text:
CHAPITRE OMENE
Azo so akui ayeke na ndo wa?
Ye nyen ayeke si na e na peko ti kuâ?
Ngbanga ti nyen e yeke kui?
Ti hinga tâ tënë na ndo ti kuâ ayeke dë bê ti e?
A SALA angu mingi awe la zo ayeke hunda tele ti lo na atënë so. A yeke ahundango tënë so ayeke kota mingi. Atâa e yeke zo wa wala e lango na ndo wa, akiringo tënë na ahundango tënë so abâ e oko oko kue.
2 Na yâ ti chapitre so ahon, e bâ tongana nyen sandaga ti Jésus Christ azi lege na azo ti wara fini ti lakue lakue. E bâ nga so Bible afa kozoni awe so mbeni lâ fade “kui ayeke [duti] mbeni pëpe.” (Apocalypse 21:4). Me ti si na ngoi ni so, e kue e yeke kui. Gbia Salomon so ayeke na ndara mingi atene: “Ala so ayeke na fini, ala hinga fade ala kui.” (Zo-ti-fa-tene 9:5). E yeke tara ti ngbâ na fini a ninga mingi tongana lege ayeke dä. Me e yeke hunda tele ti e nyen la ayeke si ande na e na peko ti kuâ.
3 Tongana azo ti e akui, e yeke toto. Nga e lingbi ti hunda tele ti e: ‘Ala so akui ayeke na ndo wa? Ala yeke bâ pasi na mbeni ndo? Ala ngbâ ti bâ e? E lingbi ti sala mbeni ye teti ala? E lingbi ande mbeni lâ ti kiri ti bâ ala?’ Na yâ ti anzapa nde nde ti sese, a yeke mû akiringo tënë nde nde na ahundango tënë so. Na yâ ti ambeni nzapa ni, a fa so tongana tambela ti mo ayeke nzoni, fade na peko ti kuâ ti mo, mo yeke gue na yayu; me tongana tambela ti mo ayeke sioni, mo yeke gue na lê ti wâ. Ambeni nzapa ni nde afa so na peko ti kuâ ti zo, lo yeke gue na ndo ti atoro ti tingbi na akotara ti lo so akui kozo na lo. Ambeni nzapa ni nga nde afa so azo so akui ayeke gue na mbeni ndo kâ na gbe ti sese ti tene a fâ ngbanga na ndo ti ala; na pekoni, a kiri ti dü ala na yâ ti mbeni tele nde so alingbi ti duti ti zo wala ti nyama.
4 Afango ye ti anzapa so kue aluti gi na ndo ti tënë oko: na kuâ ti zo, mbeni ye na tele ti lo ayeke dä so akui pëpe me angbâ na fini atâa so tele ti lo ti mitele ni akui awe. Mingi ti anzapa so abâ gigi ato nda ni giriri juska laso afa so, na mbeni lege so e gbu nda ni kue pëpe, zo ayeke ngbâ lakue lakue ti bâ ndo, ti mä ndo na ti gbu li. Me a lingbi ti duti tâ tënë tongana nyen? Tongana zo ayeke na ngangu ti bâ ndo, ti mä ndo, ti gbu li na ti sala ambeni ye nde na aye ti tele ti lo, a yeke ngbanga ti so li ti lo angbâ ti tambela. Me tongana lo kui, angangu kue ti li ti lo so ayeke mû lege na lo ti sala aye so akaï ti sala kusala. A yeke hunda mbeni ye ti ndima ti tene e ngbâ lakue ti bâ ndo, ti mä ndo na ti gbu li na pekoni so li ti e akaï ti sala kusala.
YE NYEN AYEKE SI BIANI NA PEKO TI KUÂ TI ZO?
5 Ye so ayeke si na peko ti kuâ ti zo ayeke ye ti ndima pëpe na lê ti Jéhovah, Lo so asala li ti zo so ayeke mû lege na lo ti sala aye. Lo hinga tâ tënë ni, na Tënë ti lo Bible afa ye so ayeke si na zo na peko ti kuâ. Fango ye ni ayeke polele: tongana mbeni zo akui, lo yeke na fini mbeni pëpe. Ala so akui awe ayeke bâ ndo pëpe, ala yeke mä ndo pëpe na ala lingbi nga pëpe ti gbu li. Mbeni ye ti tele ti e même oko tongaso angbâ ti lo na fini pëpe na peko ti kuâ ti e. E yeke pëpe na mbeni âme wala yingo so angbâ na fini na peko ti kuâ ti e.*
6 Na pekoni so Salomon atene so ala so ayeke na fini ahinga so fade ala yeke kui, lo tene: ‘Ala so akui awe ahinga ye oko pëpe.’ Lo ngbâ na ndo ti tâ tënë so na pekoni kete na tenengo so akuâ alingbi pëpe ti ndoye wala ti ke zo, na “kusala, ye ti bibe, hingango ye, na ndara, ayeke na [dû ti kuâ] pëpe”. (Zo-ti-fa-tene 9:5, 6, 10). Legeoko nga, Psaume 146:4 atene so tongana mbeni zo akui, “ye so lo bi bê ti lo dä aga ye senge.” E azo e yeke kui kuingo, na mbeni ye ti e oko angbâ na fini pëpe na peko ti kuâ ti e. Fini so e yeke na ni ayeke tongana wâ ti mbeni bougie. Tongana a huru wâ ni si a mingo, a yeke gue na mbeni ndo pëpe. A girisa gi tongaso na yâ ti pupu.
TËNË TI JÉSUS NA NDO TI KUÂ
7 Jésus Christ asala tënë lani ti ye so ayeke si na zo na peko ti kuâ. Lo sala tënë ni na ndo Lazare, mbeni koli so lo hinga lo nzoni me so akui lani. Jésus atene na adisciple ti lo: “Ndeko ti e Lazare alango.” Adisciple ti lo abâ ti ala atene so Jésus aye ti tene Lazare ayeke lango na fade lo yeke kiri ti wara sava ti tele. Me a yeke pëpe ye so Jésus aye fade ti tene. Ni la, lo tene: “Lazare akui awe.” (Jean 11:11-14). Bâ so Jésus ahaka kuâ na mbeni senge lango. Lazare ayeke lani na yayu pëpe wala na yâ mbeni enfer ti wâ pëpe. Lo yeke gue lani ti tingbi tele na a-ange wala na akotara ti lo pëpe. Nga, a yeke dü lo pëpe na yâ mbeni tele nde tongana mbeni fini zo. Nde na so, lo yeke lango lani na yâ kuâ awe; lo yeke tongana mbeni zo so lango ahon na lo me so na yâ lango ni lo yeke bâ li ti lo pëpe. Ambeni versê nga ahaka kuâ na lango. Na tapande, tongana a bo lani disciple Etienne na tênë juska lo kui, Bible atene ti lo so “lo lango.” (Kusala 7:60). Legeoko nga, na yâ ti mbeni mbeti so lo sû, bazengele Paul asala tënë ti ambeni Chrétien ti ngoi ti lo so “alango awe” na yâ kuâ.—1 aCorinthien 15:6.
8 Nzapa aleke lani ti tene azo akui? Oko pëpe! Jéhovah asala lani zo ti ngbâ na fini teti lakue na sese. Tongana ti so e manda ni kozo awe na yâ ti buku so, Nzapa azia lani akozo koli na wali na yâ ti mbeni pendere paradis. Lo mû lege na ala ti duti na nzoni seni. Lo ye lani gi nzoni ti ala. Babâ wala mama wa so aye amolenge ti lo mingi ayeke duti na ngia tongana amolenge ni abâ pasi ti gango mbakoro na akui? Biani, babâ wala mama oko ayeke yeda pëpe! Jéhovah andoye amolenge ti lo na lo ye lani si ala wara ngia teti lakue na sese. Na salango tënë ti azo, Bible atene: ‘Jéhovah azia ye ti lakue lakue na bê ti azo.’ (Zo-ti-fa-tene 3:11). Tongana Nzapa asala zo giriri, lo zia na yâ ti lo nzara ti ngbâ na fini teti lakue. Nga, lo leke aye ti tene nzara so aga tâ ye.
NGBANGA TI NYEN AZO AYEKE KUI?
9 Me tongana ye ni ayeke tongaso, ngbanga ti nyen azo ayeke kui? Ti hinga kiringo tënë ni, a lingbi e kiri na ngoi so lani a yeke wara na sese gi koli oko na wali oko. Bible atene: “L’Eternel Nzapa asala si keke kue ako na amaï na sese, keke so anzere na lê ti zo na ayeke nzoni teti kobe.” (Genèse 2:9). Me mbeni ye oko ayeke lani dä so a gbanzi na ala ti sala. Jéhovah atene na Adam: “Mo lingbi te le-keke kue ti yaka tongana bê ti mo aye; me lê ti keke ti hinga nzoni na ti hinga sioni, mo te pëpe; teti na lâ ni so mo te lê ni so, fade mo kui biani.” (Genèse 2:16, 17). A yeke lani ngangu pëpe ti bata komandema so. Akeke ayeke mingi so Adam na Eve alingbi lani ti te. Me komandema so amû lege na ala ti fa na gigi singila ti ala na Lo so amû ye kue na ala, so na popo ni fini so ayeke mbilimbili-kue. Tongana ala mä yanga, a yeke fa nga so ala yekia ngangu-ti-komande ti Babâ ti ala ti yayu na ala ye si lo fa lege na ala na lege ti ndoye.
10 Mawa ni ayeke so kozo koli na kozo wali asoro ti ke yanga ti Jéhovah. Na salango tënë na lege ti mbeni ngbo, Satan ahunda na Eve: “Biani, Nzapa atene, [ala] lingbi te le-keke kue ti yaka pëpe?” Eve akiri tënë: “E lingbi te lê ti keke nde nde ti yaka; me lê ti keke so ayeke na bê yaka, Nzapa atene, I lingbi te pëpe, i ndu pëpe, wala tongaso i kui.”—Genèse 3:1-3.
11 Satan atene: “I lingbi kui biani pëpe, teti Nzapa ahinga na lâ ni so i te lê ni, fade lê ti i alungula, na i ga tongana Nzapa, i hinga nzoni na sioni.” (Genèse 3:4, 5). Satan aye lani si Eve amä na bê so lo yeke wara ande ye ti nzoni tongana lo te lê ti keke so a gbanzi na ala ti te. Ti Satan, Eve alingbi ti soro lo mveni ye so lo bâ a yeke nzoni na ye so lo bâ a yeke sioni; lo lingbi ti sala ye so bê ti lo aye. Satan abi tënë nga na li ti Jéhovah, lo tene so Jéhovah adü mvene na ndo ti ye so alingbi ti si na zo tongana lo te lê ti keke so. Eve amä na bê na tënë ti Satan. Ni la, lo mû lê ti keke ni lo te. Na pekoni, lo mû mbeni na koli ti lo, na lo kue lo te. A yeke pëpe so ala sala tongaso sân ti hinga ye so ala yeke sala. Ala hinga lani so ala yeke sala tâ gi ye so Nzapa atene na ala ti sala pëpe. Na tengo lê ti keke so, ala doro na mbana mbeni ndia so batango ni ayeke fade ngangu pëpe na ayeke na lege ni. Ala fa so ala ke Babâ ti ala ti yayu nga na ngangu ti komande ti lo. Ala lingbi pëpe ti mû raison na kengo yanga ti ala so!
12 Zia e bâ gi mbeni tapande: mo bata mbeni molenge ti mo juska lo ga kota, me na pekoni lo ke yanga ti mo na mbeni lege so afa so lo ne mo wala lo ye mo oko pëpe. Bê ti mo ayeke duti tongana nyen? Biani, ye so alingbi gi ti mû vundu mingi na mo. Na lege ti tapande so, tara mo mveni ti bâ kota vundu so Jéhovah awara na bê ti lo tongana Adam nga na Eve ake yanga ti lo.
13 Jéhovah ayeke lani na mbeni nda ti tënë oko pëpe ti zia lege na Adam na Eve so ake yanga ti lo ti ngbâ na fini teti lakue. Ala wara kuâ lani tongana ti so lo tene fade a yeke si na ala. Fini ti Adam na Eve akaï gi na ngoi ni so. Na peko ti kuâ ti ala, ala ga pëpe ayingo so ague na mbeni ndo ti atoro ti duti kâ. E hinga so a yeke tongaso na lege ti tënë so Jéhovah atene lani na Adam tongana Lo hunda lo ti kiri tënë teti so lo ke yanga. Nzapa atene: “Mo kiri na sese, teti A kamata mo na sese; na fade mo kiri na pupu-sese, teti mo yeke pupu-sese.” (Genèse 3:19). Nzapa asala lani Adam na pupu-sese ti sese (Genèse 2:7). Kozo si a sala lo, Adam ayeke lani dä pëpe. Tongaso, tongana Jéhovah atene na Adam so fade lo yeke kiri na pupu-sese, lo ye ti tene so Adam ayeke kiri ti duti dä mbeni pëpe. Adam ayeke duti na fini oko pëpe legeoko tongana pupu-sese so a mû ni ti sala na lo ayeke na fini pëpe.
14 Adam na Eve alingbi fade ti ngbâ na fini juska laso, me ala kui ngbanga ti so ala soro ti ke yanga ti Nzapa na tongaso ala sala siokpari. Tongana e yeke kui nga laso, a yeke ngbanga ti so Adam amû siokpari nga na kui na amolenge ti lo kue (aRomain 5:12). Siokpari so ayeke tongana mbeni sioni kobela so a yeke dü zo na ni na so zo oko alingbi ti kpe ni pëpe. Futa ti pekoni, so ti tene kuâ, ayeke mbeni dengo bä. Kuâ ayeke mbeni wato, me pëpe mbeni kamarade (1 aCorinthien 15:26). So tâ kota merci si e lingbi kiri ni so Jéhovah amû Molenge ti lo na sandaga ti zi e na gbe ti ngangu ti sioni wato tongaso so ayeke mû mbito na zo!
TI HINGA TÂ TËNË NA NDO KUÂ AGA NA YE TI NZONI
15 Ye so Bible afa na ndo ye so ayeke si na zo na peko ti kuâ ti lo ayeke tënë ti dengo bê. Tongana ti so e bâ, ala so akui ayeke bâ pasi pëpe, nga ala yeke dema na vundu pëpe. Mbeni nda ti tënë ti sala mbito ti ala ayeke dä pëpe teti ala lingbi ti sala ye oko na e pëpe. Ala ku pëpe na mbage ti e ti mû maboko na ala, nga ala lingbi pëpe ti mû maboko na e. E lingbi pëpe ti sala tënë na ala, na ala nga kue alingbi pëpe ti sala tënë na e. Amokonzi-nzapa mingi ayeke dü mvene tongana ala tene so ala lingbi ti mû maboko na ala so akui awe, na azo ayeke mä amokonzi-nzapa so na ayeke mû nginza na ala. Me ti hinga tâ tënë na ndo ti akuâ ayeke bata e si mara ti amvene tongaso ahanda e pëpe.
16 Na yâ ti nzapa so mo yeke sala, azo ni ayeda na tënë so Bible afa na ndo ti akuâ? Mingi ti anzapa ayeda na ni pëpe. Ngbanga ti nyen? A yeke ngbanga ti so Satan ayeke na ngangu na ndo ti afango ye ti ala. Lo yeke sala kusala na anzapa ti wataka ti pusu azo ti mä na bê so na peko ti kuâ ti ala, ala yeke ngbâ na fini tongana ayingo na mbeni ndo. So ayeke mbeni mvene so Satan atingbi ni na ambeni mvene nde ti gboto azo yongoro na Jéhovah Nzapa. E tene tongaso ngbanga ti nyen?
17 Tongana ti so e bâ ni kozo, ambeni nzapa ayeke fa so tongana mbeni zo so tambela ti lo ayeke kirikiri akui, na peko ti kuâ ti lo, lo yeke gue na lê ti wâ na lo yeke ngbâ dä teti lakue. Fango ye tongaso abi zonga na ndo ti Nzapa. Jéhovah ayeke mbeni Nzapa ti ndoye na lo yeke zia ande lâ oko pëpe si azo abâ pasi na lege so (1 Jean 4:8). Ti mo, tongana mbeni koli amû maboko ti molenge ti lo ayôro ni tâ na lê ti wâ ngbanga ti so molenge ni amä yanga ti lo pëpe, fade mo yeke tene nyen na ndo ti koli so? Mo yeke ne mara ti zo tongaso? Mo yeke duti même na nzara ti ga ndulu na lo? Oko pëpe! Peut-être mo yeke pensé so koli so ayeke tâ sioni mingi. Me Satan aye si e mä na bê so Jéhovah ayeke bi azo na lê ti wâ, na azo ni ayeke ngbâ dä teti lakue!
18 Satan ayeke sala kusala nga na ambeni nzapa ti fa so na peko ti kuâ, azo ayeke ga ayingo, na a lingbi e so e ngbâ na fini e kpe mbito ti ala na e yekia ala. Na lege ti fango ye so, ayingo ti akuâ wala atoro alingbi ti duti akota kamarade ti e wala akota wato ti e. Azo mingi amä na bê na tënë ti mvene so. Ala yeke na mbito ti akuâ, ala yeke mû iri ti ala na nduzu na ala yeke voro ala. Me Bible afa ti lo ye tongaso pëpe; lo fa so ala so akui awe ayeke lango, na a lingbi e voro gi tâ Nzapa, Jéhovah, Lo so asala ye kue na so ye kue alondo na lo.—Apocalypse 4:11.
19 Tongana mo hinga tâ tënë na ndo ti akuâ, ye so ayeke kanga lege si amvene so a yeke fa na yâ ti a-église mingi ahanda mo pëpe. A yeke mû nga maboko na mo ti gbu nda ti ambeni fango ye nde so ayeke na yâ ti Bible. Na tapande, tongana mo bâ so azo na peko ti kuâ ti ala ayeke ga pëpe ayingo ti gue na mbeni ndo, a yeke sala si biani mo yeke gbu nda ti zendo ti fini ti lakue lakue na ndo ti sese so aga paradis.
20 A sala angu mingi awe, Job mbeni zo ti mbilimbili ahunda tënë so: “Tongana zo akui, fade lo kiri na fini mbeni?” (Job 14:14). Mbeni zo so akui awe ayeke na fini pëpe; tongaso, lo lingbi ti kiri na fini mbeni? Ye so Bible afa na ndo tënë so adë bê ti e ngangu mingi. A yeke ye so chapitre ti peko ayeke fa ande.
YE SO BIBLE AFA
- Ala so akui awe ayeke bâ ndo pëpe, ala yeke mä ndo pëpe nga ala lingbi ti gbu li pëpe.—Zo-ti-fa-tene 9:5.
- Ala so akui ayeke lango; ala yeke bâ pasi pëpe na mbeni ndo.—Jean 11:11.
- E yeke kui ngbanga ti so e wara siokpari na lege ti Adam.—aRomain 5:12.
* Ti hinga ambeni ye mingi so a fa na ndo atënë “âme” na “yingo”, e wa mo ti bâ mbage so atene Ambeni tënë ti bâ na ndo ni.
Ahundango tënë
1-3. Atënë wa azo ayeke hunda na ndo ti akuâ? Akiringo tënë wa a yeke mû ni na yâ ti anzapa nde nde?
4. Na ndo tënë ti kuâ, afango ye ti anzapa mingi aluti na ndo ti tënë wa?
5, 6. Bible atene nyen na ndo ti ye so ayeke si na zo na peko ti kuâ?
7. Jésus ahaka kuâ na nyen? Lo fa ni tongana nyen?
8. E hinga tongana nyen so Nzapa aleke lani na bê ti lo pëpe ti tene azo akui?
9. Ye wa Jéhovah agbanzi lani na Adam ti sala? Ngbanga ti nyen a yeke lani ngangu pëpe ti bata komandema ti Nzapa so?
10, 11. (a) Ye nyen asi so asala si kozo koli na kozo wali ake yanga ti Nzapa? (b) Ngbanga ti nyen kengo yanga ti Adam na Eve ayeke lani kota siokpari mingi?
12. Tapande wa alingbi ti mû maboko na e ti hinga abibe ti Jéhovah tongana Adam na Eve ake yanga ti lo?
13. Jéhovah atene na Adam so ye nyen ayeke si ande na lâ ti kuâ ti lo? A ye ti tene nyen?
14. Ngbanga ti nyen e yeke kui?
15. Ngbanga ti nyen a yeke ye ti dengo bê ti hinga tâ tënë na ndo kuâ?
16. Zo wa asala ngangu na ndo ti afango ye ti anzapa mingi? Lo sala ni tongana nyen?
17. Ngbanga ti nyen fango ye so atene Jéhovah ayeke bi azo na lê ti wâ teti lakue ayeke tënë so abi zonga na ndo ti lo?
18. Vorongo akuâ aluti na ndo ti mvene wa so a yeke fa ni na yâ ti anzapa mingi?
19. Ti hinga tâ tënë na ndo ti akuâ amû maboko na e ti gbu nda ti fango ye wa ti Bible?
20. Hundango tënë wa e yeke bâ ni ande na yâ chapitre ti peko?


