbi kue, lo ngbâ ti sara ye alingbi na ndia ni. Jésus atene nga mara ti tënë so, lo tene: “Tongana ala ngbâ na yâ ti tënë ti mbi, ala yeke biani adisciple ti mbi.”
7. Tongana nyen la e lingbi ti sara kua na Bible ti gi ti bâ wala e yeke na bibe ti kion?
7 Tongaso, tongana mo ye ti hon ndo ti bibe ti kion, a lingbi kozoni kue mo diko Mbeti ti Nzapa nzoni. Ye so ayeke mû maboko na mo ti bâ aye so a lingbi mo changé na yâ ti asarango ye ti mo. Me a lingbi mo ngbâ gi ge pëpe. A lingbi mo sara recherche. Na ngoi so mo yeke diko mbeni mbaï ti Bible, tara ti bâ so mo yeke lani dä na ngoi ni so na hunda tere ti mo na ahundango ndo so: ‘Mbi yeke sara ye tongana nyen na yâ ti ye so asi so? Mbi yeke sara ye na lege ni?’ Tongana mo gbu li ti mo awe na ndo ti ye so mo diko, a yeke kota ye ti sara ye alingbi na ni (Mat. 7:24, 25). Zia e bâ tongana nyen aye so asi na Gbia Saül nga na bazengele Pierre alingbi ti mû maboko na e ti ngbâ ti duti na bibe ti sacrifice.
MANDA YE NA LEGE TI TAPANDE TI SAÜL
8. Saül asara ye tongana nyen na ngoi so lo to nda ti komande? Lo fa ni tongana nyen?
8 Saül gbia ti Israël ayeke mbeni kpengba tapande so afa na e tongana nyen la bibe ti kion alingbi ti sara si e duti na bibe ti sacrifice mbeni ape. Na ngoi so Saül aga gbia lo sara lani tere ti lo kete (1 Sam. 9:21). Lo ke lani ti punir azo ti Israël so akasa komandema ti lo atâa so lo lingbi ti tene so a yeke na lege ni ti punir ala ngbanga ti so Nzapa la ayeda si lo ga gbia (1 Sam. 10:27). Gbia Saül ayeda lani na fango lege ti yingo vulu ti Nzapa na lege so lo fa lege na azo ti Israël ti sö benda na yâ ti bira so ala sara na azo ti Ammon. Na peko ti songo benda ni, lo sara tere ti lo kete na lo mû gonda ni kue na Jéhovah.
9. Saül akomanse lani ti maï bibe ti kion tongana nyen?
9 Na pekoni, Saül azia si bibe ti kion nga na baba amaï na yâ ti bê ti lo tongana ti so soko ayeke te wen. Na ngoi so lo sö benda na yâ ti bira so lo sara na azo ti Amalek, lo zia aye so agbu bê ti lo na kozo ndo ahon ti mä yanga ti Jéhovah. Nzara ti warango ye mingi apusu lo ti bata aye ti azo ti Amalek ahon ti futi ni tongana ti so Nzapa ahunda lani na lo ti sara. Saül asara baba mingi na lo leke mbeni ye ti yä iri ti lo (1 Samuel 15:3, 9, 12). Na ngoi so Prophète Samuel atene na lo so ye so lo sara so anzere na Jéhovah ape, Saül agi lani araison na lege so lo luti gi na ndo ti ambeni mbage ti ye so lo sara alingbi na yanga so Jéhovah amû nga lo gi ti bi tënë ni na li ti ambeni zo nde (1 Sam. 15:16-21). Na ndo ni, baba asara si Saül abi bê ti lo mingi gi na ndo ti yango iri ti lo me pëpe na ndo ti songo ti lo na Nzapa (1 Sam. 15:30). Tongana nyen la tapande ti Saül ayeke tongana tatara so alingbi ti mû maboko na e ti duti na bibe ti sacrifice?
10, 11. (a) Tapande ti Saül amû maboko na e tongana nyen ti ngbâ ti duti na bibe ti sacrifice? (b) Tongana nyen la e lingbi ti kpe sioni tapande ti Saül?
10 Kozoni, tapande ti Saül afa so atâa e yeke sara ye na bibe ti sacrifice, a yeke nzoni e ngbâ ti sara ngangu ti bata bibe ni so (1 Tim. 4:10). Girisa ape so na ngoi so Saül aga lani gbia, sarango ye ti lo ayeke nzoni na Nzapa abâ lo na nzoni lê. Me na pekoni lo sara ngangu pëpe ti hon ndo ti anzara ti bê so asara si bibe ti kion akomanse ti maï na yâ ti bê ti lo. Ni la Jéhovah ake lo ngbanga ti so lo ke ti mä yanga.
11 Use ni, a lingbi e bi bê ti e pëpe gi na ndo ti asarango ye ti e so ayeke na lege ni na e girisa awokongo ti e so alingbi e sara ngangu ti hon ndo ni. Tongana e sara tongaso ayeke mo bâ mo tene e mû tatara ti bâ na fini bongo so e yü me e gi pëpe ti bâ saleté so ayeke na lê ti e. Atâa e yeke na bibe ti baba tongana ti Saül pëpe, a lingbi e sara ngangu ti kpe bibe so alingbi ti sara si e sara ye tongana lo. Tongana a mû na e wango zia si e gi araison pëpe wala e bi tënë na li ti mbeni zo nde pëpe. Ahon ti sara ye tongana Saül, a yeke nzoni mingi ti mä wango.
12. Tongana asi so e sara kota siokpari, tongana nyen la bibe ti sacrifice alingbi ti mû maboko na e?
12 Me, ka tongana asi so e sara kota siokpari? Saül aye lani pëpe si iri ti lo abuba, na ye so asara si lo gi pëpe ti leke songo ti lo na Jéhovah. Bibe ti sacrifice ayeke mû maboko na e ti hon ndo ti kamene na ti wara mungo maboko (aProv. 28:13; Jacq. 5:14-16). Na tapande, mbeni ita ato nda ti bâ porno na ngoi so lo yeke na ngu 12 na lo ngbâ ti bâ ni na hondengo ni ahon ngu bale-oko na ndo ni tongaso. Lo tene: “A yeke lani ngangu na mbi ti sara tënë ni na wali ti mbi nga na a-ancien. Me na pekoni so mbi sara tënë ni, a yeke tongana mbeni kungba la a zi na ndo ti go ti mbi. Na ngoi so a tene mbi yeke wakua ti mungo maboko mbeni ape ason bê ti ambeni kamarade ti mbi. Me, mbi hinga so kusala so mbi yeke sara fadeso na Jéhovah amû ngia na lo mingi ahon kusala so mbi yeke sara na lo na ngoi so mbi ngbâ lani ti bâ porno.”
PIERRE AHON NDO TI BIBE TI KION
13, 14. Tongana nyen la Pierre afa lani so lo yeke na anzara ti bê so ayeke sara si zo amaï bibe ti kion?
13 Bazengele Pierre ayeke lani na bibe ti sacrifice na ngoi so Jésus ayeke fa ye lani na lo (Luc 5:3-11). Me, a lingbi lani lo sara ngangu ti hon ndo ti anzara ti bê so alingbi ti sara si lo maï bibe ti kion. Na tapande, bê ti lo ason na ngoi so Jacques na Jean ahunda na Jésus ti duti na kota ndo na tere ti lo na yâ ti Royaume ti Nzapa. Peut-être Pierre apensé so mbeni oko ti aplace so ala hunda so ayeke ti ni, ngbanga ti so Jésus atene na lo kozo awe so lo yeke mû na lo mbeni kota kusala (Mat. 16:18, 19). Jésus amû wango na Jacques, Jean, Pierre nga na atanga ti abazengele ni kue ti sara hange na bibe ti kion so alingbi ti pusu ala ti “sara mokonzi” na ndo ti aita ti ala.
14 Même na pekoni so Jésus agi ti leke bango ndo ti Pierre, Pierre angbâ lani ti sara ngangu ti hon ndo ti sioni bibe so. Na ngoi so Jésus atene na abazengele ti lo so fade ala yeke zia lo, Pierre afa so lo yeke kota ahon amba ti lo na lo tene na Jésus so lo oko lo yeke ngbâ be-ta-zo na Jésus (Mat. 26:31-33). Tënë so Pierre atene so, lo sara ye alingbi na ni pëpe, ngbanga ti so gi na bï ni so lo sara ye na bibe ti kion. Pierre aye pëpe si ye ti sioni asi na lo na lo tene lege ota so lo hinga Jésus pëpe.
15. Ngbanga ti nyen tapande ti Pierre akpengba e?
15 Pierre asara ngangu ti hon ndo ti awokongo ti lo, me a si so lo sara ye na lege ni ape. Atâa so kue, tapande ti lo akpengba e. Na lege ti ngangu so Pierre asara nga na mungo maboko ti yingo vulu ti Nzapa, lo wara lege ti hon ndo ti nzara ti bê so alingbi ti pusu lo ti duti na bibe ti kion. Na pekoni lo fa so lo kanga nzara ti bê ti lo nga lo yeke na bibe ti sacrifice (aGal. 5:22, 23). Lo gbu ngangu na yâ ti atara so ayeke ngangu mingi ahon atara so lo tingbi na ni kozo so ayeke lani ngangu na lo ti hon ndo ni. Lo sara lani tere ti lo kete na ngoi so Paul amû na lo ngangu wango na lê ti azo kue (aGal. 2:11-14). Na peko ti so Paul amû wango na Pierre, lo bata lani Paul na bê pëpe na tenengo so Paul abi nengo ti lo na sese. Pierre angbâ lani ti ye Paul (2 Pi. 3:15). Tapande ti Pierre alingbi ti mû maboko na e ti gi ti duti na bibe ti sacrifice.
16. Tongana nyen la e lingbi ti fa so e yeke na bibe ti sacrifice na ngoi ti aye ti ngangu?
16 Gbu li ti mo na ndo ti lege so mo yeke sara ye na ngoi ti aye ti ngangu. Na ngoi so a kanga Pierre na abazengele nga a pika ala ndali ti so ala yeke fa tënë, tere ti ala anzere “ngbanga ti so a bâ so ala lingbi ti tene a sara ye ti kamene na ala ndali ti iri ti Jésus.” (Kus. 5:41). Mo nga kue mo lingbi ti bâ kangango lege tongana mbeni lege so azi na mo ti mû tapande ti Pierre na ti Jésus ti duti na bibe ti sacrifice. (Diko 1 Pierre 2:20, 21.) Bango ndo so alingbi même ti mû maboko na mo tongana a-ancien ase mo. A hon ti tene mo sara ngonzo, mû tapande ti Pierre.
17, 18. (a) Ahundango ndo wa la alingbi e hunda tere ti e na ni na ndo ti aye ti yingo so e zia na gbele e? (b) Nyen la e lingbi ti sara tongana e bâ so bibe ti kion ayeke maï na yâ ti bê ti e?
17 Tapande ti Pierre alingbi nga ti mû maboko na mo ti zia na gbele mo ti sara ambeni kua na Jéhovah. Mo lingbi ti sara akua so na mbeni lege so afa so mo yeke na bibe ti sacrifice. Me sara hange si mo gi ti sara akua so pëpe ngbanga ti so mo ye ti ga kota na lê ti azo. Hunda tere ti mo: ‘Ngbanga ti nyen mbi ye ti mû ngoi mingi ti sara na Jéhovah? A yeke ngbanga ti so mbi ye ti tene azo agonda mbi wala mbi ye ti wara kota ndo tongana ti Jacques na Jean?’
18 Tongana mo bâ so bibe ti kion ato nda ti maï na yâ ti bê ti mo, sambela Jéhovah ti leke bango ndo ti mo, nga sara kua ngangu ti mû gloire na Jéhovah ahon ti gi gloire ti mo (Ps. 86:11). Mo lingbi nga ti zia na gbele mo ambeni ye so ayeke gboto lê na ndo ti mo pëpe. Na tapande, mo lingbi ti gi ti duti na ambeni mbage ti lengo ti yingo so ayeke ngangu na mo ti sara ye alingbi na ni. Wala tongana mo yeke leke ambage ti bungbi so a mû na mo nzoni me mo ye pëpe ti leke yâ ti Da ti Royaume si aduti na saleté pëpe, mo lingbi ti zia na gbele mo ti sara ye alingbi na wango so ayeke na aRomain 12:16.
19. Nyen la e lingbi ti sara ti tene bê ti e anze pëpe tongana e bâ mbeni sarango ye ti e so ayeke na lege ni ape na yâ ti tatara so ayeke Bible?
19 Tongana e bâ tere ti e nzoni na yâ ti tatara so ayeke Mbeti ti Nzapa na e bâ so e yeke na ambeni sarango ye so ayeke na lege ni ape wala e yeke na bibe ti kion, a lingbi peut-être ti sara si bê ti e anze. Tongana ye tongaso asi na mo, gbu li ti mo na ndo ti tapande ti koli so gigi ti lo aga nzoni so Jacques asara tënë ti lo. Jacques afa pëpe tongana nyen la koli so aleke akpale so lo yeke na ni hio. Lo fa nga pëpe tongana nyen la koli so awara lege ti leke akpale ti lo ni kue. Me, Jacques atene so koli so ‘angbâ na yâ ti ndia so alingbi kue’. (Jacq. 1:25). Koli so agirisa pëpe ye so lo bâ na yâ ti tatara nga lo ngbâ ti sara ngangu ti changé sarango ye ti lo. Tongaso, ngbâ ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti mo wani, nga girisa ape so e kue e yeke na siokpari na tere ti e. (Diko Zo-ti-fa-tene 7:20.) Ngbâ ti yoro lê ti mo na yâ ti ndia so alingbi kue nga sara ngangu ti ngbâ ti duti na bibe ti sacrifice. Jéhovah ayeke mû maboko na mo tongana ti so lo mû maboko na aita ti mo mingi so, atâa so siokpari ayeke na tere ti ala, lo bâ ala na nzoni lê nga lo iri tënë nzoni na ndo ti ala.


c: text/html

text:
Vorongo Nzapa na yâ ti sewa: Mo lingbi ti sara si a nzere ahon ti kozo?
Mbeni babâ na Brésil atene: “Vorongo Nzapa na yâ ti sewa so e yeke sara na lakui anzere na e mingi asara si ngoi na ngoi tongana mbi tene na azo ti sewa ti mbi pëpe so mandango ye ni ahunzi awe, e yeke gue juska l’heure ahon na bï.” Mbeni babâ na Japon atene so molenge ti lo ti koli so ayeke na ngu bale-oko ahinga pëpe so l’heure ayeke hon nga lo ye ti tene mandango ye ni ahunzi ape. Ngbanga ti nyen? Babâ ti lo atene: “Lo yeke na nzara ti manda ye na asara si lo yeke na ngia mingi.”
