text:
SANGO NA NDO TI MBAÏ TI BUNGBI TI E
“Jéhovah aga na ala na France ti manda tâ tënë”
NA NGOI so Antoine Skalecki angbâ kete, lo yeke lani na mbeni mbarata so lo yeke tambela na ni lakue. Lo tambela na mbarata ni yeke yeke na mbeni lege so lumière aza dä nzoni pëpe na gbe ti sese. Lo yô gbâ ti charbon na place ti zingo charbon so alï mètre 500 na gbe ti sese. Babâ ti Antoine awara lani kä na peko ti so sese akungbi na ndo ti lo na place ti zingo charbon. Ye so asara si lo tokua Antoine ti sara angangu kua l’heure gumbaya lango oko oko na place so a yeke zi charbon dä na gbe ti sese. Mbeni lâ, a ngbâ kete Antoine akui na peko ti so sese akungbi na ndo ti azo na place zingo charbon.
Antoine ayeke lani oko ti gbâ ti amolenge so a dü ala na France na popo ti ngu 1920 ti si na ngu 1939. Ababâ na amama ti ala ayeke azo ti Pologne. Azo ti Pologne ague lani na France ngbanga ti nyen? Na ngoi so ala wara liberté ti ala na peko ti Kozo Bira so Amû Sese Kue, azo ahon ndo ni na Pologne. Na mbage, azo ti France ahon kutu oko akui na ngoi ti bira ni nga ala yeke lani na bezoin ti ambeni zo ti sara kua ti zingo charbon na gbe ti sese. Tongaso, na septembre, ngu 1919, gouvernement ti France nga na ti Pologne asû maboko na gbe ti mbeni mbeti ti mango tere ti mû lege na azo ti Pologne ti gue na France. Na ngu 1931, wungo ti azo ti Pologne so ague na France asi 507800, nga mingi ti ala alango na ando so a yeke zi charbon dä na mbage ti banga.
Azo ti Pologne so ague na France asara kua ngangu, ala gue na angobo ti ala nga ala ye tënë ti nzapa mingi. Antoine so fadeso ayeke na ngu 90, a tene: “Âta ti mbi ti koli, Joseph, asara tënë ti Bible na mbeni fason so afa so lo bâ na nene ni aye so babâ ti lo afa na lo na ndo ti Bible.” Na adimanche, azo ti Pologne so asara kua ti zingo charbon nga na asewa ti ala ayeke yü apendere bongo na ala yeke gue na eglize gi tongana ti so ala yeke sara ka lani na kodoro ti ala. Azo ti France so aye tënë ti Nzapa ape ayeke bâ ala lani na sioni lê.
Mingi ti azo ti Pologne so ague na France awara tere pan na aWamandango Bible na Nord-Pas-de-Calais. A-Wamandango Bible afa tënë mingi na ndo ni so ngbene ye na ngu 1904. Na ngu 1915, a komanse ti imprimé Tour ti Ba Ndo na Polonais, nga ti si na ngu 1925, a sigigi na L’Âge d’Or (laso a iri ni Réveillez-vous !) na yanga ti kodoro ni. Azo mingi ayeda na atënë ti Bible so ayeke na yâ ti apériodique ni, nga na ti buku La Harpe de Dieu so a sigigi na ni na Polonais.
Koya ti Antoine la asara tënë ti aWamandango Bible na azo ti sewa ti Antoine. Lo gue lani na bungbi pan na ngu 1924. Gi na yâ ti même ngu ni so, aWamandango Bible asara kozo kota bungbi ti ala na yanga ti Polonais, na Bruay-en-Artois (laso a iri ni Bruay-la-Buissière). Ayenga kete tongaso na peko ni, gi na yâ ti même gbata ni, Joseph Franklin Rutherford, so aga na iri ti kota ndokua ti e, asara mbeni bungbi, na azo 2000 la aga. Bê ti lo adö mingi ti bâ gbâ ti azo ti Pologne so aga. Lo tene: “Jéhovah aga na ala na France ti manda tâ tënë. Fadeso, a yeke ti ala ti mû maboko na azo ti France. Kua ti fango tënë angbâ mingi nga Jéhovah ayeke sara si a wara awafango tënë ndali ti kua ni.”
A yeke ye so Jéhovah Nzapa asara lani biani. Aita ti Pologne so afa tënë na bê ti ala kue legeoko tongana ti so ala yeke sara lani kua ti zingo charbon na ngangu ti ala kue. Ambeni akiri na kodoro ti ala na Pologne ti fa na azo tâ tënë so a fa na ala. Na popo ti aita so akiri na Pologne ti gue ti fa tënë na yâ ti akota territoire so ayeke kâ, mo yeke wara Teofil Piaskowski, Szczepan Kosiak, nga na Jan Zabuda.
Ye oko, mingi ti awafango tënë so atene Polonais angbâ lani na France nga ala ngbâ ti fa tënë na bê ti ala kue legeoko na aita ti ala ti France. Na ngoi ti mbeni kota bungbi so a sara na Sin-le-Noble, na ngu 1926, azo 1000 ague na ti so a sara na polonais nga azo 300 ague na ti Français. Na yâ ti Annuaire 1929, a tene: “Na ngu ni so, azo ti Pologne 332 amû tere ti ala na Jéhovah na lege ti batême.” Kozo ti tene Use Bira so Amû Sese Kue ato nda ni, na popo ti acongrégation 84 so ayeke lani na France, a yeke wara acongrégation 32 so asara bungbi na Polonais.
Na ngu 1947, awakua ti Jéhovah mingi asara ye alingbi na yanga so gouvernement ti Pologne amû ti tene ala kiri na Pologne. Ye oko, même na peko ti so ala kiri na Pologne, wungo ti awafango tënë ti Royaume so ague na li ni na ngu ni so, a fa so angangu so ala nga na aita ti ala ti France asara ti fa tënë aga na anzoni ye mingi. Na ngu 1948 ti si na ngu 1950, wungo ti awafango tënë ague na li ni mingi. Na ngu 1948, filiale ti France asoro akozo surveillant ti circonscription ti fa kode ti fango tënë na afini wafango tënë so. Na popo ti asurveillant oku so a soro ala, osio na popo ni ayeke azo ti Pologne na Antoine Skalecki ayeke na popo ni.
A-Témoin ti Jéhovah mingi ti France ayeke na airi ti akotara ti azo ti Pologne na ndo ti ala. Azo ti Pologne so asara lani kua ngangu na place ti zingo charbon nga na fango tënë. Laso nga kue, a yeke fa tâ tënë na gbâ ti azo so azia kodoro ti ala si ague na France. Atâa so awafango tënë so alondo na ambeni kodoro nde akiri na kodoro ti ala wala ague na mbeni fini ndo ti ala nde, ala ngbâ ti fa tënë na bê ti ala kue tongana ti azo ti Pologne.—Sango na ndo ti mbaï ti bungbi ti e na France.


c: text/html

text:
CHAPITRE MIOMBE
Royaume ti Nzapa ayeke nyen?
Bible afa na e tënë wa na ndo ti Royaume ti Nzapa?
Royaume ti Nzapa ayeke sala ande nyen?
Lawa si Royaume ni ayeke sala na sese ye so bê ti Nzapa aye?
AZO mingi na ndo ti sese ahinga sambela ti “Babâ ti e so ayeke na yayu”. A yeke sambela so Jésus Christ lo mveni amû ni tongana mbeni tapande ti sambela teti adisciple ti lo. Atënë mingi ti manda ayeke na yâ ti sambela so, na tongana e bâ gi tënë na ndo ti akozo ye ota so lo hunda ti sambela ngbanga ni, a yeke mû ande maboko na mo ti manda ambeni ye nde so Bible afa biani.