c: text/html

text:
CHAPITRE BALE-OKO NA OMENE
Mû mbage ti tâ vorongo
Bible atene ti lo nyen na ndo vorongo Nzapa na lege ti ayanda?
Bango ndo ti aChrétien ayeke tongana nyen na ndo amatanga ti vorongo?
Mo lingbi ti sala tënë ti mabe ti mo tongana nyen si mo so pëpe bê ti azo so mo yeke fa tënë ni na ala?
TONGANA a si so, na yâ vaka so mo lango dä, mo mä so mbeni zo aga na hondengo ni abi sioni yorö na yâ dungu so mo yeke gboto ngu ti nyongo ti mo dä, na mo bâ so tongana mo sala hange pëpe, mo yeke wara kuâ, mo yeke sala tongana nyen? Biani, mo yeke kpe hio na mbeni ndo nde ti gi ngu ti nyongo ti mo. Me même tongana mo sala tongaso, mo yeke hunda lakue tele ti mo: ‘Mbi nyon sioni ngu so kete awe pëpe?’
2 A yeke mara ti ye tongaso nga la e bâ na ndo tënë ti abungbi ti vorongo nzapa ti wataka. Bible atene so afango ye nga na asalango ye so Nzapa ake ni alï yâ ti anzapa so kue na abuba vorongo so azo ni agi ti mû na Nzapa (2 aCorinthien 6:17). Ndani la a hunda na mo na ngangu ti sigigi na yâ “Kota Babylone”, so ti tene abungbi ti vorongo nzapa kue ti wataka (Apocalypse 18:2, 4). Mo sala ni awe? Tongana a yeke tongaso, mo nzere biani na gonda. Me a hunda gi pëpe ti tene mo zi tele na abungbi ti vorongo nzapa ti wataka wala ti tene mo hunda si a zi iri ti mo na yâ ni tongana mo yeke dä kozo. Même tongana mo sala tongaso awe, a lingbi mo hunda tele ti mo: ‘Ambeni kete ye ti bungbi ti vorongo nzapa ti wataka ni angbâ na yâ ti asalango ye ti mbi?’ Bâ ambeni tapande ni ge.
TËNË TI AYANDA NA TI VORONGO ATORO TI AKOTARA
3 Teti angu mingi awe, ambeni zo ayeke na ayanda na ndo ti ala wala na mbeni balaga ti vorongo nzapa ti ala. Mo kue mo yeke na aye tongaso na ndo ti mo? Tongana mo yeke na ni, peut-être mo lingbi ti bâ so a yeke ngangu na mo wala a yeke na lege ni pëpe ti sambela Nzapa gi tongaso sân ti sala kusala na aye so. Peut-être mo ye tënë ti ambeni ye ni so mingi na a ngbâ ti gbu bê ti mo. Me Nzapa la ayeke fa na e tongana nyen ti voro lo, na Bible afa so lo ye pëpe ti tene e sala kusala na ayanda tongana e ye ti voro lo (Exode 20:4, 5; Psaume 115:4-8; Esaïe 42:8; 1 Jean 5:21). Tongaso, mo lingbi ti fa polele so mo mû mbage ti tâ vorongo tongana mo futi aye kue so mo yeke na ni so ague oko na vorongo nzapa ti wataka. Biani, gi ti bâ aye so tongana ti so Jéhovah abâ ni, so ti tene tongana “ye so ayeke ye ti sioni mingi”.—Deutéronome 27:15.
4 Na yâ ti avorongo nzapa mingi ti wataka, a yeke voro nga ayingo wala atoro ti akotara. Kozoni si ala manda tâ tënë na lege ti Bible, ambeni zo abâ ti ala atene so akuâ ayeke na fini na mbeni ndo, na ala lingbi ti mû maboko na e wala ti sala sioni na e. Peut-être mo yeke sala ngangu mingi giriri ti dë bê ti atoro ti akotara ti mo. Me tongana ti so mo manda na chapitre 6 ti buku so, akuâ ayeke na fini oko pëpe na mbeni ndo. Ni la, ti tara ti sala tënë na ala ayeke gi ye senge. Tongana mo wara ambeni tokua so a tene a londo na mbeni zo so akui, ti tâ tënë ni, a londo na ayingo sioni. A yeke ngbanga ni la si Jéhovah ake na azo ti Israël giriri ti gi ti sala tënë na akuâ wala ti mû mbage na atënë ti yorö kue.—Deutéronome 18:10-12.
5 Tongana mo yeke sambela lani na lege ti ayanda wala mo yeke voro giriri ayingo ti akotara ti mo, mo lingbi ti sala nyen? Diko aversê so afa na mo bango ndo ti Nzapa na ndo ti aye so, na gbu li dä. Na yâ sambela ti mo ti lâ oko oko na Jéhovah, fa so mo ye ti mû mbage ti tâ vorongo, na hunda lo ti mû maboko na mo ti bâ aye tongana ti so lo bâ.—Esaïe 55:9.
NOËL: MBENI MATANGA SO AKOZO CHRÉTIEN AYEKE SALA NI GIRIRI PËPE
6 Na lege ti tënë ti amatanga, avorongo nzapa ti wataka alingbi ti buba yâ ti vorongo so mbeni zo ayeke mû na Nzapa. Bâ gi tapande ti Matanga ti Noël. A tene so Noël ayeke matanga ti dungo Jésus Christ, na mingi ti abungbi ti vorongo nzapa so atene ala yeke mû peko ti Christ ayeke sala matanga so. Me ye oko pëpe afa so akozo disciple ti Jésus ayeke sala lani mbeni matanga tongaso. Mbeni buku (Sacred Origins of Profound Things) atene: “Teti angu 200 na peko ti dungo ti Christ, zo oko ahinga pëpe tâ lango so a dü na Jésus, na mingi ti azo asala nga nzara ti hinga ni pëpe.”
7 Même tongana fade adisciple ti Jésus ahinga tâ lango so a dü na lo, ala yeke sala matanga ti dungo lo pëpe. Ngbanga ti nyen? Mbeni bakari (The World Book Encyclopedia) afa atene a yeke ngbanga ti so akozo Chrétien “abâ lani matanga kue ti dungo tongana matanga ti apaïen.” A-oko matanga ti dungo so Bible asala tënë na ndo ni ayeke ti ambeni kota zo ti komande use so avoro lani Jéhovah pëpe (Genèse 40:20; Marc 6:21). A yeke sala nga lani amatanga ti dungo teti anzapa ti apaïen. Na tapande, na lango 24 ti nze ti mai, azo ti Rome ayeke sala matanga ti dungo ti nzapa so a hiri lo Diane. Na ndade ni, ala yeke sala matanga ti dungo ti nzapa ti ala ti lâ so a hiri lo Apollon. Ndani la si giriri, tongana a sala tënë ti amatanga ti dungo, a yeke pensé gi na apaïen me pëpe na aChrétien.
8 Mbeni nda ti tënë nde ayeke nga dä so asala lani si akozo Chrétien ayeke yeda pëpe ti sala matanga ti dungo Jésus. Adisciple ti Jésus ahinga peut-être so amatanga ti dungo ague oko na ambeni tënë ti pande so azo ayeke tene ni kozo me so a luti pëpe na ndo tâ tënë. Na tapande, azo ti kodoro ti Grèce na ti Rome mingi giriri amä na bê so, na lâ ti dungo ti azo kue, mbeni yingo ayeke ga ti duti na tele ti lo na yingo so ayeke bata lo na lâ ti fini ti lo kue. Buku Ye ti manda na ndo amatanga ti dungo (Angl.) atene: “Yingo ni so ayeke duti na mbeni songo ti ndima na nzapa so lâ ti dungo ti lo atï na lango so a dü na zo ni lani.” Jéhovah ayeke wara ande ngia pëpe na yâ matanga kue so abungbi tënë ti Jésus na atënë ti pande so aluti pëpe na ndo tâ tënë (Esaïe 65:11, 12). Tongana ye ni ayeke tongaso, a sala tongana nyen si azo mingi ato nda ti sala Matanga ti Noël?
MATANGA TI NOËL ALONDO NA NDO WA?
9 A yeke gi angu mingi mingi na peko ti kuâ ti Jésus si azo ato nda ti sala matanga ti dungo lo na lango 25 ti nze ti décembre. Me so ayeke lango ti dungo Jésus la pëpe.* Me a sala tongana nyen si lango 25 ti nze ti décembre aga lango so a soro ni tongana lâ ti dungo Jésus? Ambeni zo so atene ala yeke aChrétien “aye lani ti tene lango ti matanga ni atï na lango ti matanga so apaïen ti Rome ayeke sala” ndali ti fini sigingo ti lâ na hunzingo ti ngu oko oko (The New Encyclopædia Britannica). Na ngoi ti dê, ti londo na novembre ti si na janvier, tongana ye ni akpa mo bâ mo tene ngangu ti lâ akiri kue na peko, apaïen ayeke sala ambeni matanga ti tene lâ alondo na yongoro tambela ti lo na a kiri a ga na ndowa nga na lumière. A tene so lango 25 ti décembre ayeke lango so lâ ni ayeke kiri aga yeke yeke. Tongaso, ti wara lege ti ga na apaïen na yâ ti nzapa ti ala, amokonzi-nzapa ti a-église so atene ala yeke Chrétien ayeda na matanga so, na ala leke pekoni kete si a ga mbeni matanga ti aChrétien.#
10 A sala angu mingi awe la azo ahinga atene Matanga ti Noël alondo kozoni kue na apaïen. A yeke ngbanga ti so Mbeti ti Nzapa afa tënë ti salango matanga ni pëpe la si na kodoro ti Angleterre giriri nga na ambeni kodoro ti Amerika, a sala fadeso angu 400 tongaso awe, a ke ti tene a sala Matanga ti Noël. Même mbeni zo so ague na kua pëpe na lango ti Noël, a yeke tene na lo ti futa lamande. Ye oko, kete na pekoni, angbele ngobo ti salango ye so akiri, na a kiri a zia ambeni ngobo ti salango ye na ndo ni. Noël akiri aga mbeni kota matanga, na a ngbâ lakue kota matanga na yâ akodoro mingi laso. Me teti so Noël alondo na abungbi ti vorongo nzapa ti wataka, ala so aye ti nzere na lê ti Nzapa ayeke sala ni pëpe, nga matanga kue so alondo na bungbi ti vorongo nzapa ti apaïen, ala yeke sala ni pëpe.%
A BÂ MBENI YE TI SIONI DÄ PËPE SO NOËL ALONDO NA APAÏEN?
11 Ambeni atene so, biani, ala hinga so Matanga ti Noël alondo na apaïen, me ala bâ ti ala mbeni ye ti sioni dä pëpe tongana a sala ni. Na ti bâ ni nzoni, mingi ti azo so ayeke sala amatanga tongaso ayeke pensé pëpe na vorongo nzapa ti wataka. Na mbage, a yeke angoi so amû lege na asewa ti kpengba songo ti ala na popo ti ala. Me ti mo, a yeke tongaso la mo yeke bâ na aye so? Tongana a yeke ni la, peut-être a yeke ndoye so mo yeke na ni teti sewa la si asala si a duti ngangu na mo ti fa na gigi so mo mû mbage ti tâ vorongo, me a yeke pëpe ndoye ti mo teti vorongo nzapa ti wataka. Me hinga so Jéhovah, lo so asala si sewa abâ gigi, aye si mo duti na nzoni songo na afami ti mo (aEphésien 3:14, 15). Me mo lingbi ti kpengba songo ti mo na ala na lege so lo yeda na ni. Na ndo tënë ti aye so a lingbi a gbu bê ti e kozo, bazengele Paul asû na mbeti, lo tene: “I tara ye si i lingbi hinga ye so ayeke nzoni na lê ti Seigneur.”—aEphésien 5:10.
12 Peut-être mo lingbi ti tene na bê ti mo so anda ti tënë so apusu laso azo ti sala amatanga so ayeke nde na ti apaïen ti giriri. So amatanga ni alondo na apaïen asala ye? Biani, a sala ye! Zia e mû gi mbeni tapande: tongana mo bâ na sese mbeni bonbon so atï na yâ ti saleté, fade mo yeke mû bonbon so ti su? Oko pëpe. Bonbon ni ayeke nzoni pëpe. Legeoko na bonbon so, amatanga tongana ti Noël alingbi ti nzere mingi, me ala londo na mbeni ndo so ayeke saleté wala nzoni oko pëpe na lê ti Nzapa. Ni la, tongana e ye ti mû mbage ti tâ vorongo, a lingbi e duti na oko bango ndo ti prophète Esaïe so atene na atâ wakua ti Nzapa: “I ndu ye ti sioni oko pëpe.”—Esaïe 52:11.