A yeke amolenge kue la ayeke na ngia na ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa ape. Ambeni aye ni pëpe. Ngbanga ti nyen? Mbeni babâ ti sewa na Togo atene: “A lingbi vorongo Jéhovah adë gi dengo ape.” Tongana vorongo Nzapa na yâ ti sewa adë gi dengo, a yeke nzoni a changé fason ti sarango ni. Asewa mingi abâ so ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa ayeke mbeni ngoi so azo ayeke na “ngia” legeoko tongana ti so azo ti Israël abâ lâ ti sabbat tongana mbeni ngoi so ala yeke na ngia.
A lingbi ababâ so ayeke aChrétien asara kue ti tene sewa ti ala ayeke na ngia na ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa. Tongana ala sara tongaso, mandango ye ni ayeke kiri ti nzere mingi. Ralf, so ayeke na amolenge ti wali ota nga na ti koli oko, atene so vorongo Nzapa na yâ ti sewa so ala yeke sara ayeke tongana lisoro na zo kue ayeke sara tënë. Na ambeni ngoi alingbi ti duti ngangu ti sara si mandango ye ni anzere na azo ni kue nga ti tene ala kue asara lisoro na ngoi ti mandango ye ni. Mbeni mama ayeda na tënë so, lo tene: “Mbi yeke lakue na ngangu pëpe ti sara si vorongo Nzapa na yâ ti sewa anzere na azo ti sewa ti mbi kue tongana ti so bê ti mbi aye.” Nyen la mo lingbi ti sara ti tene vorongo Nzapa na yâ ti sewa anzere ahon ti kozo?
DUTI NDURU TI CHANGÉ YÂ TI AYE SO ALA YEKE MANDA
Mbeni babâ na Allemagne so ayeke na amolenge use atene: “A lingbi e sara si fango ye ni alingbi na amolenge ti e.” Natalia, so ayeke na amolenge use, atene: “Amolenge ti e aye mingi ti tene e changé lakue yâ ti aye so e yeke manda.” Asewa mingi ayeke kangbi yâ ti aye so ala yeke manda na ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa. Cleiton, so ayeke na Brésil so ayeke na amolenge use so angbâ maseka atene so, sarango tongaso asara si vorongo Nzapa na yâ ti sewa anzere nga azo ti sewa ni kue asara tënë. Tongana babâ na mama ni akangbi yâ ti aye so ala yeke manda na ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa, a yeke sara si ala mû maboko na amolenge ni oko oko alingbi na bezoin ti ala teti so ngu ti ala ayeke nde nde. A yeke nzoni ala soro mbeti so ala ye ti manda nga ala gbu li ti ala na ndo ti kode so ala yeke manda na ni.
Nyen la ambeni sewa ayeke sara ti mû lege na ala ti manda aye nde nde? Ambeni sewa ayeke to nda ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa na hengo bia na Jéhovah. Juan, so ayeke na Mexique, atene: “A sara si tere ti e kue anzere na a leke e ti to nda ti mandango ye ti e.” Azo ti sewa ti lo asoro abia so atënë ti yâ ni ague oko na aye so ala yeke manda ye na ndo ni na lakui.
Asewa mingi ayeke diko mbeni mbage ti Bible legeoko. Ti tene e changé yâ ti aye so e yeke manda, zo oko oko ayeke diko ye na place ti azo nde nde so a sara tënë ti ala na yâ ti mbage ti Bible so e yeke diko ni. Na tongo nda ni ye so anzere lani pëpe na mbeni babâ ti sewa so ayeke na Japon. Lo tene: “Ti diko ye tongaso anzere ti lo ape.” Me amolenge ti lo ti koli use ayeke lani na ngia mingi so anzere na babâ na mama ti ala ti voro Nzapa na yâ ti sewa legeoko na ala. Ambeni sewa même ayeke sara akete scénette ti ambaï ti Bible. Roger, so ayeke na Afrika ti Mbongo so ayeke na amolenge use, atene: “Mingi ni amolenge ayeke bâ ambeni ye na yâ ti mbeni mbaï ti Bible so e ababâ na amama ti ala e bâ ni ape.”
Mbeni ye so asewa alingbi ti sara ti changé yâ ti aye so ala yeke manda a yeke ti tene ala kue aleke ambeni ye, na tapande arche ti Noé wala temple ti Salomon. A nzere mingi ti sara recherche ti leke aye tongaso. Na Asie mbeni molenge-wali so ayeke na ngu oku na babâ na mama ti lo nga na âta ti lo ti wali asara tongaso. Na yâ ti salon ti ala, ala sara mbeni ngia na sewa na ndo ti voyage ti missionnaire ti bazengele Paul. Ambeni sewa asara ngia na ndo ti ambaï ti mbeti ti Exode. Donald, so ayeke na ngu 19 na Togo, atene: “So e changé yâ ti aye so e yeke manda asara si aye achangé na yâ ti sewa ti e, nga na yâ ti vorongo Nzapa so e voro na sewa.” Mo lingbi ti pensé na ndo ti mbeni ye so mo na asewa ti mo alingbi ti leke ti tene vorongo Nzapa na yâ ti sewa ti ala anzere ahon ti kozo?
A YEKE KOTA YE TI LEKE TERE NZONI
Atâa so changengo yâ ti aye so a yeke manda ayeke sara si vorongo Nzapa na yâ ti sewa anzere, a hunda ti sara aye mingi ti tene azo kue awara ye ti nzoni dä. A lingbi azo ti sewa ni kue aleke tere ti ala. A yeke ngangu na amolenge ti manda ye teti ngoi mingi. Tongaso, a lingbi babâ ti sewa agbu li ti lo nzoni na ndo ti aye so lo na sewa ti lo ayeke manda nga lo mû ngoi ti leke tere ti lo nzoni. Mbeni babâ ti sewa atene: “Tongana mbi leke tere ti mbi, mandango ye ni ayeke ga na ye ti nzoni na azo ti sewa ti mbi kue.” Mbeni babâ na Allemagne ayeke fa na azo ti sewa ti lo kozoni aye so ala yeke manda na yâ ti ayenga so ayeke ga. Mbeni babâ na Bénin so ayeke na amolenge omene ayeke bâ ka mbeni DVD so bungbi ti Jéhovah asigigi na ni na ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa. Ala yeke leke tere ti ala tongana nyen? Babâ ni ayeke mû na ala ahundango ndo kozoni na lango ti mandango ye ni. Lekengo tere ayeke sara si vorongo Nzapa na yâ ti sewa anzere mingi.
Tongana azo ti sewa ahinga awe ye so ala yeke manda ni, ala lingbi ti sara lisoro na ndo ni na yâ ti yenga ni na ayeke sara si ala yeke ku ngoi ti mandango ye ni kungo na ngia. Na tongana azo oko oko na yâ ti sewa ayeke na kua ti sara na ngoi ti mandango ye ni, a yeke sara si zo oko oko ayeke bâ so ye so ala manda na ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa abâ lo.
ALA SARA NI LAKUE
A yeke ngangu na asewa mingi ti voro Nzapa na yâ ti sewa lakue. Ngbanga ti nyen?
Ambeni babâ ayeke sara kua teti angbonga mingi ti mû kobe na sewa ti ala. Na tapande, mbeni babâ na Mexique ayeke londo na ngbonga omene ti ndapre na ayeke kiri na yanga-da gi na ngbonga miombe ti bï. Na ambeni ngoi, a lingbi nga ambeni babâ achangé lango ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa ndali ti vizite ti surveillant so ague na ando nde nde wala ndali ti kota bungbi.
Atâa akpale so alingbi ti si, a lingbi e sara kue ti voro Nzapa na yâ ti sewa lakue. Loïs so ayeke na ngu 11 na so ayeke na Togo atene so ala yeke sara kue ti voro Nzapa na yâ ti sewa lakue. Lo tene: “Atâa so ambeni ye ayeke si so asara ka si e to nda ti voro Nzapa na yâ ti sewa na l’heure ape, e yeke sara ni lakue.” Tongaso, a yeke nzoni ti tene lango ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa ayeke na tongo nda ti yenga. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so tongana mbeni ye so e ku tere ti e na ni ape asi, e lingbi ti soro mbeni lango nde na yâ ti yenga ni ti sara ni.
Ngbanga ti nyen a iri ngoi ni so ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa? Ngbanga ti so ayeke mbeni mbage ti vorongo so e yeke voro na Jéhovah. Zia e na azo ti sewa ti e kue e mû “bagara” na sacrifice na Jéhovah (Os. 14:2). Zia tere ti e kue anzere na ngoi ti vorongo Nzapa na yâ ti sewa, teti so “tâ ngia ti L’Éternel ayeke ngangu ti i.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tongana nyen ti ngbâ ti duti na nzoni bango ndo?
“Tongana zo angbâ na fini ngu mingi, zia lo wara ngia na yâ ngu ni so kue.”
1. Aye ti nzoni wa la Jéhovah amû na e so alingbi ti mû maboko na e ti duti na ngia?
JÉHOVAH aye ti tene e duti na ngia, na lo mû na e aye ti nzoni mingi so asara si e duti na ngia. Lo mû na e fini. Tongaso, e lingbi ti mû fini ti e ti mû gloire na Nzapa ngbanga ti so lo la lo iri e si e ga na yâ ti tâ tënë (Ps. 144:15; Jean 6:44). Jéhovah atene na e so lo ye e nga lo yeke mû maboko na e ti gbu ngangu na yâ ti kua so e sara na lo (Jér. 31:3; 2 aCor. 4:16). E yeke na yâ ti paradis ti yingo so na yâ ni e wara gbâ ti kobe ti yingo nga na sewa ti aita so ndoye ayeke na popo ti ala. Na ndo ni, e yeke na nzoni beku ti kekereke.
2. Nyen la ambeni wakua be-ta-zo ti Nzapa ayeke sara ngangu ti hon ndo ni?
2 Atâa so araison so e londo ti bâ amû lege na e ti duti na ngia, ambeni wakua be-ta-zo ti Nzapa ayeke sara ngangu ti hon ndo ti abango ndo so ayeke na lege ni ape. Peut-être ala pensé so Jéhovah abâ ala pëpe na nene ni wala ala pensé so lo bâ pëpe na nene ni kusala so ala sara na lo. Ala so angbâ lakue ti duti na abango ndo so ayeke na lege ni ape alingbi ti pensé so ti duti na fini teti “ngu mingi” ayeke gi senge bango li. Ala lingbi ti bâ so lango oko oko ala yeke na yâ ti bingo.
3. Nyen la alingbi ti sara si zo aduti na abango ndo so ayeke na lege ni ape?
3 Tongana bê ti ambeni ita anze, kobela asara ala wala ala ga mbakoro, a lingbi ti sara si ala duti na abango ndo so ayeke na lege ni ape (Ps. 71:9; aProv. 13:12; Zo-ti. 7:7). Na ndo ni, a lingbi e hinga so bê ti e ayeke na handa nga a lingbi ti fâ ngbanga na ndo ti e atâa so peut-être Nzapa abâ e na nzoni lê (Jér. 17:9; 1 Jean 3:20). Zabolo atene atënë ti mvene na ndo ti awakua ti Jéhovah. Azo so ayeke pensé tongana Satan alingbi ti gi ti sara si e yeda na tënë ti Eliphaz, so ayeke na mabe ape, so lo tene e yeke ye oko pëpe na lê ti Nzapa. A yeke mvene so Satan atene lani na ngoi ti Job la, na a ngbâ nga laso.
4. Nyen la e yeke sara tënë na ndo ni na yâ ti article so?
4 Jéhovah atene na e polele na yâ ti Bible so lo yeke duti ande na azo so ‘ahon na popo-hoto ti bingo ti kui’. (Ps. 23:4). Mbeni lege so lo yeke duti na e ayeke na lege ti Bible. Nzapa asara si Bible ayeke tongana ‘ye ti sarango na bira so akpengba na so alingbi ti kinda aye so gere ni aluti ngangu.’ So ti tene so Bible ayeke na ngangu ti changé asioni bango ndo so e yeke na ni (2 aCor. 10:4, 5). Zia e bâ tongana nyen Bible alingbi ti mû maboko na e ti duti na nzoni bango ndo nga ti tene e ngbâ ti bata ni. A lingbi ti sara si mo wara aye ti nzoni nga a lingbi ti mû maboko na mo ti kpengba amba ti mo.
SARA KUA NA BIBLE TI MÛ LEGE NA MO TI DUTI NA NZONI BANGO NDO
5. Nyen la e lingbi ti sara ti mû maboko na e ti duti na nzoni bango ndo?
5 Bazengele Paul afa ambeni ye so alingbi ti mû maboko na e ti duti na nzoni bango ndo. Lo mû wango na congrégation ti Corinthe, lo tene: “Ala ngbâ ti bâ tere ti ala ti bâ wala ala yeke na yâ ti mabe.” (2 aCor. 13:5). “Mabe” ayeke afango ye kue ti aChrétien so ayeke na yâ ti Bible. Tongana sarango ye ti e ague oko na aye so Bible afa, e yeke fa so e sara ye alingbi na wango ti Paul so nga e yeke fa so e yeke “na yâ ti mabe”. A lingbi e soro afango ye ti Bible so e ye ti sara ye alingbi na ni sorongo ape. Me a lingbi e sara ye alingbi na afango ye ti Bible kue.
6. Ngbanga ti nyen alingbi e gi ti bâ wala e yeke “na yâ ti mabe”? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
6 Mo lingbi ti ke ti sara ye alingbi na wango ti Paul so ndali ti so peut-être mo bâ so asarango ye ti mo ague nde na afango ye ti Bible. Me, bango ndo so Jéhovah ayeke na ni na ndo ti e ayeke kota mingi ahon bango ndo so e yeke na ni na ndo ti e wani, ndali ti so lo hinga ye mingi ahon e (És. 55:8, 9). Lo yeke bâ awakua ti lo ti fâ ngbanga na ndo ti ala pëpe, me ti bâ anzoni sarango ye ti ala nga ti mû maboko na ala. Tongana mo sara kua na Mbeti ti Nzapa ti gi ti bâ “wala [mo] yeke na yâ ti mabe”, a yeke sara si mo hinga bango ndo so Nzapa ayeke na ni na ndo ti mo. Ye so alingbi ti mû maboko na mo ti pensé pëpe so mo yeke ye oko ape na lê ti Nzapa me ti dabe ti mo so lo bâ mo na nene ni mingi. Tongana mo hinga so Nzapa abâ mo na nene ni, a yeke mo bâ mo tene mo yeke zi rideau ti tene lumière ti lâ alinda na yâ ti mbeni da so yâ ni avuko.