2 Na tongo nda ti sambela so, Jésus atene na ala so ayeke mä lo: “A lingbi i sambela na lege so: Babâ ti e so ayeke na yayu, e ye iri ti Mo aga nzoni-kue. E ye royaume ti Mo aga. E ye ala sala na sese ye so bê ti Mo aye legeoko tongana ala sala na yayu.” (Matthieu 6:9-13). Aye ota so lo fa ge ti sambela ngbanga ni aye ti tene nyen?
3 E manda ye mingi awe na ndo ti iri ti Nzapa, Jéhovah. E manda nga ye kete na ndo ye so bê ti Nzapa aye: aye so lo sala awe teti azo na so lo yeke sala ande teti ala. Me Jésus atene nga na e ti sambela tongaso: “E ye royaume ti Mo aga.” Lo ye ti tene nyen ge? Royaume ti Nzapa ni ayeke nyen? Na lege wa gango ti Royaume so ayeke sala si iri ti Nzapa aga nzoni-kue? Nga, kamba wa ayeke na popo ti gango ti Royaume ni na salango ye so bê ti Nzapa aye?
ROYAUME TI NZAPA AYEKE NYEN?
4 Royaume ti Nzapa ayeke mbeni yanga-ti-komande wala ngorogbia so Jéhovah Nzapa si aleke gere ni; a yeke nga lo si asoro Gbia ni. Gbia ti Royaume ti Nzapa ni ayeke zo wa? A yeke Jésus Christ. Jésus so a zia lo Gbia ayeke kota ahon tanga ti amokonzi kue ti sese, na a hiri lo “Kota Gbia, Gbia ti agbia na Seigneur ti aseigneur”. (1 Timothée 6:15). Lo yeke na ngangu ti sala nzoni mingi na azo ahon mokonzi kue na sese. Atâa nzoni ti mokonzi ni ayeke tongana nyen, mbeni oko ti lingbi na Jésus ayeke pëpe.
5 Royaume ti Nzapa ayeke duti ande na ndo wa si lo komande? Biani, hunda gi tele ti mo: Jésus ayeke na ndo wa? Na hundango tongaso, mo yeke dabe ti mo so mo manda na yâ ti mbeni chapitre so ahon so a fâ lani Jésus na ndo ti keke ti pasi me na pekoni a zingo lo na kuâ. Kete na pekoni, lo gue na yayu (Kusala 2:33). Tongaso, a yeke kâ na yayu ni si Royaume ti Nzapa ayeke. Ndani la si Bible ahiri ni ‘royaume ti yayu.’ (2 Timothée 4:18). Atâa so Royaume ti Nzapa ayeke na yayu, lo yeke komande ande sese.—Apocalypse 11:15.
6 Aye wa asala si Jésus ayeke mbeni Gbia so ayeke nde mingi? Kozo ye ni ayeke so lo yeke kui ande lâ oko pëpe. Tongana a haka lo na agbia ti sese, Bible atene so “gi Lo oko ayeke na fini ti lakue lakue, Lo duti na lumière so zo alingbi si dä pëpe”. (1 Timothée 6:16). So aye ti tene so aye ti nzoni kue so Jésus asala ayeke ngbâ ande teti lakue. Nga, lo yeke sala ande aye mingi so biani ayeke sala nzoni na azo.
7 Bâ gi prophétie so; a yeke mbeni prophétie so aga tâ tënë na ndo ti Jésus: “Fade Yingo ti L’Eternel aduti na ndo Lo, yingo ti ndara na ti hingango nda ti ye, yingo ti wango tënë na ti ngangu, yingo ti hingango ye na ti kpengo mbito ti L’Eternel. Fade ngia ti Lo ayeke ti kpe mbito ti L’Eternel; fade Lo fâ ngbanga pëpe na lege ti ye so lê ti Lo abâ, na Lo leke tënë pëpe na lege ti tënë so mê ti Lo amä; me fade Lo fâ ngbanga ti awanzinga mbilimbili, na Lo leke tënë na lege ni teti azo ti tâ be-ti-molenge ti sese so.” (Esaïe 11:2-4). Atënë so afa so Jésus ayeke duti ande mbeni Gbia ti mbilimbili, so ayeke bâ mawa ti azo ti sese. Mo yeke na nzara ti wara mara ti Gbia tongaso pëpe?
8 Mbeni ye nde ayeke nga dä ti hinga na ndo ti Royaume ti Nzapa: Jésus ayeke komande ande gi lo oko pëpe. Ambeni zo nga ayeke komande na tele ti lo na yâ Royaume ni. Na tapande, bazengele Paul atene na Timothée: “Tongana e gbu ngangu, fade e komande legeoko na Lo nga.” (2 Timothée 2:12). Biani, Paul, Timothée na ambeni Chrétien be-ta-zo nga so Nzapa asoro ala ayeke duti na tele ti Jésus na yâ Royaume ni na yayu ti komande. Ala oke si ayeke wara matabisi so?
9 Tongana ti so chapitre 7 ti buku so afa ni kozo, a mû lani na bazengele Jean mbeni suma so na yâ ni lo bâ “Molenge Ti Ngasangbaga [Jésus Christ] aluti na Hoto ti Sion [dutingo ti lo ti Gbia na yayu], na azo [saki] ngbangbo oko na bale-osio na ndo ni [saki] osio ayeke na Lo, ala so a sala iri ti Lo na iri ti Babâ ti Lo na ndo lê ti ala.” Azo 144 000 so ayeke azo wa? Jean lo mveni akiri tënë na e: “Azo so ayeke ala so ague na peko ti Molenge Ti Ngasangbaga na ndo kue so Lo gue. A vo ala so na popo ti azo, si ala ga kozo hale teti Nzapa na teti Molenge Ti Ngasangbaga.” (Apocalypse 14:1, 4). Biani, ala yeke adisciple be-ta-zo ti Jésus Christ so a soro ala gi ti komande na yayu na tele ti lo. Tongana a zingo ala na kuâ ti wara fini na yayu, “fade ala yeke le-gbia na ndo ti azo ti sese” legeoko na Jésus (Apocalypse 5:10, Fini Mbuki, 2001). Ti londo na ngoi ti abazengele ti ga na ni, Nzapa amû ngoi ti soro aChrétien be-ta-zo ti tene na nda ni a wara azo 144 000.
10 Lege so a leke na ye ti tene Jésus na azo 144 000 akomande sese afa na gigi tâ ndoye. E tene tongaso teti kozoni kue Jésus ahinga ye so a hiri a tene dutingo zo na bango pasi. Paul atene so Jésus ayeke pëpe “[mbeni zo so alingbi pëpe ti bâ mawa ti awokongo ti e, NW ], me a tara Lo na ye kue legeoko tongana e, me Lo sala siokpari pëpe.” (aHébreu 4:15; 5:8). Use ni, ala so a soro ala nga ti komande na tele ti lo ahu pono ti aye ti ngangu, na ala gbu ngangu tongana azo. Na ndo ni, ala tiri na awokongo so a dü ala na ni, na ala hon na yâ ti amara ti kobela nde nde. Biani, ala yeke hinga ande akpale ti azo nzoni.
ROYAUME TI NZAPA AYEKE SALA ANDE NYEN?
11 Tongana Jésus atene lani so a lingbi adisciple ti lo asambela ti tene Royaume ti Nzapa aga, lo tene nga so a lingbi ala sambela ti tene a sala “na sese” ye so bê ti Nzapa aye. Nzapa ayeke na yayu, na a-ange be-ta-zo ayeke sala lakue ye so bê ti lo aye kâ. Ye oko, na yâ ti chapitre 3 ti buku so, e manda so mbeni ange so aga sioni azia lani ti sala ye so bê ti Nzapa aye, na lo pusu Adam na Eve ti sala siokpari. Na chapitre 10, fade e yeke manda ye mingi na ndo ti aye so Bible afa na ndo ti sioni ange so e hinga lo na iri ti Satan Zabolo. A zia lege lani na Satan nga na a-ange so asoro ti mû peko ti lo, so a hiri ala ayingo sioni, ti ngbâ na yayu teti mbeni ngoi. Ye so afa so na yayu lani, a yeke a-ange kue pëpe so ayeke kâ si ayeke sala ye so bê ti Nzapa aye. Me aye ayeke gue ti gbian na ngoi so Royaume ti Nzapa ato nda ti komandema ti lo. Fini Gbia ni, Jésus Christ, aleke lani ti sala bira na Satan.—Apocalypse 12:7-9.