SALA YE NA LEGE TI NDARA TONGANA MO YEKE KIRI TËNË NA AMBENI ZO
13 Kpale alingbi ti londo tongana mo mû desizion ti mû mbage pëpe na amatanga tongana Noël. Na tapande, ambeni kamarade ti mo ti place ti kua alingbi ti hunda mo ngbanga ti nyen mo yeke mû mbage pëpe na ambeni ye so amba ti mo ti kua ayeke sala na ngoi ti amatanga. Wala a lingbi ti si so mbeni mba ti mo amû na mo mbeni cadeau ti Noël; a yeke sioni ti yeda na cadeau so? Ka tongana koli wala wali ti mo avoro Jéhovah pëpe, mo yeke sala nyen? Mo lingbi ti sala tongana nyen ti hinga so amolenge ti mo apensé pëpe so mbeni ye amanke ala teti so ala yeke sala amatanga pëpe?
14 A hunda ti sala ye na ndara na yâ ti kpale ni oko oko so ayeke si. Na tapande, tongana mbeni zo atene gi hio tongaso na mo “Bonne année!” wala “Bonne fête!”, mo lingbi gi ti kiri tënë “merci”. Me tongana a si so mo yeke na gbele mbeni zo so mo na lo ayeke bâ ka tele lakue wala so mo yeke sala kua na lo lakue, na ndo so, mo lingbi ti soro peut-être ti sala lisoro kete na zo ni. Me na yâ ye kue, sala ye na ndara. Bible amû wango so: “I sala si tënë ti yanga ti i ayeke nzoni lakue, i leke na ingo, si i lingbi hinga lege ti kiri tënë na azo oko oko kue.” (aColossien 4:6). Sala hange ti tene salango ye ti mo afa pëpe so mo ne zo ni pëpe. Me fa na ndara ngbanga ti nyen bango ndo ti mo ayeke tongaso. Fa polele so mo ke pëpe ti tene zo amû cadeau na mba ti lo wala ti tene azo awara tele ti sala ngia; ye oko, mo soro ti mo ti sala tongaso na mbeni ngoi nde me pëpe na ngoi ti matanga ni.
15 Ka tongana mbeni zo aye ti mû mbeni cadeau na mo, mo yeke sala tongana nyen? Mingi ni, a yeke na mo ti bâ, a lingbi na aye so asi. Lo so aye ti mû na mo cadeau ni alingbi peut-être ti tene: “Mbi hinga, mo yeke sala ti mo fête ni pëpe. Me mbi ye ti mbi ti mû gi na mo cadeau so.” Mo lingbi ti tene so yengo dä na cadeau ni ayeke nde na mungo mbage na matanga ni mo mveni. Tongana zo ni ahinga nzoni pëpe tënë na ndo ti aye so mo mä na bê dä, mo lingbi ti tene na lo so mo yeke sala matanga ni pëpe. Na tenengo tongaso, zo ni ayeke bâ ngbanga ti nyen mo yeda na mbeni cadeau so a mû na mo, me mo yeke mû ti mo cadeau pëpe na azo na ngoi ni so. Na mbeni mbage nga, a yeke duti lege ti ndara ti ke mbeni cadeau tongana bibe ti zo so amû cadeau ni na mo ayeke ti fa na lê ti azo so tënë ti mo ti batango andia ti Nzapa ti mo ayeke gi tënë ti yanga senge, me tongana mo yeke na nzara ti wara ye, mo yeke gue nde na ni.
KA TONGANA A YEKE AZO TI SEWA TI MO?
16 Ka tongana mo yeke na gbele azo ti sewa ti mo so amä na bê pëpe, mo yeke sala nyen? Na ndo so nga, a hunda ti sala ye na ndara. A hunda pëpe ti londo na tele ti ala na ngangu ti ke angobo ti salango ye wala amatanga oko oko kue so ala soro ti sala. Yeda so ala nga ayeke na droit ti ala ti bâ aye tongana ti so ala ye, legeoko tongana ti so mo ye si ala nga ayeda so mo yeke na droit ti bâ aye tongana ti so mo ye (Matthieu 7:12). Ke ti bi tele ti mo na yâ ye kue so alingbi ti sala si mo mû mbage na matanga ni. Ye oko, sala ye na lege ni na ndo atënë so andu tâ lo matanga ni pëpe. A yeke nzoni mo gi ti sala ye lakue na mbeni lege so asala si yingo-ti-hinga ti mo agi mo pëpe.—1 Timothée 1:18, 19.
17 Mo lingbi ti sala tongana nyen ti tene amolenge ti mo abâ pëpe so ala manke mbeni ye teti so ala yeke sala pëpe amatanga so Bible ake? Tënë ni abâ mingi ye so mo yeke sala na alango so matanga ayeke dä pëpe. Ambeni babâ na mama ayeke leke mbeni ngoi ti kangbi acadeau na amolenge ti ala. Mbeni nzoni cadeau so ahon tanga ni kue so mo lingbi ti mû na amolenge ti mo ayeke ngoi ti mo nga bingo bê ti mo na ndo ala na lege ti ndoye.
MÛ MBAGE TI TÂ VORONGO
18 Ti zia ngia na bê ti Nzapa, a lingbi mo ke vorongo nzapa ti wataka na mo mû mbage ti tâ vorongo. Ye so ahunda ti sala nyen? Bible atene: “A lingbi e bi bê ti e na ambeni zo na popo ti e ti wa ala si ala ndoye azo, na ala sala kusala nzoni; a lingbi e zia ti bungbi pëpe, legeoko tongana ambeni zo asala, me e wa tele ti e na ambeni zo, na a lingbi i wa tele ti i mingi ahon teti i bâ so lâ ni aga ndulu.” (aHébreu 10:24, 25). Abungbi ti e ayeke angoi ti ngia so amû lege na e ti voro Nzapa tongana ti so lo hunda (Psaume 22:23; 122:1). Na ngoi ti abungbi tongaso, “wango tele ayeke na popo” ti atâ Chrétien.—aRomain 1:12, NW.
19 Mbeni lege nde ti fa so mo mû mbage ti tâ vorongo ayeke ti fa na amba ti mo aye so mo wara lege ti hinga ni na mandango Bible na aTémoin ti Jéhovah. Azo mingi ‘ayeke bima na ayeke toto’ teti ye kue ti sioni mingi so ayeke na ndo ti sese (Ezéchiel 9:4). Peut-être mo hinga ambeni zo so ayeke bima tongaso. Ngbanga ti nyen mo fa na ala pëpe tënë na ndo beku so Bible afa ti aye ti nzoni so ayeke si ande kekereke? Na ngoi so mo yeke bungbi oko na atâ Chrétien na mo yeke fa na azo apendere tâ tënë ti Bible so mo manda, mo yeke bâ ande so kete nzara kue so mo yeke peut-être na ni teti ambeni ye so andu vorongo nzapa ti wataka ayeke girisa yeke yeke na yâ bê ti mo. Zia na li ti mo so fade mo yeke wara ngia mingi nga gbâ ti aye ti nzoni tongana mo mû mbage ti tâ vorongo.—Malachie 3:10.
YE SO BIBLE AFA
- A lingbi a sala kusala pëpe na ayanda ti voro tâ Nzapa nga a lingbi a voro pëpe ayingo ti akotara.—Exode 20:4, 5; Deutéronome 18:10-12.
- A yeke sioni ti mû mbage na amatanga so alondo na apaïen.—aEphésien 5:10.
- A lingbi atâ Chrétien asala ye na ndara tongana ala yeke fa ngbanga ti nyen Bible afa na ala ti sala so me so pëpe.—aColossien 4:6.
* Bâ mbage Ambeni tënë ti bâ na ndo ni.
# Matanga ti Saturne wala Saturnale ayeke nga mbeni ye so apusu amokonzi-nzapa ti a-église ti soro lango 25 ti décembre tongana lango ti dungo Jésus. Matanga ti Saturne ayeke lani ti mû gonda na nzapa ti aRomain so abâ ndo na ndo kusala ti dengo yaka, na a yeke sala ni lani na popo ti lango 17 ti si na 24 ti décembre. Na ngoi ti matanga ni, azo ayeke sala pumba, ayeke sala ngia na ayeke mû acadeau na popo ti ala.
% Ti hinga tongana nyen atâ Chrétien ayeke bâ ambeni matanga ti sese, bâ mbage Ambeni tënë ti bâ na ndo ni.
Ahundango tënë
1, 2. A lingbi mo hunda tele ti mo na tënë wa même tongana mo sigigi awe na yâ anzapa ti wataka? Ti mo, mo bâ so a yeke kota ye ti hunda tënë tongaso ngbanga ti nyen?
3. (a) Bible atene nyen na ndo tënë ti ayanda? Ngbanga ti nyen a lingbi ti duti ngangu na ambeni zo ti yeda na bango ndo ti Nzapa na ndo aye so? (b) Tongana ambeni ye so mo yeke na ni ague oko na vorongo ti wataka, a lingbi mo sala nyen na ni?
4. (a) E hinga tongana nyen so salango tënë na yingo ti akotara ti e ayeke gi ye senge? (b) Ngbanga ti nyen Jéhovah ake lani na azo ti lo ti bi tele ti ala na yâ ti atënë ti yorö kue?
5. Mo lingbi ti sala nyen tongana giriri mo yeke sambela lani na lege ti ayanda wala mo yeke sala na ayingo ti akotara ti mo?
6, 7. (a) A tene so Noël ayeke matanga ti nyen? Me akozo disciple ti Jésus ayeke sala ni? (b) Na ngoi ti akozo disciple, tongana a sala tënë ti amatanga ti dungo, a yeke pensé lani gi na azo wa?
8. Fa kamba so ayeke na popo ti amatanga ti dungo na atënë ti pande so azo atene giriri me so a luti pëpe na ndo tâ tënë.
9. Ye ni ague tongana nyen si azo asoro lango 25 ti décembre ti ga lango ti salango matanga ti dungo Jésus?
10. Ngbanga ti nyen ambeni zo giriri ayeke sala Matanga ti Noël pëpe?
11. Ngbanga ti nyen ambeni zo ayeke sala amatanga tongana Noël? Me a lingbi nyen si a gbu bê ti e kozo?
12. Mû mbeni tapande ti fa ngbanga ti nyen a lingbi e duti yongoro na angobo ti salango ye nga na amatanga so alondo na ando so ayeke sioni na lê ti Nzapa.
13. Akpale wa alingbi ti londo tongana mo ke ti mû mbage na amatanga?
14, 15. Mo lingbi ti kiri tënë tongana nyen tongana mbeni zo atene hio na mo “Bonne Année” wala “Bonne fête”? Ka tongana a yeke cadeau si mbeni zo aye ti mû na mo na ngoi ti mbeni fête?
16. Mo lingbi ti sala ye na ndara tongana nyen na ndo atënë so andu amatanga?
17. Mo lingbi ti mû maboko na amolenge ti mo tongana nyen ti tene ala bâ pëpe so ala manke ye teti ala mû mbage pëpe na amatanga?
18. Tongana nyen gango na abungbi alingbi ti mû maboko na mo ti mû mbage ti tâ vorongo?
19. Ngbanga ti nyen a yeke kota ye mingi ti fa na azo tënë ti aye so mo manda na yâ ti Bible?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Elengbi ti lwangɔ agbinya ti angbondo hunda ti ya du so wa?
Agbinya ni ka ya . . .
siãsi?
filozofi?
Ngbangɔ?
ZO KƆI KA POPO TƐ AWA SUNGƆ NGBANGƆ APA NDÓ HƐ̃ NZAPA YA
“Za mbi mbi gbɔ̃ ndani . . . Tɛnɛ tɛ mɔ adu biani.”
Ngbangɔ ndo hɛ̃́ azi miliɔ̃ agbinya ti ahunda ni ko.
Mɔ ye dungɔ kɔi ka popo tɛ azi ni ko?
Site ti Internet jw.org alengbi ti zangɔ mɔ.
DI ka ya Internet
Agbinya ti atɛnɛ ti ya Ngbangɔ
Aye mɛ ndo za ndasewa
BA avideyo ti tɛnɛ ti ya Ngbangɔ
Awangɔ nga na abiya na lo tɛ ayangambi
Awangɔ na lo tɛ apalanga
MU ambeti ka ya Internet
KA POPO TƐ ANGBONDO AHUNDA OLO MƐ, OMƐ ABA MƆ NVẼNI WA?
Nda dungɔ lɛ ngɛ̃́ la nɛ?
Elengbi ti belangɔ Nzapa na lo ti apenɔ tɛ e?
Se zo kpi we ko lo ndo ti ngasia?
Lwa agbinya ti Ngbangɔ na ndo ahunda ko ka ya jw.org.
(Gwe ka ndo ko la asu MATEYA YA BIBLIA › BIYANO NA MITUNA YA BIBLIA)