7. Tongana nyen la tapande ti abe-ta-zo so ayeke na yâ ti Bible alingbi ti mû maboko na e?
7 Mbeni nzoni lege ti gi ti bâ wala e yeke na yâ ti mabe ayeke ti gbu li ti e na ndo ti tapande ti abe-ta-zo so a sara tënë ti ala na yâ ti Bible. Haka dutingo ti ala wala agingo bê ti ala na ti mo na gbu li ti mo na ndo ti ye so mo lingbi lani ti sara tongana mo la mo yeke na place ti ala. Zia e bâ atapande ota so afa tongana nyen mo lingbi ti sara kua na Bible ti bâ wala mo yeke “na yâ ti mabe”. Ye so ayeke mû maboko na mo ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti mo wani.
WOMUA SO AYEKE WAYERE
8, 9. (a) Dutingo ti womua so ayeke wayere so ayeke lani tongana nyen? (b) Abango ndo wa la ayeke na lege ni ape womua so ayeke peut-être lani na ni?
8 Na yâ ti temple na Jérusalem Jésus abâ lani mbeni womua so ayeke wayere. Tapande ti lo alingbi ti mû maboko na e ti ngbâ ti duti na nzoni bango ndo même tongana ambeni ye ayeke dä so e yeke na ngangu pëpe ti sara ni. (Diko Luc 21:1-4.) Gbu li ti mo na ndo ti dutingo ti womua so. A lingbi lani lo gbu ngangu ndali ti so koli ti lo akui awe nga akota zo ti vorongo nzapa ‘ahunzi aye kue ti yâ ti ada ti awomua’ ahon ti tene ala mû maboko na awomua ni (Luc 20:47). Yere ti lo ahon ndo ni asara si nginza so lo bi na offrande na yâ ti temple ayeke akete lê ti nginza so alingbi na nginza so mbeni zo ti kua alingbi ti wara teti kua so lo sara gi teti akete penze-ngbonga.
9 Tara ti bâ ye so womua so ayeke pensé na ni na ngoi so lo lï na yâ ti gbagba ti temple lani na akete lê ti nginza use na maboko ti lo. Peut-être lo yeke pensé so nginza so lo ye ti mû tongana offrande ayeke kete mingi tongana a haka ni na nginza so lo lingbi fade ti mû tongana koli ti lo angbâ na fini. Na ngoi so lo bâ kota nginza so azo ti mosoro ayeke mû na offrande, peut-être kamene asara lo na lo bâ so nginza so lo yeke na ni ti bi na offrande so akpa ye oko ape. Même tongana lo yeke na mara ti bango ndo tongaso, lo mû gi ye so lo yeke na ni ti mû maboko na tâ vorongo.
10. Tongana nyen la Jésus afa so Nzapa abâ na nene ni womua so?
10 Jésus atene so Jéhovah abâ womua so nga na offrande so lo mû na nene ni. Lo tene so womua so ‘abi ye mingi ahon azo ti mosoro kue’. A bungbi offrande ti womua so na offrande ti tanga ti azo kue, me Jésus agonda lo mingi ndali ti offrande so lo mû na bê ti lo kue. Azo so adiko lani nginza so a mû na offrande na temple ahinga pëpe so Jéhovah abâ womua so na nene ni nga na akete lê ti nginza so lo mû ni. Me, bango ndo ti Nzapa la ayeke lani kota ye, a yeke pëpe bango ndo ti azo wala bango ndo so womua so ayeke na ni na ndo ti lo wani. Mo lingbi ti sara kua na tapande ti womua so ti gi ti bâ wala mo yeke “na yâ ti mabe”?
11. Nyen la mo lingbi ti manda na lege ti tapande ti womua so?
11 Dutingo ti mo alingbi ti sara si mo mû ye mingi wala gi kete na Jéhovah. Kpale ti mbakoro wala ti seni asara si ambeni ita awara lege pëpe ti fa tënë mingi tongana ti so ala ye. A lingbi ala pensé so ngoi so ala mû ti fa na tënë akpa pëpe ti tene ala mû rapport ni? Même tongana mo yeke maseka wala mo yeke na nzoni seni, mo lingbi ti pensé so angangu kue so mo sara ayeke gi kete mbage ti angbonga kue so awakua ti Jéhovah ayeke mû ni ngu oko oko ti voro na lo. Me, tapande ti womua so ayeke wayere so amû lege na e ti bâ so Jéhovah ahinga ye kue so e sara ndali ti lo nga lo bâ ni na nene ni, mbilimbili tongana e yeke na yâ ti kpale. Gbu li ti mo na ndo ti kua so mo sara na Jéhovah na yâ ti ngu so ahon. Na yâ ti angbonga kue so mo mû lani ti sara na Jéhovah, mbeni oko ayeke dä so ahunda lani na mo ti sara kota sacrifice? Tongana ayeke tongaso, a lingbi mo hinga so lo bâ na nene ni ye so mo sara lani na yâ ti ngbonga oko so. Tongana mo sara na Jéhovah na bê ti mo kue legeoko tongana ti womua so ayeke wayere so, mo yeke fa so mo yeke “na yâ ti mabe”.
“MO KAMATA FINI TI MBI”
12-14. (a) Abango ndo wa so ayeke na lege ni ape Élie ayeke lani na ni? (b) Nyen la asara peut-être si Élie awara abango ndo so?
12 Prophète Élie ayeke lani be-ta-zo na Jéhovah nga lo yeke na kpengba mabe. Me na mbeni ngoi bê ti lo anze na lo hunda na Jéhovah ti fâ lo. Lo tene: “A lingbi awe; fadeso, O L’Éternel, Mo kamata fini ti mbi.” (1 aGbia 19:4). Azo so mara ti ye tongaso ade asi na ala pëpe alingbi ti pensé so na yâ ti sambela ti Élie, lo “sara tënë fade fade”, wala lo diko tënë gi kirikiri (Job 6:3). Me, tënë so Élie atene ayeke atënë ti bê ti lo. Bâ so bê ti Jéhovah ason pëpe na tere ti Élie me lo mû maboko na lo.
13 Nyen la asara si Élie ahunda ti kui? Ngoi kete kozo ti tene Élie atene tënë so, lo sara mbeni miracle so afa so Jéhovah ayeke tâ Nzapa. Na peko ti miracle ni, a fâ lani aprophète ti Baal 450 (1 aGbia 18:37-40). Élie apensé peut-être so fade awakua ti Nzapa ayeke kiri ti voro lo, me a yeke ye so ala sara lani la ape. Sioni Gbia-wali Jézabel atokua zo na Élie ti tene na lo so ni yeke fâ lo. Teti so mbeto asara Élie, lo kpe na mbage ti mbongo lo hon na yâ ti Juda ti gue na yando.
14 Na ngoi so Élie ayeke gi lo oko na yando, lo bâ so kua ti prophète so lo sara ayeke gi senge senge. Lo tene na Jéhovah, lo tene: “Mbi yeke nzoni ahon akotara ti mbi pëpe.” Lo pensé so lo yeke ye oko ape tongana fuku ti sese nga na abio ti akotara ti lo so akui awe. Lo bâ so gigi ti lo abuba awe nga lo yeke ye oko ape na lê ti Jéhovah wala na lê ti azo.
15. Tongana nyen Jéhovah afa na Élie so lo ngbâ ti bâ lo na nene ni?
15 Me Nzapa ti Ngangu Ahon Kue ayeke lani na mbeni bango ndo so ayeke nde na ndo ti Élie. Lo ye si Élie ahinga so lo ngbâ ti bâ lo na nene ni. Nzapa atokua mbeni ange ti mû ngangu na lo. Jéhovah amû na Élie kobe nga na ngu so alingbi ti mû na lo ngangu na yâ ti tambela so lo sara teti lango 40 ti gue na mbage ti mbongo na Hoto ti Horeb. Élie apensé lani so azo ti Israël alingbi pëpe ti ngbâ be-ta-zo na Jéhovah, me na nzoni bê Jéhovah aleke bango ndo ti Élie so ayeke na lege ni ape so. Bâ so Jéhovah amû nga na Élie ambeni fini kua so Élie ayeda ti sara ni. Jéhovah amû maboko lani na lo na lo wara ngangu ti kiri ti sara kua ti lo ti prophète.
16. Na alege wa Jéhovah amû maboko na mo?
16 Aye so asi na Élie alingbi ti mû maboko na e ti gi ti bâ wala e yeke na yâ ti mabe nga a lingbi ti pusu e ti duti na nzoni bango ndo. Kozoni kue, gbu li ti mo na ndo ti aye so Jéhovah asara ti mû maboko na mo. Mbeni ancien wala mbeni ita so akpengba na lege ti yingo amû maboko na mo na ngoi so mo yeke tâ na bezoin ni? (aGal. 6:2). Bible, ambeti ti e wala abungbi ti e amû maboko na mo ti bâ so Jéhovah ayeke bâ lege ti mo? Tongana mo wara mara ti mungo maboko tongaso, hinga so alondo na Jéhovah nga sambela ti kiri singila na lo.
17. Nyen la Jéhovah abâ na nene ni na mbage ti awakua ti lo?
17 Use ni, hinga so sioni bango ndo alingbi ti handa e. A yeke bango ndo so Nzapa ayeke na ni na ndo ti e la ayeke kota ye. (Diko aRomain 14:4.) Jéhovah abâ na nene ni aye so e yeke sara ndali ti lo nga na dutingo be-ta-zo ti e na lo. A yeke pëpe ndali ti gbâ ti kua so e yeke sara na Jéhovah la asara si lo bâ e na nene ni. Legeoko tongana Élie, peut-être kua so mo sara na Jéhovah aga na aye ti nzoni mingi ahon ti so mo pensé na ni. Peut-être mo mû maboko na azo na yâ ti congrégation sân ti tene mo hinga wala angangu so mo sara na fango tënë asara si ambeni zo na yâ ti territoire amä nzoni tënë.
18. Kua so Jéhovah amû na mo afa nyen?
18 Ti hunzi na ni, bâ akua kue so Jéhovah amû na mo tongana mbeni ye so afa so lo yeke na mo (Jér. 20:11). Legeoko tongana Élie, bê ti mo alingbi ti nze tongana mo bâ so kua so mo yeke sara na Jéhovah aga na ye ti nzoni ape wala mo lingbi pëpe ti si na aye so mo zia na gbele mo na lege ti yingo. Me, mo yeke na kota pasa so e kue e yeke na ni so ayeke ti fa nzoni tënë nga ti tene iri ti Nzapa ayeke na ndo ti mo. Tongaso, ngbâ be-ta-zo na Jéhovah. Ye so alingbi ti sara si “mo duti na ngia legeoko na wa ti mo” tongana ti so Jésus atene na yâ ti mbeni parabole ti lo.
“SAMBELA TI ZO SO YE TI VUNDU AHON NDO TI LO”
19. Kpale wa la wasungo Psaume 102 ayeke lani na ni?
19 Wasungo Psaume 102 ayeke lani na gingo bê mingi. “Vundu” ahon ndo ti lo, lo bâ pasi mingi na lege ti mitele wala lo gi bê ti lo mingi nga lo yeke lani na ngangu ape ti hon ndo ti akpale ti lo (Ps. 102:1). Atënë ti lo afa na e so lo bi bê ti lo lani mingi gi na ndo ti apasi ti lo, dutingo so lo duti gi lo oko nga na bango ndo ti lo wani (Ps. 102:4, 5, 7, 12). Lo pensé so Jéhovah aye lani ti bi lo yongoro.
20. Tongana nyen la sambela alingbi ti mû maboko na zo so ayeke gi ti hon ndo ti abango ndo so ayeke na lege ni ape?
20 Me, wasungo psaume so angbâ ti mû fini ti lo ti mû gonda na Jéhovah. (Diko Psaume 102:20-22.) Tongana ti so e bâ na Psaume 102, même azo so ayeke “na yâ ti mabe” alingbi ti bâ pasi na alingbi ti duti ngangu na ala ti pensé na ndo ti mbeni ye nde. Wasungo psaume so abâ tere ti lo “tongana tiri (wala ndeke) so ayeke gi lo oko na ndoda”, mo bâ mo tene akpale angoro lo kue (Ps. 102:8). Tongana ye tongaso asi na mo, fa atënë ti bê ti mo kue na Jéhovah tongana ti wasungo psaume so. Asambela ti mo alingbi ti mû maboko na mo ti hon ndo ti abango ndo so ayeke na lege ni ape. Jéhovah atene so “lo mä sambela ti ala so ye amanke ala mingi, na Lo ke sambela ti ala pëpe.” (Ps. 102:18). Zia bê ti mo kue na tënë so.
21. Tongana nyen la zo so ayeke gi ti hon ndo ti abango ndo so ayeke na lege ni ape alingbi ti wara nzoni bango ndo?
21 Psaume 102 afa nga tongana nyen la mo lingbi ti duti na nzoni bango ndo. Wasungo psaume so apensé na ndo ti songo ti lo na Jéhovah na ye so amû lege na lo ti duti na nzoni bango ndo (Ps. 102:13, 28). Bê ti e adë ti hinga so Jéhovah ayeke mû maboko lakue na awakua ti lo ti gbu ngangu na yâ ti atara. Tongaso, tongana akpale asara si teti mbeni ngoi mo lingbi pëpe ti sara na Nzapa mingi, a lingbi mo sambela ngbanga ni. Hunda na Nzapa na yâ ti sambela ti mû maboko na mo ti hon ndo ti akpale ti mo nga ti tene ‘azo afa na gigi iri ti L’Éternel’.
22. Tongana nyen la e oko oko kue e lingbi ti zia ngia na bê ti Jéhovah?
22 Biani, e lingbi ti sara kua na Bible ti hinga so e yeke na yâ ti mabe nga so Jéhovah abâ e na nene ni. A yeke tâ tënë so na yâ ti dunia ti Satan so, e lingbi pëpe ti kpe asioni bango ndo kue wala aye so alingbi ti sara si bê ti e anze. Me, e oko oko kue e lingbi ti zia ngia na bê ti Jéhovah nga ti wara fini ti lakue lakue tongana e gbu ngangu na yâ ti kua ti lo.


text:
Ndjoni da ti nzapa na ya jesus
Ndjoni da ti nzapa na ya jesus (Véritable Jésus Église) a yéké da ti znapa so lèkérè na beijing na kodro séssé ti chine na ngou 1917. Lasso ,mon wara 2,5 million tia wama bè so a yéké na ya ti da ti znapa so na 45 kodro ti ndoti ti séssé koué.Da ti znapa so a kè pentecotiste so à yéké mbangué ti da ti znapa na ya jesus so a sigui na ya tia tango so. Da ti nzapa a fa tènè ti nzapa na bia gospel na ya tia kodro koué avant kiri gnon ti Jesus. Da ti znapa so a manabè na balako tènè so ayèkè :
This is an excerpt from the article Ndjoni da ti nzapa na ya jesus from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
TOUR TI BA NDO AOÛT 2014
Nzapa ayeke bi bê ti lo nga na mo la?