12 Atënë ti prophétie ti Apocalypse so afa ye so ayeke si na pekoni: “Na mbi mä mbeni yanga so asala tënë ngangu na yayu, a tene, Fadeso salut, na ngangu, na royaume ti Nzapa ti e, na ngangu ti komande ti Christ ti Lo asi awe; teti a bi [Satan] zo so aklame aita ti e na sese awe, lo so aklame ala na gbele Nzapa lâ na bï.” (Apocalypse 12:10). Mo bâ akota ye use so asi, na so a fa pekoni na yâ ti versê so? Kozo ye ni ayeke so Royaume ti Nzapa so Jésus Christ aga Gbia ni ato nda ti komande. Use ni ayeke so a bi Satan na sese.
13 Aye wa asi na peko ti aye use so? Na ndo ti ye so asi na yayu kâ, e diko: “Tongaso i sala ngia, O ayayu, na i so i duti na yâ ni!” (Apocalypse 12:12). Biani, a-ange be-ta-zo ti yayu awara ngia ngbanga ti so tombango Satan na ayingo sioni ti lo asala si gi acréature ti yingo so ayeke be-ta-zo na Jéhovah Nzapa si angbâ na yayu. A zi lege na tâ siriri nga na mango tele kue ti duti kâ. A yeke sala fadeso na yayu ye so bê ti Nzapa aye.
14 Me ti sese, fadeso a yeke tongana nyen? Bible atene: “Vundu aga na sese na kota ngu ti ingo! Teti zabolo azu na sese na i na ngonzo mingi, teti lo hinga lâ ti lo angbâ mingi pëpe.” (Apocalypse 12:12). Satan ayeke na ngonzo teti so a tomba lo na yayu na ngoi ti lo angbâ mingi pëpe. Na kota ngonzo, lo ga na “vundu” na ndo ti sese. Fade e yeke manda tënë mingi na ndo ti “vundu” so na yâ chapitre ti peko. Me na batango ye so na li, e lingbi ti hunda tele ti e: Tongana nyen Royaume ni alingbi ti sala na sese ye so bê ti Nzapa aye?
15 Biani, dabe mo na ye so Nzapa aye ti sala teti sese. Mo manda tënë na ndo ni awe na chapitre 3. Na Eden, Nzapa afa lani so ye so lo ye ayeke ti tene sese ti e so aga mbeni paradis, so azo so alango dä ayeke mbilimbili na ayeke kui pëpe. Satan apusu lani Adam na Eve ti sala siokpari, na ye so asala si ye so Nzapa aleke ti sala teti sese aga tâ tënë pëpe na ngoi ni kâ. Me ye so achangé ye oko pëpe na yâ ye so Nzapa aleke ti sala. Jéhovah aleke lakue ti tene mbeni lâ, “sese ni aga ye ti héritier ti azo ti mbilimbili, na…ala duti dä lakue.” (Psaume 37:29). Na a yeke ye so Royaume ti Nzapa ayeke sala ande. Na lege wa?
16 Bâ tënë ti prophétie so a wara na Daniel 2:44. Versê ni atene: “Na lâ ti agbia so, fade Nzapa ti yayu ayä royaume so afuti lâ oko pëpe, na Lo zia royaume ni na tïtî ambeni zo nde pëpe; me fade royaume so afâ mbeni royaume so kue ndulu ndulu, na a sala si royaume nde nde so kue awe; na fade royaume so angbâ lakue lakue.” Ye so afa nyen na e na ndo ti Royaume ti Nzapa?
17 Kozoni kue, a fa na e so a yeke zia ande gere ti Royaume ti Nzapa “na lâ ti agbia so,” wala na ngoi so ambeni royaume nde ayeke ngbâ na kusala. Use ni, a fa na e so fade Royaume ni ayeke ngbâ teti lakue. A yeke hon lo na ngangu pëpe, na mbeni ngorogbia nde ayeke mû place ti lo pëpe. Ota ni, e manda so fade bira ayeke sungba na popo ti Royaume ti Nzapa na aroyaume ti sese so. Fade Royaume ti Nzapa ayeke hon ala na ngangu. Na nda ni, lo yeke duti ande gi oko ngorogbia ti komande na ndo ti azo. Na lâ ni kâ, fade azo ayeke wara ngia na gbe ti yanga-ti-komande so komandema ni ahon ti atanga ni kue so ala hinga na yâ fini ti ala.
18 Bible ayeke na atënë mingi ti tene na ndo ti ndangba bira so ayeke sungba na popo ti Royaume ti Nzapa na ayanga-ti-komande ti sese so. Na tapande, lo fa na e so na ngoi so nda ni ayeke pusu ndulu, ayingo sioni na lege ti amvene ayeke handa “agbia ti sese kue”. Ngbanga ti nyen? “Ti bungbi ala [agbia ni] teti bira ti kota lâ ti Nzapa, Lo Ti Ngangu Ahon Kue.” Fade a yeke bungbi agbia so “na ndo so ala di iri ni na yanga ti Hébreu, Harmaguédon.” (Apocalypse 16:14, 16). Ndali ti atënë so a wara na yâ ti aversê use so, a hiri ndangba bira so ayeke sungba na popo ti angorogbia ti azo na Royaume ti Nzapa bira ti Harmaguédon.
19 Royaume ti Nzapa ayeke sala ande nyen na lege ti bira ti Harmaguédon? Kiri mo dabe mo na ye so Nzapa aleke ti sala teti sese. Jéhovah Nzapa aleke lani ti tene sese ni asi na azo ti nzoni, so ayeke mbilimbili-kue na so ayeke sala na lo na yâ Paradis. Me nyen la akanga lege na ye so ti ga tâ tënë laso? Kozoni kue, e yeke awasiokpari, e yeke tï kobela na e yeke kui. Ye oko, na chapitre 5, e manda so Jésus akui lani teti e si e lingbi ngbâ na fini teti lakue lakue. Peut-être mo dabe mo na atënë so a sû na yâ ti Évangile ti Jean: “Nzapa andoye sese so tongaso, Lo mû Molenge ti Lo ngengele oko, si zo so amä na bê na Lo alingbi kui pëpe, me lo yeke na fini ti lakue lakue.”—Jean 3:16.
20 Mbeni kpale ni nde ayeke so azo mingi ayeke sala aye ti sioni. Ala yeke tene mvene, ala yeke sala ye na handa na ala yeke sala pitan. Ala ye pëpe ti sala ye so bê ti Nzapa aye. Na lâ ti bira ti Nzapa so a hiri ni Harmaguédon, fade a yeke futi azo so ayeke sala sioni (Psaume 37:10). Me mbeni ye ni nde so asala si na sese a yeke sala pëpe ye so bê ti Nzapa aye ayeke ngbanga ti so angorogbia ayeke wa azo pëpe ti sala ni. Angorogbia mingi, ngangu atia ala, ala yeke sioni wala tambela ti azo ti yâ ni ayeke kirikiri. Tongaso, Bible atene polele: “Zo akomande mbeni zo, na a sala sioni na lo.”—Zo-ti-fa-tene 8:9.