text:
AMBENI TËNË TI BÂ NA NDO NI
A dü lani Jésus na nze ti décembre?
BIBLE afa na e pëpe lango so a dü na Jésus. Me lo fa na e ambeni ye so apusu e ti yeda gi so a dü lani Jésus pëpe na nze ti décembre.
Na nze ti décembre, ndo ni ayeke ka tongana nyen na Bethléhem, kodoro so a dü Jésus dä? Nze ti aJuif so a hiri ni Kislev ayeke mbeni nze so ayeke na popo ti nze ti novembre na ti décembre. Na nze ni so ka, dê ayeke sala mingi na ngu apika mingi. Na peko ti nze ti Kislev, mo yeke wara nze ti Tébeth (so ayeke na popo ti décembre na janvier). Na ngoi ni so, dê ni akiri aso ngangu, nga, ngoi na ngoi, mo lingbi ti bâ neige na li ti ahoto. Zia e bâ ye so Bible atene na ndo ni na ngoi ti anze so.
Esdras so asû ambeni buku ti Bible afa so nze ti Kislev ayeke mbeni nze so dê na ngu-nzapa ayeke mingi. Na pekoni so lo fa tënë ti azo mingi so abungbi lani na Jérusalem na “lâ bale-use ti nze gumbaya ni”, so ti tene nze ti Kislev, Esdras afa so “tele ti ala adö…teti ngu-nduzu apika mingi.” Ndali ti so ye ni ayeke tongaso ka na nze ni, azo so abungbi tele ti ala atene: “A yeke ngoi so ngu-nduzu apika mingi, e lingbi luti na gigi pëpe.” (Esdras 10:9, 13; Jérémie 36:22). Hunda tele ti mo kete: Tongana a si na nze ti décembre, fade aberger ti ndo ni ayeke zia si anyama ti ala angbâ na gigi na bï? Oko pëpe.
Na bï ni so a dü na Jésus, aberger ayeke na benyama, ala yeke bata anyama ti ala.
Me Bible atene ti lo so, na bï ni so a dü na Jésus, aberger ayeke na benyama, ala yeke bata anyama ti ala. Luc atene na yâ ti évangile so lo sû ni, so aberger ‘aduti na benyama ti bata angasangbaga ti ala na bï’ ndulu na Bethléhem (Luc 2:8-12). Bâ so a tene aberger ni ayeke bata anyama ti ala na benyama na bï. Ti mo tongana mo diko tënë ti yâ ti aversê so, a kpa ngoi ti décembre na Bethléhem, so ngu-nzapa apika mingi na dê ayeke ya ngangu? Ên-ën, a kpa ni pëpe. So aye ti fa so a dü Jésus pëpe na nze ti décembre.*
Mbeti ti Nzapa afa polele lango so Jésus akui na ni, me lo fa ye mingi pëpe so amû lege ti hinga lango so a dü na lo. Ye so adabe ti e na atënë ti Gbia Salomon so: “Nzo iri ayeke nzoni ahon mafuta ti ngele ngangu; na lâ ti kui ayeke nzoni ahon lâ ti dungo zo.” (Zo-ti-fa-tene 7:1). Na dikongo tënë ti versê so, e yeke bâ so a yeke na lege ni tongana Bible afa aye mingi na ndo ti kusala ti Jésus nga na kuâ ti lo me aye mingi pëpe na ndo ti ngoi ti dungo lo.
* Ti wara ambeni tënë mingi na ndo ti ye so, bâ buku ti aTémoin ti Jéhovah so iri ni ayeke Comment raisonner à partir des Écritures, na lembeti 161-165.


text:
Pasi ayeke hunzi ande la?
Ti mo . . .
a yeke hunzi?
a yeke hunzi ape?
mo hinga ape?
YE SO BIBLE ATENE
“Nzapa . . . ayeke mbô ngu ti lê kue na lê ti ala, kuâ ayeke duti ande dä mbeni pëpe; mua, wala toto, wala pasi ayeke duti dä mbeni pëpe.”
TËNË SO ABÂ MO TONGANA NYEN?
Mo yeke hinga biani so Nzapa la ayeke na gunda ti akpale ti e ape.
Bê ti mo ayeke dë ti hinga so Nzapa ahinga pasi ti e na mawa ti e asara lo.
Mo yeke duti na beku so apasi kue ayeke hunzi ande.
E LINGBI TI YEDA BIANI NA YE SO BIBLE ATENE?
En, ndali ti ambeni raison use tongaso:
Pasi nga na sarango ye ti kirikiri ayeke aye so Nzapa aye oko ape. Lani tongana “azo . . . asara ngangu” na amolenge ti Israël si ala bâ pasi mingi, Bible atene so vundu asara Jéhovah Nzapa.
—aJuge 2:18, La Sainte Bible en sango.
Azo so ayeke sara sioni na amba ti ala, bê ti Nzapa ake ala. Na tapande, Bible atene so “maboko so asa mênë ti azo ti mbilimbili” ayeke tâ sioni na lê ti lo.
—aProverbe 6:16, 17.
Tënë ti e oko oko kue agbu bê ti Nzapa. Gi azo si “ahinga kobela ti ala na vundu ti ala mveni” ape, Jéhovah nga kue ahinga ni.
—2 Chronique 6:29, 30.
Na lege ti Royaume ti lo, Jéhovah aga nduru ti hunzi pasi ti azo oko oko kue (Matthieu 6:9, 10). Me ti fadeso, lo yeke dë bê ti azo so ayeke gi lo na bê ti ala oko.
BÂ TËNË SO
Nzapa azia si azo ayeke bâ pasi ngbanga ti nyen?
Kiringo tënë ni ayeke na AROMAIN 5:12 nga na 2 PIERRE 3:9.


text:
A yeke zingo ande biani azo so akui awe?
Ti mo . . .
a yeke zingo ala?
a yeke zingo ala ape?
mo hinga ape?
YE SO BIBLE ATENE
‘A yeke zingo ande azo na kuâ.’
E LINGBI TI YEDA BIANI NA YE SO BIBLE ATENE?
En, ndali ti ambeni raison ota tongaso:
Nzapa la amû fini na e. Bible atene so Jéhovah Nzapa “amû na azo kue fini”. (Kusala 17:24, 25; Psaume 36:10). Teti so lo la lo mû fini na acréature kue, lo yeke na ngangu ti kiri ti mû fini na zo so akui awe.
Nzapa azingo ândö azo na kuâ. Bible asara tënë ti azo miombe so a zingo ala lani na kuâ, atâa amaseka, akangba, akoli wala awali. Ambeni akui, na a ninga ape a zingo ala, me mbeni oko asara lango osio na yâ ti dü ti kuâ!
—Jean 11:39-44.
Nzapa ayeke ku kungo ti kiri ti zingo azo na kuâ. Jéhovah ake tënë ti kuâ, lo bâ kuâ tongana mbeni wato (1 aCorinthien 15:26). Lo yeke ku kungo ti sö benda na ndo ti wato so, ti futi lo biani biani na lege so lo yeke zingo akuâ. Lo yeke na kota nzara ti kiri ti mû fini na azo so lo ngbâ ti dabe ti lo na ala ti tene ala kiri aduti na fini na sese.
—Job 14:14, 15.
TËNË SO ABÂ MO TONGANA NYEN?
A yeke dë bê ti mo na ngoi so azo ti mo akui.
A yeke zi mbeto ti kuâ na yâ ti mo.
A yeke mû na mo tâ beku so mo yeke kiri ande ti bâ azo ti mo so akui awe.
BÂ TËNË SO
E yeke ga mbakoro na e kui ngbanga ti nyen?
Kiringo tënë ni ayeke na GENÈSE 3:17-19 nga na AROMAIN 5:12.


text:
AMBENI TËNË TI BÂ NA NDO NI
Ndo-ti-awakinda ayeke nyen?
GIRIRI na ngoi so a sû Bible, tënë she’ohl′ na yanga ti Hébreu nga tënë hai´des na yanga ti Grec asigigi na yâ ni lege 70 na ndo ni. Atënë use so kue aye ti sala gi tënë ti mbeni ye so ague oko na tënë kuâ. Na yâ ti ambeni Bible, a sû peko ti atënë use so na “dukua”, “enfer”, “dû” wala “ndo-ti-awakinda”. Me na yâ mingi ti ayanga ti kodoro ti sese, a lingbi pëpe ti wara tâ mbeni tënë tongaso so alingbi ti kiri peko ti atënë use ti yanga ti Hébreu na ti Grec so. Me atënë so aye ti tene nyen mbilimbili? Zia e bâ tongana nyen Bible asala kusala na atënë ti Hébreu na ti Grec so na yâ ti aversê nde nde.
Zo-ti-fa-tene 9:10 atene: “Kusala, ye ti bibe, hingango ye, na ndara, ayeke na ndo-ti-awakinda pëpe, ndo so mo yeke gue dä.” So aye ti tene so “ndo-ti-awakinda” ge aye ti sala tënë ti mbeni dû wala ndo so a leke ni ti lu kuâ ti mbeni zo dä? Ên-ën. Tongana Bible aye ti sala tënë ti mbeni ndo tongaso so a leke ni ti lu kuâ ti mbeni zo dä, lo yeke sala kusala na ambeni tënë nde ti yanga ti Hébreu na ti Grec, me pëpe na tënë she’ohl′ na hai´des (Genèse 23:7-9; Matthieu 28:1). Nga, Bible asala kusala pëpe na tënë “ndo-ti-awakinda” ti fa mbeni place so a leke ni ti zia kuâ ti azo nde nde dä, na tapande mbeni place so a leke ni ti lu azo ti mbeni sewa oko dä wala mbeni kota dû so a zi ni ti tuku kuâ ti gbâ ti azo dä.—Genèse 49:30, 31.
Tongana a yeke tongaso, “ndo-ti-awakinda” ni aye ti sala tënë ti nyen? Mbeti ti Nzapa afa so tënë so andu ye mingi ahon gi senge kota dû so a zi ni ti zia kuâ ti azo mingi dä. Na tapande, Esaïe 5:14 atene so “ndo-ti-awakinda aga kota mingi, na lo lungula yanga ti lo ahon ndo ni”. Atâa so ndo-ti-awakinda ni amene awe azo mingi so akui, nzara angbâ lakue ti sala lo (aProverbe 30:15, 16). Mbeni senge dû so a zi ni ti lu akuâ dä alingbi ti si, me “ndo-ti-awakinda…asi lâ oko pëpe”. (aProverbe 27:20). So aye ti fa so ndo-ti-awakinda ni ayeke pëpe mbeni tâ ndo tongaso so a leke ni ti zia akuâ dä, me a ye ti sala tënë ti Dukua na lege ti fä. Ti mingi ti azo so akui, a yeke mo bâ mo tene ala yeke lango na yâ Dukua so.
Tënë so Bible afa na ndo ti londongo ti akuâ akiri amû maboko na e mingi ti gbu nda ti tënë “ndo-ti-awakinda”. Mbeti ti Nzapa afa so ndo-ti-awakinda ague oko na kui so tongana a si na zo, zo ni alingbi ti kiri na fini mbeni lâ* (Job 14:13; Kusala 2:31; Apocalypse 20:13). Mbeti ti Nzapa afa nga so azo so akui na ayeke na ndo-ti-awakinda ayeke pëpe gi azo so kozo asala na Jéhovah. Même ambeni zo so kozo asala na Jéhovah pëpe me so akui ayeke nga na ndo-ti-awakinda (Genèse 37:35; Psaume 55:16). Ndani la si Bible asala tënë ti “londongo ti awakinda kue, azo ti mbilimbili, na azo ti kirikiri.”—Kusala 24:15
* Ti azo so akui me so a kiri ti zingo ande ala na fini pëpe, Bible atene so ala yeke na “ndo-ti-wa” me pëpe na ndo-ti-awakinda (Matthieu 5:30; 10:28; 23:33). Legeoko tongana ti ndo-ti-awakinda so e tene a yeke tâ ndo pëpe, ndo-ti-wa ayeke nga pëpe mbeni tâ ndo tongaso.


text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) JUILLET 2014
Na yâ ti Tour ti Ba Ndo so mo yeke wara aye ti manda ti yenga ti 1 septembre ti si na yenga ti 28 septembre 2014.
Ala mû tere ti ala wani ti sara ye: na Micronésie
Fani mingi, aita so alondo na ambeni kodoro nde so afa tënë na yâ ti azoa ti Pacifique so ayeke wara akpale ota so asi na ala kue. Awafango tënë ti Royaume so ahon ndo ti akpale so tongana nyen?
“Jéhovah ahinga ala so ayeke ti lo”
Tongana nyen “gere ti ye” nga na “tënë so a sû” so a sara tënë ni na 2 Timothée 2:19 amû maboko na e ti hinga azo so ayeke ti Jéhovah?
Awakua ti Jéhovah “adö lege ti ye so ayeke mbilimbili pëpe azia”
Tongana nyen la tënë ‘dö lege ti ye so ayeke mbilimbili pëpe ti zia’ ague oko na aye so asi na ngoi ti Moïse? Aye so asi na ngoi ti Moïse afa na e nyen?
Babâ ti mbi akui, me mbi wara mbeni Babâ
Diko ye na ndo ti gigi ti Gerrit Lösch, mbeni membre ti Bebungbi.
“I yeke atémoin ti Mbi”
So e yeke aTémoin ti Jéhovah a hunda na e ti sara nyen?
“Fade ala yeke duti atémoin ti mbi”
Ngbanga ti nyen Jésus atene: “Fade ala yeke duti atémoin ti mbi” me lo tene pëpe ti Jéhovah? Tongana nyen la e lingbi ti ngbâ ti fa tënë na bê ti e kue


text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) JUIN 2014
Na yâ ti Tour ti Ba Ndo so mo yeke wara aye ti manda ti yenga ti 4 août ti si na yenga ti 31 août 2014.
“Sara si lege so mo tambela dä aduti nzoni lege” tongaso si mo gue na li ni
Tongana nyen la mo lingbi ti zi aye so aye ti kanga lege na mo na ti si na aye so mo zia na gbele mo na lege ti yingo?
Atënë so azo ahunda
A yeke na lege ni ti tene aChrétien azö kuâ ti azo ti ala so akui?
Mû maboko na aita so asara divorce: Tongana nyen ti sara ni?
Bâ aye ti ngangu nga na agingo bê so azo so asara divorce awara.
“Mo ndoye Jéhovah Nzapa ti mo”
Bâ ye so Jésus aye ti tene na ngoi so lo tene so a lingbi e ndoye Jéhovah na bê ti e kue, na âme ti e kue nga na bi bê ti e kue.
“Mo ndoye mba ti mo tongana mo wani”
Jésus aye ti tene nyen na ngoi so lo tene a lingbi e ndoye amba ti e? E lingbi ti sara ni tongana nyen?
Mo dabe ti mo na ni?
Mo diko a-article ti Tour ti Ba Ndo so asigigi ade ti ninga ape so nzoni? Bâ wala mo lingbi ti dabe ti mo na akiringo tënë ti ahundango ndo so ge.
Mo bâ wokongo so zo ayeke na ni tongana ti so Jéhovah abâ na ni?
Mo lingbi ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti aita so mo bâ mo tene ala woko.
Jéhovah abâ kode so awakua ti lo ayeke na ni?
Tongana nyen la e lingbi ti mû maboko na aita-koli so ayeke amaseka nga na ala so awara batême fini fini ti sara kua na akode so ala yeke na ni?


text:
E aTémoin ti Jéhovah, e yeke azo wa?
Mara ti e ayeke nde nde nga gbani, na ayanga so e yeke tene ayeke nga mingi, me atâa so kue kangbi ayeke na popo ti e pëpe, na aye so abungbi e ayeke oko. Nga ye so agbu bê ti e mingi ahon tanga ti aye kue ayeke so e ye ti mû gonda na Jéhovah, Nzapa so Bible agboto lê na ndo ti lo nga lo yeke Nzapa so asara aye kue na yâ ti dunia. E yeke sara ngangu ti mû tapande ti Jésus Christ na a nzere na e mingi so e yeke aChrétien. Témoin ti Jéhovah oko oko ayeke mû ngoi lakue ti mû maboko na azo ti hinga tënë ti Nzapa nga na Royaume ti Lo. Ndali ti so e yeke fa tënë na azo ti tene ala hinga Jéhovah Nzapa nga na Royaume ti lo, azo ahinga e na iri ti Témoin ti Jéhovah.
Gue na ndo ti site ti e. Diko Bible na ndo ti site ni. Gi ti hinga asango mingi na ndo ti e nga na aye so e mä na bê dä.