Nyen la afa so Nzapa ayeke bi bê ti lo na mo?
Nzapa ayeke bi bê ti lo nga na mo la?
Nzapa ti ngangu ahon kue ayeke bi bê ti lo biani na mo la?
Nzapa ayeke bâ ndo na ndo ti mo
Ndali ti nyen lo tene “Nzapa so abâ ndo”?
Nzapa ahinga ye so ayeke na gbe ti bê ti mo
Na ngoi so Nzapa ayeke bâ bê ti mo, lo yeke bâ gi afaute ti mo ape.
Nzapa alingbi ti dë bê ti mo
Tongana mo bâ so akpale ti mo ayeke ye oko ape tongana mo haka ni na ti gbâ ti azo na ndo ti sese, so ti ambeni ayeke kota ahon ti mo, mo yeke pensé nyen?
Nzapa aye si mo ga nduru na lo
Mo mä na bê na Nzapa? Mo bâ so mo yeke nduru na lo ape?
Mbi gi ka lani ti kanga lege na aye ti sioni na fason ti mbi wani
Antoine Touma ayeke lani mbeni ngangu zo ti kung fu, me 1 Timothée 4:8 achangé gigi ti lo.
“Pardon, ala mä bango li so mbi bâ”
Joseph ayeke ti mbeni sewa so amama ni ayeke nde nde. Azo so ayeke ti yâ ti mara ti sewa tongaso alingbi ti manda mbeni kpengba ye na yâ ni.
Zo wa la asara Nzapa zo wa?
Tongana e mä na bê so Nzapa ayeke ti lo dä depuis giriri, lakue lakue, andâ e hinga ndo ape la?
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Ambeni bungbi ti vorongo ayeke ti tâ Nzapa ape, tâ tënë la?


text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) FÉVRIER 2014
Tour ti Ba Ndo so asara tënë na ndo ti apendere ye so a sara tënë ni na Psaume 45. A mû nga maboko na e ti ye Jéhovah Nzapa so ayeke Zo so amû ye na e, Zo so abata e, nga kota Kamarade ti e.
Gonda Christ Gbia so ayeke na gloire
Apendere ye so a sara tënë ni na Psaume 45 abâ e laso tongana nyen?
Duti na ngia ndali ti mariage ti molenge ti ngasangbaga
Zo wa la ayeke wali so aye ti mû koli fini fini? Tongana nyen la Christ aleke lo teti mariage ni? Azo wa nga la ayeke duti ande na ngia ndali ti mariage ni?
A futa lani womua ti kodoro ti Sarepta ndali ti mabe ti lo
Zingongo molenge ti womua so na kuâ ayeke oko ti ambeni kota ye so akpengba mabe ti lo. Tapande ti lo afa nyen na e?
Jéhovah amû ye na e nga lo bata e
Ye Jéhovah lo so ayeke Babâ ti e ti yayu. Bâ tongana nyen mo lingbi ti kpengba songo ti mo na Nzapa lo so ayeke mû ye na zo nga ayeke bata zo.
Jéhovah ayeke kota Kamarade ti e
Bâ tapande ti Abraham nga na Gédéon so ayeke akota kamarade ti Jéhovah. Aye wa la alingbi e sara ti ga kamarade ti Jéhovah?
Atënë so azo ahunda
Araison wa asara si aJuif ti ngoi ti akozo Chrétien ayeke “ku” lani Messie “kungo”?
‘Bâ gloire ti Jéhovah’
David gbia ti Israël ti giriri abâ ye so Nzapa aleke ndali ti vorongo lo na ngia. Tongana nyen la e lingbi ti wara ngia na vorongo Jéhovah laso?
Kpengba film so asara ngu 100 awe
Na ngu so, “Photo-Drame de la Création” asara ngu 100 awe ngbene ye so asigigi na ni. Ayeke mbeni film so asigigi na ni ti mû maboko na azo ti mä na bê so Bible ayeke tënë ti Nzapa.


text:
Azo wa la ayeke sara laso ye so Jéhovah aye?
A-Témoin ti Jéhovah ayeke na ndo kue, ala yeke ti amara nde nde nga ala londo na ando nde nde. Nyen la abungbi ala kue oko?
Ye so Nzapa aye ayeke nyen?
Nzapa aye si azo kue ahinga ye so lo ye. Ye ni so lo ye so ayeke nyen? Nga, azo wa la ayeke fa tënë ni laso?
A-Témoin ti Jéhovah ayeke azo wa?
A-Témoin ti Jéhovah oke la mo hinga ala? Nyen la mo hinga mbilimbili na ndo ti e?
Ngbanga ti nyen a iri e aTémoin ti Jéhovah?
Bâ aye ota so ndali ni e mû iri Témoin ti Jéhovah e zia na ndo ti e.
Lê ti azo akiri azi na ndo ti tâ tënë tongana nyen?
Nyen la alingbi ti pusu e ti duti na kite ape so e hinga tâ mbilimbili ye so Bible afa?
Ngbanga ti nyen e sigigi na Mbeti ti Nzapa ti fini dunia?
Nyen la asara si Bible so ayeke ti lo nde na atanga ni?
Anzoni ye wa mo yeke wara ande na abungbi ti e?
E yeke sara ka abungbi ti manda Bible na ti wa tere. A yeke nzere na e mingi tongana mo ga.
Sarango songo na aita ti e aga na anzoni ye wa na e?
Bible awa aChrétien ti sara songo na popo ti ala. Bâ nzoni ye so zo alingbi ti wara dä.
E yeke sara ka abungbi ti e tongana nyen?
Mo hunda tere ti mo lâ oko awe na ndo ti ye so e yeke sara ka na abungbi ti e? Aye so mo yeke manda kâ na ndo ti Bible ayeke pika bê ti mo ande.
Ngbanga ti nyen e yeke yü bongo pendere ndali ti abungbi ti e?
Bongo so e yeke yü ka ni, Nzapa ayeke bâ ni na nene ni? Bâ tënë so Bible atene na ndo ni.
E lingbi ti sara nyen ti leke abungbi ti e tâ nzoni?
Lekengo abungbi ti e kozo ayeke sara si e yeke bâ nzoni dä.
Vorongo Nzapa na yâ ti sewa ayeke nyen?
Bâ tongana nyen la kapa so alingbi ti sara si mo lë kpengba songo na Nzapa nga si yâ ti songo ti sewa ti mo akpengba.
E yeke gue ka na akota bungbi ngbanga ti nyen?
Ngu oko oko, e yeke wara ka tere lege ota ndali ti ambeni kota bungbi. Nzoni ti nyen la mo lingbi ti wara na guengo na abungbi so?
E yeke fa ka tënë ti Royaume tongana nyen?
E sara gi tongana ti so Jésus asara na tango so lo de lani na sese ge. Ambeni kode ti fango tënë ni ayeke so wa?
Kua ti pionnier ayeke nyen?
Ambeni Témoin ayeke sara ngbonga 30, 50, wala ahon so na yâ ti nze oko na fango tënë. Nyen la apusu ala ti sara tongaso?
Kua ti missionnaire ayeke nyen?
Zo so aye ti ga missionnaire, a hunda ti tene lo sara nyen? Formation wa la lo yeke wara ni?
A-ancien ayeke mû maboko na congrégation tongana nyen?
A-ancien ayeke akoli so akpengba na lege ti yingo nga ala yeke mû li ni na yâ ti congrégation. Kusala wa ala yeke sara?
Kua ti awakua ti mungo maboko ayeke nyen?
Awakua ti mungo maboko ayeke sara ambeni kua so amû lege ti tene aye atambela nzoni na yâ ti congrégation. Bâ ambeni kua ni.
Asurveillant ayeke mû maboko na e tongana nyen?
Asurveillant ayeke gue ka na yâ ti acongrégation ti sara nyen kâ? Nzoni ye wa la mo lingbi ti wara na mbage ti ala?
Tongana nyen e yeke mû maboko na aita ti e so ye ti ngangu asi na ala?
Tongana mbeni ye ti ngangu asi, hio e yeke mû maboko na azo, atâa na lege ti mitele wala na lege ti yingo. E sara ni tongana nyen?
Ngbâa be-ta-zo so ayeke sara ye na ndara ayeke zo wa?
Jésus atene lani so lo yeke mû ande kua na mbeni ngbâa ti mû kobe ti yingo na tâ ngoi ni. Ngbâa ni asara kua ti lo ni tonganan nyen?
Bebungbi ayeke sara kua laso tongana nyen?
Na ngoi ti abazengele, mbeni kete groupe ti azo asara lani kua tongana bebungbi. Ambeni ancien nga na abazengele la si asara kua so. Ka ti laso ayeke tongana nyen?
Béthel ayeke nyen?
Béthel ayeke mbeni ndo so a leke ni ndali ti mbeni kota kua. Bâ azo wa ayeke sara kua dä.
Kua ti nyen la a yeke sara na yâ ti abureau ti filiale?
Zo kue alingbi ti sara vizite ti mbeni filiale ti e. E wa mo ti sara ni.
A yeke sara ka ambeti ti e tongana nyen?
Ambeti ti e asigigi na ayanga ti kodoro ahon 600. Ndani ayeke nyen?
E yeke wara nginza na ndo wa ndali ti kua ti e na ndo ti sese kue?
Nyen la asara si bungbi ti e ayeke nde na tanga ti abungbi ti vorongo nzapa na ndo ti tënë ti nginza?
E leke aDa ti Royaume ngbanga ti nyen, nga na lege ti nyen?
Ndali ti nyen e iri ando ti vorongo ti e aDa ti Royaume? Bâ tongana nyen la apendere da so amû maboko na acongrégation.
E lingbi ti sara nyen ti bata Da ti Royaume ti e nzoni?
Da ti Royaume so ayeke propre nga so a bata ni nzoni amû gonda na Nzapa. Aye wa la a zia ni na sese ti bâ na lege ti aDa ti Royaume?
Bibliothèque ti Da ti Royaume alingbi ti mû maboko na e tongana nyen?
Mo ye ti sara ambeni recherche ti hinga aye mingi na ndo ti Bible? Sara ni na lege ti bibliothèque ti Da ti Royaume!
Aye wa la ayeke na ndo ti site Internet ti e?
Mo lingbi ti hinga ye mingi na ndo ti e nga na ndo ti atënë ti mabe ti e. Mo lingbi nga ti wara akiringo tënë na atënë so mo yeke hunda ka na ndo ti Nzapa.
Mo yeke sara ande ye so Jéhovah aye?
Jéhovah Nzapa aye mo mingi. Nyen la mo lingbi ti sara ti fa na lo so mo ye ti sara ye so lo ye na yâ ti gigi ti mo ti lâ oko oko?


c: application/epub+zip

text:
Li ti atënë ni
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
Nzapa ayeke bi bê ti lo nga na mo la? 3
Nzapa ayeke bâ ndo na ndo ti mo 4
Nzapa ahinga ye so ayeke na gbe ti bê ti mo 5
Nzapa alingbi ti dë bê ti mo 6
Nzapa aye si mo ga nduru na lo 7
Sara ye na mabe tongana ti ala: “Pardon, ala mä bango li so mbi bâ” 10
Azo ahunda atene . . . Zo wa la asara Nzapa zo wa? 15
Kiringo tënë na ahunda ti azo 16
QUESTIONS BIBLIQUES: Dieu est-il une force impersonnelle ?
(Gue na gbe ti tënë so: QUESTIONS BIBLIQUES
KOTA MAMA-TENE NI | NZAPA AYEKE BI BÊ TI LO NGA NA MO LA?
“Mbi yeke wanzinga na ye amanke mbi mingi; me Seigneur abi bê ti Lo na mbi.”*—DAVID, GBIA TI ISRAËL TI GIRIRI.
So David atene so Nzapa abi bê ti lo na lo, a yeke tâ na lege ni? Nzapa ayeke bi bê ti lo tâ na mo la? Azo mingi abâ so a yeke ngangu na ala ti mä na bê so Nzapa ti ngangu ahon kue ayeke bi bê ti lo na ala. Ngbanga ti nyen?
Mbeni raison ni ayeke so Nzapa ayeke tâ kota mingi ahon e azo. Ni la, kota ti lo ni asara si na lê ti lo azo ti akodoro kue “ayeke tongana goutte oko ti ngu na yâ seau, [nga] tongana kete pupu-sese na ndo kilo.” (Ésaïe 40:15). Mbeni wasungo mbeti-sango afa tënë ti bê ti lo, lo tene: “Zo so apensé so mbeni Nzapa ayeke dä so ayeke bi bê na aye so lo yeke sara, andâ zo ni so ayeke pensé gi na lo wani la.”
Me, ambeni zo apensé so ndali ti asarango ye ti ala, ala kpa pëpe ti tene Nzapa abi bê na ndo ti ala. Na tapande, Pakara Jim atene: “Mbi sambela ka Nzapa ti tene lo mû na mbi siriri nga na kangango bê, me lakue ngonzo ti mbi ni ayeke kiri gi kiringo. Na nda ni, mbi tene ti mbi so sioni ti mbi ayeke mingi, nga Nzapa alingbi ti mû maboko na mbi ape.”
Nzapa ayo na e azo mingi? si lo yeke bi bê ti lo na e ape? Tënë ti bê ti lo na ndo ti e asenge zo ayeke biani so wa? Mbeni zo alingbi pëpe ti sara tënë na place ti Nzapa ti kiri tënë na ahunda so, gi tongana Nzapa la afa ni na lo si. Me Bible, so ayeke tënë ti yanga ti Nzapa so lo mû na azo, atene so Nzapa ayo na e ape na so lo yeke bi bê ti lo na ndo ti e oko oko kue. Bible atene: “Ti tâ tënë ni, lo yeke yongoro [pëpe] na e oko oko kue.” (Kusala 17:27). Na yâ ti a-article osio so ayeke ga, e yeke bâ tënë so Nzapa atene so afa so lo yeke bi bê ti lo na zo oko oko na popo ti e. E yeke bâ nga tongana nyen so lo fa so lo yeke bi bê ti lo na azo tongana mo.
^ par. 3 Psaume 40:18.
KOTA MAMA-TENE NI | NZAPA AYEKE BI BÊ TI LO NGA NA MO LA?
“Lê ti [Nzapa] abâ lege ti zo, Lo bâ tambela ti gere ti lo kue.”—JOB 34:21.