21 Na peko ti Harmaguédon, gi ngorogbia oko, so ti tene Royaume ti Nzapa, si ayeke komande na ndo ti azo. Royaume so ayeke sala ande na sese ye so bê ti Nzapa aye, na fade a yeke ga na aye ti nzoni na azo. Na tapande, a yeke futi ande Satan na ayingo sioni ti lo (Apocalypse 20:1-3). Na lege ti ngangu ti sandaga ti Jésus, fade azo ti mbilimbili ayeke tï ande kobela mbeni pëpe na ayeke kui mbeni pëpe. Na gbe ti komandema ti Royaume ni, ala yeke wara lege ande ti ngbâ na fini teti lakue lakue (Apocalypse 22:1-3). Fade a yeke sala si sese aga paradis. Na lege so, fade Royaume ti Nzapa ayeke sala na sese ye so bê ti Nzapa aye, na lo yeke sala si iri ti Nzapa aga nzoni-kue. So aye ti tene nyen? A ye ti tene so na nda ni, na gbe ti Royaume ti Nzapa, zo kue ayeke gonda iri ti Jéhovah.
LAWA SI ROYAUME TI NZAPA AYEKE SALA NA SESE YE SO BÊ TI NZAPA AYE?
22 Tongana Jésus atene na adisciple ti lo ti sambela ti tene ‘Royaume ti Nzapa aga’, a yeke polele so Royaume ni ade aga pëpe na ngoi ni kâ. Royaume ni aga lani na ngoi so Jésus ama na yayu? Oko pëpe, ngbanga ti so Pierre na Paul atene so na peko ti londongo ti Jésus na popo ti akuâ, prophétie ti Psaume 110:1 aga tâ tënë na ndo ti lo: “L’Eternel atene na Seigneur ti mbi, Mo duti na koti ti Mbi, juska Mbi sala si awato ti Mo aga mbata ti gere ti Mo.” (Kusala 2:32-35; aHébreu 10:12, 13). Mbeni ngoi ayeke hon kozoni si Royaume ni aga.
23 Ngoi ni ayeke hunzi lawa? A sala fadeso ngu 100 na ndo ni awe, ambeni zo so amanda Bible na bê ti ala kue adiko lani so ngoi ni ayeke hunzi na ngu 1914. (Na ndo ngu so, bâ mbage Ambeni tënë ti bâ na ndo ni.) Aye so asi na ndo ti sese na ngu 1914 nga na pekoni afa so biani awamandango Bible so adiko ye ti ala ni na lege ni. Gango tâ tënë ti aprophétie ti Bible afa so na ngu 1914, Christ aga Gbia na Royaume ti Nzapa ato nda ti komande na yayu. Tongaso, e yeke na yâ “lâ ti [Satan so] angbâ mingi pëpe.” (Apocalypse 12:12; Psaume 110:2). E lingbi nga ti tene na kite pëpe so, na yâ ngoi kete, fade Royaume ti Nzapa ayeke sala na sese ye so bê ti Nzapa aye. Mo bâ ti mo pendere tënë so tongana nyen? Mo mä na bê so a yeke ga ande tâ tënë? Fade chapitre ti peko ayeke mû maboko na mo ti bâ so Bible afa aye so biani.
YE SO BIBLE AFA
- Royaume ti Nzapa ayeke mbeni ngorogbia na yayu so Jésus Christ si ayeke Gbia ni, na a soro na sese ge azo 144 000 ti gue kâ ti duti agbia na tele ti lo.—Apocalypse 14:1, 4.
- Royaume ni ato nda ti komande na yayu na ngu 1914, na ti londo na lâ ni so, a tomba Satan na sese.—Apocalypse 12:9.
- Na yâ ngoi kete, fade Royaume ti Nzapa ayeke futi ayanga-ti-komande ti azo, na fade sese ayeke ga paradis.—Apocalypse 16:14, 16.
Ahundango tënë
1. Sambela wa so azo mingi ahinga ni e yeke bâ tënë na ndo ni fadeso?
2. Fa akozo ye ota so Jésus afa na adisciple ti lo ti sambela ngbanga ni.
3. Ye wa a lingbi e hinga na ndo ti Royaume ti Nzapa?
4. Royaume ti Nzapa ayeke nyen? Zo wa ayeke Gbia ni?
5. Royaume ti Nzapa ayeke duti na ndo wa si lo komande? Lo yeke komande nyen?
6, 7. Aye wa asala si Jésus ayeke mbeni Gbia so ayeke nde mingi?
8. Azo wa ayeke duti na tele ti Jésus ti komande?
9. Azo oke ayeke komande na tele ti Jésus? Lawa si Nzapa ato nda ni ti soro ala?
10. Ngbanga ti nyen ye so a leke ti tene Jésus na azo 144 000 akomande na ndo ti azo afa na gigi tâ ndoye?
11. Ngbanga ti nyen Jésus ahunda lani na adisciple ti lo ti sambela ti tene Nzapa asala ye so bê ti lo aye?
12. Akota ye use wa so asi versê ti Apocalypse 12:10 asala tënë ni?
13. Ye nyen asi na pekoni so a tomba Satan na yayu?
14. Ye nyen asi teti so a bi Satan na sese?
15. Ye wa Nzapa aleke ti sala teti sese?
16, 17. Daniel 2:44 atene nyen na e na ndo ti Royaume ti Nzapa?
18. Iri ti ndangba bira so ayeke sungba na popo ti Royaume ti Nzapa na angorogbia ti sese so ayeke nyen?
19, 20. Aye wa asala si a yeke sala pëpe fade fadeso na sese ye so bê ti Nzapa aye?
21. Na lege wa Royaume ni ayeke sala na sese ye so bê ti Nzapa aye?
22. E hinga tongana nyen so Royaume ti Nzapa aga lani pëpe na ngoi so Jésus ayeke na sese wala fade fade na pekoni so lo kiri na yayu?
23. (a) Lawa si Royaume ti Nzapa ato nda ti komande? (b) E yeke bâ ande tënë wa na chapitre ti peko?
TI HINGA AMBENI TËNË
Ndani nyen ti manda Bible?
Bible ayeke mû maboko laso na azo kutu na kutu na yâ ti dunia kue ti wara akiringo tënë na angangu tënë so ala yeke hunda na yâ ti gigi ti ala. Mo nga kue mo ye ti duti na popo ti ala?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SANGO NA NDO TI MBAÏ TI BUNGBI TI E
Lumière aza na yâ ti kodoro so lâ alondo dä
NA LANGO 6 ti septembre, ngu 1926, mbeni ita so ayeke zo ti Japon so ayeke surveillant so ayeke gue na ando nde nde alondo na Amerika lo kiri na Japon ti sara kua ti missionnaire. Mbeni koli ayeke ku lani ita so ti yamba lo. Gi koli so oko la asara abonnement ti wara a-Tour ti Ba Ndo nga lo yeke manda Bible na groupe ti ambeni zo na gbata ti Kobe. Awamandango Bible ni asara kozo kota bungbi ti ala na gbata so na lango 2 ti janvier, ngu 1927. Azo 36 la aga na kota bungbi ni na azo 8 awara batême. Aye ni akomanse lani nzoni. Me, tongana nyen la kete wungo ti azo so alingbi ti fa tënë na azo ti Japon kutu 60 so ayeke na bezoin ti tene a fa tâ tënë ti Bible na ala?
Na mai, ngu 1927 aWamandango Bible asigigi na mbeni fini kode ti komanse mbeni kota kapa ti fango tënë na lege so ala yeke gue na ando so azo ayeke dä mingi na ala yeke mû ambeni diskur. Aita ni amû kozo diskur ti ala na Osaka. Me kozo ti tene ala mû ni, ala zia akota pancarte na tere ti alege na yâ ti gbata ni kue nga ala tokua ambeti ti tisango ndo 3000 na akota zo so ayeke na yâ ti gbata ni. Ala kangbi ambeti ti tisango ndo 150000 nga ala sara tënë ti diskur ni na yâ ti ambeti-sango ti Osaka so azo aye ti diko ni mingi. Ala sû nga tënë ni na ndo ti aticket 400000 ti train. Na lango ti diskur ni, a-avion use ahuru na yâ ti gbata ni atuku ambeti ti tisango ndo 100000 amû yâ ti gbata ni. Azo 2300 tongaso asi yâ ti da ti Osaka Asahi ti mä mbeni diskur na Anglais, so li ti tënë ni ayeke: “Royaume ti Nzapa aga nduru awe.” A tene na azo saki-oko tongaso a tene ala lingbi ti mä diskur ni ape ndali ti so place ayeke dä ape. Azo so wungo ti ala ahon 600 angbâ na peko ti diskur ni ti hunda atënë ti tene a kiri tënë na ala. Na yâ ti anze so aga na pekoni, a mû ambeni diskur na Kyoto nga na yâ ti ambeni gbata so ayeke na do ti Japon.
