text:
HUNDA 6
Tongana nyen la mbi peut ti ke na amba ti mbi so apusu mbi ti sara sioni ye?
NYEN LA MO YEKE SARA?
Tara ti bâ ye so: Na ngoi so akamarade ti Brian use aga nduru na lo, bê ti lo afâ. Lege use awe la na yâ ti yenga so ala gi ti pusu lo ti nyon manga. Lege ota ni la ala ye ti tara lo so.
Kozo molenge-koli ni atene:
“Encore gi mo oko? Zia mbi fa na mo mbeni kamarade.”
Na ngoi so lo tene “kamarade” ni lo sara lê ti lo nga lo sigi na mbeni ye na yâ ti bozo ti lo na lo yoro ni na Brian.
Brian abâ manga na maboko ti molenge-koli ni. Bê ti Brian afâ ngangu.
Brian atene: “Pardon, mbi tene na ala awe so mbi . . . ”
Use molenge-koli ni afâ tënë na yanga ti lo: “Zia ti duti dogbo zo.”
Brian asara tënë na mbeto ape, lo tene “Mbi yeke dogbo zo ape.”
Use molenge-koli ni azia maboko ti lo na ndo ti go ti Brian. Lo tene na lo yeke, lo tene: “Mû ni ma.”
Kozo molenge-koli ni ayoro manga ni nduru na lê ti lo, lo tene na kete go, lo tene: “E yeke sara tënë ni na zo oko ape. Zo oko ayeke hinga ape.”
Tongana mo la mo yeke Brian, mo yeke sara nyen?
GBU LI TI MO KETE!
Akamarade ti Brian agbu li ti ala biani na ndo ti ye so ala yeke sara so? Ala amû adesizion ala wani? Ên-ën. Ala yeke sara ka gi ye so azo apusu ala ti sara. Ala ye ti tene azo aye ala, ni la ala zia si azo la afa na ala ye ti sara.
Tongana mo tingbi na mara ti ye tongaso, mbeni ye nde wa la mo peut ti sara ti ke na amba ti mo so apusu mo ti sara sioni ye?
LEKE TERE TI MO KOZO
Bible atene: “Zo ti ndara abâ ye ti sioni, na lo honde tere ti lo, me azo so li ti ala ayeke dä pëpe, ala hon, na ala wara ngbanga.”—aProverbe 22:3.
Mingi ni mo peut ti hinga mbeni kpale kozo si asi. Na tapande, mo bâ mbeni groupe ti a-élève na devant ti mo kâ, ala yeke nyon manga. Ti leke tere ti mo kozo ayeke mû lege na mo ti hinga ye so mo yeke sara.
GBU LI TI MO
Bible atene: “Ala duti na nzoni yingo-ti-hinga.”—1 Pierre 3:16.
Hunda tere ti mo: ‘Tongana asi so mbi mû peko ti gbâ ti azo, mbi yeke duti tongana nyen na pekoni?’ A yeke vrai so teti mbeni ngoi, mo yeke sara peut-être ye so anzere na bê ti amba ti mo ni. Me na pekoni a yeke sara mo tongana nyen? Mo yeke yeda ti zia lege ti anzoni sarango ye ti mo gi ti zia ngia na bê ti akamarade ti mo ti klase?—Exode 23:2.
MÛ DESIZION
Bible atene: “Zo so li ti lo ayeke dä pëpe, lo yeda na tënë kue, me zo ti ndara abata lege ti lo nzoni.”—aProverbe 14:15.
Lawa lawa, e kue e doit ti mû mbeni desizion nga e yeke wara aye ti peko ni. Bible asara tënë ti akoli tongana Joseph, Job nga na Jésus so ala kue amû anzoni desizion. Bible asara nga tënë ti Caïn, Ésaü nga na Judas so amû asioni desizion. Nyen la mo yeke sara?
Bible atene: “Zo so ayeke be-ta-zo na yâ ti kete kete ye, lo yeke be-ta-zo nga na yâ ti ye so ayeke mingi.” (Luc 16:10). Tongana mo gbu li ti mo awe na ndo ti aye ti peko ti desizion ti mo nga mo mû desizion ni, li ti mo ayeke kpe ti bâ so a yeke ngangu ape ti fa ye so mo ye, nga mo yeke bâ nzoni na pekoni.
Gi bê ti mo ape: Mo bezoin ti sara gbâ ti tënë ape. Tene gi ÊN-ËN polele awe. Wala ti fa polele so mo yeke changé desizion ti mo ape mo peut ti tene:
“Ala zi mbi dä!”
“Mbi yeke sara ka aye ni so ape!”
“Mbi yeke sara ni ape, ala hinga mbi bien!”
Kota ye ni ayeke ti kiri tënë hio nga na bê ti mo kue. Tongana mo sara tongaso, peut-être li ti mo ayeke kpe ti bâ so amba ti mo ni ayeke zia lege ti mo hio.
HONGO NDO TI HENGO NDO
Ka tongana amba ti mo ahe mo? Ka tongana ala tene na mo, atene: “Nyen la apassé, mo yeke dogbo zo?” Hinga so a yeke mbeni fason ti gingo yanga la. Nyen la mo peut ti sara? Mo yeke na aye use tongaso ti sara.
Mo peut ti tene mbeni tënë ti ngia. (“Ala yeke na raison, mbeto asara mbi.” Na pekoni, mo fa raison so mo ke ti sara ye ni.)
Mo peut ti kiri na tënë ni na ndo ti ala. Fa raison so mo ke ti sara ni, nga na pekoni sara si ala gbu li ti ala. (“Mbi bâ mbi tene ala hinga ndo mingi me ala nyon manga?”)
Tongana ala ngbâ ti gi yanga ti mo, mû lege mo hon. Girisa ape so, tongana mo ngbâ na tere ti ala, gingo yanga ni ayeke ga ngangu. Tongana mo zia ala mo hon, andâ mo fa so mo ke ti zia si amba ti mo asara si mo changé.
Ti vrai ni, nyen na nyen amba ti mo ayeke pusu mo ti sara sioni ye. Me mo peut ti sara ye so mo ye ti sara, fa ye so mo ye ti sara, nga zia pëpe si ala la afa na mo ye so mo doit ti sara. Kozoni kue, tanga ti desizion ni ayeke na mo.—Josué 24:15.


c: text/html

text:
Azo wa la ayeke sara laso ye so Jéhovah aye?
A yeke wara aTémoin ti Jéhovah na yâ ti dunia mobimba, nga mara ti ala na asarango ye ti tere ti ala ayeke nde nde. Nyen la abungbi groupe ti azo ni so kue oko?
Ye so Nzapa aye ayeke nyen?
Nzapa aye si azo na ndo ti sese kue ahinga ye so lo ye. Ye so lo ye ayeke nyen, nga azo wa la laso ayeke fa ni na amba ti ala?
A-Témoin ti Jéhovah ayeke azo wa?
A-Témoin ti Jéhovah oke la mo hinga ala? Nyen la mo hinga biani na ndo ti e?
Ngbanga ti nyen a iri e aTémoin ti Jéhovah?
Bâ araison ota so ndali ni e mû iri ni so.
Lê ti azo akiri azi na ndo ti tâ tënë tongana nyen?
Nyen la apusu e ti tene na kite oko pëpe so laso e hinga tâ mbilimbili ye so Bible afa biani?
Ngbanga ti nyen e sigigi na Mbeti ti Nzapa ti fini dunia?
Nyen la asara si Bible ni so ayeke nde mingi?
Anzoni ye wa mo yeke wara ande na abungbi ti e?
E yeke sara abungbi ti manda tënë ti Nzapa nga ti wa tere na popo ti e. E tisa mo ti ga!
Sarango songo na aita ti e aga na anzoni ye wa na e?
Bible awa aChrétien ti sara songo na popo ti ala. Gi ti hinga ye so mo lingbi ti sara ti bâ nzoni na lege ti mara ti songo tongaso.
E yeke sara ka abungbi ti e tongana nyen?
Mo hunda tere ti mo awe na ndo ti aye so ayeke pasêe ka na ngoi ti abungbi ti e? Bê ti mo ayeke dö ande ti bâ so fango ye so e yeke wara kâ ayeke tâ nzoni mingi.
Ngbanga ti nyen e yeke yü bongo pendere ndali ti abungbi ti e?
Tënë ti aye so e yü abâ nga Nzapa? Bâ andia ti Bible so ayeke fa lege na e na yâ ti yungo bongo ti e nga na lekengo kuä ti li ti e.
E lingbi ti sara nyen ti leke abungbi ti e tâ nzoni?
Ti wara aye ti nzoni na guengo na abungbi, a yeke nzoni ti leke nga abungbi ni kozo.
Vorongo Nzapa na yâ ti sewa ayeke nyen?
Bâ tongana nyen la lekengo ye ni so alingbi ti mû maboko na mo ti ga nduru na Nzapa nga ti kpengba songo na popo ti sewa.
E yeke gue ka na akota bungbi ngbanga ti nyen?
Ngu oko oko, fani ota, e yeke wara tere ndali ti akota bungbi ti e. Mo lingbi ti bâ nzoni dä tongana nyen?
E yeke fa ka tënë ti Royaume tongana nyen?
E yeke mû gi tapande so Jésus azia na ngoi so lo yeke lani ge na ndo ti sese. Ambeni kode ti fango tënë ni ayeke so wa?
Kua ti pionnier ayeke nyen?
Ambeni Témoin ti Jéhovah ayeke mû tere ti ala, na yâ ti nze oko, ti fa tënë teti angbonga 30, 50, wala même ahon so. Nyen la apusu ala ti sara tongaso?
A-ekole wa la a sigigi na ni ndali ti apionnier?
A-ekole wa la a sigigi na ni ndali ti azo so amû ngoi ti ala kue teti kua ti fango tënë ti Royaume?
A-ancien ayeke mû maboko na congrégation tongana nyen?
A-ancien ayeke aita-koli so akpengba na lege ti yingo nga so ayeke mû li ni na yâ ti congrégation. Mungo maboko wa la ala yeke mû?
Kua ti awakua ti mungo maboko ayeke nyen?
Awakua ti mungo maboko ayeke sara si aye atambela nzoni na yâ ti congrégation. Bâ tongana nyen kua ti ala ayeke ga na ye ti nzoni na azo so aga na bungbi ni.
Asurveillant ti circonscription ayeke mû maboko na e tongana nyen?
Ndali ti nyen la asurveillant ti circonscription ayeke gue ka ti sara avisite na acongrégation? Mo lingbi ti bâ nzoni dä tongana nyen?
Tongana nyen e yeke mû maboko na aita ti e so ye ti ngangu asi na ala?
Tongana mbeni ye ti ngangu asi, e yeke leke ambeni ye ti gue na ni ti mû maboko na aita ti e nga ti dë bê ti ala na lege ti yingo na yâ ti ye ti ngangu so asi na ala. Na lege wa?
Ngbâa be-ta-zo so ayeke sara ye na ndara ayeke zo wa?
Jésus amû zendo so lo yeke mû kua na ngbâa ni ti mû kobe ti yingo na amba ti lo. Lo yeke sara ni tongana nyen?
Bebungbi ayeke sara kua laso tongana nyen?
Na ngoi ti akozo Chrétien, mbeni kete groupe ti a-ancien nga na abazengele ayeke sara kua tongana bebungbi ndali ti congrégation. Ka ti laso ayeke tongana nyen?
Béthel ayeke nyen?
Béthel ayeke mbeni ndo so a yeke sara kota kua dä mingi. Gi ti hinga ambeni ye na ndo ti azo so ayeke sara kua kâ.
Kua ti nyen la a yeke sara na yâ ti abureau ti filiale?
Zo kue alingbi ti sara vizite ti mbeni filiale. E tisa mo ti ga ti sara ni!
A yeke sara ka ambeti ti e tongana nyen?
E yeke sigigi na ambeti na ayanga ti kodoro ahon 700 tongaso. E sara mara ti ngangu kua ni so ngbanga ti nyen?
E yeke wara nginza na ndo wa ndali ti kua ti e na ndo ti sese kue?
Na ndo ti tënë ti nginza, nyen la asara si bungbi ti e ayeke nde na atanga ti abungbi ti vorongo?
E leke aDa ti Royaume ngbanga ti nyen, nga na lege ti nyen?
E iri ando so e yeke voro Nzapa dä “Da ti Royaume” ngbanga ti nyen? Gi ti hinga tongana nyen la ando ni so amû maboko mingi na acongrégation ti e.
E lingbi ti sara nyen ti bata Da ti Royaume ti e nzoni?
Da ti Royaume so ayeke propre nga so a bata ni nzoni ayeke mû gonda na iri ti Nzapa ti e. Aye wa la a leke ti bâ lege ti Da ti Royaume ti ndo so mo yeke dä so nzoni?
Bibliothèque ti Da ti Royaume alingbi ti mû maboko na e tongana nyen?
Mo ye ti sara ambeni recherche ti kono hingango ye ti mo na ndo ti Bible? Gue na yâ ti bibliothèque ti Da ti Royaume.
Aye wa la ayeke na ndo ti site Internet ti e?
Mo lingbi ti hinga aye mingi na ndo ti e nga na ndo ti aye so e mä na bê na ni. Mo lingbi nga ti wara kiringo tënë ti Bible na ahunda ti mo.
WMo yeke sara ande ye so Jéhovah aye?
Jéhovah Nzapa aye mo mingi. Tongana nyen la mo yeke fa nzara so mo yeke na ni ti sara ye so lo ye na yâ ti gigi ti mo ti lâ oko oko?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CHAPITRE 60
Changengo ti tere ti Jésus: A bâ Christ na yâ ti gloire ti lo
MATTHIEU 16:28–17:13 MARC 9:1-13 LUC 9:27-36
VISION TI CHANGENGO TI TERE TI CHRIST
ABAZENGELE AMÄ GO TI NZAPA
Jésus ayeke fa ye na azo na yâ ti kodro ti Césarée ti Philippe. Kodro ni so ayo kilomètre 25 na Hoto ti Hermon. Na ngoi so Jésus ayeke fa ye, lo sara mbeni tënë so apika bê ti abazengele ti lo mingi, lo tene: “Ti tâ tënë ni, mbi tene na ala: Na popo ti azo so aluti ge so, ambeni ayeke kui ande pëpe juska ala bâ Molenge ti zo aga na yâ ti Royaume ti lo kozoni si.”—Matthieu 16:28.
Adisciple ni adoit ti gi bê ti ala na ndo ti nda ti tënë ti Jésus so. Dimanche oko tongaso na pekoni, lo mû Pierre, Jacques na Jean, lo gue na ala na ndo ti mbeni hoto so ayo na nduzu mingi. Peut-être a yeke na bï la, ndali ti so lango asara adisciple ota so. Na ngoi so Jésus angbâ ti sambela, tere ti lo achangé na lê ti ala. Ala bâ lê ti lo asu tongana lâ nga abongo ti lo aza zango tongana lumière, a vuru tarara.
Na pekoni, ala bâ “Moïse na Élie” so aga si akomanse ti sara tënë na Jésus na ndo ti “hongo ti lo so adoit ti si na Jérusalem.” (Luc 9:30, 31). Hongo ti Jésus ni aye ti sara tënë ti kuâ ti lo nga na ti zingongo lo na kuâ, so lo sara tënë ni na ala ade ti ninga ape (Matthieu 16:21). Lisoro ni so afa so Jésus alingbi pëpe ti kpe ti kui kuâ ti kamene so, nde na wango so Pierre amû na lo.
So lango ni ahon na lê ti ala awe, li ti abazengele ota so akpe na ye so ala bâ nga ala mä so. So mbeni vision la! Me na lê ti Pierre a kpa tâ ye, a sara si lo komanse ti sara tënë, lo tene: “Rabbi, a yeke nzoni e ngbâ ge. Zia e leke atente ota, oko ti mo, oko ti Moïse na oko ti Élie.” (Marc 9:5). Eskê Pierre aye fade ti tene lo leke atente ni so tongaso si vision ni so aninga kete?