YE SO ASARA SI AMBENI ZO AYEKE NA KITE: Mbeni gingo nda ti ye so a sara ni ade ti ninga ape afa so gi na ndo so sese ti e ayeke dä na yâ ti dunia, ambeni sese milliard 100 tongaso ayeke nga dä. Na bango dunia so akono mingi so, azo mingi ayeke hunda tere ti ala, atene: ‘Nzapa so ngangu ti lo ahon angangu kue nga so asara aye kue, eskê lo bezoin ti bâ ye so azo so ayeke nga kota ape ayeke sara na ndo ti sese so?’
YE SO BIBLE ATENE: Nzapa amû gi na e Bible na lo zia e gi tongaso ape, ên-ën. Jéhovah* wani atene: “Fade Mbi wa mo, na lê ti Mbi angbâ na ndo mo.”—Psaume 32:8.
Bâ tapande ti Agar, mbeni wali ti Égypte na ngoi ti Abraham ândö. Agar akpe lo hon na yando ndali ti so lo ne wa ti lo Sara ape, ni la si Sara atomba lo. So Agar asara faute awe so, Nzapa ayeke zia gi lo tongaso? Bible atene: “Ange ti L’Éternel awara lo.” Ange ni adë bê ti Agar, lo tene: “L’Éternel amä ye ti vundu ti mo awe.” Na pekoni Agar atene na Jéhovah, lo tene: “Mo yeke Nzapa so abâ ndo.”—Genèse 16:4-13.
Nzapa ayeke bâ nga ndo na ndo ti mo kue. Na tapande, nzoni mama ayeke zia lê ti lo mingi na ndo ti akete molenge ti lo, ndali ti so tongana molenge ade kete, lo bezoin ti tene babâ na mama ti lo abâ ndo na ndo ti lo. Legeoko nga, Nzapa ayeke zia lê ti lo mingi na ndo ti e na ngoi so e yeke na yâ ti vundu nga ye ti sioni alingbi ti wara e hio. Jéhovah atene: “Mbi duti na ndo ti nzoni-kue so ayeke na nduzu ahon kue, na Mbi duti nga na tere ti zo so yingo ti lo ayeke na vundu, na lo yeke na tâ be-ti-molenge, ti kiri ngangu na yingo ti zo so ayeke na tâ be-ti-molenge, na ti kiri ngangu na bê ti zo so yingo ti lo ayeke na vundu.”—Ésaïe 57:15.
Me, peut-être mo hunda tere ti mo, mo tene: ‘Na lê ti Nzapa, mbi yeke tongana nyen? Na bango gi mbi, lo yeke tene so mbi yeke zo tongaso? wala lo hinga ye so ayeke na gbe ti bê ti mbi biani?’
^ par. 5 Jéhovah ayeke iri ti Nzapa na yâ ti Bible.
KOTA MAMA-TENE NI | NZAPA AYEKE BI BÊ TI LO NGA NA MO LA?
“O L’Éternel, Mo tara mbi awe, na Mo hinga mbi.”—PSAUME 139:1.
YE SO ASARA SI AMBENI ZO AYEKE NA KITE: Azo mingi apensé so Nzapa abâ azo gi tongana asioni zo, na ala kpa ape ti tene lo bi bê ti lo na ndo ti ala. Kendra, so atï lani na yâ ti kota vundu, abâ tere ti lo lo kpa zo pëpe ti lingbi na aye so Nzapa ahunda na mbage ti azo. Tongaso, lo tene: “Ye so asara si mbi zia ti sambela.”
YE SO BIBLE ATENE: Jéhovah ahinga so mo yeke na siokpari na tere ti mo, me lo bâ gi ni ape. Lo hinga tâ zo so mo yeke ni biani. Bible atene: “Lo hinga tere ti e, lo dabe lo na lege so e yeke pupu-sese.” Lo sara ye na e “alingbi na siokpari ti e pëpe”, me tongana e changé bê ti e lo yeke pardone e na bê ti lo oko.—Psaume 103:10, 14.
Bâ tapande ti David, gbia ti Israël so e sara tënë ti lo na kozo article ni so. Lo sambela Nzapa, lo tene: “Lê ti Mo abâ mbi tongana mbi de na yâ ngo senge. . . . Mo sara kue na mbeti ti Mo awe. . . . O Nzapa, tara mbi ti hinga bê ti mbi!” (Psaume 139:16, 23). Biani, David ahinga so, atâa so lo sara siokpari, so ambeni ayeke kota na lê ti Nzapa, Jéhovah abâ bê ti lo na lo bâ so lo changé.
Jéhovah ahinga mo nzoni ahon amba ti mo zo. Bible atene: “Zo abâ lê ti zo, me L’Éternel abâ bê ti lo.” (1 Samuel 16:7). Nzapa ahinga mo tâ mbilimbili: lo bâ mo na konongo ni, lo hinga tâ sarango ye ti mo nzoni, nga lo hinga duti ti mo mbilimbili. Lo yeke bâ effort so mo yeke sara, na a nzere na lo atâa so mo yeke sara ka afaute.
So Nzapa ahinga tâ mo mbilimbili so, nyen la lo yeke sara ti dë bê ti mo?
KOTA MAMA-TENE NI | NZAPA AYEKE BI BÊ TI LO NGA NA MO LA?
“Nzapa, lo so ayeke dë bê ti ala so vundu ahon ndo ti ala, adë bê ti e.”—2 ACORINTHIEN 7:6.
YE SO ASARA SI AMBENI ZO AYEKE NA KITE: Même na ngoi so azo ayeke na kota nzara mingi ti tene a dë bê ti ala, ambeni zo ni apensé so ti tene zo asambela Nzapa ti tene lo mû maboko na lo na yâ ti akpale, a fa so lo yeke pensé gi na lo wani la. Mbeni wali so iri ti lo ayeke Raquel atene: “Tongana mbi bâ gbâ ti azo nga na akota kpale so ala yeke wara ni, mbi bâ so akpale ti ti mbi ni ayeke ye oko ape, a sara si mbi ye ka ti sambela Nzapa hio na ndo ni ape.”
YE SO BIBLE ATENE: Nzapa amû maboko awe na mbeni lege so apika bê mingi ti dë bê ti azo. Laso na ndo ti sese kue azo ayeke na siokpari na tere ti ala na ala lingbi lâ oko ape ti bata andia ti Nzapa mbilimbili. Me, Nzapa “andoye e na lo tokua Molenge ti lo [Jésus Christ] tongana sandaga so amû lege ti leke songo na popo ti zo na Nzapa, sandaga ndali ti asiokpari ti e.” (1 Jean 4:10). Kuâ ti Jésus amû lege na Nzapa ti pardone asiokpari ti e si bê ti e adë nga si e wara beku ti ngbâ na fini lakue lakue na yâ ti mbeni fini dunia so siriri ayeke duti na yâ ni.* Me kuâ ti Jésus so ayeke ndali ti azo kue? wala afa so Nzapa abi bê ti lo tâ gi na mo wani?
Bâ tapande ti bazengele Paul. Kuâ ti Jésus so apika bê ti lo mingi si lo tene: “Mbi yeke na [fini] ndali ti mabe ti mbi na Molenge ti Nzapa, lo so andoye mbi na lo kä tere ti lo na kuâ ndali ti mbi.” (aGalate 2:20). Tâ tënë, Jésus akui lani kozo ti tene Paul aga Chrétien. Ye oko, Paul abâ kuâ ti Jésus so tongana mbeni matabisi so Nzapa wani la amû ni na lo.
Kuâ ti sandaga ti Jésus so, a yeke mbeni matabisi so Nzapa wani la amû ni na mo nga. Matabisi ni so afa so Nzapa abâ mo na nene ni mingi. A lingbi ti mû na mo “dengo bê ti lakue lakue nga na nzoni beku”, nga a yeke sara si mo “luti ngangu na yâ ti nzoni kusala nga na nzoni tënë kue.”—2 aThessalonicien 2:16, 17.
Ye oko, Jésus amû fini ti lo na sandaga a sara ngu 2000 tongaso awe. Me nyen la afa so laso Nzapa aye si mo ga nduru na lo?
^ par. 5 Ti hinga tënë mingi na ndo ti sandaga ti Jésus, bâ chapitre 5 ti buku Bible afa nyen biani?, so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni.
KOTA MAMA-TENE NI | NZAPA AYEKE BI BÊ TI LO NGA NA MO LA?
“Zo oko alingbi ti ga na mbi pëpe, gi tongana Babâ so atokua mbi si agboto lo aga na lo na mbage ti mbi.”—JEAN 6:44.
YE SO ASARA SI AMBENI ZO AYEKE NA KITE: Mingi ti azo so amä na bê na Nzapa apensé so lo yo na ala mingi. Christina, mbeni wali ti kodoro ti Irlande so ayeke gue ka lani yenga oko oko na eglize, atene: “Na mbi lani mbi bâ lo gi tongana Nzapa so asara aye kue, me mbi hinga lo ape nga lâ oko mbi bâ so mbi yeke nduru na lo ape.”
YE SO BIBLE ATENE: Tongana e bâ so e yo na Jéhovah, lo yeke gi lakue ti mû maboko na e. Jésus amû mbeni tapande ti fa tongana nyen la Nzapa ayeke bi bê ti lo na e, lo tene: “Tongana mbeni koli ayeke na angasangbaga ngbangbo oko, na oko ti ala agirisa, fade lo yeke zia atanga ni bale-gumbaya na gumbaya so na ndo ti ahoto ti gue ti gi oko so agirisa so pëpe?” Nyen la e lingbi ti manda dä? Jésus akiri atene: “Legeoko nga, a yeke nzoni pëpe na lê ti Babâ ti mbi so ayeke na yayu tongana mbeni oko ti akete zo so agirisa.”—Matthieu 18:12-14.
Zo kue so ayeke “oko ti akete zo so agirisa” so, Nzapa ayeke bâ lo na nene ni mingi. Me tongana nyen la Nzapa ayeke “gi [lo] so agirisa so?” Tongana ti so a fa na Jean 6:44, Jéhovah ayeke gboto azo na mbage ti lo.
Zia e bâ tongana nyen la lani Nzapa amû li ni ti gboto na mbage ti lo azo oko oko so aye biani ti ga nduru na lo. Ândö na ngoi ti akozo Chrétien, Nzapa atokua lani Philippe ti gue na mbage ti mbeni kota zo ti Éthiopie ti fa na lo ye na ndo ti mbeni tënë ti prophétie ti Bible so lo ngbâ lani ti diko ni (Kusala 8:26-39). Na pekoni, Nzapa atene na bazengele Pierre ti gue na da ti mbeni turugu ti kota kamba ti Rome so a iri lo Corneille, so lo yeke sambela lani Nzapa nga lo yeke sara kue ti voro lo na lege ni (Kusala 10:1-48). Nzapa apusu lani nga bazengele Paul na amba ti lo so ayeke na tere ti lo ti gue na yanga ti ngu na gigi ti gbata ti Philippes. Kâ, ala tingbi na “mbeni wavorongo Nzapa” so iri ti lo ayeke Lydie, na “Jéhovah azi bê ti lo kota ti dengi mê”.—Kusala 16:9-15.
Na yâ ti aye so kue, Jéhovah asara kue si azo so ayeke gi lo lani awara lege ti hinga lo. Me laso, azo wa la ayeke gue na yanga-da ti azo nga na ando so gbâ ti azo ayeke dä ti fa tënë ti Nzapa na ala zo wa? Azo mingi ayeke tene: “A yeke aTémoin ti Jéhovah.” Hunda tere ti mo, mo tene, ‘Âmanke Nzapa la atokua ala ti ga ti fa tënë na mbi so ape?’ E wa mo ti sambela Nzapa ti tene lo mû maboko na mo ti yeda na ngangu so lo yeke sara ti gboto na mo na mbage ti lo.*
^ par. 8 Ti hinga ambeni tënë na ndo ni, bâ video Ndani nyen ti manda Bible? na ndo ti www.jw.org.
BIBLE ACHANGÉ FINI TI AZO
A DÜ LO NA NGU 1960
NA KODORO TI LIBAN
LO YEKE ÂNDÖ MBENI NGANGU ZO TI KUNG FU
Mbi kono na Rmaysh, mbeni kete kodoro ti Liban, nduru na Israël. A yeke lani na ngoi ti bira. Mbi bâ lani tongana nyen la amine ayeke sungba si ayeke fâ gere wala maboko ti azo. Gigi akpengba lani ngangu, nga sarango sioni amû ndo.
Sewa ti mbi, so li ti e kue ayeke 12, asara lani Eglize Maronite, so ayeke nga mbeni mbage ti Eglize Catholique la. Babâ asara lani kua ngangu ti bâ na lege ti sewa ti lo ni. Me Mama la ayeke bâ si e amolenge ni e gue na eglize. Me na mbeni ngoi, mbi bâ so azo so ye ti ala ayeke dä ape so, zo oko abi bê ti ala na ala ape, même Eglize kue.
Tongana mbi kono kete awe, mbi ye ti sara kung fu. Mbi bi tere ti mbi dä ngangu, na mbi hinga ti pika zo na gere nga na maboko. Mbi hinga nga tongana nyen ti tiri na a-épée wala amoutchakou nga na ambeni ye nde nzoni. Na mbi, mbi tene, ‘Mbi peut ti kanga lege na bira ape, me mbi peut kamême ti kanga lege na azo ti sara sioni na amba ti ala.’ Tongana mbi bâ azo use ayeke tiri, hio mbi bi tere ti mbi dä. Mbi yeke lani zo ti ngonzo mingi, nga kete ye mbi sara ngonzo awe. Azo kue ti mbongo ti Liban akpe ka mbi sioni, teti so mbi gi ka lani ti kanga lege na aye ti sioni na fason ti mbi wani.
Na ngu 1980, mbi zia iri ti mbi na mbeni ndo so a yeke manda kung fu dä na gbata ti Beyrouth. Atâa so lâ na lâ abombe, a-obus nga na aroquette ayeke sungba kirikiri, mbi zia lege ti guengo na entrainement ape. Gigi ti mbi lani angoro gi na ndo ti tengo ye, lango, nga na sarango ye tongana ti Bruce Lee, so ajoué lani gbâ ti afilm nga so ayeke lani maître ti kung fu. Mbi sara coiffe tongana ti lo, mbi tambela tongana lo, na nga mbi haka fason ti dekongo ti lo tongana lo yeke pika kung fu. Mbi he ka ngia lani ape.
Mbi ye lani ti ga mbeni zo ti fango kung fu na Chine. Me na mbeni lakui, andâ mbi ngbâ ti sara entrainement ngangu ti leke tere ti mbi ndali ti Chine ni, mbi ye ti mä! a pika yanga-da. A-Témoin ti Jéhovah use la aga, na mbeni kamarade ti mbi la aga na ala so. Mbi ngbâ na vuko bongo ti mbi ti kung fu ni nga gbiki ayuru mbi mingi, na mbi tene na ala, “Mbi hinga ye oko na ndo ti Bible ape.” Mbi hinga lani ape so gigi ti mbi ayeke komanse ti changé tâ gi na ngoi ni so.