Na octobre, ngu 1927 aWamandango Bible aleke ti mû adiskur na gbata ti Tokyo. Ala kiri atokua ambeti ti tisango ndo na akota zo so ayeke na yâ ti gbata ni: kozo gbenyon-gbia, amembre ti gouvernement, akota zo ti bungbi ti nzapa nga na azo so amû li ni na ndo ti aturugu. Aita ni asara kua na apancarte, ambeti-sango nga na ambeti ti tisango ndo 710000 ti tisa na azo. Azo so aga amä adiskur ota so aita ni amû na Tokyo ayeke 4800.
ACOLPORTEUR SO AYAPU NA FANGO TËNË
Acolporteur wala apionnier asara ngangu mingi ti gue ti fa tënë ti Royaume na azo na yanga-da ti ala. Matsue Ishii, so ayeke na popo ti akozo acolporteur na Japon, na koli ti lo Jizo afa tënë na yâ ti kota mbage ti kodoro ni, ti londo na Sapporo so ayeke na mbage ti banga ti gue na Sendai, Tokyo, Yokohama, Nagoya, Osaka, Kyoto, Okayama, nga na Tokushima. Ita-wali Ishii nga na mbeni ita-wali, Sakiko Tanaka, so ngu ti lo ahon ti lo ayü ambeni bongo so a iri ni kimono ti gue ti bâ akota zo ti gouvernement. Mbeni oko ti akota zo ni ahunda na ala ti ga na lo buku La Harpe de Dieu et Délivrance 300 ti tene lo zia ni na yâ ti abibiothèque ti da ti kanga.
Katsuo Miura na wali ti lo Hagino ayeda ti mû ambeti so Ita-wali Ishii amû na ala nga ala yeda na tâ tënë. Ala wara batême na ngu 1931 na ala ga acolporteur. Haruichi Yamada na wali ti lo Tane, nga na mingi ti afami ti ala ayeda na tënë ti Royaume kozo na ngu 1930. Haruichi na wali ti lo Tane aga acolporteur nga molenge ti ala ti wali, Yukiko, ague asara kua na Béthel ti Tokyo.
“AJÉHU”: AKOTA NI NA AKETE NI
Na ngoi ni kâ, ngere ti a-oto ayeke ngangu mingi nga alege abuba mingi. Tongaso, Kazumi Minoura nga na ambeni colporteur so ayeke amaseka ayeke na a-oto so ambeni ye ayeke na pekoni tongana da nga so ayeke na moteur ape. Ala iri a-oto so aJéhu ndali ti so Jéhu ayeke lani kpengba zo ti kpengo na puse ti mbarata, so aga mbeni gbia ti Israël (2 aGbia 10:15, 16). Akota Jéhu ni ayeke ota. Yongo ni ayeke mètre 2 tongaso, konongo ti yâ ni ayeke nduru na mètre 2 tongaso nga yongo ni na nduzu ayeke nduru na mètre 2 tongaso. Jéhu oko alingbi ti yô apionnier omene tongaso. Nga, filiale ti Japon aleke avélo 11 so ayeke gboto akete Jéhu so azo use alingbi ti lango na yâ ni. Kiichi Iwasaki, so amû maboko na kua ti lekengo aJéhu so adabe ti lo so “Jéhu oko oko ayeke na tente nga na mbeni batterie ti oto ndali ti lumière.” Acolporteur so aza lumière ti tâ tënë na yâ ti Japon, ala pusu aJéhu nga ala gboto ni na ndo ti ahoto nga na yâ ti apopo-hoto ti londo na banga ti Hokkaido ti gue na Kyushuna na mbage ti mbongo.
Ikumatsu Ota, so ayeke mbeni colporteur, atene: “Tongana e si na yâ ti mbeni gbata, e yeke zia lani Jéhu ti e na yanga ti ngu wala na yâ ti mbeni terrain. E yeke gue kozoni ti bâ akota zo ti kodoro ni, a peut ti duti mokonzi-gbata ni, nga na pekoni e yeke gue na yanga-da ti azo ti fa na ala ambeti ti e. Tongana e hunzi territoire ni awe, e yeke gue na mbeni gbata nde.”
A yeke lani gi kete groupe ti aWamandango Bible 36 so ayeke na gbata ti Kobe la asara kozo kota bungbi ti ala (Zach. 4:10). Gi ngu oku tongaso na pekoni, na ngu 1932, acolporteur 103 nga na awafango tënë ti Japon amû rapport ti ala. Ala kangbi ambeti ahon 14000 na azo. Laso na Japon, aita ayeke fa tënë na ando so gbâ ti azo ayeke dä nga awafango tënë nduru na 220000 angbâ ti za lumière na yâ ti “kodoro so lâ alondo dä.”—Sango na ndo ti mbaï ti bungbi ti e na Japon.


text:
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE | PSAUME 102-105
Jéhovah adabe lo na lege so e yeke pupu-sese
David asara kua na ambeni tënë ti haka na nzoni bê ti Jéhovah.
103:11
Legeoko tongana ti so e lingbi ti hinga kue pëpe yongo so ayeke na popo ti yayu na sese, e lingbi nga pëpe ti hinga kota ti tâ ndoye ti Jéhovah
103:12
Jéhovah abi asiokpari ti e yongoro na e na mbeni lege so e lingbi ti hinga yongo ni ape, legeoko tongana ti so est ayeke yongoro na ouest
103:13
Legeoko tongana ti mbeni babâ so abâ mawa ti molenge ti lo so ayeke na vundu, Jéhovah asara nzoni bê na azo so achangé bê ti ala na ala sara vundu ndali ti asiokpari ti ala


text:
60: Abigail na David
MO HINGA pendere wali so ayeke ga na mbage ti David so? Iri ti lo ayeke Abigaïl. Lo yeke na ndara mingi, nga lo kanga lege na David ti sara mbeni ye ti sioni. Zia e bâ ye so asi na David kozoni si.
Tongana David akpe Saül, lo honde tere ti lo na yâ ti mbeni kota dû ti tênë. Aita ti lo na tanga ti afami ti lo ague awara lo kâ. Azo nduru na 400 amû peko ti David, na lo ga mokonzi ti ala. Na pekoni, David ague abâ gbia ti Moab na lo hunda lo, lo tene: ‘Pardon, zia babâ na mama ti mbi angbâ na mo juska mbi bâ ye so ayeke si na mbi si.’ Tongaso, David na azo ti lo ahonde tere ti ala na yâ ti akete hoto.
A yeke na pekoni si David atingbi na Abigaïl. Koli ti Abigaïl ayeke Nabal. Lo yeke na mosoro mingi nga lo yeke wa ti mbeni kota ndo. Lo yeke na ataba 3 000 nga na angasa 1 000. Nabal ayeke sioni zo. Me wali ti lo Abigaïl ayeke pendere mingi, nga lo hinga ti sara ye so ayeke nzoni. Lo zi même sewa ti lo mbeni lâ na yâ ti mbeni kpale. Lo sara ni tongana nyen? Zia e bâ.