text:
TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) MARS 2014
Article so afa tongana nyen ti ngbâ ti duti na bibe ti sacrifice nga na nzoni bango ndo. Tongana nyen la e lingbi ti bâ lege ti aita ti e aChrétien so ayeke mbakoro nga na afami ti e so ayeke mbakoro?
Lege ti ndu bê ti afami ti e so ayeke aTémoin ti Jéhovah ape
Nyen la e lingbi ti manda na ndo ti lege so Jésus asara ye na mbage ti afami ti lo? Tongana nyen la e lingbi ti fa tënë ti mabe ti e na afami ti e so ayeke aTémoin ape wala so amä na bê pëpe?
Tongana nyen e lingbi ti ngbâ ti duti na bibe ti sacrifice
E yeke na mbeni wato so alingbi ti sara si e duti na bibe ti sacrifice mbeni ape. Article so ayeke fa na e wato so nga a yeke fa na e tongana nyen la e lingbi ti sara kua na Bible ti hon ndo ti wato so.
Tongana nyen ti ngbâ ti duti na nzoni bango ndo?
Ngbanga ti nyen azo mingi ayeke sara ngangu ti hon ndo ti abango ndo so ayeke na lege ni ape? Article so ayeke fa na e tongana nyen e lingbi ti sara kua na Bible ti mû maboko na e ti ngbâ ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti e wani.
Vorongo Nzapa na yâ ti sewa: Mo lingbi ti sara si a nzere ahon ti kozo?
Gi ti bâ tongana nyen la aita ayeke voro Nzapa na yâ ti sewa na yâ ti akodoro nde nde ti wara mungo maboko.
Ala ne ambakoro so ayeke na popo ti ala
Bâ bango ndo so Nzapa ayeke na ni na ndo ti ambakoro. Nyen la a lingbi amolenge so akono awe asara na ababâ nga na amama ti ala so ayeke ambakoro? Tongana nyen la acongrégation alingbi ti ne aita so ayeke ambakoro na popo ti ala?
Tongana nyen e lingbi ti bâ lege ti ambakoro
Ababâ na amama so ayeke ambakoro nga na amolenge ti ala alingbi ti sara lisoro na ndo ti aye so ala yeke sara nga ti mû adesizion kozoni si “lâ ti vundu” asi. Tongana nyen la ala lingbi ti hon ndo ti ambeni kpale ni?
Tongana mo tene ‘En ayeke ngbâ gi En’?
A lingbi aChrétien asara ye alingbi na tënë ti yanga ti ala me a lingbi tënë ti yanga ti ala aduti “En na Ên-ën pëpe.” Ka tongana asi so a lingbi e changé ye so e tene e yeke sara? Manda ye na lege ti tapande ti bazengele Paul.


text:
Sängö
Sängö ayeke yângâ tî ködörö tî Bêfrîka mobimba ngâ ôko tî ânguruyângâ tî ködörö sô asâla na kua na Bêafrîka. Âwabêafrîka kûtu osïö kûê atene nî, ngâ âwandê kûtu ôko atene nî. Ânzorôko tî lo ayeke otâ : Sô âwabêafrîka ayeke tene sï agbe ködörö ndê ndê ayeke zîa yângâ tî ködörö tî âla da, sô âwandê ayeke tene nî, ngâ na sô âwasêndâyângâ ayeke vûla nî na gbelê tî kötä da tî sêndâyângâ tî da sêndâgî tî Bangî sô ayeke na ndembë sô ôko ndokua sô ayeke bâa ndo na ndö tî mäïngö tî Sängö ngâ sô ayeke fa sêndâkodë tî lo.
Laâ tâkâ yângâködörö na Bêafrîka, Kongöo na Sâde.
Laâ tâkâ yângâködörö na Bêafrîka, Kongöo na Sâde.
This is an excerpt from the article Sängö from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
AMBENI TËNË TI BÂ NA NDO NI
“Âme” na “yingo”: nda ti atënë use so ayeke nyen?
TONGANA mo mä tënë “âme” na “yingo”, kozo ye so aga na li ti mo ayeke nyen? Azo mingi atene so tënë ni aye ti fa mbeni ye so zo alingbi ti bâ na lê pëpe, so alingbi ti kui pëpe na so ayeke na yâ e. Ala pensé so tongana zo akui, ye ni so ayeke sigigi na yâ tele ti zo na a yeke ngbâ na fini. Teti so tënë so amû ndo laso mingi, tongana a tene so Bible afa ti lo tënë tongaso pëpe, azo mingi agi li ti ala na ni gbä. Tongaso, na yâ ti Bible, âme ayeke nyen? Na yingo ayeke nyen?
NDA TI TËNË “ÂME” NA YÂ TI BIBLE
Kozoni kue, zia e bâ tënë na ndo ti âme. Peut-être mo dabe ti mo so na tongo nda ni a sû Bible na yanga ti Hébreu nga na yanga ti Grec. Ala so asû lani Bible asala kusala na tënë ti yanga ti Hébreu ne´phesh nga na tënë ti yanga ti Grec psy·khe´ ti fa peko ti tënë “âme”. Atënë use so asigigi ahon fani 800 na yâ Mbeti ti Nzapa. Bible Traduction du monde nouveau akiri pekoni kue gi na tënë oko: âme. Âdu ti Bible ti Sango ti Alliance Biblique Universelle 1966, na yâ ti ambeni versê ni so atënë use so asigigi dä, a kiri pekoni na tënë “âme”; me mingi ni, a kiri pekoni na atënë tongana “créature ti fini”, “azo”, “kuâ” wala gi na atënë tongana “mbi”, “mo”, “lo”, “ani”, “ala”. Ye oko, tongana mo bâ lege so a kiri peko ti atënë ne´phesh na psy·khe´ na yâ ti Bible, a yeke polele so tënë ni aye ti sala kozoni kue tënë ti azo, use ni ti anyama, na ota ni ti fini so zo na nyama ayeke na ni. Zia e bâ ambeni versê ti Bible so afa peko ti aye ota so.
Azo. ‘Na lâ ti Noé, azo oko oko, so atene, azo [psy·khe´] miombe, asö fini ti ala na yâ arche na lege ti ngu.’ (1 Pierre 3:20). Na ndo so, a kiri peko ti tënë ti Grec psy·khe´ so na azo, so ti tene Noé, wali ti lo, amolenge ti ala ti koli ota na awali ti ala. Na Exode 16:16, a sala tënë ti aye so a hunda na azo ti Israël ti sala ti ro manne. A tene na ala tënë so: “I ro…teti zo oko na lege ti wungo ti azo [ne´phesh] ti i, azo oko oko kue teti azo ti tente ti ala.” Tongaso, a yeke ro alê ti manne ni alingbi na wungo ti azo so ayeke na yâ ti sewa oko oko. Ambeni versê ni nde so na yâ ni a mû atënë ne´phesh na psy·khe´ a kiri pekoni na tënë “zo”, “azo” wala “e” ayeke na Genèse 46:18; Josué 11:11 na Kusala 27:37. Me na Genèse 2:7 nga na 1 aCorinthien 15:45, a kiri peko ti atënë ti Hébreu na Grec so na tënë “âme”, na a ye ti sala tënë ti mbeni zo, Adam.
Anyama. Na yâ mbeti ti Genèse so a fa tongana nyen Nzapa aleke aye, e diko tënë so: “Nzapa atene, Zia ngu nde nde asi na acréature [ne´phesh] ti fini; zia andeke ahulu na ndo sese na nduzu na gbe yayu. Nzapa atene, Zia sese adü acréature [ne´phesh] ti fini na lege ti mara ti ala mveni, anyama ti kodoro, anyama so ahara, anyama ti sese, na lege ti mara ti ala mveni; na a yeke tongaso.” (Genèse 1:20, 24). Na yâ ti aversê so, a hiri anyama ti gbe ti ngu, anyama ti kodoro nga na anyama ti ngonda kue gi na iri oko ti yanga ti Hébreu so: ne´phesh. Na Genèse 9:10, Lévitique 11:46 nga na Nombre 31:28, a sala kusala na tënë ti yanga ti Hébreu ne´phesh ti sala tënë ti andeke na ambeni nyama.
Fini ti mbeni zo. Ngoi na ngoi, atënë ne´phesh na psy·khe´ aye ti sala tënë ti fini ti mbeni zo. Ndia so Jéhovah amû giriri na lege ti Moïse atene: “Tongana sioye aga na lege ti pikango wali so, tongaso fade mo mû fini [ne´phesh] teti fini.” (Exode 21:23). Tongana mbeni ye ti ngangu asi na zo awara kuâ dä, a lingbi a mû nyen ti kanga lê ni? A hunda ti mû fini ti zo na place ti fini so agirisa. Kozoni si a mû ndia so, Mbeti ti Nzapa asala tënë ti Rachel so, na ngoi so lo yeke dü molenge ti lo Benjamin, “âme ti lo ayeke hon (teti lo kui)”. (Genèse 35:16-19). A yeke na ngoi ni so la Rachel agirisa fini ti lo. Bâ nga tënë so Jésus atene lani: “Mbi yeke Nzo Berger. Nzo berger amû fini [psy·khe´] ti lo teti angasangbaga ni.” (Jean 10:11). Jésus amû lani psy·khe´ ti lo, so ti tene fini ti lo, teti azo. Na yâ ti aversê so, a yeke polele so tënë “âme” wala ne´phesh na psy·khe´ aye ti sala tënë ti fini ti mbeni zo. Mo lingbi nga ti wara ambeni tapande tongaso so tënë ne´phesh na psy·khe´ aye ti sala tënë ti fini ti zo tongana mo diko 1 aGbia 17:17-23; Matthieu 10:39; Jean 15:13 na Kusala 20:10.
Tongana mo kiri mo gi nda ti aye mingi na yâ ti Bible so andu atënë so, mo yeke wara tâ mbeni versê tongaso oko pëpe so na yâ ni a sala tënë ti ne´phesh na psy·khe´ so alingbi kui pëpe, ên-ën mo yeke wara ni pëpe. Me mo lingbi ti wara aversê so afa biani so ne´phesh ayeke kui (Ezéchiel 18:4, 20). Ndani la tongana Bible aye ti sala tënë ti mbeni zo so akui awe, lo tene gi so zo ni ayeke mbeni ne´phesh so akui awe wala mbeni “kuâ”.—Lévitique 21:11.
NDA TI TËNË “YINGO” NA YÂ TI BIBLE
Fadeso, zia e bâ tongana nyen Bible asala kusala na tënë “yingo”. Ambeni zo atene so tënë “yingo” ayeke gi oko na tënë “âme”. Me Bible atene ti lo tongaso pëpe. Lo tene polele so “yingo” ayeke nde na “âme”. Tongana nyen?
Awakua ti Nzapa so asû Bible giriri asala kusala na atënë ti yanga ti Hébreu ru´ach nga na ti Grec pneu´ma tongana ala ye ti sala tënë ti “yingo”. Bible ti Sango akiri nga pekoni na “mbö”, “mbö ti fini” wala “pupu”. Aversê ni mveni ayeke fa tâ nda ti atënë ru´ach na pneu´ma. Na tapande, na Psaume 104:29, e diko tënë so na ndo ti Jéhovah: “Mo lungula mbö [ru´ach] ti ala, na ala kui, na ala kiri na pupu-sese ti ala.” (Psaume 104:29). Nga, Jacques 2:26 atene so “tele so ayeke na yingo [pneu´ma] pëpe ayeke na fini pëpe”. Ti tâ tënë ni, na yâ ti aversê so, atënë ru´ach na pneu´ma aye ti sala pëpe gi tënë ti pupu so zo ayeke hu, a ye ti sala nga pëpe tënë ti “âme”. Me a ye ti sala tënë ti ngangu so ayeke na yâ ti zo na so asala si lo yeke na fini. Tongana yingo so, wala ngangu so, ayeke dä pëpe, tele ni ayeke kui. A yeke ye so asi na Kota Moa ti ngoi ti Noé, tongana Nzapa atene: “Fade Mbi sala si moa ti angu asi na ndo sese ti fâ mi kue na gbe yayu so mbö [ru´ach] ti fini ayeke na yâ ala.” (Genèse 6:17; 7:15, 22). Aye so kue aye ti fa na e so tënë “yingo” aye ti sala tënë ti ngangu so ayeke na yâ ti azo wala anyama na so amû lege na ala ti duti na fini.
Âme ayeke nde na yingo. Tele ti zo ayeke na bezoin ti yingo ti duti na fini. Lo yeke tongana mbeni radio so kuran ague na yâ ni si a lingbi ti tambela. E lingbi ti luti na ndo ti tënë ti radio so, me zia e mû tapande ti mbeni kete radio so atambela na pile. Tongana mo zia pile dä na mo za radio ni, a yeke kuran wala ngangu so ayeke na yâ ti pile ni so la ayeke sala si radio ni atambela. Tongana mo zi pile ni na yâ ti radio ni, radio ni alingbi ti tambela pëpe. A yeke nga tongaso teti radio so atambela na wâ ti dada. Tongana mo mû kamba ti radio ni mo yôro na place so kuran ti wâ ti dada ni ayeke ga dä, na mo za radio ni, lo yeke tambela. Me tongana mo gboto kamba ti radio ni, radio ni ayeke mingo. Tongana e kiri na ndo ti tënë ti yingo so, e lingbi ti tene so yingo ayeke ngangu so amû lege na tele ti zo ti ngbâ na fini. Na legeoko tongana ti so kuran ayeke gi mbeni senge ngangu, yingo so ayeke na yâ zo ayeke nga gi mbeni senge ngangu tongaso awe; lo lingbi pëpe ti duti na ngia, ti sala vundu wala ti pensé tongana mbeni zo. Ye oko, tongana yingo wala ngangu ni so ayeke na yâ tele ti e pëpe, wasungo psaume atene so e yeke ‘kui, na e kiri na pupu-sese ti e’.
Tongana Gbia Salomon ayeke sala tënë ti kuâ ti zo, lo tene na Zo-ti-fa-tene 12:9: “Pupu-sese [ti tele ti lo] akiri na sese, na ndo so pupu-sese ayeke giriri, na yingo ni akiri na Nzapa, Lo so amû lo.” Yingo ni ayeke ngangu so na yâ tele ti zo ayeke mû lege na lo ti duti na fini na ti sala aye so lo ye. Tongana yingo ni asigigi, zo ni ayeke kui na tele ti lo ayeke kiri na ndo so a mû ni dä kozo, so ti tene sese. Legeoko nga, a lingbi ti tene so yingo ni akiri na ndo so lo yeke dä kozo, so ti tene na Nzapa (Job 34:14, 15; Psaume 36:10). A ye ti tene pëpe so yingo ni ayeke hulu tâ tongaso juska ti si na Nzapa na yayu, me a ye gi ti tene so tongana mbeni zo akui, beku ti lo kue ti kiri na fini mbeni lâ ayeke gi na maboko ti Jéhovah Nzapa. A yeke gi na ngangu ti Nzapa si zo ni alingbi ti kiri ti wara yingo wala ngangu mbeni lâ, so ti tene ti kiri na fini.
A dë bê ti e mingi ti hinga so a yeke tâ ye so Nzapa ayeke sala ande teti ala so ayeke na “dukua”. (Jean 5:28, 29). Na ngoi so Jéhovah ayeke zingo azo so akui, lo yeke mû ande na ala mbeni fini tele, na lo yeke mû fini na ni na ziango yingo dä, so ti tene lo yeke zia na yâ tele ti zo ni mbeni ngangu so ayeke mû lege na lo ti duti na fini. Biani, a yeke duti ande ngoi ti ngia mingi tongana ye so asi.
Tongana mo ye ti hinga tënë mingi na ndo ti “âme” na “yingo” so asigigi na yâ Bible, bâ brochure Tongana E Kui Ye Wa Asi na E? nga na buku Comment raisonner à partir des Écritures, lembeti 27-32, 135-140. Ambeti use so kue, a yeke aTémoin ti Jéhovah si asigigi na ni.