A-Témoin ni afa na mbi na yâ ti Bible ndani so azo apeut lâ oko ape ti zi biaku biaku asioni ye kue so ayeke si so. Ala fa so Satan la ayeke tâ zo so ayeke na peko ti asoni ye so (Apocalypse 12:12). Na bango lê ti aTémoin ni, a yeke azo so agi bê ti ala kirikiri ape, na ye so apika bê ti mbi. A nzere nga na mbi so ala fa na mbi so Nzapa ayeke na iri (Psaume 83:18, FD). Ala diko nga na mbi 1 Timothée 4:8, so atene: “Tarango tere na lege ti ngia ti awanguru ayeke sara nzoni na zo gi kete; me gbungo tënë ti Nzapa ngangu ayeke sara nzoni na zo na yâ ti aye kue, teti a yeke na zendo ti fini ti laso nga ti so ayeke ga.” Atënë so asara ye mingi na yâ ti gigi ti mbi.
Mawa ni ayeke so mbi kiri mbi bâ tere na aTémoin ni ape, ngbanga ti so sewa ti mbi atene na ala ti kiri ti ga ape. Atâa so kue, na yâ ti bê ti mbi mbi ye ti zia lege ti sarango kung fu ni na ti manda Bible. Tënë ni so anzere na aita ti mbi ti koli ape, me mbi ye gi ti wara aTémoin ti Jéhovah ti tene ala ga amanda Bible na mbi.
Mbi gi aTémoin gbä. A si na mbeni ngoi, babâ ti mbi akui gi hio tongaso, nga ambeni ye ti ngangu asi na ambeni zo ti sewa ti mbi ni. Ye so asara mbi vundu mingi. Na angoi ni so, mbi wara kua na mbeni ndo ti lekengo ada. Mbeni lâ, mbeni mba ti mbi zo ti kua ni, mbeni koli so iri ti lo ayeke Adel, ahunda mbi atene ngbanga ti nyen la si lê ti mbi ayeke gi na vundu so? Tongana mbi fa na lo ndani awe, lo fa na mbi ambeni versê ti Bible so afa tënë ti zingongo ti akuâ. Teti anze gumbaya, nzoni Témoin ti Jéhovah so amû ngoi ti lo ti mû maboko na mbi ti hinga Bible.
Na mandango Bible ni, mbi ga ti bâ so a lingbi mbi changé aye mingi na yâ ti sarango ye ti tere ti mbi, me a yeke lani kete ye ape. Bê ti mbi ayeke gi wâ wâ wâ. Me Bible amû maboko na mbi ti pete ndo ti ngonzo ti mbi na ti kanga bê. Na tapande, na Matthieu 5:44 Jésus atene: “Ala ngbâ ti ndoye awato ti ala na ti sambela ndali ti azo so ayeke sara ye ti ngangu na ala.” A-Romain 12:19 atene nga: “Ala wani ala futa kula pëpe . . . Teti a sû na Mbeti ti Nzapa, a tene: ‘Jéhovah atene: Futango kula ayeke ti mbi, fade mbi si mbi yeke kiri na futa na zo.’” Aversê so nga na ambeni nde amû maboko na mbi yeke yeke ti zia lege ti ngonzo.
Atâa so lani sewa ti mbi ake ti tene mbi manda Bible na aTémoin ti Jéhovah, ala yeke ne aTémoin ni fadeso. Biani, mbeni ita ti mbi ti koli aga nga Témoin ti Jéhovah, na Mama ayeke gbu koko ti tënë ti mabe ti e na lê ti azo dandara juska na kuâ ti lo.
Mbeni ye ni nga ayeke so mbi mû mbeni nzoni wali. Iri ti lo ayeke Anita, na mbi na lo e yeke mû ka ngoi ti e mingi ti fa tënë na azo. Depuis na ngu 2000 la e yeke lango na Eskilstuna, mbeni gbata ti kodoro ti Suède. Kâ, e yeke fa tënë ti Nzapa na azo so ayeke tene yanga ti Arabu.
Bê ti mbi angbâ lakue ti son tongana mbi bâ ambeni zo asara sioni na amba ti ala. Me so mbi hinga tâ ndani so azo ayeke bâ pasi, nga so mbi hinga mbi tene Nzapa aga nduru ti zi apasi ni so, a sara si mbi yeke na ngia mingi nga bê ti mbi agi mbi kirikiri ape.—Psaume 37:29.
A nzere ka na mbi nga na wali ti mbi mingi ti fa tënë. E ye ka ti fa tënë ti Jéhovah na azo
SARA YE NA MABE TONGANA TI ALA | JOSEPH
JOSEPH ayeke bâ ndo gi na mbage ti tö. Tâ tongana lo peut fade, ka lo fâ yâ ti kamba so a kanga na lo so, lo kpe lo hon. Na peko ti ahoto so, gbata ti lo Hébron ayeke kâ. Na lakui ande, babâ ti lo Jacob ayeke hunzi ti sara ambeni ye ti lo, me lo hinga ape ye so asi na molenge ti lo ni so lo ye lo mingi so. Joseph nga kue apeut ti si na yanga-da ape, na lo, lo yeke kiri ti bâ mbakoro babâ ti lo ni encore ape. Lê ti azo ti kango ye ni ayeke gi na ndo ti lo. Ala na achameau ti ala ayeke tambela na ndo ti lege so azo ayeke mû ni mingi. Ala yeke gue na mbage ti mbongo. Joseph ayeke ti ala fadeso, na ala yeke zia lo ti kpe ape. Lo yeke tâ mbeni nzoni ye so ayeke ga na ala gbâ ti nginza na Égypte kâ, tâ gi tongana ti anzoni mafuta nga na apendere yombo ti ala so ala yeke kä ni ande nga kâ.
Na ngoi ni so, Joseph ayeke peut-être lani na ngu 17 senge. Tara ti bâ lo, lo yeke bâ lê ti nduzu na mbage ti do, lâ ayeke gue ti linda na mbage ti Kota Ngu-ingo. Na oko ngoi ni, li ti lo kue ayeke gi na ndo ti sioni ye so atï na ndo ti lo gi gbagburu tongaso so. Li ti lo akpe kue na ye so aita ti lo alondo ti sara so. A ngbâ kete ti tene ala fâ lo fade, me ala changé ala kä gi lo na ngbâa. Ngu ti lê ti Joseph ayeke ga gi gango, na lo peut ti kanga lege na ni ape. Lo hinga ye so ayeke ku lo ape.
Nyen la asara si Joseph atï na yâ ti sioni ye so? Nyen la e lingbi ti manda na lege ti mabe ti maseka-koli so, so aita ti lo wani ake lo na asara sioni na lo so?
A dü Joseph na yâ ti mbeni kota sewa, me mango tere ayeke na yâ ti sewa ni so ape. Babâ ti lo, Jacob, amû lani wali use, na Bible afa tâ tongana nyen la si ngobo so aga na akpale mingi. Nzapa akanga lê lani na ndo ti ngobo so ayeke na popo ti azo ti lo juska na ngoi so Molenge ti lo aga akiri na tënë ti mungo gi wali oko na yâ ti sewa (Matthieu 19:4-6). Jacob adü amolenge 14 tongaso na awali osio, so use (Léa na Rachel) ayeke awali ti lo ti mariage, na use (Zilpa na Bilha) ayeke azo ti kua ti awali ti lo ni. Lani Jacob aye gi Rachel, pendere wali ti lo ni, me lâ oko lo ye Léa ape, yaya ti Rachel. Me kogara ti lo ahanda lo lani si lo Jacob ni amû Léa na wali. Rachel na Léa aga akota sambä, na ye so asara ye mingi na ndo ti amolenge ti ala ni.—Genèse 29:16-35; 30:1, 8, 19, 20; 37:35.
Teti angu mingi, Rachel apeut lani ti dü molenge ape, me na nda ni lo dü Joseph. A sara si Jacob aye molenge ti lâ ti mbakoro ti lo so mingi. Na tapande, lani tongana sewa ni kue ayeke na lege ti gue ti tingbi tere na Ésaü, ita ti Jacob, lo so aye lani ti fâ Jacob ni, Jacob asara kue ti tene Rachel na kete molenge ti lo Joseph aduti na mbeni ndo so sioni alingbi ti si na ala dä ape. Âmanke Joseph agirisa na ndo ti ye so lâ oko ape. Tara ti bâ nga sarango ye ti Joseph tongana na ndapre lo bâ babâ ti lo so angbâ na ngangu atambela gi na dengingo ni, li ti lo adoit ti kpe kue. Me tongana babâ ti lo afa ndani na lo, kite ayeke dä ape so tere ti lo anzere ti mä so tâ babâ ti lo wani atiri na mbeni ngangu ange na bï ni so fade. Raison ni ayeke nyen? A yeke so Jacob aye si Jéhovah Nzapa airi tufa na ndo ti lo. Ye so Jéhovah asara la, lo changé iri ti lo Jacob ni a ga Israël. Iri ti lo ayeke duti ande na ndo ti mbeni kota mara (Genèse 32:22-31). Ande awe si Joseph ayeke hinga so na lege ti amolenge ti Israël la si mara ni so ayeke bâ gigi.
Kete na pekoni, mbeni ye ti ngangu asi na kete Joseph so. Mama ti lo so lo ye lo mingi so akui na dungo ngambe ti lo, Benjamin. Babâ ti lo atoto kuâ ti Rachel ngangu. Bâ Jacob, lo yeke mbô ngu ti lê na lê ti Joseph nga lo yeke sara tënë ti zingongo ti akuâ na lo ti dë bê ti lo. Mara ti beku so la adë nga ândö bê ti âta ti lo Abraham. Na mango tënë so, bê ti Joseph adë ti hinga so Jéhovah ayeke zingo mama ti lo ande. Hinga ape ye so la akiri akono ndoye so lo yeke na ni na mbage ti nzoni “Nzapa . . . ti azo so ayeke na fini” so (Luc 20:38; aHébreu 11:17-19). Na peko ti kuâ ti Rachel ni, yengo so Jacob aye na amolenge ti lo use so ayeke mingi, a-oko molenge so Rachel adü na lo so.—Genèse 35:18-20; 37:3; 44:27-29.
Mara ti yengo molenge tongaso ayeke buba ka yâ ti li ti amolenge mingi; me ti Joseph a yeke tongaso ape. Lo manda anzoni ye mingi na mbage ti babâ na mama ti lo, nga lo sara si mabe ti lo akpengba na nga lo hinga ti sara kangbi na popo ti ye so ayeke nzoni na ye so ayeke sioni. Tongana lo wara ngu 17, lo yeke sara kua ti batango ataba, lo na ambeni yaya ti lo ni. Me lo bâ so ala yeke sara ambeni ye na lege ni ape. Eskê lo kanga yanga ti lo ti nzere na aita ti lo ni? Atâa nyen la ayeke lani na li ti lo, lo sara ye so ayeke mbilimbili. Lo gue lo sara tënë ni na babâ ti lo (Genèse 37:2). Peut-être ye so la asara si Jacob aye molenge ti lo ni so mingi. So tâ pendere tapande si Joseph azia na amaseka laso! Tongana a si so mo maseka mo ye ti honde ndo ti mbeni kota siokpari so mbeni ita ti mo wala mbeni kamarade ti mo asara, a yeke nzoni ti sara ye tongana ti Joseph. Sara kue ti tene abiazo so alingbi ti mû maboko na lo ahinga tënë ni.—Lévitique 5:1.
E lingbi nga ti manda ye na lege ti sewa so a dü Joseph dä so. Atâa so atâ Chrétien laso ayeke mû gbâ ti wali ape, ambeni ayeke dä so peut-être babâ ni akui wala lo na mama ni ake tere, na mama ni amû mbeni koli nde. Peut-être koli ni nga kue ayeke na amolenge so lo dü ala kozo. Me ti tene a zia kangbi na popo ti amolenge ni, so ayeke sara nzoni na sewa ape. Mara ti ye so asi lani na sewa ti Jacob la. Ababâ na amama ti ndara ayeke sara ka kue ti fa na amolenge ti yâ ti ala nga na ati fini koli wala fini wali ti ala so ala ye ala amolenge ni. Ala fa nga na ala so ala amolenge ni kue ayeke na ndara ti ala wani, na so ala kue alingbi ti sara si sewa ni aduti na ngia.—aRomain 2:11.
So Joseph asara mbeto ape, me lo sara ye so ayeke mbilimbili, hinga ape ndali ni la si Jacob afuta lo na mbeni ye, lo mû na lo mbeni pendere bongo (Genèse 37:3). Âmanke a yeke lani mbeni bongo so ayo agbu gere na so amaboko ni ayo nga. Peut-être a yeke mara ti bongo so azo ti mosoro wala amolenge ti gbia ayeke yü ka ni.
A yeke na nzoni bê ti lo kue la si Jacob amû bongo so na molenge ti lo ni, na ye so andu peut-être bê ti Joseph ni mingi. Ye oko, bongo so ayeke ga na lo ande akpale. Girisa ape so lo yeke zo ti batango ataba, na so ayeke kete kua ape. Fadeso, tara ti bâ Joseph, lo yü pendere yongoro bongo so na lo yeke tambela na ni na yâ ti apere, lo yeke montê na ahoto, wala lo yeke gi ti zi na mbeni taba ti lo so akalê na yâ ti mbeni keke ti kî. Me ye so aga na lo kpale mingi ayeke aita ti lo ni. Ala yeke tene nyen tongana ala bâ pendere bongo so babâ ti ala amû na ita ti ala Joseph so?
Bible atene: “Aita ti Joseph ahinga babâ ti ala andoye Joseph ahon aita ti lo kue; na ala ke lo, ala lingbi ti sara tënë ti siriri na lo pëpe.” (Genèse 37:4).* So bê asara ala na tere ti Joseph so, e peut ti comprendre ni, me a yeke lani lege ti ndara ape ti tene ala zia si sioni bê so ahon ndo ti ala (aProverbe 14:30; 27:4). A si na mo awe ti sara bê ndali ti so mbeni mba ti mo awara mbeni ye so mo ye fade ti wara ni so? Dabe ti mo na aita ti Jospeh. Kota bê ti ala ni apusu ala ti sara ambeni ye so ala regretté na pekoni mingi. Ye so asi na ala so afa na e aChrétien so a yeke tâ nzoni mingi ti “duti na ngia legeoko na ala so aduti na ngia”.—aRomain 12:15.