David na azo ti lo asara nzoni na Nabal. Ala bata ataba ti lo si sioni asi na ala pëpe. Tongaso, mbeni lâ David atokua azo ti lo ti hunda na Nabal ti sara mbeni ye teti lo. Azo ti David asi na Nabal na ngoi so lo, Nabal, na awakua ti lo ayeke fâ kuä ti tere ti ataba. A yeke mbeni lango ti matanga, na Nabal ayeke na gbâ ti anzoni ye ti tengo ni. Tongaso, azo ti David atene na lo: ‘E sara nzoni na mo. E nzi taba ti mo oko pëpe, me e bata ala si sioni asi na ala pëpe. Fadeso, e hunda mo ti mû mbeni kobe na e ti te.’
Nabal atene: ‘Mbi yeke mû kobe ti mbi na mara ti azo tongana ala so pëpe.’ Lo sara tënë nzoni oko pëpe, na lo tene asioni tënë na ndo ti David. Tongana azo ni akiri, si ala tene pekoni na David, ngonzo agbu David ngangu. Lo tene na ala: ‘Ala mû épée ti ala!’ Tongaso, ala gue na tere ti Nabal na azo ti lo.
Na mango asioni tënë so Nabal atene, mbeni zo ti kua ti lo ague na Abigaïl, na lo fa na lo peko ti ye so asi. Hio, Abigaïl aleke ambeni kobe, lo zia ni na ndo ti alele si lo gue ti bâ David. Tongana lo tingbi David na lege, lo londo na ndo ti lele ti lo, lo kuku na sese, na lo tene: ‘Seigneur ti mbi, pardon, mä atënë ti koli ti mbi Nabal pëpe. Lo yeke buba zo, na lo yeke sara ye kirikiri mingi. Bâ matabisi so mbi ga na ni na mo. Mû ni, na pardone e ndali ti ye so asi.’
David atene na Abigaïl: ‘Mo yeke wali ti ndara. Mo kanga lege na mbi ti fâ Nabal ndali ti sioni so lo sara na mbi. Fadeso, kiri na da ti mo na siriri.’ Na pekoni, tongana Nabal akui, Abigaïl aga mbeni oko ti awali ti David.
1 Samuel 22:1-4; 25:1-43.
Ahundango tënë
- Iri ti wali so ayeke gue ti tingbi na David na lê ti foto so ayeke nyen? Lo yeke mara ti wali wa?
- Nabal ayeke zo wa?
- Ngbanga ti nyen David atokua ambeni zo ti lo ti hunda mbeni ye na Nabal?
- Nabal atene nyen na azo ti David? Tongana David amä tënë ni, lo sara nyen?
- Abigaïl asara nyen so afa atene lo yeke mbeni wali ti ndara?
Ambeni hundango tënë
- Diko 1 Samuel 22:1-4.
Tongana nyen azo ti da ti babâ ti David azia nzoni tapande na e na ndo ti lege so a lingbi e mû maboko na popo ti e na yâ ti bungbi ti aita ti e ti ndo lê ti sese kue? (aProv. 17:17; 1 aThes. 5:14).
- Diko 1 Samuel 25:1-43.
Ngbanga ti nyen e tene so Nabal abâ David tongana ye oko na lê ti lo pëpe? (1 Sam. 25:2-5, 10, 14, 21, 25).
Awali Chrétien alingbi ti manda nyen laso na lege ti tapande ti Abigaïl? (1 Sam. 25:32, 33; aProv. 31:26; aEph. 5:24).
Aye ti sioni use wa Abigaïl akanga lege na David ti sara? (1 Sam. 25:31, 33; aRom. 12:19; aEph. 4:26).
Tongana nyen sarango ye ti David na mbage ti atënë so Abigaïl atene na lo amû maboko na akoli laso ti bâ awali tongana ti so Jéhovah ayeke bâ ala? (Kus. 21:8, 9; aRom. 2:11; 1 Pi. 3:7).
TI HINGA AMBENI TËNË
Abigaïl asara ye na ndara mingi
So gigi akpengba lani na Abigaïl na gbe ti koli ti lo Nabal, e manda nyen dä?


text:
1“Tënë ti Kodro-gbia ti yayu ayeke tongana tënë ti mbeni wa ti da so asigigi na kota ndaperere ti gi azo, ti mu ala na kua ti yaka ti vinye ti lo. 2Lo na azo ti kua ni ama tere titene lo futa na ala nginza so a yeke mu na zo ndali ti kua ti lango oko. Na pekoni, lo tokua ala na yaka ti vinye ti lo ni. 3Na ngbonga gumbaya, lo kiri lo sigigi, lo baa ambeni zo so aluti senge senge si ala yeke sara kua pepe. 4Lo tene na ala: ‘Ala nga, ala gue asara kua na yaka ti mbi, fade mbi yeke futa ala alingbi na kua so ala yeke sara.’ 5Ala mu lege ague na yaka ni. Wa ti yaka ni akiri asigigi na bekombite, lo kiri lo sigigi nga na ngbonga ota ti peko ti bekombite si lo sara gi tongaso. 6So lo sigigi na ngbonga oku ti peko ti bekombite, lo baa ambeni zo so aluti senge senge. Lo hunda ala, lo tene: ‘Ngbanga ti nyen si, ti londo na ndaperere ngbii asi na lakui ala duti senge senge na ndo so si ala yeke sara kua pepe so?’ 7Ala kiri tënë na lo: ‘E duti senge senge, ngbanga ti so zo ti mungo e na kua ayeke daa pepe.’ Lo tene na ala: ‘Ala nga, ala gue, asara kua na yaka ti vinye ti mbi.’ 8“So lâ akui awe, wa ti yaka ni atene na zo ti li ti kua ti lo: ‘Mo iri azo ti kua ni kue, mo futa na ala nginza ti ala. Mo to nda ni na azo so mbi iri ala na pekoni si mo hunzi na azo so mbi iri ala kozoni.’ 9Ala so a mu ala na ngbonga oku ti peko ti bekombite so aga si ala wara futa ti lango oko. 10Ala so a mu ala kozoni aga; ala baa ti ala atene, ala yeke wara nginza mingi ahon ambeni so; me a mu na ala nga gi nginza ti lango oko. 11So ala wara nginza ni, ala yeke kasa wa ti yaka ni, 12ala tene: ‘Azo so amu ala na ndani so asara kua gi na ya ti ngbonga oko, me mo futa ala legeoko na e so e baa pasi na ndaperere ngbii asi na lakui si lâ asu e ngbii so!’ 13Me wa ti yaka ni akiri tënë na mbeni oko na popo ti ala, atene: ‘Ita, mbi handa mo oko pepe. E na mo e ma tere fade titene mbi futa mo na nginza ti lango oko pepe? 14Mu nginza ti mo, mo gue. Mbi ye ti mu na zo so aga na ndani gi wungo ti nginza so mbi mu na mo so. 15Mbi lingbi ti sara ye so be ti mbi aye na nginza ti mbi pepe? Be ti mo aso, ngbanga ti so mbi yeke zo ti nzoni be?’ 16Ti hunzi na ni, Jésus atene: ‘Fade azo ti ndani ayeke ga azo ti li ni si azo ti li ni ayeke ga azo ti ndani.’ ” 17So Jésus ayeke gue na Jérusalem, na lege, lo mu adisiple baleoko na use yamba si lo tene na ala: 18“Ala ma! E yeke gue na Jérusalem. Kâ, fade azo ayeke zia Molenge ti Zo na maboko ti akota wayango-sandaga na awafango-ndia. Ala yeke fâ ngbanga ti kuâ na li ti lo, 19ala yeke zia lo na maboko ti azo ti mbeni mara nde titene ala he lo, ala pika lo na fimbo si ala fâ lo na ndö ti keke ti kroa. Na lango ota ni, fade lo yeke zingo na kuâ.” 20Na pekoni, mama ti amolenge ti Zebede aga nduru na tere ti Jésus; lo na amolenge ti lo ti koli laa aga. Lo kuku na gbe ti Jésus ti hunda mbeni ye na lo. 21Jésus ahunda lo, atene: “Mo ye nyen?” Lo kiri tënë na Jésus: “Amolenge ti mbi so use so, na lango so mo yeke ga ti duti Gbia, ayeke nzoni mo mu yanga titene ala duti na tere ti mo, mbeni na mbage ti maboko ti mo ti koli si mbeni na mbage ti maboko ti mo ti wali.” 22Jésus akiri tënë, atene: “Ala hinga ye so ala yeke hunda so pepe. Ala lingbi ti nyon kopo ti pasi so mbi yeke nyon ande so?” Ala tene na lo: “E lingbi ti nyon ni.” 23Jésus atene na ala: “Biani, fade ala yeke nyon kopo ti mbi ni; me tënë ti dutingo na mbage ti maboko ti mbi ti koli na ti wali, mbi laa mbi yeke mu ni na azo pepe. Ndo ni ayeke ti zo so Babâ ti mbi aleke ni ndali ti ala.” 24So tanga ti adisiple baleoko ama tënë so, be ti ala aso na a-ita use so. 25Jésus airi ala kue na tere ti lo si lo tene na ala: “Ala hinga so, amakonzi ti amara nde ayeke sara komandema na ndö ti amara ni; akota zo ayeke na ngangu na ndö ti azo ti ala. 26Ti ala azo ti mbi, alingbi ye ni aduti tongaso pepe na popo ti ala. Me tongana mbeni zo aye ti ga kota zo na popo ti ala, ayeke nzoni lo ga zo ti sarango kua na ala. 27Tongana mbeni zo na popo ti ala aye ti ga zo ti li ni, ayeke nzoni lo ga ngbaa ti ala. 28Legeoko tongaso, Molenge ti Zo aga titene azo asara kua na lo pepe, me lo ga titene lo sara kua na azo, ti ka tere ti lo na kuâ ti soo gba ti azo.” 29So Jésus na adisiple ti lo alondo na gbata ti Jéricho si ala yeke sigigi, gba ti azo amu peko ti lo. 30Awaziba use aduti na tere ti lege; ala ma atene, Jésus laa ayeke hon so. Ala dekongo, atene: “Kota Gbia, Molenge ti David, baa mawa ti e!” 31Gba ti azo ni kue asuku ngangu na ala titene ala kanga yanga ti ala, me ala kiri adekongo ngangu, atene: “Kota Gbia, Molenge ti David, baa mawa ti e!” 32Jésus aluti, lo iri ala si lo hunda ala, lo tene: “Ala ye mbi sara nyen na ala?” 33Ala kiri tënë na lo: “Kota Gbia, e ye ti baa ndo.” 34Mawa ti ala agbu Jésus si lo ndu le ti ala. Gi hio tongaso, ala kiri abaa ndo si ala mu peko ti lo.
Copyright
Learn More


text:
SARA YE NA MABE TONGANA TI ALA
Lo kanga bê atâa azo asara aye ti sioni
ÉLIE atambela na yâ ti popo-hoto ti Jourdain. A sara yenga mingi awe la si lo yeke na yâ ti tambela so. Lo zia lani Hoto ti Horeb na peko si lo mû lege ti banga. Fadeso, lo kiri na kodoro ti lo, Israël, na lo bâ achangement so asi na yâ ti kodoro ni. Kota buru so asara lani so ato nda ti hunzi, na ngu-nzapa akomanse ti pika kete kete na lo bâ azo ayeke fâ yaka. Peut-être bê ti prophète ni adë kamême, so kodoro ni akomanse ti kiri ti ga nzoni awe so. Me, tënë ti azo ni la agbu bê ti lo mingi ngbanga ti so ala hon ayo mingi na Nzapa. Vorongo ti Baal la angbâ ti mû ndo na popo ti azo ni, na Élie ayeke na gbâ ti kua ti sarango ni. *
Nduru na gbata ti Abel-Méhola, Élie abâ mbeni kota yaka so a ngbâ ti dë ni. Abagara 24 ayeke na yâ ti yaka ni, na a kanga ala use use. Azo 12 la ayeke sara kua na abagara ni na tere ti tere. Ala yeke suru sese ni, na koli so ayeke na ndangba molongo ni na peko, lo la si Élie ayeke gi lo so. Iri ti lo ayeke Élisée, lo so Jéhovah asoro lo ti mû place ti Élie ande. Depuis la Élie ayeke na vundu ngbanga ti so lo bâ ti lo lo tene gi lo oko la lo ngbâ ti sara na Nzapa, na Élie adoit ti ku kungo ti tingbi tere na koli ni so.—1 aGbia 18:22; 19:14-19.
Na bê ti Élie kâ, so lo doit ti zia ambeni kua ti lo na tïtî mbeni zo, wala ti tene mbeni zo amû place ti lo ande, lo gi bê ti lo? E hinga ape; nga e lingbi ti tene pëpe so Élie apensé lani tongaso. Lo yeke ‘zo tongana e’. (Jacques 5:17, La Sainte Bible en sango). Atâa a yeke so wa, Bible atene: “Élie ahon nduru na Élisée na lo bi kota bongo ti lo na ndo lo.” (1 aGbia 19:19). A sara lani peut-être kota bongo ti Élie ni na kuä ti tere ti taba wala ti ngasa, na a yü ni yungo na ndo ti go. Nga, bongo ni so afa so lo yeke prophète ti Jéhovah. So Élie abi bongo ni na ndo ti go ti Élisée, ndani ayeke dä. Élie ayeda na bê ti lo kue ti sara ye so Jéhovah ahunda na lo ti sara, so ayeke ti soro Élisée tongana zo so ayeke mû ande place ti lo. Élie azia bê ti lo kue na Nzapa ti lo nga lo mä yanga ti lo.
Ti maseka-koli ni so, lo yeke ku lani kungo ti mû maboko na mbakoro prophète so. Élisée amû lani place ti Élie ni hio ape. Teti angu omene tongaso, Élisée asara tere ti lo kete lo mû peko ti prophète ni nga lo sara kua na lo. Na pekoni, a hinga lo tongana “lo so asa ngu na maboko ti Élie”. (2 aGbia 3:11). So Élie awara lani mara ti ngangu zo ti mungo maboko na lo tongaso, a kpengba lo mingi. Âmanke akoli use so aga lani akota kamarade. Ala yeke mû lani maboko na mba, na ye so amû lege na ala ti gbu ngangu na gbele asioni sarango ye so amû ndo lani na yâ ti kodoro ni, mbilimbili, asioni sarango ye ti Gbia Achab, so ayeke ga gi sioni sioni.
A sara mbeni ye ti sioni na mo lâ oko awe? A si na mingi ti e na yâ ti sioni dunia so. Ni la, ti duti na mbeni kamarade, so aye Nzapa, alingbi ti mû maboko na mo ti gbu ngangu. Nga tapande ti mabe ti Élie alingbi ti mû maboko na mo na ngoi so mo tingbi na mara ti kpale ni so.
‘LONDO, MO GUE MO TINGBI TERE NA ACHAB’
Élie na Élisée asara lani kua ngangu ti sara si azo ni akiri aduti na nzoni songo na Nzapa. Peut-être ala mû li ni na yâ ti ambeni ye so a leke ni tongana a-ekole ti fa ye na ambeni prophète. Me na mbeni ngoi, Jéhovah amû mbeni fini kua na Élie, lo tene: ‘Mo londo, mo gue mo tingbi tere na Achab gbia ti Israël’. (1 aGbia 21:18). Achab asara nyen?