Na ngoi so Pierre angbâ ti sara tënë, mbeni mbinda so aza zango aga amû ndo ti ala kue na mbeni go asara tënë na yâ ni atene: “So ayeke Molenge ti mbi so mbi ye lo mingi, lo zia ngia na bê ti mbi mingi. Ala mä lo.” Na mango go ti Nzapa, mbeto asara abazengele ni na ala sara agenou ala kpo li ti ala na sese, me Jésus atene na ala: “Ala londo, ala sara mbeto ape.” (Matthieu 17:5-7). Tongana ala londo awe, abazengele ni abâ mbeni zo nde ape, gi Jésus lo oko awe. Vision ni ahunzi awe. Tongana ndo ahan awe, ala londo na li ti hoto ni ala descend, na Jésus amû yanga na ala, lo tene: “Ala sara tënë ni na zo ape juska a zingo Molenge ti zo na kuâ si.”—Matthieu 17:9.
So ala bâ Élie na yâ ti vision ni, a sara si mbeni hundango ndo alondo. Abazengele ni ahunda ndo atene: “Ngbanga ti nyen si ascribe atene so a lingbi Élie aga kozoni si?” Jésus atene na ala: “Élie aga awe, me azo ahinga lo ape.” (Matthieu 17:10-12). Jésus ayeke sara tënë ti Jean Baptiste la, so asara oko kua so Élie asara ândö. Élie aleke lani lege ndali ti Élisée, na Jean aleke ti lo lege ndali ti Jésus.
Biani, vision so amû ngangu na Jésus nga na abazengele ti lo. A yeke mbeni yanga ti gloire ti Jésus na yâ ti Royaume ti lo ande la. Tongaso adisciple ni abâ “Molenge ti zo aga na yâ ti Royaume ti lo”, tongana ti so Jésus amû zendo ni na ala (Matthieu 16:28). So ala yeke fade na ndo ti hoto ni, ala yeke ‘azo so abâ gloire ti lo tâ na lê ti ala.’ Atâa so aFarizien aye lani ti tene a fa na ala mbeni fä so afa atene Jésus ayeke Gbia so Nzapa asoro lo, Jésus afa mbeni fä oko na ala ape. Me gi adisciple so ayeke nduru na tere ti Jésus la awara lege ti bâ tere ti lo so si achangé na lê ti ala, so afa gango tâ tënë ti aprophétie so andu Royaume ni. Ni la si na pekoni Pierre atene: “E yeke na tënë ti prophétie ni so akiri aga tâ ye ahon ti kozo.”—2 Pierre 1:16-19.
TI HINGA AMBENI TËNË
Pierre angbâ be-ta-zo na yâ ti atara
Tongana nyen la mabe nga na dutingo be-ta-zo amû maboko na Pierre ti yeda na sengo ndo ti Jésus?


text:
CHAPITRE 9
“Ala kpe yongoro na lango-sioni”
“Tongaso ala sara si amembre ti tere ti ala so ayeke na sese so akui tongana a ndu lango-sioni, sioni ye, nzara ti tere, sioni nzara ti bê na sarango bê ti ye, so ayeke vorongo ayanda.”—ACOLOSSIEN 3:5.
1, 2. Balaam agi lege ti sara sioni na azo ti Jéhovah tongana nyen?
MBENI zo ti bingo yango ague ti bi yango na ndo so lo ye ni mingi. Lo ye ti gbu mara ti mbeni susu. Tongaso, lo soro mbeni kobe, lo zia na yanga ti yango ni na lo bi ni na ngu. Kete na pekoni, kamba ti yango ni ato nda ti yengi na keke ni ayeke ba bango; lo ngbâ lo dë yango ni. Tere ti lo anzere teti so lo hinga so lo soro fade tâ nzoni kobe si lo gbu na susu ni.
2 Tapande so adabe ti e na mbeni ye so asi na ngu 1473 kozo na ngoi ti aChrétien; mbeni koli so iri ti lo ayeke Balaam agbu li ti lo mingi ti wara mbeni ye ti gbu na ambeni zo, gi tongana ti so mbeni wagingo susu ayeke sara. Azo ni so lo ye ti gbu ala ayeke azo ti Israël so ase kando lani na benyama ti Moab na yanga ti Sese ti Zendo. Balaam atene so ni yeke prophète ti Jéhovah; me ti bâ ni nzoni, lo yeke mbeni zo so ayeke sara bê ti ye mingi, so ayeda ti tene a mû na lo nginza tongana lo deba azo ti Israël. Me, teti so Jéhovah akanga lege na lo, Balaam airi gi tënë nzoni na ndo ti Israël. Teti so lo ye gi ti wara nginza ni so, Balaam atene na bê ti lo so lo lingbi ti pusu Nzapa ti deba azo ti lo gi tongana a wara lege ti ga na ala ti sara kota siokpari. Na kode so na li, Balaam angbâ abi ye ti lo ni ti gbu na azo ti Israël: ye ni ayeke apendere maseka-wali ti Moab.—Nombre 22:1-7; 31:15, 16; Apocalypse 2:14.
3. Ye so Balaam aleke agbu kamême azo ti Israël?
3 Ye ni agbu lani azo ti Israël ni? A gbu ambeni kamême. Ye so lo leke agbu akoli saki na saki ti Israël: ala “sara pitan na amolenge-wali ti sese ti Moab”. Ala gue même juska ti voro anzapa ti wataka ti Moab, so na popo ni saleté nzapa Baal ti Péor, so a tene lo yeke nzapa so asara si azo adü amolenge mingi, wala nzapa ti bungbingo ti koli na wali. Na nda ni, azo ti Israël 24 000 awara kuâ tâ gi na yanga ti Sese ti Zendo. So tâ kota ye ti vundu!—Nombre 25:1-9.
4. Ngbanga ti nyen akoli saki na saki ti Israël atï lani na yâ ti lango-sioni?
4 Nyen la ague na ala na kota ye ti vundu tongaso? Mingi ni azia si mbeni sioni bê amaï na yâ ti ala na lege so ala gue yongoro na Jéhovah, Nzapa so azi ala na Égypte, amû na ala kobe na yando nga ague na ala na nzoni tere na yanga ti Sese ti Zendo (aHébreu 3:12). Tongana lo gbu li na ndo ti ye so, bazengele Paul atene: “Zia e ngbâ na yâ ti lango-sioni pëpe tongana ti so lani ambeni na popo ti ala asara lango-sioni, na azo saki bale-use na ota na popo ti ala akui na lâ oko.” *—1 aCorinthien 10:8.
5, 6. Ngbanga ti nyen laso e lingbi ti manda ye mingi na lege ti siokpari so azo ti Israël asara na benyama ti Moab?
5 Awakua ti Jéhovah ti laso ayeke na aye mingi ti manda na lege ti mbaï so ayeke na mbeti ti Nombre so, teti ala nga ayeke nduru ti li na mbeni sese ti zendo so ayeke kota mingi (1 aCorinthien 10:11). Na tapande, yengo so azo ti dunia so aye na bungbingo ti koli na wali akpa tere na ti so azo ti Moab aye na lango-sioni; ye oko, ti laso ahon ti ândö. Nga, ngu oko oko, lango-sioni ayeke gbu aChrétien saki na saki gi tongana ti so a gbu lani azo ti Israël (2 aCorinthien 2:11). Na tapande ti Zimri, so lo ga na mbeni wali ti Madian dandara tongaso na yâ ti kando ti Israël juska na yâ ti tente ti lo wani, laso nga, ambeni zo na yâ ti bungbi ti Jéhovah aga azo so sarango ye ti ala alingbi ti buba congrégation.—Nombre 25:6, 14; Jude 4.
6 Mo bâ so duti ti mo laso akpa tere na ye so asi ândö na benyama ti Moab? Mo lingbi ti bâ kâ na dawa ti mo futa ti mo, so ti tene fini dunia so mo yeke ku ni a ninga awe so? Tongana mo bâ ye ni tongaso, sara ye kue so mo lingbi ti sara ti ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa na batango commandement so: “Ala kpe yongoro na lango-sioni.”—1 aCorinthien 6:18.
LANGO-SIONI AYEKE NYEN?
7, 8. “Lango-sioni” ayeke nyen? Tongana nyen ala so angbâ na yâ ni ayeke ko gi ye so ala lu ni?
7 Na yâ ti Bible, “lango-sioni” (na Grec, pornéïa) aye ti sara tënë ti abungbingo ti koli na wali kue so ndia ti Nzapa ake. A ndu gingo wali wala koli nde, sarango ndumba, bungbingo ti koli na wali na popo ti azo so ade ti sara mariage pëpe, bungbingo koli na wali na yanga nga na ngbonda, gbungo mbeni zo na tere ti lo ti wali wala ti koli ti sara na ngia, na zo ni so ayeke wali wala koli ti mo pëpe. A ndu nga bungbingo ti koli na koli wala ti wali na wali na alege so e fa ni ge, nga bungbingo na nyama. *
8 Bible atene tâ polele atene ala so angbâ na yâ ti lango-sioni alingbi ti ngbâ na yâ ti congrégation pëpe nga ala yeke wara fini ti lakue lakue pëpe (1 aCorinthien 6:9; Apocalypse 22:15). Nga, même laso ala yeke sara ye ti sioni mingi na tere ti ala: zo alingbi ti zia bê na ndo ti ala mbeni pëpe, ala wani abi nengo ti ala na sese, nzoni mango tere ayeke na yâ ti mariage ti ala pëpe, yingo-ti-hinga ti ala afa lakue na ala so ala sara sioni, ala yeke wara ango so ala ye ni pëpe, akobela na même kuâ. (Diko aGalate 6:7, 8.) Ngbanga ti nyen ti mû mbeni lege so ayeke ga na mo aye ti sioni mingi tongaso? Mawa ni ayeke so ambeni zo mingi abâ ndo ayo pëpe na ngoi so ala bi gere ti ala ti kozoni na ndo ti lege ni so, so fani mingi ato nda ni na bango porno.
PORNO: KOZO YE SO AGUE NA ZO NA LANGO-SIONI
9. Ambeni zo atene so bango porno asara ye na zo pëpe. Mo tene ti mo nyen?
9 Na yâ ti akodoro mingi, a yeke wara porno na yâ ti ambeti-sango, amozoko, na télé nga a mû ndo ti Internet kue. * Ambeni atene so a sara ye na zo pëpe. Tâ tënë la? Oko pëpe! Ala so ayeke bâ porno alingbi ti ga azo so ayeke sara lakue ngia na tere ti ala ti koli wala ti wali nga ala yeke zingo “anzara ti tere ti ala so ayeke ye ti kamene”. Ye so alingbi ti sara si ala ga angbâa ti nzara ti bungbingo koli na wali; a lingbi nga ti sara si ala duti na anzara ti tere so ayeke na lege ni oko pëpe, nga a lingbi ti sara si mango tere ayeke oko pëpe na yâ ti mariage ti ala wala même ti ga na divorce * (aRomain 1:24-27; aÉphésien 4:19). Mbeni wagingo nda ti aye ahaka dutingo ngbâa ti nzara ti bungbingo koli na wali na kobela ti cancer. Lo tene: “Kä ni ayeke te gi tengo ti gue na ni. Na a yeke ngangu ti tene nzara ni akaï lo wani nga a yeke ngangu mingi ti wara mbeni yorö ndali ni.”
10. E lingbi ti bata kpengba-ndia so ayeke na Jacques 1:14, 15 so tongana nyen? (Bâ nga encadré “ Mbeni maseka-koli azia lege ti sioni sarango ye.”)
10 Bâ atënë so ayeke na Jacques 1:14, 15, so atene: “Zo oko oko ayeke wara tara tongana nzara ti bê ti lo agboto lo na ahanda lo. Na pekoni, tongana nzara ti bê ni amû ngo awe, a yeke dü siokpari; na siokpari nga, tongana a hunzi ti sara ni awe, a dü kuâ.” Ni la, tongana mbeni sioni bibe alï na yâ ti li ti mo, zi ni hio! Na tapande, tongana lê ti mo atï na ndo ti image ti koli wala ti wali so a sara ni ti dü nzara na yâ ti bê ti mo, bi lê ti mo hio na ngonda, wala kanga ordinateur ni wala soro mbeni kua-singa ti télé nde. Sara ye kue so a lingbi mo sara ti kanga lege na asioni nzara ni ti maï na yâ ti bê ti mo na ti hon ndo ti mo.—Diko Matthieu 5:29, 30.
11. Na ngoi so e yeke tiri na asioni nzara ti tere, tongana nyen si e lingbi ti fa so e zia bê ti e na Jéhovah?
11 A yeke senge pëpe si Jéhovah so ahinga e nzoni mingi ahon e wani amû na e wango so: “Tongaso ala sara si amembre ti tere ti ala so ayeke na sese so akui tongana a ndu lango-sioni, sioni ye, nzara ti tere, sioni nzara ti bê na sarango bê ti ye, so ayeke vorongo ayanda.” (aColossien 3:5). Ti tâ tënë ni, a lingbi ti duti kete ye pëpe. Me zia e dabe ti e so e yeke na mbeni Babâ so ayeke na ndoye nga so ayeke na kangango bê, lo so ayeke na yayu na so e lingbi ti toto na lo (Psaume 68:20). Tongaso, tongana asioni bibe alï na yâ ti li ti mo, sambela lo hio. Sambela ti wara “ngangu so ahon ti so zo ayeke na ni” na sara kue ti pensé na mbeni ye nde.—2 aCorinthien 4:7; 1 aCorinthien 9:27; bâ encadré “ Mbi yeke sara tongana nyen ti zia lege ti mbeni sioni sarango ye?”
12. “Bê” ti e ayeke nyen? Ngbanga ti nyen a hunda ti bata ni nzoni?
12 Gbia Salomon atene: “Bata bê ti mo ahon mbeni ye ti mo kue so mo bata, teti lege ti fini kue alondo dä.” (aProverbe 4:23). “Bê” ti e ni ayeke zo ti e ti yâ ni, zo so e yeke ni biani na lê ti Nzapa. Na ndo ni, a yeke lege so Nzapa ayeke bâ na “bê” ti e si ayeke mû lege ti bâ wala e yeke wara fini ti lakue lakue wala pëpe, me a yeke pëpe lege so azo ayeke bâ na e. Gi tënë ni la awe. Me a yeke nga kota tënë mingi. Job ate mbele lani na lê ti lo si lo bâ mbeni wali pëpe ti sara nzara ti lo (Job 31:1). Pendere tapande la lo zia na e so! Mbeni wasungo psaume afa nga mara ti bibe ti Job so, lo tene: “Zi lê ti mbi na tere ti ye so ayeke senge senge.”—Psaume 119:37.
DINA ASORO YE NA NDARA PËPE
13. Dina ayeke zo wa? So lo soro lani ti sara kamarade na amolenge-wali ti Canaan, ngbanga ti nyen a yeke lege ti ndara pëpe?
13 Tongana ti so e bâ fade na Chapitre 3, akamarade ti e alingbi ti sara mbeni ye ti nzoni wala ti sioni na ndo ti e. (aProverbe 13:20; diko 1 aCorinthien 15:33.) Bâ tapande ti Dina, molenge ti Jacob (Genèse 34:1). Atâa so a fa lege na lo nzoni na ngoi so lo de kete, Dina asoro ti sara kamarade na amolenge-wali ti Canaan, na a yeke lege ti ndara pëpe. Azo ti Canaan ayeke tongana azo ti Moab; a hinga ala na lango-sioni (Lévitique 18:6-25). Na lê ti akoli ti Canaan, nga ti Sichem so “a yä iri ti [lo] ahon azo kue na da ti babâ ti lo”, Dina akpa mbeni molenge-wali so ayeke nduru ti yeda ti sara lango-sioni tongana amolenge-wali ti Canaan.—Genèse 34:18, 19.