Âmanke Joseph ahinga atene aita ti lo ni aye lo oko ape. Me eskê lo honde bongo ti lo na lê ti aita ti lo ni? Peut-être a si na lo awe ti pensé tongaso. Me girisa ape so Jacob amû na lo lani bongo so ti fa na lo yengo so lo ye na lo, na Joseph aye ti zia vundu na bê ti babâ ti lo ape, tongaso lo yü bongo ni so lakue. Tapande ti lo ni afa na e ye mingi. Lâ oko Jéhovah asara kangbi na popo ti azo ape, me a si ka so lo yeke sara mbeni ye ti nzoni tâ gi na mbeni wakua ti lo so ayeke be-ta-zo na lo. Lo hunda nga na ala ti duti nde na sioni dunia so. Ni la, tongana ti bongo ti Joseph so, sarango ye ti atâ Chrétien afa so ala yeke tâ nde mingi na azo so ayeke na tere ti ala. A sara si na ambeni ngoi azo ni so aye ala ape nga ala sara kota bê na tere ti ala (1 Pierre 4:4). So ye ni ayeke tongaso so, a lingbi e fa ape so e yeke atâ wakua ti Nzapa? Oko ape! E yeke sara ye tongana ti Joseph, e fa na lê ti azo dandara so e yeke atâ wakua ti Jéhovah.—Luc 11:33.
Kete na pekoni, Joseph abâ bango li use. Abango li ni so ayeke ti ndima. Na yâ ti kozo bango li ni, lo na aita ti lo ni ala oko oko akanga gere ti alê ti kobe so ala fâ. Me mo ye ti bâ! gere ti akobe ti aita ti lo ni angoro ti ti lo Joseph ni na ala kuku na gbe ni, me ti Joseph ni, gere ti akobe ti lo angbâ na lutingo ni. Na yâ ti use bango li ni, lâ, nze nga na atongoro 11 akuku na gbe ti Joseph (Genèse 37:6, 7, 9). Fade Joseph ayeke sara tongana nyen na abango li so use so?
Jéhovah la ayeke na peko ti abango li so, na atënë ti prophétie ayeke na yâ ni. Ni la Jéhovah aye si Joseph afa pekoni na aita ti lo ni. Fango pekoni so Joseph ayeke fa ni ande so, ambeni prophète ayeke sara ande nga tongaso. Ala yeke fa ande peko ti atënë ti Nzapa na awakua ti lo so asara kpengba-li. Ala yeke fa nga na ala angbanga so lo fâ na ndo ti ala.
Joseph atene na aita ti lo yeke, lo tene: “Pardon, ala mä bango li so mbi bâ.” (Genèse 37:6, FD). Aita ti lo ni amä yâ ti bango li ti lo ni na a nzere na ala ti kete ape, si ala tene: “Fade mo ga gbia ti e? Fade mo komande e biani? Na ala ke lo ngangu ahon teti suma ti lo, teti tënë ti lo.” Tongana Joseph afa peko ti use bango li ti lo na babâ ti lo nga encore na aita ti lo, a kiri a nzere na ala ape. Mbaï ni atene: “Babâ ti lo azingo na lo, lo tene na lo, suma so mo bâ ayeke nyen? Fade mbi, na mama ti mo, na aita ti mo, e zuku tere ti e na sese na gbele mo biani?” Ye oko, tënë ti bango li so ayeke kporo na yâ ti li ti Jacob ni, na lo hunda peut-être tere ti lo, lo tene, ‘Hinga ape Jéhovah ayeke sara tënë na Joseph la.’—Genèse 37:8, 10, 11.
Tënë ti Jéhovah so Joseph afa pekoni so ayeke mbeni tënë so anzere na azo ape nga ayeke ga na lo akpale ande. Mara ti ye tongaso asi na ambeni wakua ti Jéhovah nga. Jésus, lo so ayeke kota watokua ti Jéhovah, atene lani na adisciple ti lo, lo tene: “So azo ni asara ye ti ngangu na mbi, ala yeke sara ande ye ti ngangu na ala nga.” (Jean 15:20). A-Chrétien kue, atâa ngu ti ala ayeke oke, alingbi ti manda ye mingi na lege ti mabe so maseka Joseph afa so nga na lege ti sarango ye ti lo na mbeto ape so.
Ambeni lango kete na pekoni, Jacob atokua molenge ti lo Joseph na mbage ti aita ti lo. Ala gue lani na ataba ti ala na mbage ti banga, nduru na gbata ti Sichem, so kâ ala sara sioni na azo ni ade ti ninga ape. Ni la si Jacob agi bê ti lo na lo tokua Joseph ti bâ wala ala yeke kâ tongana nyen. Ti bê ti Joseph, lo tene ti lo nyen? Lo hinga so aita ti lo ni ake lo na bê oko. Tongana lo si kâ si lo tene na ala so babâ ti ala la atokua lo na ala so, ala yeke tene ande nyen? Atâa agingo bê so kue, Joseph alondo ague.—Genèse 34:25-30; 37:12-14.
Lege ni ayo. Ti si na ndo so ala yeke dä, a hunda tambela ti lango osio wala oku tongaso. Sichem ayo kilomètre 80 na banga ti Hébron. Tongana Joseph asi na Sichem ni, a tene na lo so aita ti lo ni ague na mbage ti banga, na gbata ti Dothan, so ayo kilomètre 22 na Sichem ni. Tongana Joseph asi nduru na Dothan ni, aita ti lo ni abâ lo yongoro kâ, na bê ti ala ason na tere ti lo sioni. Ala tene na popo ti ala: “Bâ, zo ti suma so ayeke ga. Fadeso, ga, e fâ lo, na e bi lo na mbeni dû so; fade e tene, Nyama ti sioni ate lo. Fade e bâ nda ti suma ti lo!” Me Ruben atene na ala ti fâ lo ape me ti bi gi lo na yâ ti dû ni. Na yâ ti li ti lo, lo ye ti zi lo ande.—Genèse 37:19-22.
Joseph ahinga ye so ayeke kporo na popo ti ala kâ ape, na lo peut-être aita ti lo ayeke yamba lo nzoni. Me gi so lo si na tere ti ala, ala gbu lo, ala zi yongoro bongo so na tere ti lo, ala suru yâ ni, ala gboto lo si ala bi lo na yâ ti mbeni dû so ngu ahule dä. Lo londo kâ lo tï kpi na yâ ti dû ni. Lo hinga li ti lo na ye so asi na lo so ape. Lo londo, lo tara ti montê, me gbä. Lo iri ndo, lo iri ndo, sanka ti ala, lo yeke mä gi go ti ala na hongo ni. Lo yô lê ti lo, lo bâ gi lê ti nduzu. Aita ti lo ni aduti ayo kete, ala yeke te kobe ti ala. Tongana Ruben ahon, ala kiri ala tene ala yeke fâ Joseph ni, me Juda ake na ala si lo tene a yeke nzoni ala kä lo na ambeni zo ti kango ye. Dothan ayo na lege so ague na Égypte ape. Kete na pekoni, ala ye ti bâ! ambeni zo ti Ismaël na ti Madian na gbâ ti achameau ti ala aga ahon na lege ni so. Tongaso, ala kä Joseph na azo ni so na ngere ti ngbâa. Ala kä lo teti sicle 20.* Tongana Ruben akiri, andâ a hon na Joseph awe.—Genèse 37:23-28; 42:21.
A yeke na ndo so la si mbaï ti e ni ato nda ni fade. Na ndembe so a yeke hon na Joseph na mbage ti mbongo na ndo ti lege ti Égypte ni, na lo, ye kue ahunzi awe. A zi lo na tere ti afami ti lo! Teti angu mingi, lo yeke hinga ye oko na ndo ti ala ape. Lo yeke hinga ape so Ruben agi lani bê ti lo tongana lo kiri si lo wara lo Joseph ni ape so. Lo yeke hinga nga ape mawa so babâ ti lo Jacob asara tongana aita ti lo ni atene na lo so molenge ti lo Joseph akui. Lo yeke hinga nga ye oko ape na ndo ti âta ti lo Isaac, so lo de na fini so. Lo yeke hinga nga ye oko na ndo ti Benjamin ape, ngambe ti lo so lo ye lo mingi so. Me, ti Joseph awe la ma?—Genèse 37:29-35.
Oko ape! Mbeni ye ti lo ayeke dä so aita ti lo ni apeut fade ti zi ni na tere ti lo ape. Ye ni so ayeke mabe ti lo. Lo hinga Nzapa ti lo, Jéhovah, nzoni mingi, na ye oko alingbi ti yengi mabe ti lo ape. Atâa so a zi lo na tere ti afami ti lo, wala lo tambela na yâ ti pasi ngbii tongana ngbâa juska na Égypte, wala a kä lo tongana ngbâa na Potiphar, mbeni kota zo ti nginza na Égypte ni, mabe ti lo atï ape (Genèse 37:36). Na yâ ti akpale so kue, songo ti lo na Nzapa ti lo akiri akpengba gi kpengbango. Na yâ ti ambeni mbeti ni ande, e yeke bâ ande tongana nyen la mabe ti Joseph ni asara si Jéhovah, Nzapa ti lo, asara kua na lo nga tongana nyen la mabe ni so asara nzoni na sewa ti lo so ayeke na akpale mingi. Biani, a yeke duti tâ nzoni mingi tongana e gi ti sara ye na mabe tongana ti Joseph ni!
^ par. 15 Ambeni wandara atene so aita ti Joseph ni abâ peut-être mungo bongo so babâ ti ala amû na Joseph so tongana mbeni ye so afa atene lo ye si Joseph la awara kozo ndo ti molenge ni. Ala hinga so Joseph ayeke kozo molenge ti wali so babâ ti ala Jacob aye lo mingi, wali so lo ye lani ti mû lo kozo so. Mbeni ye ni nga ayeke so Ruben, kozo molenge ti Jacob, alango lani na mbeni wali ti babâ ti lo ni. Ye so abi kamene na lê ti babâ ti lo nga asara si babâ ti lo azi na tîtï lo kozo ndo ti lo ti molenge.—Genèse 35:22; 49:3, 4.
^ par. 25 Tënë ti kango Joseph na sicle 20 so Bible asara tënë ni so, a bâ so a yeke tâ tënë. Ambeni mbeti so a sû ândö na oko ngoi ni kâ afa so sicle 20 ayeke lani ngere so a yeke kä ka na angbâa na Égypte la.
AZO AHUNDA ATENE . . .
Bâ so mbeni babâ angbâ ti sara lisoro na molenge ti lo ti ngu mbasambala. Lo tene, “Ândö giriri, Nzapa asara sese na aye kue so ayeke na ndo ni. Lo sara nga lâ, nze nga na atongoro.” Molenge ni agbu li ti lo kete, na pekoni lo hunda babâ ti lo ni, lo tene: “Ka Nzapa ni, zo wa la asara lo zo wa?”
Babâ ni atene, “Zo oko ape, lo yeke ti lo gi dä lakue.” Senge kiringo tënë so adë bê ti molenge ni, me kue ape. Tongana lo yeke kono, li ti lo angbâ lakue gi na ndo ti hundango ndo so. Lo hinga ape tongana nyen la si mbeni zo ayeke ti lo na tongo nda ni ape. Même dunia kue ayeke na tongo nda ni. Na yâ ti li ti lo, ‘Nzapa ni abâ gigi tongana nyen?’
Bible atene ti lo nyen na ndo ni? Kiringo tënë ti lo ni aye ti gue oko na ti babâ ni so. Moïse atene: ‘Seigneur, . . . kozoni si A dü ahoto, kozoni si Mo créé sese na ye kue so ayeke na ndo sese, même giriri kozoni, na lakue lakue, Mo yeke Nzapa.’ (Psaume 90:1, 2). Même prophète Ésaïe kue atene: ‘Mo hinga pëpe? mo mä pëpe? L’Éternel ayeke Nzapa ti lakue lakue, Lo créé nda ti sese kue.’ (Ésaïe 40:28). Mbeti ti Jude nga kue atene so Nzapa ayeke “fadeso nga lakue lakue.”—Jude 25.
Aversê so afa na e so Nzapa ayeke “Gbia ti lakue lakue,” tongana ti so bazengele Paul atene (1 Timothée 1:17). Tënë so aye ti fa so Nzapa ayeke ti lo dä depuis depuis, nga lo yeke duti gi dä lakue (Apocalypse 1:8). Ndani la si a iri lo Lo ti ngangu ahon kue.
Ndali ti nyen si a yeke ngangu na e ti gbu nda ti tënë so polele? Raison ni ayeke so ndali ti so e ninga ka na yâ ti fini ti e ape, bango ndo ti e na ndo ti ye so a iri ni ngoi ayeke tâ nde na ti Jéhovah. So Jéhovah ayeke Nzapa ti lakue lakue, na lê ti lo ngu saki oko ayeke tongana lango oko (2 Pierre 3:8). Zia e mû mbeni tapande: Gigi ti kinda-gozo ayeke ninga gi lango 50 tongaso. Tongana a haka lango ni so na ti e azo, so gigi ti e ayeke ninga ka ngu 70 wala 80, eskê kinda-gozo ayeke comprendre ni? A yeke ngangu! Ye oko, Bible atene so e yeke tongana akinda-gozo, tongana a haka e na Kota Nzapa ti e. Même hingango ndo ti e akpa ti lingbi na ti lo oko ape! (Ésaïe 40:22; 55:8, 9). Tapande so afa na e so e azo e lingbi ape ti gbu nda ti aye kue so andu Jéhovah.
Même si tënë ti dutingo lakue lakue ti Nzapa ayeke mbeni ye so ahon gbungo li ti e, tënë ni so agbu ngu kamême. Na tapande, tongana mbeni zo nde la si asara Nzapa, andâ zo ni so la si ayeke duti zo so asara aye kue. Me Bible atene so Jéhovah la asara “aye kue”. (Apocalypse 4:11). E hinga nga e tene dunia so gbâ ti atongoro ayeke na yâ ni so ayeke ti lo dä kozo ape (Genèse 1:1, 2). Ka a bâ gigi tongana nyen? A lingbi mbeni zo aduti dä kozo awe si a leke ni. Zo ni so ayeke nga dä lani kozo awe kozoni si Molenge ti lo ngengele oko nga na a-ange abâ gigi (Job 38:4, 7; aColossien 1:15). Ye so afa polele so lo yeke dä lani, me gi lo oko. A sara lo sarango ape, ngbanga ti so mbeni ye kozo na lo ayeke ti lo lani dä ape.
So e yeke na fini nga so gbâ ti atongoro ayeke dä so, a fa so Nzapa ayeke dä, lo so lo yeke ti lo dä lakue lakue. Lo la lo sara si atongoro ayeke tambela na lê ti nduzu, lo nga la azia andia na yâ ti ala si ala tambela kirikiri ape. Gi lo oko la si alingbi ti sara si aye kue abâ gigi na ayeke na fini.—Job 33:4.