text:
AMBENI TËNË TI BÂ NA NDO NI
“Kota Babylone” ayeke nyen?
MBETI ti Apocalypse amû ambeni tënë so, gi na kozo dikongo ni tongaso, mo lingbi ti gbu nda ni kue pëpe. Na tapande, lo sala tënë ti mbeni wali ti pitan so iri ti lo ayeke “Kota Babylone” na so a sû iri ti lo ni na ndo lê ti lo. A tene so wali so aduti na ndo ti “azo mingi mingi, na amara”. (Apocalypse 17:1, 5, 15). Teti so mbeni tâ wali alingbi pëpe ti sala mara ti ye tongaso, ye so amû lege ti tene so Kota Babylone ni alingbi pëpe ti duti mbeni tâ zo. Me tongana lo yeke tâ zo pëpe, lo yeke nyen?
Mbeti ti Apocalypse 17:18 afa oko wali so tongana mbeni “kota kodoro so akomande agbia ti sese.” Tongana a sala tënë ti “kodoro”, e yeke pensé na azo mingi so abungbi oko na mbeni ndo. Teti so “kota kodoro” so ayeke komande “agbia ti sese”, wali so iri ti lo ayeke Kota Babylone alingbi gi ti duti mbeni kota bungbi so akono juska ti mû ndo ti sese kue na so ayeke na ngangu na ndo ti azo mingi. Na a yeke tâ na lege ni ti bâ Kota Babylone tongana mbeni kota bungbi so atingbi azo mingi na ndo sese kue. Me mara ti bungbi wa la? A yeke mbeni kota bungbi so a yeke wara na yâ ni gi azo ti vorongo nzapa. Bâ tongana nyen ambeni versê ti mbeti ti Apocalypse apusu e ti tene tongaso.
Tongana a sala tënë ti mbeni kota bungbi, a lingbi ti duti bungbi ti poroso, ti dengo buze wala ti vorongo nzapa. Wali so a hiri lo Kota Babylone ayeke ti lo mbeni kota bungbi ti azo ti poroso pëpe, teti Mbeti ti Nzapa atene so “agbia ti sese”, so ti tene abungbi ti poroso ti sese so, “asala pitan” na lo. Pitan ti lo so a sala tënë ni ge aye ti fa ambele so lo te na amokonzi-poroso ti sese so, na a yeke ndali ni la si a hiri lo “kota wali ti pitan”.—Apocalypse 17:1, 2; Jacques 4:4.
Kota Babylone ni alingbi pëpe ti duti mbeni kota bungbi ti azo ti dengo buze, teti a fa so na ngoi so a yeke futi lo, “acommerçant ti sese” ayeke toto kuâ ti lo. Na ti bâ ni nzoni, a fa agbia ti sese nga na azo ti dengo buze a tene ala “luti yongoro” si ala yeke bâ Kota Babylone ni (Apocalypse 18:3, 9, 10, 15-17). Tongaso, a yeke na lege ni ti tene so Kota Babylone ayeke pëpe mbeni kota bungbi ti azo ti poroso wala ti azo ti dengo buze, me a yeke mbeni kota bungbi ti azo ti vorongo nzapa nde nde.
Mbeni ye ni nde so apusu e ti bâ Kota Babylone so tongana mbeni kota bungbi ti avorongo nzapa ayeke so a tene lo handa amara kue na lege ti “tënë ti yorö” ti lo (Apocalypse 18:23). Teti so alege ti salango yorö kue ayeke ti abungbi ti vorongo nga ala londo na ayingo sioni, a yeke ye ti dongo bê pëpe so Bible afa Kota Babylone tongana “da ti ayingo sioni kue”. (Apocalypse 18:2; Deutéronome 18:10-12). A tene nga so kota bungbi so ake tâ na beoko tâ bungbi ti vorongo Nzapa, na lo yeke sala sioni na “aprophète” nga na “azo ti be-vulu”. (Apocalypse 18:24). Sioni bê ti Kota Babylone so na mbage ti tâ bungbi ti vorongo Nzapa ayeke tâ mingi a sala si lo sala sioni mingi na “atémoin ti Jésus” juska même ti fâ ambeni (Apocalypse 17:6). Ni la, a yeke polele so wali so a hiri lo Kota Babylone ayeke gi bungbi ti avorongo nzapa ti wataka ti sese kue. Na yâ ni a wara abungbi ti vorongo nzapa kue so ake Jéhovah Nzapa.


text:
Lege ti ndu bê ti afami ti e so ayeke aTémoin ti Jéhovah ape
NA NGOI so Jésus Christ ayeke peut-être lani nduru na Gadara, na mbage ti mbongo-to ti Kota ngu-ingo ti Galilée, lo tene na mbeni koli so aye ti ga disciple ti lo, lo tene: “Kiri na afami ti mo, na mo fa na ala peko ti ye so kue Jéhovah asara ndali ti mo nga tongana nyen lo sara nzoni bê na mo.” Tënë so Jésus atene na koli so afa biani so Jésus ahinga ye so ayeke na bê ti zo: nzara so zo ayeke na ni ti fa na afami ti lo tënë ti mbeni ye so agbu bê ti lo wala mbeni ye so ayeke kota mingi na lê ti lo.
Laso nga e yeke bâ mara ti bibe so, me na yâ ti ambeni kodoro bibe ni so ayeke mingi ahon ti ambeni. Mingi ni tongana mbeni zo aga wakua ti tâ Nzapa, Jéhovah, lo yeke na nzara ti fa ye so lo mä na bê na ni fini fini so na afami ti lo. Me lo lingbi ti sara ni tongana nyen? Lo lingbi ti ndu bê ti afami ti lo so ayeke voro mbeni nzapa nde wala so amä na bê ape tongana nyen? Bible amû nzoni wango ti sarango ni.
“E WARA MESSIE NI AWE!”
Na ngoi ti akozo Chrétien, André ayeke lani na popo ti akozo zo so ahinga so Jésus ayeke Messie. Na pekoni lo sara tënë ni hio na zo wa? “Kozoni, André ague awara ita ti lo Simon, na lo tene na lo: ‘E wara Messie ni awe!’ (Nda ti iri Messie aye ti tene ‘Christ’).” Lo gue na Pierre na Jésus, na Pierre awara pasa ti ga mbeni disciple ti Jésus.
Ngu omene na pekoni, na ngoi so Pierre ayeke na Joppé, a hunda na lo ti gue na mbage ti banga na Césarée na da ti Corneille, mbeni turugu ti kota kamba. Na ngoi so Pierre asi kâ azo wa la abungbi na yâ ti da ni? “Na ngoi ni, Corneille ayeke ku [Pierre na aita so avoyagé] lo iri afami ti lo nga na akota kamarade ti lo.” Corneille asara si afami ti lo awara pasa ti mä tënë so Pierre atene na ala na ti mû nzoni desizion.
Nyen la e lingbi ti manda na ndo ti lege so André na Corneille asara ye lani na mbage ti afami ti ala?
André na Corneille azia pëpe si mbeni pasa so ala wara ahon senge. André lo wani lo fa Pierre na Jésus, na Corneille aleke ti tene afami ti lo amä tënë so Pierre aye ti tene na ala lani. Me André wala Corneille aforcé lani pëpe afami ti ala nga ala handa ala handango pëpe ti tene ala ga adisciple ti Christ. Mo manda nyen na lege ti ye so? A yeke nzoni e nga e mû tapande so. E lingbi ti fa tënë na afami ti e na e gi lege ti sara si ala mä atâ tënë ti Bible nga ti tene ala ga nduru na aita. Me e yeke bâ desizion ti ala na nene ni nga e yeke gi ti sara ngangu na ndo ti ala ape. Ti bâ tongana nyen la e lingbi ti mû maboko na afami ti e, zia e bâ tapande ti Jürgen na wali ti lo Petra so ayeke na Allemagne.
Petra amanda lani Bible na aTémoin ti Jéhovah nga na pekoni lo wara batême. Koli ti lo, Jürgen, ayeke lani mbeni turugu ti kota kamba. Jürgen ayeda lani pëpe na desizion so wali ti lo amû. Me tongana ngoi ayeke hon lo ga ti bâ so aTémoin ti Jéhovah ayeke fa tâ tënë so alondo na yâ ti Bible. Lo kue lo mû tere ti lo na Jéhovah na fadeso lo yeke mbeni ancien na yâ ti congrégation so lo yeke dä. Awango wa la lo mû na ndo ti ye so e lingbi ti sara ti ndu bê ti afami ti e so ayeke aTémoin ti Jéhovah ape?
Jürgen atene: “A yeke nzoni e gi pëpe ti forcé afami ti e nga ti sara gi gbâ ti tënë na ala na ndo ti aye ti yingo. Ti sara tongaso ayeke zi nzara ti tâ tënë zingo na bê ti ala. Me a yeke duti nzoni ti sara ni na kode nga yeke yeke. A yeke nga nzoni ti tene e sara si afami ti e ahinga tere na aita so ngu ti ala na ala ayeke oko nga so abezoin ti ala na ala ayeke oko. Sarango tongaso alingbi ti sara si ala yeda na tâ tënë.”
Bazengele Pierre na afami ti Corneille ayeda lani hio na fango ye ti Bible. Ambeni zo na ngoi ti akozo Chrétien so amä tâ tënë amû lani desizion hio ape.
AITA TI JESUS ASARA TI ALA YE TONGANA NYEN?
Afami ti Jésus mingi amä na bê na lo na ngoi so lo yeke fa lani tënë. Na tapande, bazengele Jacques na bazengele Jean ayeke afami ti Jésus, mama ti ala Salomé ayeke ita ti mama ti Jésus. Salomé ayeke peut-être lani na popo ti “ambeni wali mingi. Awali so ayeke mû aye ti ala ti mû maboko na Jésus na adisciple ti lo nga.”
Me ti ambeni fami ti Jésus ala mä na bê lani hio ape. Na mbeni ngoi na peko ti batême ti lo, gbâ ti azo abungbi na yâ ti mbeni da ti mä lo. “Me na ngoi so afami ti lo amä tënë ni, ala gue ti gbu lo, ngbanga ti so ala yeke tene ti ala: ‘Ye asara li ti lo awe.’” Ambeni ngoi na pekoni, tongana aita ti Jésus so mama ti lo na ala ayeke oko asara tënë na ndo ti voyage so lo leke ti sara, lo zi yanga dä na lê ni lê ni ape. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so “aita ti lo amä na bê na lo pëpe.”
E manda nyen na ndo ti lege so Jésus asara ye na afami ti lo? Lo sara lani ngonzo ape tongana ambeni fami ti lo atene so ye asara li ti lo. Même na pekoni so a fâ lo na lo zingo na kuâ, Jésus akiri awa afami ti lo na lege so lo fa tere ti lo na ita ti lo Jacques so mama ti lo na lo ayeke oko. Ye so Jésus asara so amû lege na Jacques nga na tanga ti aita ti Jésus so mama ti lo na ala ayeke oko ti hinga biani so lo yeke Messie. Kite ayeke pëpe so ala yeke na popo ti abazengele nga na azo so awara yingo vulu na yâ ti da so ayeke na nduzu na Jérusalem. Na mbeni ngoi, Jacques na Jude, ambeni ita ti lo, awara anzoni pasa.
TI AMBENI A HUNDA NGOI MINGI TI MÛ DESIZION
Legeoko na ngoi ti akozo Chrétien, laso ambeni fami ti e ayeke na bezoin ti tene a zia na ala ngoi mingi si ala mû lege ti fini. Zia e bâ tapande ti Roswitha so asara kua ngangu na yâ ti bungbi ti vorongo nzapa ti Catholique ti azo ti Rome na ngoi so koli ti lo awara batême na aga Témoin ti Jéhovah na ngu 1978. Teti so aye so Roswitha amä na bê na ni agbu bê ti lo mingi, lo kanga lege lani na koli ti lo. Me na peko ti angu mingi, lo kanga lege na koli ni tongana ti kozo ape na lo ga ti bâ so aTémoin ti Jéhovah ayeke fa tâ tënë. Lo wara batême na ngu 2003. Nyen la asara si lo changé so? A hon ti tene koli ti Roswitha asara ngonzo na ngoi so lani Roswitha ayeke kanga lege na lo, koli ni azia ngoi na lo ti changé bango ndo ti lo. Wango wa Roswitha amû? Lo tene: “Aye ti nzoni mingi alingbi ti ga tongana zo akanga bê lakue ti ku.”
Monika awara batême lani na ngu 1974 na amolenge ti lo ti koli use aga aTémoin ti Jéhovah ngu bale-oko na pekoni. Atâa so koli ti lo, Hans, akanga lege lâ oko pëpe na ala, lo wara lani batême gi na ngu 2006. Na peko ti ye so asi na sewa so, wango wa la azo ti sewa ni amû? “Ngbâ be-ta-zo na Jéhovah, na luti nganganga na ndo ti ye so mo mä na bê na ni.” A yeke lani kota ye ti tene Monika na amolenge ti lo ti koli use so afa na Hans lakue so ala ngbâ ti ye lo. Na ala ngbâ ti duti lani na beku so mbeni lâ lo lingbi ti yeda na ye so ala mä na bê na ni.
TÂ TËNË ADË BÊ TI ZO TONGANA NGU
Jésus atene so tâ tënë ayeke tongana ngu so amû na zo fini ti lakue lakue (Jean 4:13, 14). E ye si afami ti e anyon dede ngu ti tâ tënë so saleté ayeke dä ape ti tene bê ti ala adë. Kite ayeke pëpe so, e ye pëpe ti tene ala zia lege ti nyongo ngu so ndali ti so e mû ngu ni na ala gbani gbani na e forcé ala ti nyon ni hio hio. A yeke lege so e yeke fa na tënë ti mabe ti e na ala la ayeke sara si ala yeda ti nyon ngu so wala ala ke ni. Bible atene so “zo ti mbilimbili agi bê ti lo si lo kiri tënë, me yanga ti zo ti sioni asa sio tënë” na nga “bê ti zo ti ndara afa ye na yanga ti lo, na a sara si yanga ti lo amanda ye.” E lingbi ti sara ye alingbi na wango so tongana nyen?
Mbeni wali aye peut-être ti sara tënë ti mabe ti lo na koli ti lo. Tongana lo ‘gi bê ti lo si lo kiri tënë,’ lo yeke gbu li ti lo nzoni kozo si lo sara tënë, na lo yeke sara tënë gi hio hio ape. Lo yeke fa ape so lo la lo yeke na raison wala lo la lo yeke kota. Anzoni tënë so lo gbu li ti lo kozo si lo tene, a yeke dë bê na a yeke ga na siriri. Ti tene lo sara tënë nga lo sara ye na lege ti ndara, a yeke nzoni lo gbu li ti lo na ndo ti ahundango ndo so: Na ngoi wa la koli ti lo ayeke kpô na a yeke ngangu ape ti ga nduru na lo? Aye wa koli ni aye ka ti sara lisoro na ndo ni mingi wala ti diko ye na ndo ni mingi? Lo ye aye na ndo ti senda-ye, na ndo ti poroso, wala na ndo ti ngia ti awanguru mingi? Lo yeke sara tongana nyen ti sara si koli ti lo asara nzara ti Bible nga na oko ngoi ni ti bâ na nene ni bango ndo ti koli ni nga na atënë ti bê ti lo?
A yeke gi pëpe na fango na afami ti e so ayeke aTémoin ti Jéhovah ape atënë ti mabe ti e yeke yeke la e lingbi ti ndu bê ti ala. Atënë so e fa na ala ayeke ndu bê ti ala tongana e duti na nzoni sarango ye.
DUTI NA NZONI SARANGO YE
Jürgen so e sara tënë ti lo fade atene: “E ngbâ lakue ti sara ye alingbi na afango ye ti Bible na yâ ti fini ti e lâ oko oko. So ayeke mbeni nzoni lege so ayeke sara si mbeni fami ti e abâ anzoni sarango ye ti e même tongana lo zi yanga na ndo ni ape.” Hans so wali ti lo awara batême asara nduru na ngu 30 na pekoni si lo ga ti wara batême atene: “A yeke nzoni ti tene e aChrétien e duti na nzoni sarango ye tongaso si afami ti e abâ aye ti nzoni so tâ tënë aga na ni na yâ ti fini ti e.” A yeke nzoni afami ti e abâ so aye so e mä na bê na ni la asara si e yeke nde na tanga ti azo me pëpe sioni sarango ye la asara si e yeke nde.
Bazengele Pierre amû nzoni wango na awali so akoli ti ala ayeke aTémoin ape, lo tene: “Ala woko tere na gbe ti akoli ti ala, si tongana ambeni koli ni ayeke dä so ayeda na tënë ti Nzapa pëpe, a lingbi ti ga na ala ti mä na bê, na lege ti tënë pëpe, me na lege ti sarango ye ti tere ti awali ti ala, ngbanga ti so akoli ni abâ na lê ti ala sarango ye ti ala so sioni oko ayeke dä pëpe nga na nengo so ala ne na ala mingi. Nga, zia pendere ti ala aduti gi pendere ti gigi pëpe, so ti tene sarango li ti ala na kode ahon ndo ni, yungo aye ti pendere nde nde ti lor wala yungo abongo ti ndo ni, me zia pendere ti ala aduti ti zo ti yâ ni na yungo bongo so alingbi ti buba pëpe so ayeke bibe ti dutingo na siriri nga ti sarango ye na ngangu pëpe so ayeke ye ti kota ngere na lê ti Nzapa.”
Pierre atene so sarango ye ti mbeni wali alingbi ti sara si koli ti lo ayeda na tâ tënë. Ngbene ye na ngoi so Christa, mbeni ita-wali, awara batême na ngu 1972, lo sara ye alingbi na tënë ti Pierre so ti gi ti tene koli ti lo ayeda na tâ tënë. Atâa so na mbeni ngoi, aTémoin asara étude na koli ti lo, ade tâ tënë agbu bê ti lo lani pëpe. Ngoi na ngoi lo yeke gue lani na bungbi nga lo na aita ayeke na nzoni songo. Aita aforcé nga lo pëpe ti yeda na tâ tënë. Christa asara tongana nyen ti ndu bê ti koli ti lo?
“Mbi leke na bê ti mbi ti ngbâ gi na ndo ti lege so Jéhovah aye ti tene mbi gue dä. Na oko ngoi ni, mbi gi ti sara si koli ti mbi ayeda na tâ tënë na lege ti nzoni sarango ye ti mbi me na lege ti tënë pëpe. Tongana mbeni ye so lo hunda na mbi ti sara ague nde na afango ye ti Bible ape, mbi yeke sara kue ti sara ye so bê ti lo aye. Nga, mbi yeke bâ na nene ni droit so lo yeke na ni ti soro ye so bê ti lo aye na mbi zia tënë ni na maboko ti Jéhovah.”
Ye so asi na Christa afa so a yeke kota ye ti luti nganganga pëpe na ndo ti aye. Lo ngbâ ti bata anzoni sarango ye ti lo na lege ti yingo. Lo yeke gue lakue na bungbi nga na fango tënë. Me lo sara ye na lege ti ndara. Lo hinga so a yeke na lege ni ti tene lo ye koli ti lo, lo mû ngoi ndali ti lo nga lo bâ lege ti lo. A yeke nzoni e so mbeni fami ti e ayeke Témoin ape e luti nganganga pëpe na ndo ti aye nga e sara ye na lege ti ndara. Bible atene: “Ngoi ayeke teti ye kue.” Ye so andu nga ngoi so e yeke mû teti afami ti e, mbilimbili koli wala wali ti e, so ayeke Témoin ape. Ti mû ngoi ti duti ndo oko asara si azo asara lisoro. Aye so asi afa so nzoni lisoro asara si ala sara mbanda pëpe, ala bâ pëpe so ala yeke gi ala oko, wala a ke ala.
NGBÂ LAKUE TI KANGA BÊ
Holger so afami ti lo awara batême a sara ngu 20 na pekoni awe si babâ ti lo aga ti wara batême atene: “A yeke kota ye ti tene e ndoye fami ti e so ayeke Chrétien ape nga e sambela ndali ti lo.” Christa atene nga so ni ‘yeke ngbâ lakue ti duti na beku so koli ti ni ayeke mû ande desizion ti sara na Jéhovah nga ti yeda na tâ tënë.’ A lingbi sarango ye ti e na mbage ti afami ti e so ayeke aTémoin ape aduti lakue na lege ni nga e duti na beku.
Ye so e zia na gbele ti e ayeke ti bata nzoni songo na popo ti e na afami ti e ti mû lege na ala ti hinga tâ tënë nga ti ndu bê ti ala na atënë ti Bible. Nga, na yâ ti aye kue a lingbi e sara ye na “ngangu pëpe nga na nengo zo mingi.”