14. Sorongo akamarade so Dina asoro aga na kpale wa?
14 Peut-être na ngoi so Dina atingbi na Sichem, lo yeke na bibe ti sarango lango-sioni na lo pëpe. Ye oko, ti Sichem, lo sara gi ye so mingi ti akoli ti Canaan ayeke sara na ngoi so nzara ti tere ti ala alondo. Ngangu kue so peut-être Dina asara lani ti tene Sichem abungbi na lo pëpe ayeke ye oko pëpe, teti “lo kamata lo, lo bungbi na lo”. A tene so na pekoni Sichem “[a]ndoye” Dina, me lo lingbi ti changé ye so lo sara na Dina so pëpe. (Diko Genèse 34:1-4.) Gi Dina oko la si abâ pasi na peko ti ye so pëpe. Sorongo akamarade so lo soro aga na akpale mingi nga a bi kamene na ndo ti fami ti lo kue.—Genèse 34:7, 25-31; aGalate 6:7, 8.
15, 16. E lingbi ti wara tâ ndara tongana nyen? (Bâ nga encadré “ Aversê ti gbu li na ndo ni.”)
15 Tongana Dina amanda lani mbeni kpengba ye, lo manda ni gi na peko ti ye ti ngangu so asi na lo. Ala so andoye Jéhovah nga amä yanga ti lo ayeke ku pëpe ti tene mbeni ye ti ngangu asi na ala awe si li ti ala aga dä. Teti so ala yeke mä yanga ti Nzapa, ala soro ti ‘tambela na awandara’. (aProverbe 13:20a). Tongaso ala hinga “lege kue so ayeke nzoni” na ala kpe ti wara kpale nga ti bâ pasi senge senge.—aProverbe 2:6-9; Psaume 1:1-3.
16 Azo kue so aye ti wara ndara ti Nzapa, ala lingbi ti wara ni na lege ti sambelango Jéhovah lakue nga na mandango Bible na ambeti ti ngbâa be-ta-zo lakue (Matthieu 24:45; Jacques 1:5). Mbeni ye so ayeke nga kota ye mingi ayeke tâ be-ti-molenge so a lingbi ti bâ ni na mbage ti mbeni zo na lege so lo yeke nduru ti mä awango ti Bible (2 aGbia 22:18, 19). Na tapande, mbeni Chrétien alingbi ti tene na yanga so bê ti zo ayeke na handa na ayeke sioni mingi (Jérémie 17:9). Me tongana lo sara mbeni ye na lege ti ndara pëpe si a mû wango na lo nga a mû maboko na lo na ndoye, lo yeke duti ande biani na tâ be-ti-molenge ti yeda na ni?
7 Tara ti bâ ye so: Mbeni molenge ti wali atene na babâ ti lo so lo ye ti sigigi na mbeni ita-koli gi ala use awe, me babâ ti lo ake. Maseka-wali ni angbâ atene: “Me Papa, mo yeke na confiance na mbi ape? E yeke gue ti sara mbeni ye ti sioni ape!” Peut-être maseka-wali so andoye Jéhovah na lo yeke na bibe ti sara sioni pëpe; me lo yeke ‘tambela na lege ti ndara’ ti Nzapa la? Maseka-wali so ayeke “kpe yongoro na lango-sioni” la? wala lo yeke sara ye ti buba ti ‘zia bê ti lo na ndara ti lo mveni’? (aProverbe 28:26). Peut-être mo lingbi ti bi bê ti mo na ambeni kpengba-ndia ni so ayeke mû nga lege na babâ so na molenge ti lo ti bâ tënë ni nzoni.—Bâ aProverbe 22:3; Matthieu 6:13; 26:41.
JOSEPH AKPE YONGORO NA LANGO-SIONI
18, 19. Tara wa asi lani na yâ ti gigi ti Joseph? Lo sara tongana nyen na gbele tara so?
18 Mbeni maseka-koli ayeke dä so lo ndoye Jéhovah na lo kpe yongoro na lango-sioni: a yeke Joseph, ita ti Dina na mbage ti babâ (Genèse 30:20-24). Na ngoi so lo de kete, Joseph abâ na lê ti lo aye ti sioni so asi na peko ti ye ti buba so Dina asara. Kite ayeke dä pëpe so aye so asi lani, na so Joseph agirisa ni pëpe, nga nzara ti bê ti lo ti ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa amû maboko na lo angu mingi na pekoni na Égypte na ngoi so wali ti patron ti lo agi lege “lâ na lâ” ti bungbi na lo. Biani, so lo yeke ngbâa, Joseph alingbi pëpe ti ke gi kua ni na ti hon. So ye ni ayeke tongaso, a lingbi lo sara ye na ndara nga na kamene pëpe. Lo sara tongaso na tenengo lakue na wali ti Potiphar so ni ye ti sara ye tongaso pëpe, nga na nda ni lo kpe yongoro na tere ti wali ni.—Diko Genèse 39:7-12.
19 Gbu li ti mo kete: Tongana na yâ ti li ti Joseph kâ, lo yeke bâ so lo na wali ni ayeke na ndo ti gbogbo wala lakue lo yeke bi bê ti lo gi na ndo ti bungbingo koli na wali, ka fade lo yeke wara lege ti ngbâ be-ta-zo? Ên-ën, a yeke duti lani ngangu na lo. Ahon ti duti na asioni bibe tongaso, Joseph abâ na nene ni songo ti lo na Jéhovah, na a yeke ye so e lingbi ti bâ ni na yâ ti atënë so lo yeke tene na wali ti Potiphar: “Mveni ti mbi . . . [a]gbanzi ye oko na mbi pëpe, gi mo, teti mo yeke wali ti lo. Tongaso mbi lingbi sara kota sioye so na siokpari ti ke Nzapa tongana nyen?”—Genèse 39:8, 9.
20. Jéhovah asara nyen ndali ti Joseph?
20 Tara ti bâ ngia ti bê ti Jéhovah lani ti bâ maseka Joseph so lâ na lâ angbâ be-ta-zo, atâa so lo yeke yongoro na tere ti asewa ti lo (aProverbe 27:11). Angu mingi na pekoni, Jéhovah asara si a zi Joseph gi na da ti kanga pëpe me nga a zia lo kozo gbenyon-gbia ti Égypte nga zo so ayeke bâ lege ti kangbingo akobe (Genèse 41:39-49). Biani, tënë ti Psaume 97:10 ayeke tâ tënë: “O, i so i ndoye L’Eternel, i ke sioye! Lo bata âme ti azo ti nzobe, lo zi ala na tïtî azo ti sioni.”
21. Na mbeni kodoro ti Afrika, tongana nyen mbeni ita-koli so ade maseka afa so lo yeke na kamene pëpe ti ke lango-sioni?
21 Laso nga, awakua ti Jéhovah mingi afa so ala “ke sioye, [ala] ndoye nzoye”. (Amos 5:15). Na mbeni kodoro ti Afrika, mbeni ita-koli so ade maseka adabe ti lo so mbeni maseka-wali ti klase ti lo atene na lo so tongana lo mû maboko na ni na devoir ti Math, fade ni yeke zia tere ti ni na lo. Ita-koli ni atene: “Mbi ngbâ mbi ke tâ na lê ti lo. So mbi ngbâ be-ta-zo, a sara si mbi bata nengo ti mbi so ayeke kota mingi ahon amosoro.” Tâ tënë, zo alingbi ti wara “ngia na yâ ti siokpari teti kete ngoi,” me mingi ni akete nzerengo tere tongaso ayeke ga na pasi mingi na pekoni (aHébreu 11:25). Nga, a yeke ye oko pëpe tongana a haka ni na ngia so zo ayeke wara ndali ti so lo mä yanga ti Jéhovah, ngia so ayeke hunzi lâ oko pëpe.—aProverbe 10:22.
YEDA NA MABOKO SO NZAPA TI SARANGO NZONI BÊ AYE TI MÛ NA MO
22, 23. (a) Tongana mbeni Chrétien atï na yâ ti kota siokpari, ngbanga ti nyen ti lo ahunzi awe la pëpe? (b) Azo wa alingbi ti mû maboko na wasiokpari ni?
22 Teti so e yeke awasiokpari, e kue e yeke tiri ti hon ndo ti anzara ti mitele na ti sara ye so ayeke mbilimbili na lê ti Nzapa (aRomain 7:21-25). Jéhovah ahinga ye so, na “Lo dabe Lo na lege so e yeke pupu-sese.” (Psaume 103:14). Me a lingbi ti si so mbeni Chrétien atï na yâ ti kota siokpari. Ti lo ahunzi awe la? Ên-ën! Biani, zo so asara sioni alingbi ti ko asioni lengo ti ye so lo sara, tongana ti so a si ândö na Gbia David. Ye oko, ti Nzapa, lakue lo “ye ti pardone” ala so siokpari ti ala amû vundu na ala nga so ala “fa siokpari ti ala na gigi”.—Psaume 86:5; Jacques 5:16; diko aProverbe 28:13.
23 Nga, Nzapa asara nzoni bê, lo zia na yâ ti congrégation “akoli tongana amatabisi”, so ti tene aberger so ayeke abiazo na lege ti yingo, ala so alingbi ti mû maboko na zo nga so ayeke nduru ti sara ni (aÉphésien 4:8, 12; Jacques 5:14, 15). Ye so ala ye ayeke ti mû maboko na zo so asara siokpari awe ti kiri ti wara nzoni songo na Nzapa, nga ti “hinga ye” si lo kiri lo sara siokpari ni pëpe.—aProverbe 15:32.
“HINGA YE”
24, 25. (a) Tongana nyen maseka-koli so aProverbe 7:6-23 asara tënë ti lo afa so lo “hinga ye pëpe”? (b) E lingbi ti sara nyen ti tene e “hinga ye”?
24 Bible asara tënë ti azo so “ahinga ye pëpe” na azo so “ahinga ye”. (aProverbe 7:7). Teti so zo so “ahinga ye pëpe” agbu nda ti bango ndo ti Jéhovah na ndo ti aye kue pëpe nga teti so lo ninga na yâ ti kusala ti Nzapa pëpe, lo lingbi ti bâ ndo ayo pëpe wala ti bâ yâ ti aye nzoni pëpe. Legeoko tongana ti maseka-koli so afa tënë ti lo na aProverbe 7:6-23, lo lingbi ti tï hio na yâ ti kota siokpari. Me zo so “ahinga ye” ayeke bi bê ti lo mingi na zo ti yâ ni ti lo na lege so lakue lo yeke manda Bible nga lo yeke sambela na ngoi ni. Na atâa so lo yeke wasiokpari, lo yeke sara ye kue so lo yeke na ngangu ti sara ti tene bibe ti lo, anzara ti bê ti lo, atënë ti bê ti lo nga na aye so lo gi ti sara ague oko na ye so Nzapa ayeda na ni. Na sarango tongaso, “lo ndoye âme ti lo mveni” wala lo yeke iri tënë nzoni na ndo ti lo wani nga fade “lo wara ye ti nzoni.”—aProverbe 19:8.
25 Hunda tere ti mo: ‘Mbi hinga na bê ti mbi kue so andia ti Nzapa ayeke mbilimbili? Mbi yeda biani so ti kpe ni ayeke ga na mbi ngia so ayeke kota ahon atanga ni kue?’ (Psaume 19:8-11; Ésaïe 48:17, 18). Tongana mo yeke na kite même gi kete tongaso na bê ti mo, sara kue ti zi ni. Gbu li ti mo na ndo ti aye so ayeke si tongana zo adoro andia ti Nzapa. Nga “tara L’Eternel, na fade mo bâ Lo yeke nzoni”; mo lingbi ti sara tongaso na sarango ye so Jéhovah ahunda na mo nga na bingo bê ti mo na ndo ti aye so ayeke sara nzoni na mo, so ti tene ye kue so ayeke tâ tënë, ye kue so zo ayeke ne ni, ye kue so ayeke mbilimbili, ye kue so ayeke nzoni-kue, ye kue so zo alingbi ti ye ni (Psaume 34:9; aPhilippien 4:8, 9). Hinga so, tongana mo yeke sara tongaso lakue, mo yeke ngbâ lakue ti ndoye Nzapa, ti ndoye aye so lo ye nga ti ke aye so lo ke. Joseph ayeke lani senge zo tongana e. Ye oko, lo wara lani lege ti “kpe yongoro na lango-sioni” ngbanga ti so lo zia lege na Jéhovah ti leke lo teti angu mingi, ti sara si lo hinga ye si lo nzere na bê ti Nzapa. Zia mo kue mo sara tongaso.—Ésaïe 64:8.
26. Kota tënë wa e yeke bâ ande na yâ ti achapitre ti peko?
26 Wasarango e aleke atere ti e ti koli na ti wali ti duti pëpe ye ti ngia ti wara na senge nzerengo tere, me ti mû lege na e ti dü na molenge nga ti wara ngia na yâ ti mariage (aProverbe 5:18). Na yâ ti achapitre use so ayeke ga, e yeke bâ ande bango ndo ti Nzapa na ndo ti tënë ti mariage.
^ par. 4 Na yâ ti wungo ti azo so a fâ ala si a fa ni na mbeti ti Nombre, a diko ‘amokonzi ti azo ni’ so wungo ti ala alingbi 1 000 tongaso, so awafango ngbanga si afâ ala; a diko nga ala so Jéhovah wani si afâ ala.—Nombre 25:4, 5.
^ par. 7 Ti hinga tënë nzoni na ndo ti sioni ye nga na sarango sioni ye na kamene pëpe, bâ “Atënë so azo ahunda” na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti 15 juillet 2006, so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni.
^ par. 9 Tongana e sara tënë ti “porno” ge, e ye ti sara tënë ti afoto so a zia ni na yâ ti mbeti ti zia ngëdë na yâ ti zo, ambeti so asara tënë ti bungbingo ti koli na wali, wala tenengo atënë ti buba na yâ ti téléphone. Porno alingbi ti duti foto ti zo so a zia tere ti lo ti koli wala ti wali na gigi, nga ti so azo use wala mingi na yâ ni ayeke bungbi koli na wali na mbeni lege so ayeke tâ ti saleté ni.
^ par. 9 Na Ambeni tënë, na li ti tënë “Zia lege ti sarango ngia na tere ti mo ti koli wala ti wali”, a sara tënë na ndo ti sarango ngia na tere ti mo ti koli wala ti wali.
TI HINGA AMBENI TËNË
E lingbi ti ngbâ ti duti nzoni-kue
Bible afa aye ota so alingbi ti mû maboko na e ti hon ndo ti asioni nzara ti bê ti e.