Tongana mo mä asango ti dunia so, peut-être mo bâ so ambeni zo ayeke sara asioni ye na iri ti Nzapa. Abungbi ti vorongo kue la si ayeke ti tâ Nzapa ape (Matthieu 7:15). Ti tâ tënë ni, a handa azo mingi laso.—Diko 1 Jean 5:19.
Me, Nzapa azia lê ti lo na ndo ti azo so andoye biani aye ti nzoni nga na tâ tënë (Jean 4:23). Lo yeke wa mara ti azo tongaso ti manda tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible.—Diko 1 Timothée 2:3-5.
Laso Jéhovah Nzapa ayeke mû azo ti yâ ti abungbi ti vorongo nde nde, lo bungbi ala oko na lo yeke fa tâ tënë na ala nga lo fa na ala ti ndoye mba ti ala (Michée 4:2, 3). Ni la, mo yeke hinga atâ wavorongo Nzapa na fason so ala yeke bâ na lege ti mba.—Diko Jean 13:35.
Laso Jéhovah Nzapa ayeke mû azo ti yâ ti abungbi ti vorongo nde nde, lo bungbi ala oko.—Psaume 133:1
Atâ wavorongo Nzapa amä na bê gi na ye so Bible afa nga ala yeke sara ye a gue oko na atënë ti yâ ni (2 Timothée 3:16). Ala yeke mû nga iri ti Nzapa na nene ni (Genèse 22:14). Nga ala yeke fa na azo so Royaume ti Nzapa oko la ayeke beku ti ala (Daniel 2:44). Ala yeke sara nga ye tongana ti Jésus, ala sara nzoni na azo, si “lumière ti ala aza” na lê ti azo dandara (Matthieu 5:16). Tongaso, e yeke hinga atâ Chrétien na lege so ala yeke gue ti fa nzoni tënë ti Royaume ti Nzapa so na azo na yanga-da ti ala.—Diko Matthieu 24:14; Kusala 5:42; 20:20.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
^ (Kus. 8:26-39) Na ange ti Jéhovah asara tënë na Philippe, lo tene: “Londo, mo gue na mbage ti Mbongo na lege so alondo na Jérusalem si azu ti gue na Gaza.” (A yeke mbeni lege so ayeke na yando.) 27 Tongaso, Philippe alondo lo gue. Lo bâ mbeni kota zo ti Éthiopie, mbeni zo ti komande so asara kua na gbe ti Candace, gbia-wali ti Éthiopie. Lo yeke na ndo ti amosoro kue ti gbia-wali ni. Lo gue fade na Jérusalem ti voro Nzapa. 28 Tongana lo yeke kiri, lo duti na yâ ti puse ti mbarata ti lo na lo yeke diko na kota go mbeti ti prophète Ésaïe. 29 Tongaso yingo ni atene na Philippe: “Gue na tere ti puse ti mbarata so.” 30 Philippe ayeke mû loro na tere ti puse ni na lo mä koli ni so ayeke diko mbeti ti prophète Ésaïe ni na kota go. Philippe atene: “Mo yeke mä yâ ti ye so mo yeke diko so biani?” 31 Koli ni atene: “Ti tâ tënë ni, mbi lingbi ti mä yâ ni tongana nyen tongana mbeni zo ti fa nda ni na mbi ayeke dä pëpe?” Na lo voro yanga na Philippe ti ko na yâ ti puse ni na ti duti na tere ti lo. 32 Mbage ti Mbeti ti Nzapa so lo yeke diko na kota go atene: “Tongana mbeni ngasangbaga, a yeke gue na lo na ndo ti fango anyama, nga tongana mbeni molenge ti ngasangbaga so adekongo pëpe na gbele zo ti fango kuä ti tere ti lo, lo zi yanga ti lo pëpe. 33 Na yâ ti ye ti kamene so a sara na lo, a ke ti fâ ngbanga ti lo na lege ni. Zo wa si ayeke tene ande anzene nzene tënë na ndo ti akotara ti lo? Teti a zi fini ti lo awe na sese so.” 34 Kota zo so atene na Philippe: “Pardon, prophète ni ayeke sara tënë ti zo wa? Lo yeke sara tënë ti lo wani wala ti mbeni zo nde?” 35 Philippe azi yanga, na a to nda ni na mbage ti Mbeti ti Nzapa so, lo fa na koli so nzoni tënë na ndo ti Jésus. 36 Tongana ala yeke hon na ndo ti lege ni, ala si na mbeni ndo so ngu ayeke dä, na kota zo so atene: “Bâ, ngu la! Nyen si akanga lege na mbi ti wara batême?” 37 —— 38 Na ndo ti tënë so, koli so amû yanga ti tene puse ni aluti. Lo na Philippe, ala use kue azu na yâ ti ngu ni, na Philippe abatize lo. 39 Tongana ala sigigi na yâ ti ngu ni awe, yingo ti Jéhovah ahon na Philippe hio na mbeni ndo nde, na kota zo so abâ lo mbeni pëpe, teti kota zo ni angbâ ti gue ti lo na ngia.
^ (Kus. 10:1-48) Na gbata ti Césarée, mbeni koli ayeke dä so iri ti lo ayeke Corneille, lo yeke mbeni turugu ti kota kamba ti mbeni bungbi ti aturugu so a iri ni bungbi ti aturugu ti Italie, 2 lo yeke mbeni koli so agbu tënë ti Nzapa ngangu nga so akpe mbeto ti Nzapa, lo na azo ti da ti lo kue. Lo yeke mû amatabisi mingi na azo ti mawa nga lo yeke voro tere ti lo na Nzapa lakue. 3 Nduru na ngbonga gumbaya tongaso ti lango ni, lo bâ polele na yâ ti mbeni ye tongana suma ange ti Nzapa so alï na da ti lo na airi lo atene: “Corneille!” 4 Corneille abâ gi ange ni, na teti so mbeto ahon ndo ti lo, lo tene: “Nyen, Seigneur?” Ange ni atene na lo: “Asambela ti mo na amatabisi so mo mû na azo ti mawa asi na nduzu na gbele Nzapa tongana ye ti dango bê na ni. 5 Tongaso mo tokua azo na Joppé na mo iri Simon, so mbeni iri ti lo ayeke Pierre, ti ga. 6 Koli so ayeke gene ti mbeni zo so iri ti lo ayeke Simon, zo ti sarango kua ti poro ti anyama, so da ti lo ayeke na yanga ti ngu-ingo.” 7 Gi so ange so asara tënë na lo ahon awe, Corneille airi ambeni zo ti kua ti lo use nga na mbeni turugu ti lo so agbu tënë ti Nzapa ngangu so ayeke na popo ti ala so ayeke sara kua lakue na tere ti lo, 8 lo fa peko ti tënë ni kue na ala, na lo tokua ala na Joppé. 9 Na ndade ni, tongana ala ngbâ ti tambela ti gue, na ala si nduru na gbata ni, Pierre amontê na li ti da nduru na ngbonga omene tongaso ti sambela. 10 Me nzara ato nda ti sara lo mingi na lo ye ti te kobe. Na ngoi so a ngbâ ti tö kobe ni, lo bâ mbeni ye tongana suma, 11 lo bâ yayu azi na mbeni ye so ayeke zu tongana mbeni kota bongo ti lin so a gbu ayanga ni osio si a yeke ga na ni na sese. 12 Na yâ ni, a yeke wara mara ti anyama nde nde ti gere osio, anyama ti sese so ayeke hara harango nga na andeke ti nduzu. 13 Na mbeni go atene na lo: “Pierre, londo, fâ anyama so mo te!” 14 Me Pierre atene: “Ên-ën, Seigneur, mbi de mbi te mbeni sioni ye na mbeni ye ti saleté lâ oko pëpe.” 15 Go ni akiri asara tënë na lo ti fani use ni atene: “Ye so Nzapa asara si aga nzoni awe, mo zia ti iri ni sioni ye.” 16 Go ni asara tënë ti fani ota ni, na a mû ye ni hio a hon na ni na yayu. 17 Na ngoi so li ti Pierre akpe tâ kue na ndo ti nda ti ye so lo bâ tongana suma, bâ, azo so Corneille atokua fade ala ayeke gi da ti Simon na ala luti na yanga ti gbagba ni. 18 Ala iri ndo na ala hunda ti hinga wala Simon, so mbeni iri ti lo ayeke Pierre, ayeke lango na ndo so. 19 Tongana Pierre angbâ ti gbu li na ndo ti ye so lo bâ tongana suma so, yingo atene: “Bâ, akoli ota ayeke gi mo. 20 Me, londo, mo zu na sese na mo gue legeoko na ala, mo dë kite oko pëpe, teti mbi si mbi tokua ala.” 21 Tongaso Pierre azu na sese, lo gue na mbage ti akoli so na lo tene: “Bâ, mbi yeke lo so ALA yeke gi lo so. ALA yeke ge ngbanga ti nyen?” 22 Ala tene: “Corneille, so ayeke mbeni turugu ti kota kamba, mbeni zo ti mbilimbili, mbeni zo so akpe mbeto ti Nzapa na so mara ti aJuif kue ayeke sara nzoni tënë ti lo, awara tokua ti Nzapa na yanga ti mbeni ange so ayeke nzoni-kue ti tokua azo na mo ti tene mo ga na da ti lo si lo mä ye so mo yeke na ni ti tene.” 23 Tongaso lo tisa azo ni ti lï na da na lo mû na ala ndo ti lango. Na ndade ni, lo londo, lo na ala kue ague, nga ambeni ita ti Joppé ague legeoko na lo. 24 Lango oko na pekoni, lo lï na yâ ti gbata ti Césarée. Na ngoi ni, Corneille ayeke ku ala, lo iri afami ti lo nga na akota kamarade ti lo. 25 Na ngoi so Pierre ayeke lï na da ni, Corneille aga atingbi na lo, lo kuku na likuni ti lo na gere ti Pierre na lo ba li ti lo na gbe ti lo. 26 Me Pierre amû lo na nduzu, lo tene: “Londo, mbi kue mbi yeke gi zo senge.” 27 Na tongana lo yeke sara lisoro na Corneille, lo lï na da ni na lo wara azo mingi so abungbi kâ awe. 28 Na lo tene na ala: “ALA hinga nzoni mingi so ndia amû lege pëpe na mbeni Juif ti bungbi oko wala ti ga nduru na mbeni zo ti mara nde. Me Nzapa afa na mbi so a lingbi mbi bâ mbeni zo tongana sioni ye wala ye ti saleté pëpe. 29 Ndani la, tongana a tokua ndo na mbi, mbi ke pëpe, me mbi ga. Tongaso mbi hunda na ALA ti tene ALA fa na mbi nda ni so ALA tokua ndo na mbi ti ga.” 30 Na Corneille atene: “Ti si na ngbonga so, a sara lango osio awe si mbi yeke sambela lani na yâ ti da ti mbi nduru na ngbonga gumbaya. Mo ye ti bâ, mbeni koli so ayü bongo so aza zango aluti na gbele mbi, 31 koli so atene: ‘Corneille, Nzapa amä sambela ti mo nzoni awe na lo dabe ti lo na amatabisi so mo mû na azo ti mawa. 32 Tongaso, tokua azo na Joppé ti iri Simon, lo so mbeni iri ti lo ayeke Pierre, ti ga. Lo yeke gene ti Simon, mbeni zo ti sarango kua ti poro ti anyama, so da ti lo ayeke na yanga ti ngu-ingo.’ 33 Tongaso, gi na ndembe ni so, mbi tokua azo na mo, na mo sara nzoni si mo ga ge so. Nga, fadeso e kue e yeke na gbele Nzapa ti mä aye kue so Jéhovah afa na mo ti tene.” 34 Na ndo ti tene so, Pierre ato nda ti sara tënë, lo tene: “Ti tâ tënë ni, mbi bâ so Nzapa ayeke sara kangbi na popo ti azo pëpe, 35 me na yâ ti amara kue, zo so akpe mbeto ti lo na asara ye so ayeke mbilimbili, lo yeke nzere na lê ti Nzapa. 36 Lo tokua tënë ti lo na amolenge ti Israël ti fa na ala nzoni tënë ti siriri na lege ti Jésus Christ, so lo si ayeke Seigneur na ndo ti azo kue. 37 ALA hinga tënë so amû yanga ti azo na yâ ti Judée kue, a to nda ni na Galilée na peko ti batême so Jean afa tënë ni: 38 a yeke tënë ti Jésus so alondo na Nazareth, tongana nyen Nzapa asoro lo na lege ti yingo vulu nga na ngangu, na lo tambela na yâ ti kodoro ni, lo sara aye ti nzoni, lo sava azo kue so Zabolo asara pasi na ala. Lo wara lege ti sara aye so kue ngbanga ti so Nzapa ayeke lani na lo. 39 Na e yeke atémoin ti aye kue so lo sara na yâ ti kodoro ti aJuif nga na Jérusalem. Me ala fâ lo na kangango lo na ndo ti mbeni keke. 40 Nzapa azingo lo na kuâ na ota lango ni na lo mû lege na lo ti fa tere ti lo 41 na azo kue pëpe, me gi na atémoin so Nzapa afa ala kozo awe, so ti tene e, so e te kobe na e nyon ye legeoko na lo na peko ti so lo zingo na kuâ. 42 Nga, lo mû yanga na e ti fa tënë na azo na ti fa nda ti tënë ni kue, so a yeke Lo si Nzapa azia lo wafango ngbanga ti azo so ayeke na fini nga na ti akuâ. 43 Aprophète kue afa tënë na ndo ti lo, so zo kue so ayeke mä na bê na lo awara pardon ti asiokpari na lege ti iri ti lo.” 44 Na ngoi so Pierre angbâ ti sara tënë ti aye so, yingo vulu atï na ndo ti ala kue so ayeke mä tënë ni. 45 Abe-ta-zo so aga legeoko na Pierre, ala so ayeke ti azo so afâ ganza, tongana ala bâ ye so, bê ti ala adö ngbanga ti so a tuku nga na ndo ti azo ti amara yingo vulu so ayeke matabisi so a mû senge senge. 46 Ala mä azo ti amara na sarango tënë na ayanga ti kodoro nde nde nga na gondango Nzapa. Tongaso Pierre atene: 47 “Mbeni zo alingbi ti gbanzi ngu si ala so awara batême pëpe? Ala so awara nga yingo vulu tongana e?” 48 Na ndo ti tënë so, Pierre amû yanga ti tene a batize ala na iri ti Jésus Christ. Na pekoni, ala hunda lo ti ngbâ na ala teti ambeni lango.