text:
CHAPITRE OKU
Ye so Nzapa amû ti zi na e: tâ kota matabisi so ahon atanga ni kue
Matabisi wa Nzapa amû ni ti zi na e?
Nzapa asala tongana nyen ti mû matabisi so na azo?
Aye ti nzoni wa mo lingbi ti wara na lege ti matabisi ni?
Tongana nyen mo lingbi ti fa singila ndali ni?
NA POPO ti amatabisi kue so mo wara na yâ ti fini ti mo, so wa ayeke kota mingi ahon atanga ni kue? A yeke pëpe gi matabisi so mo futa nginza mingi ti wara ni si ayeke kota mingi, teti biani a yeke pëpe wungo ti nginza so zo afuta ti wara na mbeni matabisi si ayeke fa tâ ngele ti matabisi ni. Me nde na so, mbeni matabisi ayeke duti na ngele mingi na lê ti mo tongana mo bâ so matabisi ni amû ngia na bê ti mo wala a yeke mbeni ye so mo yeke tâ na bezoin ni.
2 Na popo ti amatabisi mingi so mo lingbi ti duti na nzara ti wara na yâ fini ti mo, mbeni oko ayeke dä so ayeke kota ahon atanga ni kue. A yeke mbeni matabisi so Nzapa amû ni na azo. Jéhovah amû na e aye mingi, me matabisi ti lo so ahon atanga ni kue ayeke Molenge ti lo Jésus Christ so amû fini ti lo na sandaga ti zi e. Tongana ti so e yeke bâ ni ande na yâ chapitre so, sandaga ti Jésus ayeke matabisi so ngele ni ahon ti amatabisi kue so mo lingbi ti wara, teti a lingbi ti ga na mo ngia mingi mingi, na mo lingbi na lege ti matabisi so ti wara aye so mo yeke tâ na bezoin ni ahon tanga ti aye kue. Sandaga ti Jésus ayeke biani fä so ahon atanga ni kue ti ndoye so Jéhovah ayeke na ni na mbage ti mo.
NDA TI MATABISI SO NZAPA AMÛ NI
3 Na ndulu tënë, matabisi so Nzapa amû ni na azo ayeke ye so lo leke na lege ti Molenge ti lo Jésus ti zi ala na gbe ti ngbâa ti siokpari na kui (aEphésien 1:7). Me ti gbu nda ti fango ye ti Bible so nzoni, a lingbi e kiri na peko ti bâ ye so asi lani na yaka ti Eden. A yeke gi tongana e gbu nda ti ye so Adam agirisa na ngoi so lo sala siokpari si e lingbi ande ti bâ nzoni ngbanga ti nyen sandaga ti Jésus ayeke tâ ye ti kota ngele tongaso na e.
4 Tongana Jéhovah aleke lani Adam, lo mû na lo mbeni ye so ayeke ti kota ngele mingi: fini ti zo ti mbilimbili-kue. Gbu li gi na ndo ti aye ti nzoni so Adam awara na dutingo na mara ti fini tongaso. Teti so lo yeke mbilimbili-kue na yâ li nga na yâ tele ti lo, lo lingbi ande lâ oko pëpe ti tï kobela, ti ga mbakoro wala ti kui. Nga dutingo ti lo mbilimbili-kue asala si songo so lo yeke na ni na Jéhovah ayeke nde mingi. Bible atene so Adam ayeke “molenge ti Nzapa.” (Luc 3:38). Tongaso, Adam ayeke lani ndulu mingi na Jéhovah Nzapa, tongana mbeni molenge na babâ ti lo so aye lo mingi. Jéhovah ayeke sala lisoro lani na Adam so ayeke molenge ti lo na sese ge; Lo mû na lo akua ti salango ni so anzere na lo mingi na Lo fa na lo ye so Lo ku na mbage ti lo.—Genèse 1:28-30; 2:16, 17.
5 A sala lani Adam na “image ti Nzapa”. (Genèse 1:27). A ye ti tene pëpe so Adam na Nzapa akpa tele. Tongana ti so e bâ awe na chapitre 1 ti buku so, Jéhovah ayeke Yingo na zo alingbi ti bâ lo pëpe (Jean 4:24). So ti fa so Jéhovah ayeke pëpe na tele tongana ti e azo. Me tongana a tene so a sala Adam na image ti Nzapa, a ye ti fa so lo lingbi ti fa na gigi a-oko salango ye so Nzapa ayeke fa, na tapande, ti fa na gigi ndoye, ndara, mbilimbili nga na ngangu. Adam ayeke lani tongana Babâ ti lo na yâ mbeni lege nde so ayeke nga kota mingi: a yeke so lo yeke lani na ngangu ti soro ye so lo ye. Adam ayeke lani pëpe mbeni senge masini tongaso so ahinga ye pëpe, ên-ën! Me lo yeke mbeni zo so alingbi lani ti mû adesizion lo mveni, ti soro ye na popo ti nzoni na sioni. Tongana fade lo soro ti mä yanga ti Nzapa, ka lo yeke ngbâ na fini teti lakue lakue na yâ ti Paradis na ndo sese.
6 A yeke polele so tongana Adam ake yanga ti Nzapa na lo wara ngbanga ti kuâ na li ti lo, a yeke mbeni ye ti kota ngele mingi si lo girisa ni. Siokpari ti lo asala si lo girisa fini ti lo ti zo ti mbilimbili-kue nga na aye ti nzoni kue so aga na lege ti dutingo na mara ti fini tongaso (Genèse 3:17-19). Me mawa ni ayeke so Adam agirisa fini ti ngele ngangu so, teti lo mveni nga teti ahale ti lo. Mbeti ti Nzapa atene: “Siokpari aga na sese so na lege ti zo oko [Adam], na kui aga na lege ti siokpari, tongaso kui asi na azo kue, teti azo kue asala siokpari.” (aRomain 5:12). Biani, e kue e wara na yâ ti tele ti e siokpari so alondo na Adam. Ndani la si Bible atene so lo “kä” lo mveni nga na amolenge ti lo kue ti ga angbâa na gbe ti siokpari na kui (aRomain 7:14). Mbeni beku oko ayeke dä pëpe teti Adam na Eve ngbanga ti so ala soro lani na mbana ti ke yanga ti Nzapa. Me ka ti e so e yeke amolenge ti ala, ye ni ayeke tongana nyen?
7 Biani, Jéhovah azia azo lani tongaso pëpe; lo mû mbeni ye na matabisi ti zi ala. Matabisi so Nzapa amû asala akusala use. Kozoni kue, a mû lege ti futa ngele so a hunda ni ti zi e wala ti kiri ti vo e. A yeke tongana ngele so a futa ni ti zi mbeni zo so a gbu lo na ngoi ti bira. Use ni, a mû lege ti kanga lê ti mbeni ye so amanke; a yeke tongana futango mbeni ngele ti leke na kpale ti peko ti ye ti ngangu so asi na mbeni zo. Na tapande, tongana mbeni koli akpe na kutukutu nzoni pëpe si lo kpo mbeni ye na ye ni abuba, a yeke hunda lo ti futa mbeni ye tongana nginza wala ye nde so ngele ni alingbi ti kanga lê ti ye so lo buba so.
8 Fade a yeke sala tongana nyen ti kanga lê ti kota kpale so Adam aga na ni na ndo ti e kue na ti zi e na gbe ti ngbâa ti siokpari na kui? Ti sala ye so, a mû fini ti Jésus na sandaga. Bible asala tënë ti sandaga ti Jésus so tongana “wen”, so ti tene mbeni ye ti kota ngele (Matthieu 20:28). Zia e bâ ngele ti fini so Jésus amû lani na sandaga nga na ye ti nzoni so mo lingbi ti wara na pekoni.
JÉHOVAH ALEKE LANI TONGANA NYEN TI MÛ MATABISI SO AYEKE ZI AZO?
9 Teti so fini so Adam agirisa ni giriri ayeke mbilimbili-kue, zo oko na peko ti lo alingbi lani pëpe ti futa mbeni ye ti kiri ti wara ni, teti azo kue ayeke awasiokpari (Psaume 49:8, 9). Ye so a hunda ni lani ayeke ti futa mbeni ye so ngele ni alingbi na ye so Adam agirisa ni. Salango tongaso ague oko na tâ kpengba-ndia ti mbilimbili so a wara ni na yâ Mbeti ti Nzapa so atene: “Fini teti fini.” (Deutéronome 19:21). Tongaso, ye wa a yeke futa ande, so ngele ni ayeke lingbi na ti fini ti zo ti mbilimbili-kue so Adam agirisa? A hunda lani ti futa fini ti mbeni zo so ayeke mbilimbili-kue, tongaso si ngele ni alingbi na ti so agirisa.—1 Timothée 2:6.
10 Jéhovah asala lani nyen ti mû matabisi so? Na popo ti acréature ti lo ti yingo so ayeke mbilimbili-kue, lo soro mbeni oko ti ga na sese. Me Lo soro pëpe mbeni créature ti yingo gi tongaso ti tokua lo. Lo soro lo so Lo ye lo ahon atanga ni kue, Molenge ti lo ngengele oko (1 Jean 4:9, 10). Molenge so ayeda na bê ti lo ti zia ndo ti lo na yayu kâ ti ga na sese (aPhilippien 2:7). Tongana ti so e manda ni na chapitre so ahon kozo, Jéhovah asala lani mbeni miracle ti mû fini ti Molenge ti lo so na ti zia ni na yâ ti Marie. Na lege ti yingo vulu ti Nzapa, Jésus abâ gigi na sese tongana mbeni zo so ayeke mbilimbili-kue na so ayeke pëpe na gbe ti ngbanga ti siokpari.—Luc 1:35.
11 Me tongana nyen fini ti mbeni zo oko alingbi ti duti ye so a futa ni ti zi azo mingi? Gbu li ti mo kete: tongana nyen azo aga awasiokpari lani? Dabe mo so tongana Adam asala lani siokpari, lo girisa dutingo ti lo ti zo ti mbilimbili-kue so ngele ni ayeke ngangu mingi. Ndani la si lo lingbi lani pëpe ti mû mara ti dutingo tongaso na amolenge ti lo. Lo lingbi gi ti mû na ala siokpari na kui. Me Jésus, so Bible ahiri lo “Adam Ti Nda Ni”, ayeke lani na fini ti zo so ayeke mbilimbili-kue, na lo sala siokpari lâ oko pëpe (1 aCorinthien 15:45). A lingbi ti tene so Jésus amû place ti Adam ti sö e. Na lege ti fini ti lo ti zo ti mbilimbili-kue so lo mû na sandaga na mango yanga ti Nzapa na yâ aye kue, Jésus afuta ngele so a hunda ni ti kanga lê ti siokpari so Adam asala. Na salango tongaso, Jésus amû beku na amolenge ti Adam.—aRomain 5:19; 1 aCorinthien 15:21, 22.
12 Bible afa anzene nzene tënë mingi na ndo pasi so Jésus abâ kozoni si lo kui. A pika lo sioni, a kanga lo na ndo ti keke na mbeni lege so ayeke sioni mingi na lo wara kuâ ti ngangu na ndo ti keke ti pasi (Jean 19:1, 16-18, 30; bâ mbage Ambeni tënë ti bâ na ndo ni). Ngbanga ti nyen a hunda lani ti tene Jésus abâ pasi mingi tongaso? Na yâ ti mbeni chapitre ti buku so, e yeke bâ ande so Satan adë kite so Jéhovah alingbi ti duti na awakua na sese, so alingbi ti sala na lo be-ta-zo atâa na yâ tara. Na dutingo be-ta-zo atâa apasi mingi so lo bâ, Jésus amû nzoni kiringo tënë ni ahon kue na tënë ti kite so Satan abi na sese. Jésus afa lani so mbeni zo so ayeke mbilimbili-kue na so ayeke na ngangu ti soro ye so lo ye alingbi ti ngbâ be-ta-zo na Nzapa na yâ atara kue atâa aye so Zabolo alingbi ti ga na ni. Kite ayeke pëpe so Jéhovah aduti lani na kota ngia mingi so Molenge ti lo so Lo ye lo mingi aduti be-ta-zo tongaso.—aProverbe 27:11.
13 Tongana nyen a futa lani ngele so ayeke zi e na gbe ti ngbâa ti siokpari? Na lango 14 ti nze ti aJuif so a hiri ni Nisan, na ngu 33, Jéhovah azia lege si a fâ Molenge ti lo so ayeke mbilimbili-kue na so ayeke na siokpari pëpe. Ye so asala si Jésus amû fini ti lo ti zo ti mbilimbili na sandaga “lege oko teti lakue.” (aHébreu 10:10). Na ota lango ni na peko ti kuâ ti lo, Jéhovah azingo lo na fini tongana créature ti yingo. Tongana lo kiri na yayu, Jésus afa na Nzapa ngele ti fini ti lo ti zo ti mbilimbili-kue so lo mû ni na sandaga teti amolenge ti Adam (aHébreu 9:24). Jéhovah ayeda lani na ngele ti sandaga ti Jésus tongana ye so a hunda ti futa ni ti zi azo na gbe ti ngbâa ti siokpari na kui.—aRomain 3:23, 24.
AYE TI NZONI SO MO LINGBI TI WARA NA LEGE TI SANDAGA TI JÉSUS
14 Atâa so e yeke awasiokpari, sandaga ti Jésus Christ alingbi ti mû lege na e ti wara aye ti nzoni so ngele ni ahon ye kue. Zia e bâ ambeni ye ti nzoni so kota matabisi ti Nzapa so alingbi ti ga na ni na e laso wala ande.
15Pardon ti asiokpari ti e. Teti so a dü e na yâ ti siokpari, e yeke tiri tiringo ti sala ye so ayeke nzoni. E kue e yeke sala siokpari atâa na tënë ti yanga ti e wala na salango ye ti e. Ye oko, na lege ti ye so Nzapa aleke ni, so aluti na ndo sandaga ti Jésus, e lingbi ti wara “pardon ti siokpari ti e.” (aColossien 1:13, 14). Me ti wara pardon so, a lingbi e gbian bê ti e biani. Nga, a lingbi e hunda na tâ be-ti-molenge na Jéhovah ti pardone e teti so e mä na bê awe na ye so lo leke ni na lege ti sandaga ti Molenge ti lo ti zi e.—1 Jean 1:8, 9.
16Nzoni yingo-ti-hinga na gbele Nzapa. Tongana mbeni zo ayeke na nzoni yingo-ti-hinga pëpe, lo lingbi hio ti tene so mbeni ye oko ti sala teti lo ayeke pëpe, na nzara ti fini alingbi ti sigigi na yâ ti lo. Ye oko, na mungo pardon na e na lege ti sandaga ti Jésus, Jéhovah azi lege na e na nzobe ti voro lo na nzoni yingo-ti-hinga atâa so e yeke awasiokpari (aHébreu 9:13, 14). Ye so azi na e lege ti duti na kamene pëpe tongana e ye ti sala tënë na Jéhovah. Tongaso, ye ayeke gbanzi lege na e pëpe ti ga ndulu na lo na lege ti sambela (aHébreu 4:14-16). Ti bata nzoni yingo-ti-hinga ayeke mû lege na e ti duti na siriri na yâ bê ti e, a yeke sala si e ne na lê ti azo na a yeke mû lege na e ti duti na ngia.
17Beku ti fini ti lakue lakue na yâ Paradis na ndo sese. Mbeti ti aRomain 6:23 atene: “Futa ti siokpari ayeke kui.” Oko versê ni atene nga: “Me matabisi ti Nzapa ayeke fini ti lakue lakue na yâ Christ Jésus Seigneur ti e.” E bâ awe na chapitre 3 ti buku so adeba nzoni so azo ayeke wara ande na yâ ti Paradis na ndo sese (Apocalypse 21:3, 4). Aye ti nzoni so kue, so na popo ni fini ti lakue lakue na yâ nzoni seni, ayeke ga ande tâ tënë ngbanga ti so Jésus akui teti e. Ti wara aye ti nzoni so, a hunda na e ti fa na gigi so e kiri singila ndali ti sandaga ti Jésus.
TONGANA NYEN MO LINGBI TI FA SINGILA TI MO NDALI TI MATABISI SO JÉHOVAH AMÛ NI?
18 Ngbanga ti nyen a lingbi e kiri singila mingi na Jéhovah ndali ti matabisi so lo mû ni na so aluti na ndo sandaga ti Jésus? Biani, mbeni matabisi ayeke duti na ngele mingi tongana mungo ni ahunda ngoi, ngangu na ye mingi na mbage ti lo so amû ni. Tongana a yeke tâ ndoye ti zo ni na mbage ti e si apusu lo ti mû matabisi so na e, ye so ayeke ndu bê ti e mingi. Sandaga ti Jésus ayeke matabisi so ngele ni ahon ti tanga ti amatabisi kue, teti ye so Nzapa afuta ti mû na sandaga so ahon ye kue. Jean 3:16 atene: “Nzapa andoye sese so tongaso, Lo mû Molenge ti Lo ngengele oko.” Sandaga ti Jésus ayeke fä so ahon tanga ni kue ti ndoye so Jéhovah afa na mbage ti e. A yeke nga fä ti ndoye so Jésus ayeke na ni, teti lo yeda na bê ti lo ti ga ti mû fini ti lo teti nzoni ti e (Jean 15:13). Tongaso, a lingbi matabisi so ayeke sandaga ti Jésus amû lege na e ti bâ biani so Jéhovah na Molenge ti lo andoye e oko oko kue.—aGalate 2:20.
19 Me tongana nyen mo lingbi ti fa singila ti mo ndali ti sandaga ti Jésus so ayeke matabisi so Nzapa amû ti zi azo? Kozoni kue, gi ti manda ye mingi na ndo ti Lo so matabisi ni alondo na lo, so ti tene Jéhovah (Jean 17:3). Salango kusala na buku so ti manda na Bible ayeke mû maboko na mo ande ti hinga ye mingi na ndo ti Jéhovah. Na ngoi so mo yeke kono hingango ye ti mo na ndo ti Jéhovah, ndoye so mo yeke na ni na mbage ti lo ayeke kono nga. Na pekoni, ndoye so ayeke pusu mo ti sala ye so azia ngia na bê ti lo.—1 Jean 5:3.
20Fa mabe na yâ sandaga ti Jésus. Jésus lo mveni atene: “Zo so amä na bê na Molenge ni ayeke na fini ti lakue lakue.” (Jean 3:36). Tongana nyen e lingbi ti fa mabe ti e na Jésus? A yeke pëpe gi na tënë ti yanga awe. Jacques 2:26 atene: “Mabe so ayeke na kusala ni pëpe ayeke na fini pëpe.” Biani, e yeke fa tâ mabe ti e na lege ti ‘akusala’ ti e. Mbeni oko lege ti fa so e yeke na mabe na Jésus ayeke ti sala ye kue so ayeke na ngangu ti e ti mû tapande ti lo, gi pëpe na yâ ti asalango tënë ti e me nga na yâ ti asalango ye ti e.—Jean 13:15.
21Ga na Matanga ti Kobe ti Seigneur so a yeke sala ni ngu oko oko. Na bï ti lango 14 ti Nisan, ngu 33, Jésus azia na sese mbeni matanga so ayeke nde, so Bible ahiri ni “Kobe ti Seigneur”. (1 aCorinthien 11:20; Matthieu 26:26-28). A hiri nga matanga so Mémorial wala Matanga ti Dango Bê na kui ti Christ. Jésus azia na sese matanga so ti tene abazengele ti lo nga na atâ Chrétien kue so ayeke ga na peko adabe ti ala so, na ngoi so lo kui tongana zo ti mbilimbili-kue, lo mû fini ti lo ti zi azo. Na ndo matanga so, Jésus amû yanga lo tene: “I sala so ti dabe i na Mbi.” (Luc 22:19). Tongana e yeke sala Matanga ti Dango Bê na kui ti Jésus, a yeke dabe ti e na kota ndoye so Jéhovah nga na Jésus afa na lege ti sandaga so. E lingbi ti fa singila ti bê ti e ndali ti sandaga ti Jésus so na dutingo dä ngu oko oko na ngoi so a yeke sala Matanga ti Dango Bê na kui ti Jésus.*
22 Ye so Jéhovah aleke ni ti futa mbeni ye ti zi azo ayeke biani mbeni matabisi so ngele ni ahon ye kue (2 aCorinthien 9:14, 15). Kota matabisi so alingbi même ti ga na aye ti nzoni na ala so akui awe. Fade chapitre 6 na 7 ayeke fa na e tongana nyen.
YE SO BIBLE AFA
- Jéhovah aye lani ti zi azo na gbe ti ngbâa ti siokpari na kui. Ndani la lo tokua Molenge ti lo ngengele oko so ayeke Jésus ti ga na sese tongaso si lo lingbi ti mû fini ti lo na sandaga teti e.—aEphésien 1:7; 1 Jean 4:9, 10.
- Na lege ti sandaga ti Jésus, e wara pardon ti asiokpari ti e, nzoni yingo-ti-hinga nga na beku ti fini ti lakue lakue.—1 Jean 1:8, 9.
- E yeke fa singila ti e ndali ti sandaga ti Jésus tongana e gi ti manda ye mingi na ndo ti Jéhovah, e fa mabe ti e na yâ sandaga ti Molenge ti lo na e ga na Matanga ti Dango Bê na kui ti lo.—Jean 3:16.
* Ti hinga tënë mingi na ndo nda ti Kobe ti Seigneur, bâ mbage Ambeni tënë ti bâ na ndo ni.
Ahundango tënë
1, 2. (a) Na ngoi wa si mbeni matabisi so mo wara ayeke duti na ngele mingi na lê ti mo? (b) Ngbanga ti nyen a lingbi ti tene so fini ti Jésus so lo mû na sandaga ayeke matabisi so ahon atanga ni kue so mo lingbi ti wara na yâ fini ti mo?
3. Matabisi wa Nzapa amû ni na azo? Ti yekia ngele ti matabisi ti Nzapa so, ye nyen a lingbi e gbu nda ni nzoni kozoni si?
4. So Adam awara fini ti zo ti mbilimbili-kue, a ga na lo aye ti nzoni wa?
5. Bible aye ti tene nyen tongana lo tene so a sala Adam na “image ti Nzapa”?
6. Tongana Adam ake yanga ti Nzapa lani, ye nyen lo girisa? Kengo yanga ti lo asala nyen na ndo ti amolenge ti lo kue?
7, 8. Matabisi so Nzapa amû ti zi na azo ayeke sala akusala use. Fa akusala ni so.
9. Mara ti ye wa a hunda lani ti futa na place ti ye so Adam agirisa?
10. Jéhovah aleke lani tongana nyen ti mû matabisi so ayeke zi azo?
11. Tongana nyen fini ti mbeni zo oko alingbi ti duti ye so a futa ni ti zi azo mingi?
12. Apasi so Jésus abâ amû lege lani ti fa nyen na gigi?
13. Tongana nyen a futa lani ngele so ayeke zi azo na gbe ti ngbâa ti siokpari na kui?
14, 15. Ti wara “pardon ti siokpari ti e”, a lingbi e sala nyen?
16. Ye nyen amû lege na e ti voro Nzapa na nzoni yingo-ti-hinga? Na ti duti na mara ti yingo-ti-hinga tongaso ayeke sala nyen na ndo ti zo?
17. So Jésus akui teti e, aye ti nzoni wa lege azi na e ti wara ni?
18. Ngbanga ti nyen a lingbi e kiri singila na Jéhovah ndali ti matabisi so lo mû na lege ti sandaga ti Jésus?
19, 20. Na yâ alege wa mo lingbi ti fa singila ti mo ndali ti sandaga ti Jésus so ayeke matabisi so Nzapa amû ti zi na azo?
21, 22. (a) Ngbanga ti nyen a lingbi e ga na Matanga ti Kobe ti Seigneur? (b) Ye nyen e yeke bâ ande na yâ ti chapitre 6 na 7?