text:
1Tënë ti bongbingo nginza ti mu maboko na azo ti Nzapa, ayeke nzoni ala sara ni gi tongana ti so mbi mu yanga na a-Eglize ti Galasii ti sara. 2Na layenga, fade zo oko oko ayeke mu mbeni nginza, lo zia ni nde na da ti lo alingbi na ye so lo wara. Tongaso, ala to nda ti bongbi nginza ni kozoni si mbi si. 3Tongana mbi si kâ, fade mbi yeke sara mbeti, mbi mu na azo so ala soro ala so si mbi yeke tokua ala na Jérusalem na aye so ala bongbi so. 4Tongana alingbi titene mbi nga, mbi gue, fade mbi na ala, e yeke gue senge. 5Mbi yeke hon na mbage ti sese ti Masedoane ti si na ala kâ; mbi yeke fâ ya ti sese ti Masedoane ti hon. 6A-ita, tongana lege ayeke daa, fade mbi yeke ngba ti duti na ala kete, wala mbi duti na ala kâ na ngoi ti de kue titene ala mu na mbi maboko ndali ti tambula ti mbi. 7Mbi ye ti si gi ti baa ala ti hon pepe, me mbi ye ti duti na ala kete, tongana Kota Gbia ayeda. 8Me mbi yeke ngba ande na gbata ti Efeze ngbii lango ti Pantekote alingbi si, 9ngbanga ti so Nzapa azi na mbi nzoni lege ti sara kota kua kâ, me awato ayeke mingi. 10Tongana Timothée asi na ala kâ, ayeke nzoni ala sara titene lo duti na popo ti ala na mbeto pepe, ngbanga ti so lo yeke sara nga kua ti Kota Gbia tongana mbi. 11Alingbi zo oko abaa lo tongana senge zo pepe. Ala mu na lo maboko titene lo kiri na tere ti mbi na siriri, ngbanga ti so mbi na a-ita e yeke ku lo. 12Ti ita ti e Apolos, mbi tene tënë na lo mingi titene lo na a-ita ague abaa ala, me ti be ti lo, lo ye ti gue fadeso pepe. Tongana ndembe ni alingbi, fade lo yeke gue. 13Le ti ala akpengba, ala gbu ngangu na lege ti mabe, ala duti tongana akoli, ala kpengba! 14Na ya ti aye so kue ala yeke sara, ala ye amba ti ala. 15A-ita, ala hinga atene, Stefanas na azo ti sewa ti lo ayeke akozo zo ti Akayi so ama na be si ala mu tere ti ala kue ti sara nzoni na azo ti Nzapa. Mbi hunda na ala mingi, a-ita, 16ti ma yanga ti azo tongaso. Ambeni zo na a-ita ni so ayeke sara kua si ala yeke baa pasi legeoko: ala ma nga yanga ti azo ni. 17Mbi yeke na ngia ndali ti gango ti Stefanas, Fortunatus na Akaikus. Ala, a-ita ti Korente, ala yeke na tere ti mbi pepe, me azo ota so asara ye so ala, a-ita, alingbi fade ti sara na mbi, 18ngbanga ti so a-ita ota so asara si be ti mbi na ti ala so angba kâ ade. Ala gi ti hinga nzoni ye so azo tongaso ayeke sara! 19A-Eglize so ayeke na sese ti Azii abara ala. Akilas na Priscille, na azo ti Eglize so ayeke bongbi na da ti ala abara ala mingi na iri ti Kota Gbia so asara si e na ala e ga oko. 20A-ita so kue ayeke ge abara ala. Ala bara tere na popo ti ala na lege ti sungo ngbangba so ayeke nzoni na le ti Nzapa. 21Mbi Paul, mbi wani laa mbi su atënë so: mbi bara ala. 22Tongana mbeni zo aye Kota Gbia pepe, ayeke nzoni a deba lo! Maranata! – Kota Gbia, mo ga! – 23Ayeke nzoni Kota Gbia Jésus asara nzoni be na ala! 24Na lege ti gango so e ga oko na Jésus Christ, mbi ye ala kue.
Copyright
Learn More


text:
SARA YE NA MABE TONGANA TI ALA | TIMOTHÉE
“Molenge ti mbi so mbi ndoye lo mingi nga so lo yeke be-ta-zo na yâ ti Seigneur”
TIMOTHÉE angbâ ti tambela na ndo ti lege, na peko ti lo akomanse ti yo na yanga-da ti lo awe. Li ti lo ayeke gi na ndo ti aye so ayeke ku lo na devant. Amba ti lo la ayeke na devant, na ala ngbâ ti hon na yâ ti ando so Timothée ahinga ni bien. Kodoro so ala zia na peko ti ala ayeke gbata ti Lystre, so ayeke na li ti mbeni hoto. Na ngoi so Timothée apensé na mama ti lo nga na âta ti lo ti wali, so tere ti ala anzere fade nga so ngu ti lê ti ala aye fade ti sigigi na ngoi so ala yeke bâ lo na hongo ni, ngia asara lo. A lingbi lo kiri ti bara ala encore ti tanga ni?
Bazengele Paul atourné abâ Timothée, na lo he ngia kete na lo ti encouragé maseka-koli ni. Lo hinga so Timothée ayeke ka kamene kete, na a lingbi lo tiri na ni. Me, a nzere na lo ti bâ so Timothée asara ye na mbeto ape. Timothée angbâ maseka, peut-être lo yeke na ngu bale-use tongaso, na lo mû nengo na Paul mingi nga lo ye lo mingi. Fadeso, Timothée ayeke voyagé legeoko na kpengba koli so, so aye kua ti Nzapa mingi so, na voyage ni so ayeke hon na Timothée akilomètre mingi, yongoro na kodoro ti lo. Ala yeke sara avoyage ni na gere nga na bateau, na ala yeke tingbi ande na akpale mingi na lege. Wala Timothée ayeke kiri na kodoro ti lo mbeni lâ ande la? Lo hinga ape.
Nyen la ague na maseka-koli so ti yeda ti sara mara ti tambela ni so? Nyen la lo yeke wara na peko ti mara ti asacrifice ni so? Nga, nyen la e lingbi ti manda na lege ti tapande ti mabe ti Timothée so?
“NGBENE YE SO MO DE FOROTO”
Peut-être Lystre ayeke kodoro ti Timothée. Tongana a yeke tongaso, zia e kiri na peko angu use wala ota. Lystre ni ayeke mbeni kete gbata, na dutingo ti azo ni ayeke gi simple nga ngu ayeke sua na yâ ti popo-hoto ni. Peut-être azo ni ahinga yanga ti Grec, me ala ngbâ lakue ti tene yanga ti Lycaonien, so ayeke kete yanga ti kodoro ti ndo ni so. Mbeni lâ, mbeni kpale atï na yâ ti gbata ni. Ambeni missionnaire use, bazengele Paul nga na Barnabas, kamarade ti lo ti voyage, asi na Lystre ni. Ala londo na Iconium, mbeni kota gbata so ayeke nduru na Lystre ni la ala ga. Na ngoi so ala fa tënë na mbeni ndo so azo ayeke dä gbani, lê ti Paul atï na ndo ti mbeni koli so ayeke zo ti bubango gere, so afa so lo yeke tâ na mabe. Ni la, Paul asara miracle, lo sava koli ni.—Kusala 14:5-10.
Na bango ni, mingi ti azo ti Lystre ni amä na bê na atënë ti tere ti ndo ni so, so a tene ândö anzapa amû tere ti azo, na ala ga lani na kodoro ni so. Ni la, azo ni amû Paul tongana Hermès nga ala mû Barnabas tongana Zeus! Ala ye ti mû asandaga na akoli use so. Me, Paul na Barnabas, so ayeke azo so ahinga ti sara tere ti ala kete, ake na ala ti sara ni.—Kusala 14:11-18.
Me, mbeni kete wungo ti azo ti Lystre ni abâ azo ni so pëpe tongana ambeni nzapa ti ala la aga, me ala bâ ala tongana amba ti ala azo, so aga ti fa na ala anzoni ye. Na tapande, Eunice, mbeni wali-Juif so amû mbeni koli Grec, * nga na mama ti lo, Loïs, ayeke lani na ngia mingi ti mä Paul na Barnabas. Ala mä so Messie aga na lo sara lani si gbâ ti aprophétie, so andu lo, aga tâ tënë, na a yeke lani mbeni tënë so aJuif kue ayeke ku kungo ti mä ni.
Tara ti bâ ye so vizite ti Paul so asara na ndo ti Timothée. “Ngbene ye so [Timothée ade] foroto,” a fa na lo ti ye ambage ti Mbeti ti Nzapa so a sû lani na Hébreu (2 Timothée 3:15). Legeoko tongana ti mama ti lo nga na âta ti lo, Timothée abâ so Paul na Barnabas ayeke fa lani tâ tënë na ndo ti Messie. Nga, pensé na ndo ti koli so gere ti lo use kue abuba si Paul asava lo so. Peut-être na ngoi so Timothée angbâ kete, lo yeke bâ ka koli ni so mingi na ndo ti alege ti Lystre. Me fadeso, lo bâ koli ni so ayeke tambela, na depuis so a dü na lo, kozo ti tene lo tambela la! A yeke ye ti dongo bê ape so Eunice na Loïs aga lani Chrétien, na Timothée nga kue asara tongaso. Laso, a-âta nga na ababâ na amama alingbi ti manda ye mingi na mbage ti Loïs nga na Eunice. Mo lingbi ti sara kue ti duti mbeni nzoni tapande ndali ti amaseka?
“E HON NA YÂ TI AYE TI VUNDU MINGI”
Tere ti azo so aga lani aChrétien na Lystre adoit ti nzere mingi na ngoi so ala manda ye na ndo ti beku so adisciple ti Christ ayeke na ni. Me, ala manda nga so dutingo disciple ti Christ ni ayeke ye ti ngia ape. Ambeni Juif alondo na Iconium nga na Antioche ala ga na Lystre ni ge, ala handa azo ti Lystre ni, ti londo na tere ti Paul na Barnabas. Ambeni sioni zo ni aga na tere ti Paul, ala komanse ti bo lo na tênë. Ala bo lo ngbii lo tï na sese. Azo ni agboto lo asigigi na ni na gigi ti gbata ni, na ala zia lo kâ ndali ti so ala bâ ti ala atene lo kui awe.—Kusala 14:19.
Me, adisciple ti Lystre ni ague na tere ti Paul, ala ngoro lo kue. Ala ye ti bâ, lo sara tere ti lo, lo londo; ye so asara si bê ti ala kue adë. Me sân mbeto, Paul akiri encore gi na yâ ti gbata ti Lystre ni! Na ndade ni, lo na Barnabas aquitté ala gue na Derbé ti sara kua ti fango tënë ti ala kâ. Na peko ti so ala sara gbâ ti adisciple kâ, ala mû courage, ala kiri encore gi na Lystre ni, atâa so a peut ti ga na kpale na ala. Ala kiri kâ ti sara nyen? Bible atene, ala kiri kâ ti “kpengba âme ti adisciple ni na ala wa ala mingi ti ngbâ na yâ ti mabe.” Tara ti bâ Timothée so lo zi lê ti lo kota, ti mä Paul na Barnabas na ngoi so ala yeke fa na aChrétien ni so beku ti ala ti kekereke la ayeke kota ye mingi ahon aye so ala yeke wara laso. Ala tene: “A lingbi e hon na yâ ti aye ti vundu mingi si e lï na yâ ti royaume ti Nzapa.”—Kusala 14:20-22.
Timothée abâ biani so Paul asara ye alingbi na atënë so. Paul atingbi na aye ti vundu, me lo gbu ngangu na yâ ni, tongaso si lo lingbi ti fa nzoni tënë na azo. Ge, Timothée ahinga so, tongana lo mû tapande ti Paul, azo ti Lystre ni ayeke gi ande ti kanga lege na lo; même babâ ti lo nga kue apeut ti kanga lege na lo. Me, Timothée ayeke zia pëpe si mara ti aye tongaso ague na lo ti zia lege ti desizion so lo mû ti sara na Nzapa. Laso, e yeke wara amaseka mingi so asara ye tongana Timothée. Na lege ti ndara, ala soro ti sara kamarade gi na azo so ayeke na kpengba mabe, wala azo so apeut ti mû anzoni wango na ala nga ti kpengba ala. Nga, ala zia pëpe si akangango lege asara si ala dö lege ti sarango na tâ Nzapa azia.
‘AITA AYEKE SARA NZONI TËNË TI LO MINGI’
Tongana ti so e tene fade kozo, a yeke ngu use wala ngu ota na pekoni la si Paul akiri ti fani use ni na Lystre. Tara ti bâ ngia so ayeke na yâ ti da ti aTimothée, na ngoi so Paul asi, na ti so ni so, lo na Silas la aga. Tere ti Paul nga kue adoit ti nzere lani mingi. Lo bâ na lê ti lo wani tongana nyen la angongoa ti tâ tënë so lo lu lani na Lystre amaï. A nzere mingi na Paul ti bâ Loïs nga na molenge ti lo ti wali, Eunice, so fadeso ala ga akpengba wali-Chrétien, so ayeke na ‘mabe so ayeke ti handango lê ti zo oko pëpe’. (2 Timothée 1:5). Ka ti maseka Timothée ayeke tongana nyen?
Paul amä so, depuis na peko ti kozo gango ti lo so, maseka Timothée ayeke sara a-effort mingi. ‘Aita ayeke sara nzoni tënë ti lo mingi’, me gi na Lystre awe ape me nga na Iconium, so ayo kilomètre 32 na mbage ti nord-est (Kusala 16:2). Nyen la lo sara si aita ayeke tene nzoni tënë ti lo tongaso?
A yeke wara na yâ ti “aMbeti so ayeke nzoni-kue”, so mama ti Timothée nga na âta ti lo afa na lo “ngbene ye so [lo] de foroto”, ambeni pendere wango ndali ti amaseka (2 Timothée 3:15). Bâ tapande ti mbeni wango ni: “Fadeso, mo dabe mo na Lo so acréé mo, na lâ ti pendere ti mo.” (Zo-ti-fa-tene 12:3). Atënë so asara ye mingi na ndo ti Timothée na peko ti so lo ga Chrétien. Timothée abâ so mbeni nzoni lege ti tene ni dabe ti ni na Lo so acréé ni ayeke ti fa nzoni tënë na ndo ti Christ, so ayeke Molenge ti Nzapa. Yeke yeke, Timothée amanda ti hon ndo ti kamene, so asara si lo kiri na peko, nga ti fa na azo nzoni tënë na ndo ti Jésus Christ, sân mbeto.
Azo so amû li ni lani na yâ ti acongrégation ni abâ nga a-effort so Timothée asara. Bê ti ala adoit ti dö lani ti bâ tongana nyen la maseka-koli so ayeke fa ye nga lo yeke kpengba azo so ayeke na tere ti lo. Me, kota ye ni ahon kue ayeke so Jéhovah ayeke bâ lani Timothée. Nzapa asara si a tene lani ambeni tënë ti prophétie na ndo ti lo, so andu akua so lo yeke sara ndali ti gbâ ti acongrégation. Na ngoi so Paul asi, lo bâ so Timothée apeut ti aidé lo na yâ ti avoyage ti lo ti missionnaire. Aita-koli ti Lystre ni ayeda. Ala zia maboko ti ala na ndo ti maseka-koli ni ti fa so a soro lo ti sara na Jéhovah Nzapa mbeni kua so ayeke nde.—1 Timothée 1:18; 4:14.
Peut-être li ti Timothée akpe lani ndali ti confiance so a sara na lo so, si a mû na lo kota kua ni so. A leke lo ndali ti tambela ni. * Babâ ti lo, so ayeke Chrétien ape so, asara ye tongana nyen ndali ti kua ti missionnaire so molenge ti lo ayeke gue ti sara? Lo doit lani ti leke na li ti lo gbâ ti ambeni ye nde ndali ti molenge ti lo. Ka ti mama ti Timothée nga na âta ti lo ayeke tongana nyen? Tere ti ala anzere, atâa so ala yeke gi bê ti ala na ndo ti nzoni duti ti molenge ni? A peut gi ti si tongaso.
Ye so e hinga ayeke so Timothée ague lani. Tongana ti so e tene fade na tongo nda ni, na ndapre, lo komanse tambela ni legeoko na bazengele Paul. Na ngoi so lo komanse ti zia Lystre na peko ti lo, akete kete tênë so lo yeke dö ni na gbe ti gere ti lo nga na apere so lo yeke dö ndo ni afa na Timothée so lo komanse ti hon ayo na kodoro ti lo awe, ti gue na mbeni ndo so lo hinga ni ape. Na peko ti mbeni yongoro tambela, akoli ota so asi na Iconium. Timothée akomanse ti bâ tongana nyen la Paul na Silas ayeke mû ambela so abazengele nga na a-ancien so ayeke na Jérusalem amû ti tene aChrétien ti Iconium ni asara ye alingbi na ni nga ala yeke kpengba mabe ti azo ni (Kusala 16:4, 5). Me, so ayeke gi tongo nda ni la.
Na peko ti so amissionnaire so ague asara vizite na congrégation ti Galatie, so ayeke mbeni kete gbata ti Rome, ala zia ndo ni, ala tambela akilomètre mingi ti gue na Phrygie, na mbage ti nord nga na pekoni, ala gue na mbage ti ouest. Teti so ala yeke sara gi ye alingbi na ye so yingo vulu atene na ala, ala gue na Troas, na pekoni ala mû bateau ala gue na Macédoine (Kusala 16:6-12). Ge, Paul abâ so Timothée apeut ti mû maboko nzoni. Tongaso, lo zia Timothée ni na kodoro ti Bérée, lo na Silas (Kusala 17:14). Lo tokua même maseka-koli so lo oko na Thessalonique. Kâ, Timothée asara gi mara ti aye so lo bâ Paul na Silas ayeke sara ka, nga lo kpengba mabe ti aChrétien so ayeke kâ.—1 aThessalonicien 3:1-3.
A si na mbeni ngoi, Paul asû tënë so na ndo ti Timothée, lo tene: “Mbi yeke na mbeni zo nde pëpe so ayeke na mara ti bibe ti lo so na so abi bê ti lo biani na ala.” (aPhilippien 2:20). Nzoni sarango ye ti Timothée so aga gi gbagburu tongaso ape. Ti wara mara ti nzoni sarango ye ni so, Timothée asara kua ngangu, na bê ti lo kue, nga lo gbu ngangu na yâ ti akota kpale so lo tingbi na ni. So ti mo nzoni tapande ndali ti amaseka laso! A yeke nzoni ala hinga so nzoni sarango ye ti ala wani la ayeke sara si azo atene nzoni tënë ti ala. Ni la, tongana mo yeke maseka, mo yeke na pasa ti wara nzoni iri, tongana mo zia Jéhovah Nzapa na kozo ndo na yâ ti gigi ti mo nga tongana mo sara ye na nzoni bê na mbage ti azo nga mo ne ala.
“MO SARA KUE TI SI NA MBI GE”
Timothée asara kua na tere ti bazengele Paul, so ayeke kamarade ti lo, teti angu 14 tongaso. Tongana asioni ye asi na Paul, lo kue aye ni asi na lo, tongana ayeke nga ti nzoni ni, lo nga kue lo wara ni (2 aCorinthien 11:24-27). A bi même Timothée na da ti kanga, ndali ti mabe ti lo (aHébreu 13:23). Legeoko tongana Paul, lo yeke na ndoye mingi ndali ti aita ti lo Chrétien nga lo bi bê ti lo na ala mingi. Paul atokua lani mbeni mbeti na lo, lo tene: “Mbi ye mingi ti bâ mo.” (2 Timothée 1:4). Timothée asara mara ye ti Paul, na lege so lo manda ti “toto legeoko na azo so atoto”, so ti tene lo zia tere ti lo na place ti ala tongaso si lo peut ti kpengba ala nga ti dë bê ti ala (aRomain 12:15). Tongana e nga kue e sara tongaso, a yeke duti ande nzoni mingi!
A si na mbeni ngoi, Timothée aga mbeni kpengba Chrétien so ahinga ti mû li ni nzoni. Paul amû na lo kua ti tene lo sara vizite na acongrégation, ti kpengba ala, me nga ti tene lo soro ambeni koli, so alingbi, tongaso si ala sara kua tongana a-ancien nga na awakua ti mungo maboko.—1 Timothée 5:22.
Paul aye lani tënë ti Timothée mingi. Lo mû na lo anzoni wango, tongana ti so mbeni babâ ayeke mû na mbeni maseka-koli. Lo wa Timothée ti bata kua so a mû na lo so nzoni, ti ngbâ ti sara effort ti gue guengo na devant (1 Timothée 4:15, 16). Lo wa nga Timothée ti zia si dutingo ti lo ti maseka, nga peut-être ambeni sarango ye so a dü lo na ni, asara pëpe si lo kanga lê na ndo ti ambeni sarango ye so ayeke na lege ni ape (1 Timothée 1:3; 4:6, 7, 11, 12). Paul afa même na lo ye so lo peut ti sara ndali ti kpale ti seni so lo yeke ka na ni, so peut-être ayeke maux d’estomac.—1 Timothée 5:23.
Na ngoi so Paul ahinga atene fini ti lo aga nduru ti hunzi awe, ndali ti so, peut-être, a leke ti fâ lo, lo tokua mbeni ndangba mbeti na Timothée. Na yâ ni, lo tene mbeni tënë so asara zo mawa, lo tene: “Mo sara kue ti si na mbi ge hio si.” (2 Timothée 4:9). Paul aye Timothée mingi; lo iri lo “molenge ti mbi so mbi ndoye lo mingi nga so lo yeke be-ta-zo na yâ ti Seigneur.” (1 aCorinthien 4:17). Lo ye ti tene kamarade ti lo aduti na tere ti lo, ndali ti so lo ga nduru ti kui. A yeke nzoni e oko oko kue e hunda tere ti e: ‘Tongana azo ayeke na yâ ti kpale, eskê ala bâ mbi tongana mbeni zo so apeut ti dë bê ti ala?’
Eskê Timothée awara lege lani hio ti gue ti bâ Paul? E hinga ape. Ye so e hinga ayeke so, lakue, lo yeke sara ka effort ti aidé Paul, nga na ambeni zo, na ti dë bê ti ala. Lo sara ye alingbi na nda ti iri ti lo Timothée ni, so aye ti tene “Zo so amû gonda na Nzapa.” Timothée azia pendere tapande mingi na e kue, ti mû peko ni, atâa amaseka wala ambakoro.
^ par. 20 Paul ahunda lani ti tene a fâ Timothée na ganza, na lo yeda. Lo sara ni pëpe ndali ti so a yeke mbeni ye so a hunda na aChrétien ti sara, me a yeke ndali ti so Paul aye pëpe si aJuif so ala yeke fa ande tënë na ala awara mbeni raison ti ke ti mä ala, ndali ti so babâ ti Timothée ayeke ti lo Juif ape.—Kusala 16:3.


text:
15: Wali ti Lot
LOT na sewa ti lo nga na Abraham aduti na sese ti Canaan. Mbeni lâ Abraham atene na Lot, lo tene: ‘Sese ni alingbi na anyama ti mo nga na anyama ti mbi pëpe. Mbi hunda na mo ti tene e kangbi tere. Tongana mo gue na mbage so, mbi yeke gue na mbage so kâ.’
Lot abâ sese ni. Lo bâ mbeni mbage ni ayeke pendere mingi, na ngu nga na gbâ ti pere ayeke dä teti anyama ti lo. A yeke benyama ti Jourdain. Tongaso, Lot na sewa ti lo nga na anyama ti lo ague kâ, si na nda ni ala sara kodoro na gbata ti Sodome.
Azo ti Sodome ayeke lani sioni mingi. Sioni ti ala aso bê ti Lot mingi ndali ti so lo yeke nzoni zo. Sioni ti ala aso nga bê ti Nzapa. Ni la si Nzapa atokua a-ange use ti tene na Lot so lo yeke futi Sodome na kodoro so ayeke nduru na ni, Gomorrhe.
A-ange ni atene na Lot: ‘Gue hio! Mû wali ti mo na amolenge ti mo ti wali use kue na sigigi na yâ ti kodoro so!’ Lot na sewa ti lo ayeke sara ye gi yeke, si a-ange ni agbu tïtî ala na asigigi na ala na yâ ti kodoro ni. Oko ti a-ange ni atene: ‘Ala kpe! Ala bâ ndo na peko pëpe! Ala gue na mbage ti akete hoto si ala kui pëpe!’
Lot na amolenge ti lo ti wali use kue amä yanga, ala kpe kodoro ti Sodome. Ala luti kete pëpe na ala bâ ndo na peko pëpe. Me wali ti Lot amä yanga pëpe. Tongana ala kpe kete awe, wali ni aluti na lo bâ ndo na peko. Tongaso, wali ti Lot aga ingo, a londo na li ti lo ti si na gere ti lo. Mo bâ lo na lê ti foto so?
E lingbi ti manda ye mingi ge. A fa so Nzapa ayeke bata azo so amä yanga ti lo, me azo so ake yanga ti lo ayeke ngbâ na fini pëpe.
Genèse 13:5-13; 18:20-33; 19:1-29; Luc 17:28-32; 2 Pierre 2:6-8.
Ahundango tënë
- Ngbanga ti nyen Abraham na Lot akangbi yâ ti ala?
- Ngbanga ti nyen Lot asoro ti duti na Sodome?
- Azo ti Sodome ayeke lani tongana nyen?
- A-ange use agboto mê ti Lot, ala tene nyen?
- Ngbanga ti nyen wali ti Lot aga ingo, a londo na li ti lo ti si na gere ti lo?
- E lingbi ti manda nyen na lege ti ye so asi na wali ti Lot?
Ambeni hundango tënë
- Diko Genèse 13:5-13.
Na ndo ti tënë ti lekengo akpale na popo ti azo, e lingbi ti manda nyen na mbage ti Abraham? (Gen. 13:8, 9; aRom. 12:10; aPhil. 2:3, 4).
- Diko Genèse 18:20-33.
Tongana nyen sarango ye ti Jéhovah na mbage ti Abraham asara si e hinga biani na bê ti e so Jéhovah na Jésus ayeke fâ ande ngbanga na lege ni? (Gen. 18:25, 26; Mat. 25:31-33).
- Diko Genèse 19:1-29.
Mbaï ti Bible so afa so Nzapa ayeke bâ bungbingo ti koli na koli wala wali na wali tongana nyen? (Gen. 19:5, 13; Lév. 20:13).
Kangbi wa e bâ na yâ ti sarango ye ti Lot na ti Abraham tongana Nzapa ahunda na ala ti sara mbeni ye? E lingbi ti manda nyen dä? (Gen. 19:15, 16, 19, 20; 22:3).
- Diko Luc 17:28-32.
Na yâ ti bê ti lo, wali ti Lot ayeke bâ lani aye ti mitele tongana nyen? Ye so afa na e ti sara hange na nyen? (Luc 12:15; 17:31, 32; Mat. 6:19-21, 25).
- Diko 2 Pierre 2:6-8.
Na tapande ti Lot, tongana nyen a lingbi e bâ azo so e yeke bâ tere na ala lakue na so asara aye ti sioni? (Ezéch. 9:4; 1 Jean 2:15-17).


text:
1A-ita, mbi yeke kiri ti dabe ti ala na ndö ti Nzoni Tënë so mbi fa na ala, ala yamba ni si be ti ala ayeke gi na ndö ni so. 2Tongana ala bata Nzoni Tënë ni tongana ti so mbi fa na ala, fade ala yeke soo kuâ gi na lege ni. Tongana ala bata ni na legeni pepe, andaa mabe ti ala ayeke senge senge. 3Kozo ye so mbi fa na ala ayeke tënë so mbi wani mbi ma: Christ akui ndali ti siokpari ti e tongana ti so Mbeti ti Nzapa atene. 4A lu lo, na lango ota ni, lo zingo na kuâ tongana ti so Mbeti ti Nzapa atene. 5Lo si na Pierre, na pekoni, lo si na adisiple baleoko na use. 6Na pekoni, lo si na azo so wungo ti ala ahon ngbangbo oku – mingi na popo ti ala angba na fini laso, ambeni akui awe –. 7Na pekoni, lo si na Jacques, na pekoni, lo si na awatokua kue. 8Tanga ti zo so lo si na lo ayeke mbi, mbi so mbi yeke tongana mbeni molenge so a du lo kozo si ngoi ti dungo lo alingbi. 9Biani, mbi yeke kete ahon awatokua kue; mbi lingbi nga titene a iri mbi watokua pepe, ngbanga ti so mbi sara ngangu na azo ti Eglize ti Nzapa. 10Me ndali ti nzoni be ti Nzapa, mbi ga zo so ala yeke baa lo laso so; nzoni be so Nzapa asara na mbi, peko ni angba senge pepe. Mbi sara kua ahon atanga ti awatokua kue, andaa mbi laa mbi sara kua ni pepe, me Nzapa so ayeke na mbi laa asara kua ni na lege ti nzoni be ti lo. 11Tongaso, ataa mbi wala ambeni watokua ni, tënë so e yeke fa laa, tënë so ala ma na be na ni nga laa, a-ita. 12So e yeke fa tënë e tene, Christ azingo na kuâ awe so, asara tongana nyen si ambeni zo na popo ti ala ayeke tene akuâ ayeke zingo ande pepe so? 13Tongana zingongo ti akuâ ayeke daa pepe, andaa Christ nga azingo na kuâ pepe. 14Tongana Christ azingo na kuâ pepe, andaa tënë so e yeke fa ayeke senge senge, mabe ti e nga ayeke gi senge senge. 15Tongana akuâ ayeke zingo biani pepe, so afa atene, Nzapa azingo Christ na kuâ pepe. Tongana ye ni ayeke tongaso, andaa e yeke azo ti tenengo mvene na li ti Nzapa, ngbanga ti so e tene, lo zingo Christ na kuâ. 16Tongana akuâ ayeke zingo pepe, so aye ti tene, Christ nga azingo na kuâ pepe. 17Tongana Christ azingo na kuâ pepe, andaa mabe ti ala ayeke senge senge, siokpari ti ala angba na li ti ala. 18So aye ti fa nga atene, ala so aga oko na Christ si ala kui so, ala girisa biani awe. 19Tongana ye so e zia be ti e ti ku na maboko ti Christ ayeke gi fini so e yeke na ni laso, andaa e yeke azo ti mawa ahon azo kue! 20Me ye ni ayeke tongaso pepe: Christ azingo na kuâ kozoni ti fa biani so azo so akui ayeke zingo ande na kuâ. 21Biani, so kuâ aga na dunia so na lege ti zo oko, na lege ti zo oko nga si lege ti zingongo ti akuâ azi na azo. 22Tongana ti so azo kue ayeke kui ndali ti so ala yeke oko na Adam, legeoko nga fade azo kue ayeke wara lege ti duti na fini ndali ti gango so ala ga oko na Christ. 23Me fade zo oko oko ayeke zingo na kuâ tongana ngoi ti lo alingbi: kozo zo so azingo na kuâ ayeke Christ; na pekoni, fade azo ti Christ laa ayeke zingo na kuâ na lango ti gango ti lo. 24Na peko ti so Christ akinda ngangu ti ayingo so kue ayeke na komandema awe, fade aye kue ayeke si na ndani si Christ ayeke kiri na mbata ti gbia ni na Nzapa Babâ. 25Biani, alingbi Christ ale-gbia ngbii Nzapa azia awato ti lo kue na gbe ti gere ti lo. 26Ndangba wato so lo yeke nika lo ayeke kuâ. 27Biani, Mbeti ti Nzapa atene: “Nzapa azia ye kue na gbe ti gere ti lo.” Me so aye ti tene, Nzapa so azia ye kue na gbe ti Christ so, lo wani lo yeke na gbe ti Christ pepe. 28Tongana ye kue aga na gbe ti Christ awe, fade Molenge ni ayeke duti na gbe ti Nzapa so asara titene ye kue aga na gbe ti lo so. Tongaso laa Nzapa ayeke le-gbia biani na ndö ti ye kue. 29Tongana ye ni ayeke tongaso pepe, nyen laa azo so ayeke wara bateme ndali ti akuâ so ayeke gi? Tongana akuâ ayeke zingo pepe, ngbanga ti nyen si azo ni ayeke hunda titene ala wara bateme ndali ti akuâ ni? 30Me ti e, ngbanga ti nyen laa na ngoi kue, e yeke gue na le ti kuâ so? 31Lakue, kuâ ayeke gi mbi gingo, taa-tënë, a-ita! Taa-tënë, mbi yeke gonda tere ti mbi ndali ti ala, ala so e na ala e ga oko na Kota Gbia ti e Jésus Christ awe. 32Tongana mbi zia be ti mbi gi na ndö ti tënë ti azo, nda ti tiri so mbi tiri na azo so ayeke tongana asioni nyama ti ngonda na gbata ti Efeze so ayeke nyen? Tongana akuâ ayeke zingo pepe, tongana ti so ambeni zo ayeke tene: “E te, e nyon, ngbanga ti so kekereke, e yeke kui ti e kuingo.” 