text:
TOUR TI BA NDO JANVIER 2014
Tongana zo akui, ti lo awe la?
Azo mingi aye ka ti sara tënë ti kuâ ape. Ala ye ti kui ape. Zo ayeke sö benda na ndo ti kuâ ande la?
Vundu ti peko ti kuâ
Zo alingbi ti kpe kuâ ape. Vundu ti peko ti kuâ asara si azo mingi ayeke hunda tere ti ala na ndo ni.
Azo ayeke tiri bira na kuâ
Depuis ândö, azo ayeke gi ti sö benda na ndo ti kuâ. Zo ayeke sö benda na ndo ti kuâ ande la?
A yeke zingo ande akuâ
Jésus ahaka kuâ na lango ndali ti nyen? E lingbi ti manda nyen na lege ti zingongo ti akuâ so Bible asara tënë ni?
Nzapa azia si azo ayeke bâ pasi ngbanga ti nyen?
Kozo buku ti Bible afa ndani so Nzapa azia lege na asioni ye ti si atâa so lo yeke na ngangu ti zi ni.
Mo hinga?
A yeke mû lani a-offrande na yâ ti temple na ngoi ti Jésus tongana nyen? Zo so asû buku ti Luc atene tâ tënë?
“Jéhovah agirisa mbi ape”
Wali so aye tënë ti Nzapa mingi so awara kiringo tënë na ahunda ti lo na ndo ti ndani so e yeke kui nga na ndo ti ye so ayeke si na zo na peko ti kuâ. Bâ tongana nyen Bible achangé fini ti lo.
Zingongo ti akuâ: mbeni beku ndali ti azo so akui awe
Abazengele ti Jésus amä na bê lani ngangu na zingongo ti akuâ. Ndali ti nyen?
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Nyen la mo hinga awe na ndo ti Nzapa? E lingbi ti sara tongana nyen ti hinga ye mingi na ndo ti lo?