33Ala handa tere ti ala pepe. “Mo mu peko ti zo ti sioni, mo yeke ga zo ti sioni.” 34Ala sara ye tongana azo so li ti ala ayeke daa, ala sara siokpari pepe! Biani, ambeni zo na popo ti ala ahinga Nzapa pepe. A-ita, mbi yeke tene tënë so ti zia kamene na le ti ala. 35Fade mbeni zo ayeke hunda ndo, atene: “Fade akuâ ayeke zingo tongana nyen? Tere wa laa ala yeke duti na ni?” 36Zo ti buba, gbu li ti mo kete si! Le ti kobe so mo yeke lu, tongana akui si fini ni asigigi na peko ni. 37Ye so mo yeke lu ayeke keke ti kobe ni pepe, me ayeke gi asenge le ni, le ti ble wala mbeni le ti kobe nde. 38Na pekoni, Nzapa ayeke mu mbeni tere na le ti kobe ni tongana ti so be ti lo aye; le ti kobe oko oko ayeke wara tere so alingbi na lo wani. 39Tere ti aye so kue ayeke na fini ayeke nde nde: tere ti azo ayeke nde, tere ti anyama ayeke nde, tere ti andeke ayeke nde si tere ti asusu nga ayeke nde. 40Tere ti aye ti yayu ayeke daa si tere ti aye ti sese ayeke nga daa; pendere ti aye ti yayu ayeke nde na pendere ti aye ti sese. 41Pendere ti lâ ayeke nde, pendere ti nze ayeke nde, pendere ti atongoro ayeke nde; ataa na popo ti atongoro, pendere ti ala ayeke nde nde. 42Fade ye ni ayeke duti tongaso na zingongo ti akuâ. Tere so a lu ni, ayeke tere so ayeke buba; tere so a zingo ni na kuâ, ayeke kiri ti buba pepe. 43Tere so a lu ni, ayeke tere so zo ayeke na nzara ti baa ni pepe; tere so a zingo ni na kuâ, ayeke tere so a yeke gonda ni; tere so a lu ni, ayeke tere so awoko; tere so a zingo ni na kuâ ayeke tere so ayeke na ngangu. 44Tere so a lu ni, ayeke tere ti senge zo ti sese; tere so a zingo ni na kuâ, ayeke tere so Yingo ti Nzapa amu fini na ni. Tongaso, tere ti senge zo ti sese ayeke daa; tere so Yingo ti Nzapa ayeke mu fini na ni, ayeke nga daa. 45Ndani laa Mbeti ti Nzapa atene: “Adam so ayeke kozo zo, aga zo so ayeke na fini”; me Christ so ayeke nga Adam ti ndani, ayeke Yingo so ayeke mu fini na zo. 46Zo so aga kozoni ayeke zo ti Yingo pepe, me senge zo ti sese; zo ti Yingo aga na pekoni. 47Kozo zo so Nzapa amu sese si asara na lo, ayeke zo ti sese; use zo ni alondo ti lo na yayu si aga. 48Azo ti sese ayeke gi tongana lo so Nzapa amu sese si asara na lo. Azo ti yayu ayeke gi tongana lo so alondo na yayu si aga. 49Tongana ti so e kpa tere na lo so Nzapa amu sese asara na lo, fade e yeke kpa tere na lo so alondo na yayu si aga. 50A-ita, tënë so mbi tene ayeke so: tere ti e ti zo alingbi ti li na ya ti Kodro-gbia ti Nzapa pepe; ye so ayeke buba bubango alingbi ti wara lege ti ngba na fini lakue lakue pepe. 51Mbi ye ti fa na ala mbeni ye so angba na hondengo ni: fade e yeke kui kue pepe, me fade tere ti e kue ayeke ga nde 52gi hio tongaso, tongana ti so zo ayeke ko le ti lo na ndembe so tanga ti tatalita ayeke toto. Biani, na ndembe so tatalita ni ayeke toto, akuâ ayeke zingo na mbeni tere so ayeke kiri ti buba pepe; ti e, tere ti e ayeke ga nde. 53Alingbi tere so ayeke buba aga tere so ayeke kiri ti buba pepe; tere so ayeke kui aga tere so alingbi ti kui pepe. 54Tongana tere so ayeke buba aga tere so akiri ti buba pepe si tere so ayeke kui aga tere so alingbi ti kui pepe, fade tënë so Mbeti ti Nzapa atene ayeke ga taa-tënë. Mbeti ni atene: “A buba kuâ biani biani awe, a so benda na ndö ti lo biani awe!” 55“Kuâ, ngangu so mo yeke hon ndö ti azo na ni so ayeke na ndo wa? Kuâ, ye so mo yeke fâ azo na ni so ayeke na ndo wa?” 56Ye so kuâ ayeke fâ azo na ni ayeke siokpari; ye so amu ngangu na siokpari ayeke ndia. 57Me e mu singila na Nzapa so ayeke sara titene, na lege ti Kota Gbia ti e Jésus Christ, e so benda! 58Tongaso, a-ita ti mbi so mbi ye ala mingi, ala luti ngangu, ye ayingi ala pepe! Ala ngba lakue na sarango kua ti Kota Gbia. Ayeke nzoni, ala hinga atene, kua so ala yeke sara na Kota Gbia, peko ni ayeke ngba senge pepe.
Copyright
Learn More


text:
CHAPITRE 132
“Ti tâ tënë ni, koli so ayeke fade Molenge ti Nzapa”
MATTHIEU 27:45-56 MARC 15:33-41 LUC 23:44-49 JEAN 19:25-30
JÉSUS AKUI NA NDO TI KEKE NI
MBENI YE SO ADE TI SI LÂ OKO APE APASSÉ NA NGOI TI KUÂ TI JÉSUS
A yeke fadeso na “ngbonga omene,” wala na midi. Mbeni vukongo ndo atï “na ndo ti kodro ni kue juska nduru na ngbonga gumbaya”, wala na ngbonga ota ti peko ti midi (Marc 15:33). A yeke nze la aga aluti na popo ti sese na lâ ape. Ye tongaso ayeke si ka na ngoi so nze asigi fini fini, me ngoi ti Pâque la a yeke dä so, ngoi so nze aga kota awe. Nga, vukongo ndo ti so ni so aninga ahon ti so nze akanga lê ti lâ. Nzapa la atokua vukongo ndo ni so!
Tara ti bâ ye so asara na ndo ti azo ti hengo Jésus. Na ngoi ti vukongo ndo ni so, ambeni wali osio aga nduru na keke ti pasi ni. A yeke mama ti Jésus, Salomé, Marie ti Magdala nga na Marie mama ti bazengele Jacques Kete.
Bazengele Jean na mama ti Jésus, so vundu ahon ndo ti lo, “ayeke luti nduru na keke ti pasi” ni. Marie abâ so molenge so lo dü lo nga lo bata lo so la ayeke bâ pasi ge so. Ti lo, a yeke tongana ti so ‘mbeni yongoro épée la akpo’ lo (Jean 19:25; Luc 2:35). Me, atâa so Jésus angbâ ti bâ pasi, nzoni duti ti mama ti lo la agbu bê ti lo. Lo sara effort lo sara li ti lo na mbage ti Jean, na lo tene na mama ti lo, lo tene: “Wali, bâ molenge ti mo la!” Na pekoni, lo sara li ti lo na mbage ti Marie, na lo tene na Jean: “Bâ, mama ti mo la!”—Jean 19:26, 27.
Jésus azia mama ti lo, so peut-être fadeso lo yeke mbeni wali-mua, na tïtî bazengele so lo ye lo mingi, ti tene lo bâ lege ti mama ti lo ni. Jésus ahinga so aita ti lo, so Marie adü, ade ti mä na bê na lo ape. Ni la, lo gi ti leke aye ndali ti nzoni duti ti mama ti lo na lege ti yingo nga na ti mitele kue biani. Pendere tapande la Jésus azia na e so.
Na ngoi so vukongo ndo ni ahunzi, Jésus atene: “Nzara ti ngu asara mbi.” A yeke mbeni prophétie la aga tâ tënë so (Jean 19:28; Psaume 22:15). Jésus ahinga so Babâ ti lo azi ngangu ti lo na ndo ti lo awe, tongaso si a tara dutingo be-ta-zo ti lo nzoni. Jésus adekongo, peut-être na yanga ti Araméen ti Galilée, lo tene: “Eli, Eli, lama sabachthani?”, so nda ni aye ti tene: “Nzapa ti mbi, Nzapa ti mbi, mo zia mbi ngbanga ti nyen?” Me tongana ambeni na popo ti ala so aluti nduru na ndo ni so, amä tënë so, ala tene: “Bâ, lo yeke iri Élie.” Mbeni zo akpe loro, lo ndûru ndokoro na yâ ti kpingo vin, lo zia ni na li ti keke ti sosongo, lo mû ni na lo ti tene lo nyon, lo tene: “Ala zia lo. Zia e bâ wala Élie ayeke ga ti mû lo ti zia lo na sese.”—Marc 15:34-36.
Na pekoni, Jésus adekongo atene: “Ye kue ahunzi awe!” (Jean 19:30). Biani, Jésus asara ye kue so Babâ ti lo atokua lo na sese ge ti sara ni. Na nda ni, Jésus atene: “Babâ, mbi zia yingo ti mbi na maboko ti mo.” (Luc 23:46). Jésus azia fini ti lo na tïtî Jéhovah, ngbanga ti so lo hinga lo tene Nzapa la ayeke kiri ande na lo na fini. Lo yeke tâ na confiance na Nzapa, na pekoni, lo ba li ti lo na lo kui.
Mo ye ti bâ, sese ayengi ngangu, na yâ ti akota tênë asuru. Teti so sese ni ayengi ngangu mingi, yanga ti adû ti kuâ azi na gigi ti Jérusalem, na a bi akuâ ti azo na gigi. Azo so ayeke hon na lege abâ akuâ ti azo na gigi na ala lï na yâ ti “gbata ti nzoni-kue” na ala fa peko ti aye so ala bâ.—Matthieu 12:11; 27:51-53.
Na ngoi so Jésus akui, yâ ti ngangu yongoro rideau ti temple, so akangbi yâ ti Ndo ti nzoni-kue nga na Ndo so ayeke nzoni-kue kue kue, asuru use, a londo na nduzu juska na gbe ni. Ye ni asi tongaso ti fa ngonzo ti Nzapa na tere ti azo so afâ Molenge ti lo, nga a ye ti fa so lege so ague na Ndo so ayeke nzoni-kue kue kue, wala na yayu, azi fadeso awe.—aHébreu 9:2, 3; 10:19, 20.
Mbeto ahon tâ ndo ti azo ni! Turugu ti kota kamba so ayeke na tere ti Jésus atene: “Ti tâ tënë ni, koli so ayeke fade Molenge ti Nzapa.” (Marc 15:39). Peut-être lo yeke lani dä na ngoi so a gue na Jésus na gbele Pilate si tënë so alondo na ndo ti Jésus ti hinga wala lo yeke Molenge ti Nzapa wala pëpe. Fadeso, lo hinga awe so Jésus ayeke zo ti mbilimbili, na so lo yeke Molenge ti Nzapa.
Ti ambeni zo ni, aye ni so asi fade so asara ala nzoni ape si ala kiri na yanga-da ti ala, “ala yeke pika ndo ti kate ti ala” ti fa kota vundu so ala yeke na ni nga na kamene so asara ala (Luc 23:48). Na popo ti azo so aluti ayo si ayeke bâ na aye ni so, mo yeke wara gbâ ti awali, so ayeke adisciple so na ambeni ngoi atambela legeoko na Jésus. Aye ni so ayengi nga ala ngangu mingi.
TI HINGA AMBENI TËNË
Marie akanga bê atâa kota vundu ti lo ni
Tapande ti Marie, mama ti Jésus, alingbi ti mû maboko na mo na ngoi so mo yeke na yâ ti kota vundu.


text:
Jéhovah ayeke kota Kamarade ti e
“A iri [Abraham] ‘kamarade ti Jéhovah.’”—JACQ. 2:23.
1. Teti so Nzapa asara e na image ti lo, e yeke na ngangu ti sara nyen?
‘TONGANA mo bâ molenge ni mo bâ babâ ni awe.’ A yeke tënë so azo mingi ayeke tënë ka ti sara tënë ti mbeni molenge so akpa babâ ti lo mingi. A yeke tâ tënë so ambeni molenge akpa ababâ wala amama ti ala mingi. A yeke na lege ni ndali ti so ala la adü ala. Jéhovah, Babâ ti e ti yayu, la amû fini na aye kue (Ps. 36:10). E so e yeke amolenge ti lo, e kpa lo na alege mingi. Teti so Nzapa asara e na “image” ti lo, e yeke na ngangu so amû lege na e ti gbu li ti e, ti mû adesizion nga ti sara kamarade na amba ti e.—Gen. 1:26.
2. Ngbanga ti nyen e lingbi ti sara kamarade na Jéhovah?
2 Jéhovah alingbi ti duti kota Kamarade ti e. E lingbi ti sara kamarade na Nzapa ngbanga ti so lo ndoye e nga ngbanga ti so e mä na bê na lo nga na Molenge ti lo. Jésus atene: “Nzapa andoye tâ azo ti dunia so mingi si lo mû gi oko Molenge ti lo ndali ti ala, si zo kue so amä na bê na lo, a lingbi ti futi lo pëpe, me lo wara fini ti lakue lakue.” (Jean 3:16). Azo mingi ayeke dä so ayeke lani na kpengba songo na Jéhovah. Zia e sara tënë na ndo ti ambeni use.
“ABRAHAM NDEKO TI MBI”
3, 4. Nyen la asara si songo ti Abraham na Jéhovah ayeke nde na songo ti azo ti Israël na Jéhovah?
3 Jéhovah airi Abraham, kotara ti azo ti Israël “ndeko ti Mbi”. (És. 41:8). Na 2 Chronique 20:7 a iri nga Abraham ndeko, wala kamarade ti Nzapa. Nyen la asara si Abraham ayeke lani na nzoni songo na Wasarango lo? A yeke kpengba mabe so lo yeke na ni na Nzapa.—Gen.15:6; diko Jacques 2:21-23.
4 Jéhovah ayeke lani Babâ ti ahale ti Abraham so ayeke mara ti azo ti Israël, nga lo yeke kamarade ti ala. Me mawa ni ayeke so, songo so ala yeke na ni na Nzapa abuba. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so ala zia ti mä na bê na azendo ti Jéhovah.
5, 6. (a) Tongana nyen la Jéhovah aga Kamarade ti mo? (b) Ahundango ndo wa la a lingbi e hunda tere ti e na ni?
5 Tongana mo manda ye mingi na ndo ti Jéhovah, mabe so mo yeke na ni na lo ayeke kpengba mingi nga mo yeke ye lo mingi. Dabe ti mo na ngoi so lani mo hinga so Nzapa ayeke tâ Zo nga mo lingbi ti ga kota kamarade ti lo. Mo hinga nga so e kue a dü e na yâ ti siokpari ndali ti so Adam ake yanga ti Nzapa. Mo hinga so azo kue ayeke na siriri na Nzapa ape (aCol. 1:21). Na pekoni, mo bâ so Babâ ti e ti yayu so aye e mingi ayeke pëpe mbeni zo so ayo mingi na e nga so abi bê ti lo na e pëpe. Na ngoi so e hinga so Jéhovah amû Molenge ti lo na sandaga nga e mä na bê na sandaga ni, e to nda ti sara songo na Nzapa.
6 Tongana e gbu li ti e na ndo ti lege so e hinga na Jéhovah, a yeke nzoni e hunda tere ti e: ‘Mbi ngbâ lakue ti sara si songo ti mbi na Nzapa akpengba? Mbi yeke zia bê ti mbi kue na Jéhovah nga lâ oko oko mbi ye lo mingi ahon ti kozo?’ Mbeni koli so ayeke nga lani na kpengba songo na Jéhovah ayeke Gédéon. Zia e bâ fadeso nzoni tapande ti lo so e lingbi ti mû pekoni.
‘JÉHOVAH AYEKE SIRIRI’
7-9. (a) Ye ti dongo bê wa asi lani na Gédéon? Nyen la asi na pekoni? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.) (b) E lingbi ti ga kamarade ti Nzapa tongana nyen?
7 Gédéon so ayeke juge asara na Jéhovah na mbeni ngoi ti ngangu na peko ti so azo ti Israël alï na Sese ti Zendo. A-Juge chapitre 6 atene so ange ti Jéhovah asi na Gédéon na Ophra. Na ngoi ni so, mbeto ti azo ti Madian so alango nduru na azo ti Israël asara ala mingi. Ye so asara si Gédéon apika blé na yâ ti presse ti vin na mbeni ndo so a lingbi ti bâ lo dä pëpe, tongaso si lo lingbi ti honde hio anzoni lê ti blé ni. Bê ti Gédéon adö ti bâ so ange ni airi lo “walombe ti ngangu.” Atâa so Jéhovah azi azo ti Israël na Égypte, Gédéon ahunda tere ti lo wala Jéhovah ayeke mû maboko na ala na ngoi ni so. Jéhovah atene na ange ni ti tene na Gédéon so fade lo yeke mû ande maboko na lo.
8 Gédéon agi bê ti lo na ndo ti ye so lo lingbi ti sara ti “sö azo ti Israël so ayeke na tïtî azo ti Madian”. Jéhovah akiri tënë na lo polele atene: “Biani, Mbi yeke na mo, na fade mo fâ azo ti Madian legeoko tongana ala yeke azo oko.” (aJu. 6:11-16). Teti so Gédéon agi bê ti lo, lo hunda na Jéhovah ti sara mbeni ye ti fa na lo so lo yeke mû maboko na lo biani. Bâ so na yâ ti lisoro ni Gédéon ayeke na kite ape so Jéhovah ayeke dä biani.
9 Ye so asi na pekoni akpengba mabe ti Gédéon nga asara si lo ga nduru na Nzapa. Gédéon aleke kobe na lo mû na ange ni. Na lege ti miracle ange ni andu kobe ni na keke so ayeke na maboko ti lo na wâ agbi kobe ni kue. A yeke ge la Gédéon aga ti hinga so Nzapa la atokua ange ni na mbeto asara lo. Gédéon atene: “Aï, O Seigneur L’Éternel! Mbi bâ Ange ti L’Éternel lê na lê!” (aJu. 6:17-22). Ye so asi so abuba songo ti Gédéon na Jéhovah? Ên-ën. A sara si Gédéon aduti na siriri na Nzapa. E hinga ni ndali ti so a iri lani gbalaka so Gédéon aleke na place ni so “[Jéhovah, FD] Ayeke Siriri”. (Diko aJuge 6:23, 24.) Tongana e gbu li ti e na ndo ti aye so Jéhovah asara na e lâ na lâ, e yeke bâ so lo yeke nzoni Kamarade. Tongana e sambela Jéhovah lakue, e yeke duti lakue na siriri na lo nga songo ti e na lo ayeke ngbâ ti kpengba.
FADE ZO WA LA ‘ADUTI NA TABERNACLE TI JÉHOVAH?’
10. Tongana ti so Psaume 15:3, 5 afa, aye wa la Jéhovah ahunda na e ti sara tongana e ye ti ga kamarade ti lo?
10 Ti tene Jéhovah aga Kamarade ti e a lingbi e sara ambeni ye awe si. Na yâ ti bia ti David so ayeke na Psaume 15, lo fa aye so a lingbi e sara ti ‘duti na Tabernacle ti Jéhovah’ wala ti ga kamarade ti Nzapa (Ps. 15:1). Zia e bâ fadeso aye use na popo ti aye so a hunda na e ti sara: ti pa zo pëpe nga ti sara ye na lege ni. David atene tënë so na ndo ti zo so aduti na tabernacle ti Jéhovah lo tene: “Lo pa zo na yanga ti lo ape . . . Lo yeda ti mû goro pëpe ti bi tënë senge senge na li ti zo.”—Ps. 15:3, 5, FD.
11. Ngbanga ti nyen a lingbi e kpe pango ndo?
11 Na yâ ti mbeni psaume nde, David atene: “Gbanzi menga ti mo na tënë ti sioni.” (Ps. 34:14). Tongana e sara ye alingbi na wango so ape, songo ti e na Babâ ti e ti yayu alingbi ti buba. Pango ndo ayeke sarango ye ti Satan, kota wato ti Jéhovah. Tënë “Zabolo” alondo na lege ti mbeni tënë na yanga ti Grec so aye ti tene “zo ti pango ndo”. Tongana e sara hange na atënë so e yeke tene na ndo ti azo, a yeke mû maboko na e ti ngbâ nduru na Jéhovah. A lingbi e sara hange na sarango ye ti e mbilimbili na mbage ti aita so a soro ala ti mû li ni na yâ ti congrégation.—Diko aHébreu 13:17; Jude 8.
12, 13. (a) Ngbanga ti nyen a lingbi e sara ye na lege ni na yâ ti aye kue? (b) Tongana e sara ye na lege ni, ye ti pekoni ayeke nyen?
12 Azo mingi ahinga so aTémoin ti Jéhovah ayeke sara ye na lege ni. Bazengele Paul atene: “Ala sambela ndali ti e, teti e hinga e tene e yeke na nzoni yingo-ti-hinga, ngbanga ti so e ye ti sara ye mbilimbili na yâ ti aye kue.” (aHéb. 13:18). Teti so e leke na bê ti e ti “sara ye mbilimbili na yâ ti aye kue,” e yeke kpe ti wara go na ndo ti aita ti e. Na tapande, tongana ala sara kua na e, e yeke sara kue ti sara ye na ala nzoni nga ti mû na ala nginza so e na ala e mä tere dä. E so e yeke aChrétien, e yeke sara ye na lege ni na azo ti kua ti e nga na azo kue. Tongana e sara kua na mbeni ita, a lingbi e gi ti wara go na ndo ti lo pëpe ti hunda lo ti sara ambeni ye ndali ti e.
13 Fani mingi azo ti dunia so ayeke gonda aTémoin ti Jéhovah ndali ti so ala yeke sara ye na lege ni. Na tapande, wayinda ti mbeni ndokua ti lekengo ada abâ so aTémoin ti Jéhovah ayeke sara ye alingbi na tënë ti yanga ti ala. Lo tene: “Ala yeke sara ye lakue alingbi na ye so ala yeda ti sara.” (Ps. 15:4). Sarango ye tongaso ayeke mû maboko na e ti bata songo ti e na Jéhovah. Na ndo ni, a yeke mû gonda na Babâ ti e ti yayu so aye e mingi.
MÛ MABOKO NA AZO TI GA AKAMARADE TI JÉHOVAH
14, 15. Tongana nyen la na fango tënë e lingbi ti mû maboko na azo ti ga akamarade ti Jéhovah?
14 Atâa so azo so e yeke wara ala na fango tënë ahinga peut-être so Nzapa ayeke dä, ala bâ lo pëpe tongana kota Kamarade ti ala. E lingbi ti mû maboko na ala tongana nyen? Bâ yanga so Jésus amû na adisciple ti lo 70 na ngoi so lo tokua ala ti fa tënë: “Na ndo kue so ala lï na yâ ti mbeni da, ala tene kozoni: ‘Siriri aduti na da so.’ Na tongana mbeni zo so aye siriri ayeke dä, fade siriri ti ala aduti na lo. Me tongana mbeni zo tongaso ayeke dä pëpe, fade siriri ti ala akiri na ala.” (Luc 10:5, 6). Azo alingbi ti sara nzara ti tâ tënë mingi tongana e sara ye na nzoni bê na mbage ti ala. Tongana e sara tongaso nga na mbage ti azo so ayeke kanga lege na e, a lingbi ti sara si ala zia lege ni nga ala yeda na tâ tënë mbeni lâ.
15 Tongana e wara azo so aye tënë ti nzapa ti ala mingi wala so ayeke mû peko ti angobo ti vorongo nzapa ti wataka, e yeke ngbâ ti sara ye na mbage ti ala na nzoni bê nga ti duti na siriri na ala. E yeke yamba na ngia azo kue so aga na abungbi ti e, mbilimbili ala so bê ti ala anze ndali ti aye so ayeke si na yâ ti dunia laso nga so aye ti hinga ye mingi na ndo ti Nzapa so e voro lo. Na yâ ti a-article so li ni atene, “Bible achangé fini ti azo” na yâ ti a-Tour ti Bâ Ndo e yeke wara gbâ ti atapande ti azo tongaso.
E SARA KUA LEGEOKO NA KOTA KAMARADE TI E
16. Na lege wa e lingbi ti duti akamarade ti Jéhovah nga e lingbi ti “sara kusala maboko na maboko” na lo?
16 Mingi ni azo so ayeke sara kua oko ayeke ga akota kamarade. Azo kue so amû tere ti ala na Jéhovah awe ayeke na pasa ti duti akamarade ti lo nga ti “sara kusala maboko na maboko” na lo. (Diko 1 aCorinthien 3:9.) Tongana e fa tënë nga e sara si azo aga adisciple, e yeke kiri ti hinga ye mingi na ndo ti apendere sarango ye ti Babâ ti e ti yayu. E yeke bâ tongana nyen yingo vulu ti lo amû maboko na e ti sara kua ti e ti fango nzoni tënë.
17. Tongana nyen la kobe ti yingo so e wara na ngoi ti akota bungbi ti e afa so Jéhovah ayeke Kamarade ti e?
17 Tongana e fa tënë mingi, a yeke sara si e ga nduru mingi na Jéhovah. Na tapande, e bâ tongana nyen Jéhovah akanga lege na awato so aye ti kanga lege na kusala ti fango tënë. Lo fa lege na e nga bê ti e adö ti bâ tongana nyen la lo ngbâ ti fa ye na e na lege ti abungbi nga na ambeti ti e. Na ngoi ti akota bungbi ti e, e bâ so Jéhovah ahinga akpale ti e nga na abezoin ti e nzoni mingi. Mbeni sewa afa singila ti ala teti mbeni kota bungbi na yâ ti mbeni lettre atene: “Aye so afa na ngoi ti kota bungbi so andu bê ti e mingi. E bâ tongana nyen la Jéhovah aye e oko oko kue mingi nga lo ye ti tene e duti nzoni.” Na peko ti mbeni kota bungbi ti lango oko na Irlande, mbeni koli na wali ti lo so alondo na Allemagne asara lettre na Filiale ti fa singila ti ala ndali ti so a yamba ala nga a bâ lege ti ala nzoni. Ala tene nga atene: “Me e kiri singila mingi na Jéhovah nga na Jésus Christ Gbia so lo soro. Ala tisa e ti duti na yâ ti mara so ayeke biani beoko so. E yeke tene tënë ti dutingo beoko ni gi na yanga ape me a yeke ye so ayeke na popo ti e lâ oko oko. Aye so asi na e na ngoi ti kota bungbi ti lango oko so e sara na Dublin ayeke dabe ti e lakue na kota pasa so e yeke na ni ti sara kua na kota Nzapa ti e legeoko na ala kue.”
AKAMARADE AYEKE SARA LISORO NA POPO TI ALA
18. Hundango ndo wa la a lingbi e hunda tere ti e na ni na ndo ti sarango lisoro na Jéhovah?
18 Akamarade ayeke ga nduru mingi na mba tongana ala sara lisoro nzoni na popo ti ala. Laso, azo ayeke sara kua mingi na Internet nga ala yeke tokua amessage mingi. Tongana e haka ngoi so e yeke mû ti sara kua na aye so na ngoi so e yeke mû ti sara lisoro na Jéhovah, kota Kamarade ti e, so wa la ayeke mingi? Jéhovah ayeke ‘Lo so amä sambela’. (Ps. 65:3). Fani oke la e yeke mû ngoi ti sara tënë na lo?
19. Tongana a yeke ngangu na e ti fa atënë ti bê ti e na Jéhovah, nyen la alingbi ti mû maboko na e?
19 A yeke ngangu na ambeni wakua ti Nzapa ti zi bê ti ala nga ti fa vundu so ayeke na yâ ti bê ti ala. Me Jéhovah aye ti tene e sara tongaso ape na ngoi so e yeke sambela (Ps. 119:145; Toto ti Jér. 3:41). Tongana e bâ so a yeke ngangu na e ti fa atënë ti bê ti e, e yeke na mbeni ye ti mû maboko na e. Paul atene na aChrétien ti Rome lo tene: “Teti kpale ni ayeke so: ye so a lingbi e sambela ndali ni tongana e yeke na bezoin ni, e hinga ni pëpe. Me yingo wani ayeke hunda teti e na atënë ti dema so asigigi pëpe. Me lo so ayeke bâ yâ ti bê ahinga nda ti yingo, teti yingo ni ayeke hunda ye tongana ti so Nzapa aye ndali ti azo so ayeke nzoni-kue.” (aRom. 8:26, 27). Tongana e diko atënë so ayeke na mbeti ti Job, Psaume nga na aProverbe na e gbu li ti e na ndo ni ayeke mû maboko na e ti fa atënë so ayeke na gbe ti bê ti e na Jéhovah.
20, 21. Tënë ti dengo bê wa e wara na yâ ti tënë ti Paul so ayeke na aPhilippien 4:6, 7?
20 Tongana e yeke na yâ ti angangu kpale, zia e dabe ti e na tënë so Paul atene na aPhilippien, lo tene: “Ala gi bê ti ala na ndo ti mbeni ye pëpe, me na yâ ti aye kue, na lege ti sambela, na lege ti vorongo tere na Nzapa nga na sambela ti kiringo singila, ala hunda na Nzapa aye so agbu bê ti ala.” Tongana e sambela Jéhovah tongaso, e lingbi ti wara ngangu nga na dengo bê ndali ti so Paul akiri atene: “Fade siriri ti Nzapa so ahon ndo ti bibe kue ayeke bata bê ti ala nga na lege ti hingango ndo ti ala na lege ti Christ Jésus.” (aPhil. 4:6, 7). A lingbi e kiri singila mingi ndali ti “siriri ti Nzapa” so mbeni ye ti lingbi na ni ayeke dä ape so ayeke bata bê ti e nga na lege ti hingango ndo ti e.
21 Sambela ayeke mû maboko na e ti sara si e duti na songo na Jéhovah. Tongaso, zia ‘e ngbâ ti sambela lakue.’ (1 aThes. 5:17). A lingbi e ngbâ ti kpengba songo ti e na Nzapa nga e sara ye so lo hunda na e. Zia e mû ngoi nga ti gbu li ti e na ndo ti aye ti nzoni so e wara ndali ti so Jéhovah ayeke biani Babâ ti e, Nzapa ti e nga Kamarade ti e.


text:
Gigi ti mbeni zo
Jéhovah asara si mbi sara kua ti lo nzoni
Mbi tene na kota zo ti lapolice ni so a kanga mbi lani awe ndali ti so mbi ke ti tiri bira. Mbi hunda lo mbi tene: “Ala yeke kiri ti kanga mbi encore?” A yeke tënë so mbi tene na ngoi so a hunda na mbi ti fani use ni ti lï kua ti turugu na États-Unis.
A DÜ mbi na ngu 1926 na Crooksville, Ohio na États-Unis. Babâ na Mama amä na bê lani na Nzapa ape, me ala tene na e amolenge ti ala miombe kue ti gue na eglize. Mbi gue lani na Eglize Méthodiste. Na ngoi so mbi yeke lani na ngu 14, pasteur ni amû na mbi mbeni cadeau ndali ti so na yâ ti ngu oko mbi manke bungbi ti dimanche oko ape.
Na ngoi ni so, mbeni voizin ti e Témoin ti Jéhovah, so iri ti lo Margaret Walker, ayeke ga abâ mama ti mbi na lo yeke sara lisoro na lo na ndo ti Bible. Mbeni lâ, mbi tene mbi kue mbi yeke duti dä. Mama abâ atene mbi yeke buba yâ ti mandango ye ti lo, tongaso lo tomba mbi ti sigigi. Me mbi ngbâ lakue ti gi ti mä lisoro ti ala ni. Na peko ti so Margaret aga fani mingi, lo hunda mbi lo tene: “Mo hinga iri ti Nzapa?” Mbi tene, “Azo kue ahinga so: A yeke Nzapa.” Lo tene: “Mû Bible ti mo, mo zi ni na Psaume 83:18 (Psaume 83:19, La sainte Bible en sango).” Mbi zi ni na mbi ga ti bâ so iri ti Nzapa ayeke Jéhovah. Mbi sigigi na loro mbi gue na mbage ti akamarade ti mbi, mbi tene na ala: “Tongana ala kiri na yanga-da na lakui so, ala zi Bible ti ala na Psaume 83:18 na ala bâ iri ti Nzapa.” Peut-être mo tene so gi hio tongaso mbi komanse ti fa tënë awe la.
Mbi manda lani Bible na mbi wara batême na ngu 1941. Kete na pekoni, a hunda na mbi lani ti mû li ni na ngoi ti mandango buku ti congrégation. Mbi tene na mama ti mbi nga na aita ti mbi ti ga na bungbi ni, na ala kue akomanse ti ga na bungbi ti mandango buku so mbi mû li ni dä. Me, a nzere lani na Papa ape.
KANGANGO LEGE TI BABÂ TI MBI
A mû na mbi gbâ ti kua na yâ ti congrégation, na mbi leke bibliothèque ti mbi. Mbeni lâ, Papa afa ambeti ti mbi, lo tene: “Mo bâ aye so kue so? Mbi ye ti tene a sigigi na ni na yâ ti da so, mo kue mo mû pekoni.” Mbi sigigi na da ni na mbi wara mbeni da nduru na Zanesville, na Ohio, me mbi yeke ga ka ti kpengba afami ti mbi.
Papa agi lani ti kanga lege na Mama ti gue na abungbi. Na ambeni ngoi, tongana lo yeke na lege ti gue na bungbi lo tomba peko ti lo, lo gbu lo lo kiri na lo na da. Me Mama asigigi na mbeni porte ni nde na lo gue na bungbi. Mbi tene na Mama, mbi tene: “Sara mbeto ape. Lo yeke fatigué ande na tombango peko ti mo.” A si na mbeni ngoi, Papa azia lani ti kanga lege na Mama, na lo gue na abungbi sân tënë.
Na ngu 1943, congrégation ti e akomanse ti sara Ekole ti Kusala ti aChrétien, na mbi komanse ti sara adiskur so a yeke mû ka na a-élève na ekole ni. Awango so a mû na mbi lani na peko ti adevoir ti mbi na ekole ni amû maboko na mbi ti maï akode ti sarango tënë ti mbi.
MBI KE TI SARA BIRA
Na ngu 1944, na ngoi ti Use Bira so Amû Sese Kue, a hunda na mbi ti lï turugu. Mbi gue na Fort Hayes so ayeke poste ti aturugu na Columbus, Ohio, ti tene a sara examen ti mbi ti bâ wala mbi peut ti sara kua ti turugu nga ti remplir ambeni mbeti. Mbi tene nga na kota zo ti lapolice ni so mbi yeke ga turugu ape. Ala zia mbi, mbi kiri na yanga-da. Ambeni lango kete na pekoni, mbeni kota zo ti lapolice ni aga na yanga-da ti mbi na lo tene na mbi, lo tene: “Corwin Robison, a hunda na mbi ti ga ti gbu mo.”
Yenga use na peko ti so mbi yeke na da-ngbanga, juge ni atene: “Tongana a yeke gi mbi, mo yeke sara kanga na yâ ti gigi ti mo kue. Mo yeke na mbeni tënë ti tenengo ni?” Mbi kiri tënë, mbi tene: “Kota zo, a yeke nzoni a bâ mbi tongana mbeni wakua ti Nzapa. Yanga-da ti azo kue ayeke pupitre ti mbi, na mbi fa nzoni tënë ti Royaume na azo mingi.” Juge ni atene na tanga ti azo ti fango ngbanga ni, a tene: “Ala yeke ge pëpe ti bâ wala maseka-koli so ayeke wakua ti Nzapa. Me ala yeke ge ti bâ wala lo lingbi na kua ti turugu.” A sara nga penze-ngbonga bale-ota na pekoni ape, azo ti fango ngbanga ni amû desizion atene mbi lingbi na kanga. Juge ni adë ngbanga ti ngu oku na li ti mbi, na a tokua mbi na da ti kanga na Ashland, Kentucky.
JÉHOVAH ABATA MBI NA DA TI KANGA
Mbi sara lani dimanche use na da ti kanga na Columbus, Ohio. Na kozo lango ni, mbi ngbâ lani na da ti kanga ni. Mbi sambela Jéhovah lani, mbi tene: “Mbi peut ti ngbâ na kanga ngu oku ape. Mbi hinga ye so mbi yeke sara ape.”
Na ndade ni, azo ti batango azo ti kanga ni azi mbi na gigi. Mbi gue na mbage ti mbeni zo ti kanga ni so lo yo, lo kono na mbi na lo e luti na e yeke bâ ndo na lê ti fenêtre. Lo hunda mbi, lo tene: “Nduru zo, a kanga mo ngbanga ti nyen?” Mbi tene na lo: “Mbi yeke Témoin ti Jéhovah.” Lo hunda mbi, lo tene: “Mo yeke Témoin ti Jéhovah? Ka mo yeke ge ngbanga ti nyen.” Mbi tene na lo: “A-Témoin ti Jéhovah ayeke sara bira ape nga ala yeke fâ zo ape.” Lo tene: “Ala kanga mo ndali ti so mo ye ti fâ zo ape. Ala kanga ambeni ndali ti so ala fâ azo. A yeke na lege ni la?” Mbi tene na lo: “Ên-ën, a yeke na lege ni oko ape.”
Na pekoni lo tene: “Mbi sara lani ngu 15 na yâ ti mbeni da ti kanga, kâ mbi diko mbeni mbeti ti ala.” Mbi sambela, mbi tene: “Jéhovah, mû maboko na mbi ti sara si koli so amû mbage ti mbi.” Na ngoi ni so, zo ti kanga ni so iri ti lo ayeke Paul atene: “Tongana mbeni zo ti kanga andu mo, dekongo. Mbi yeke bâ lege ti lo.” Tongaso, na ngoi so mbi yeke na da ti kanga ni, mbi wara tënë pëpe na azo ti kanga 50 so ayeke kâ.
Na ngoi so akota zo so ayeke bâ ndo na ndo ti azo ti kanga ni atokua mbi na da ti kanga ti Ashland, mbi wara tere lani na ambeni ita kâ so akpengba na lege ti yingo. Ala mû maboko na mbi nga na ambeni ita ti ngbâ ti kpengba na lege ti yingo. Ala fa na e ambeni versê ti Bible so e yeke diko yenga na yenga nga e yeke leke ambeni hundango ndo nga na akiringo tënë ndali ti abungbi so aita ni aleke ti tene e sara. Mbeni ita ayeke nga dä so ayeke bâ lege ti territoire ti e. E yeke lani na yâ ti mbeni kota da ti kanga so a zia agbogbo ni na tere ti amur. Ita so ayeke bâ lege ti territoire atene lani na mbi atene: “Robison, mo yeke bâ lege ti agbogbo so ti si na aso kâ. Zo so a mû na lo gbogbo so ayeke zo ti territoire ti mo. Sara kue ti fa tënë na lo kozo si lo hon.” A yeke tongaso la a leke lani ti tene e fa tënë na lege ni.
YE SO MBI WARA NA PEKO TI SO MBI SIGIGI NA DA TI KANGA
Use Bira so Amû Sese Kue ahunzi lani na ngu 1945, me ambeni ngoi na pekoni mbi ngbâ lani na kanga. Mbi yeke gi bê ti mbi lani na ndo ti afami ti mbi ndali ti so Papa atene lani na mbi, a tene: “Tongana mbi hunzi na mo, mbi yeke bâ lege ti atanga ni so.” Na ngoi so a zi mbi na kanga, mbeni ye so mbi ku tere ti mbi na ni ape adö bê ti mbi na amû ngia na mbi mingi. Atâa kangango lege ti Papa, azo mbasambala na yâ ti fami ti mbi ayeke gue na abungbi nga mbeni ita ti mbi ti wali awara lani batême.
Na ngoi so Bira ti Corée akomanse lani na ngu 1950, a hunda na mbi ti fani use ni ti lï turugu na mbi gue na Fort Hayes. Na peko ti so ala sara examen ti mbi awe, mbeni kota zo ti lapolice ni atene na mbi: “Mo lingbi tâ na kua ti turugu ni ahon azo kue ti yâ ti groupe ti mo.” Mbi tene: “So ayeke nzoni, me mbi yeke lï turugu ape.” Mbi fa na lo tënë so ayeke na 2 Timothée 2:3 na mbi tene: “Mbi yeke turugu ti Christ awe.” Lo duti kpô aninga, na pekoni lo tene: “Mo peut ti hon.”
Kete na pekoni, mbi gue na mbeni bungbi so a sara ndali ti ala so aye ti gue na Béthel na ngoi ti mbeni kota bungbi na Cincinnati, Ohio. Ita Milton Henschel atene na e so tongana mbeni ita-koli aye ti sara kua ngangu ndali ti Royaume, bungbi ti Jéhovah ayeke iri lo ti sara kua na Béthel. A yeda na demande ti mbi ti sara kua na Béthel na mbi gue na Béthel ti Brooklyn na nze ti août, ngu 1954. Mbi ngbâ na Béthel juska fadeso.
Lani na Béthel mbi yeke lakue na kua mingi ti sarango ni. Angu mingi, mbi yeke leke amachine ti kporongo na ngu so ayeke na yâ ti place so a yeke imprimé ambeti dä nga na yâ ti abureau ti Béthel. Mbi yeke leke nga ambeni machine nde nga mbi yeke leke aclé so abuba. Mbi sara nga kua lani na aDa ti assemblée na New York City.
Mbi ye lani mingi aye so a yeke sara na Béthel, aye tongana vorongo Nzapa na ndapre, Mandango Tour ti Ba Ndo nga fango tënë legeoko na congrégation. Tongana mo gbu li ti mo na ndo ni, mo yeke bâ so a yeke aye so a lingbi asewa ti aTémoin ti Jéhovah kue asara ni lakue. Tongana ababâ na amama na amolenge ti ala agi nda ti tënë ti Nzapa lâ oko oko na sewa, ala voro Nzapa lakue na sewa nga ala gue na bungbi na ala kiri tënë nga ala fa nzoni tënë, kite ayeke pëpe so azo kue ti yâ ti sewa ni ayeke ngbâ nduru na Jéhovah.
Mbi wara akamarade mingi na Béthel nga na yâ ti congrégation. Ambeni ayeke aChrétien so a soro ala ti gue na yayu na ala kui ala gue na yayu ti wara futa ti ala awe. Ambeni a soro ala ti gue na yayu ape. Me awakua ti Jéhovah kue, même aBéthelite, ayeke na siokpari na tere ti ala. Tongana mbi na mbeni ita e wara tënë mbi yeke gi lakue ti duti na siriri na lo. Mbi yeke gbu li ti mbi na ndo ti Matthieu 5:23, 24 nga na ndo ti fason so a lingbi e leke na tënë ni. A yeke kete ye ape ti hunda pardon, me a yeke ngangu ti tene akpale angbâ na popo ti mbi na mbeni kamarade ti mbi na peko ti so mbi hunda pardon na lo.
AYE TI NZONI SO MBI WARA NA FANGO TËNË
A yeke ngangu na mbi fadeso ti fa tënë da na da, ndali ti so ngu ti mbi ague na li ni mingi, me mbi zia lege ni ape. Mbi manda yanga ti Chinois Mandarin kete na mbi ye mingi ti fa tënë na aChinois na ndo ti lege. Na ambeni ndapre mbi yeke zia apériodique 30 wala 40 na azo so aye ni.
Mbi sara même lani vizite na Chine! Mbeni lâ, mbeni pendere molenge-wali ahe ngia na mbi, na ngoi so lo yeke sara sabango ti mbeni ndo ti kango alê ti keke. Mbi he ngia na mbi mû na lo Tour ti Ba Ndo na Réveillez-vous ! na yanga ti Chinois. Lo mû ni na lo fa na mbi so iri ti lo ayeke Katie. Na pekoni, ndo kue so lo bâ mbi dä lo yeke ga ti sara tënë na mbi. Mbi fa na lo iri ti alê ti keke na ti akugbe-kasa na Anglais, na lo yeke tene pekoni oko na oko. Mbi fa nga nda ti aversê ti Bible na lo, mbi mû na lo buku Bible afa nyen. Ye oko, ayenga mingi na pekoni, mbi bâ lo encore ape.
Anze mingi na pekoni, mbi mû apériodique na mbeni molenge-wali so ayeke sara sabango ti aye. Na yenga ti peko, lo mû na mbi téléphone ti lo na lo tene: “Sara tënë na mbeni zo na Chine.” Mbi tene na lo: “Mbi hinga zo oko na Chine ape.” Me lo ngbâ gi ti mû ni na mbi, tongaso mbi mû ni na mbi tene: “Bara ala, mbi Robison la.” Zo ni atene: “Robby, mbi Katie la. Mbi kiri na Chine awe.” Mbi tene: “Na Chine?” Katie atene: “En, me mo hinga molenge-wali so amû na mo téléphone so? Ita ti mbi la. Mo fa lani na mbi apendere ye mingi. Pardon, fa na lo aye so mo fa lani na mbi so.” Mbi tene na lo: “Katie, mbi yeke sara ye so mbi peut ti sara. Singila so mo fa na mbi ndo so mo yeke dä.” Kete na pekoni, mbi sara tënë na ita ti Katie ti ndangba ni. Mbi hinga so, ndo kue so ala yeke dä ala yeke manda ye mingi na ndo ti Jéhovah.
Mbi sara kua so ayeke nzoni-kue na Jéhovah teti ngu 73. A nzere na mbi mingi so lo mû lani maboko na mbi ti ngbâ ti duti nde na dunia so nga ti ngbâ ti duti be-ta-zo na lo na ngoi so mbi yeke na kanga. Aita ti mbi atene nga na mbi so ala sara lani mbeto ape ndali ti so mbi gbu ngangu na gbele kangango lege ti Papa, na mbi zia lege ni ape. Yeke yeke, Mama nga na aita ti mbi omene awara lani batême. Même Papa nga kue achangé bango ndo ti lo na lo komanse ti gue na abungbi kozo si lo kui.
Tongana Jéhovah aye, lo lingbi ti zingo afami nga na akamarade ti mbi so akui awe ti tene ala wara fini na yâ ti fini dunia. Tara ti bâ ngia so e yeke wara ande na ngoi so e yeke voro Jéhovah legeoko na azo so e ye ala mingi na yâ ti ngoi so ayeke ga teti lakue lakue. *
^ par. 32 Na ngoi so a yeke leke ti sigigi na article so, Corwin Robison akui be-ta-zo na Jéhovah.