Gbia Achab ake Nzapa lani awe. Na tango ni kâ, lo la lo yeke sioni gbia ahon tanga ti agbia ti Israël so aga kozo na lo. Lo mû Jézabel ti ga wali ti lo, ye so asara si vorongo ti Baal amû yâ ti kodoro ni kue, na gbia ni nga kue avoro Baal (1 aGbia 16:31-33). Ala so ayeke voro Baal, ala yeke sara ambeni ye ti tene sese awoko, ala yeke sara ye ti ndumba nga ala yeke mû akete molenge na sacrifice. Na ndo ni, ade ti ninga ape, Achab ake ti sara ye alingbi na yanga so Jéhovah amû na lo ti fâ Ben-Hadad, sioni gbia ti Syrie. Lo ke ti sara ni ndali ti so lo ye ti wara nginza na pekoni (1 aGbia, chapitre 20). Me ti so ni so, bê ti warango ye so asara Achab na Jézabel nga ngangu so ala yeke sara na azo aga sioni ahon ti kozo.
Achab ayeke lani na mbeni yangbo na Samarie, na a kono mingi. Lo yeke nga lani na mbeni yangbo ni na Jizréel, so ayo akilomètre 37 tongaso na Samarie. Na tere ti use yangbo ni so, mbeni yaka ti vigne ayeke kâ. A yeke yaka ti Naboth, me Achab asara bê ti yaka ti vigne so. Ni la, lo tokua ti tene a iri na lo Naboth si lo mû na lo nginza ti tene yaka ni aga ti lo Achab ni. Me, Naboth atene: “A yeke sioni na lê ti Nzapa tongana mbi mû na mo ye so mbi wara na maboko ti ababâ ti mbi.” (1 aGbia 21:3, Tene ti Nzapa, Kozo Mbouki). Naboth ayeke zo ti kpengbango li? Lo kpe gbia ape? Azo mingi atene tongaso. Me, ye so Naboth asara so ague oko na ye so Ndia ti Jéhovah atene. Ndia ni ake lani na azo ti Israël ti kä biaku biaku mbeni sese so ayeke ye ti héritier ti sewa ti ala (Lévitique 25:23-28). Ti Naboth, a yeke na lege ni oko ape ti doro Ndia ti Nzapa. Lo yeke mbeni koli so ayeke na mabe nga so asara ye na mbeto pëpe, atâa so lo hinga lo tene Achab alingbi ti sara sioni na lo.
Achab apensé ti lo kete ape na ndo ti Ndia ti Jéhovah. Lo gue na da, “na vundu na ngonzo ti bê”. ‘Lo lango na ndo tange ti lo, lo zia lê ti lo na mbage ti tere ti da, na lo te kobe pëpe.’ (1 aGbia 21:4). Tongana Jézabel abâ so koli ti lo ayo yanga ti lo, lo suku ngbangba tongana mbeni kete molenge, hio, lo sara mbeni ye ti tene koli ni awara ye so lo ye, nga même ti futi mbeni sewa so tënë ayeke na li ti lo ape.
Tongana zo adiko ye na ndo ti sioni ye so Jézabel aleke ti sara, li ti lo ayeke kpe kue. Gbia-wali Jézabel ahinga lani so tongana a bi mbeni kota tënë na li ti zo, Ndia ti Nzapa ahunda ti tene atémoin use aduti dä si gere ti tënë ni aluti (Deutéronome 19:15). Ni la si lo sara mbeni mbeti na iri ti Achab, lo tokua ni na akota zo ti kodoro ti Jizréel. Na yâ ni, lo hunda ti tene a gi ambeni koli use so ala lingbi ti bi mbeni tënë ti mvene na ndo ti Naboth, atene lo zonga Nzapa. Tënë ni so alingbi na kuâ. Ye ni so lo leke so asi tâ gi tongana ti so lo ye. Ambeni zo use “ti kirikiri” abi tënë ti mvene na li ti Naboth, na nda ni azo abo lo na tënê si ala fâ lo. Ala fâ nga amolenge ti Naboth ti koli kue (1 aGbia 21:5-14; Lévitique 24:16; 2 aGbia 9:26). * Achab azia lani si wali ti lo la ahon ndo ti lo si lo sara gi ye ti bê ti lo nga lo fâ azo so senge senge.
Na ngoi so Jéhovah afa na Élie ye so Gbia Achab na wali ti lo asara so, mo pensé a sara nyen na Élie ni? Ti bâ so asioni zo ayeke sara sioni na azo so asara ti ala ye oko ape, a sara zo nzoni oko ape (Psaume 73:3-5, 12, 13). Laso e yeke bâ ka mara ti asioni sarango ye ni so, so alondo même na mbage ti ambeni kota zo so atene Nzapa la atokua ala. Me mbaï so alingbi ti dë bê ti e. Ge, Bible adabe ti e so ye oko ahonde na lê ti Jéhovah ape. Lo yeke bâ ye kue (aHébreu 4:13). Me asioni ye so lo yeke bâ so, lo yeke sara nyen na ni?
“MO WARA MBI AWE? O WATO TI MBI”
Jéhovah atokua Élie na Achab, lo tene: “Bâ, lo yeke na yaka ti vigne ti Naboth”. (1 aGbia 21:18). Tongana Jézabel atene na Achab so yaka ti vigne ni aga ti lo awe, tere ti lo anzere si lo londo na lê ni lê ni lo gue na yaka ni. Lo pensé kete ape so Jéhovah ayeke bâ aye so ayeke pasêe so. Bâ lo na yâ ti yaka ni kâ, lo ngbâ ti pensé na apendere ye so lo yeke sara ande na yaka ni. Me, mo ye ti bâ, Élie la asi so. Na bango Élie, tere ti Achab adë kue, ngonzo agbu lo, na lo tene mbeni tënë so afa so lo ke tâ prophète so na bê oko, lo tene: “Mo wara mbi awe? O wato ti mbi.”—1 aGbia 21:20.
Atënë ti Achab so afa so lo yeke na akpale use. Kozo ni, so lo hunda Élie, lo tene “Mo wara mbi awe?”, a fa so Achab apensé kete na ndo ti Jéhovah ape. Me, Jéhovah ‘awara’ lo awe. Lo bâ Achab, so na bê ti lo wani, lo soro ti sara sioni ye nga so tere ti lo anzere na yaka so lo wara na peko ti sioni ye so Jézabel asara. Jéhovah abâ yâ ti bê ti Achab, lo bâ so Achab aye ye ti sese mingi, si lo bâ mawa ti zo ape nga si lo gi ti sara ye ti mbilimbili pëpe. Use ni, tongana lo tene na Élie, lo tene, “O wato ti mbi”, a fa so lo ke tâ na bê oko koli so, so ayeke kamarade ti Jéhovah Nzapa, na so alingbi fade ti mû maboko na lo ti sigigi na yâ ti sioni lege so lo mû so.
E lingbi ti manda ambeni kota ye na lege ti akpale ti Achab so. A lingbi e girisa lâ oko ape so Jéhovah ayeke bâ aye kue. Teti so lo yeke Babâ so aye e mingi, na ngoi so e yeke mû mbeni lege nde, lo yeke hinga ni, na lo ye si e changé lege ni so. Ni la, ti mû maboko na e, lo yeke sara kua mingi ni na ambeni kamarade ti lo, so ayeke tongana Élie, ti fa tënë ti lo na amba ti ala. Me, ti bâ akamarade ti Nzapa tongana awato ti e, a yeke na lege ni ape.—Psaume 141:5.
Élie atene na Achab, lo tene: “Mbi wara mo awe.” Lo hinga so Achab ayeke zo ti nzi, zo ti fango zo nga lo sara kpengbango li na Jéhovah Nzapa. So Élie aluti na lê ti sioni koli so, a fa so lo yeke zo ti mbeto ape. Élie afa na Achab ngbanga so Jéhovah adë na li ti lo. Jéhovah abâ aye kue so asi: lo bâ asioni ye so Achab na sewa ti lo asara so azo ti kodoro ni kue amû peko ti ala na yâ ni. Ni la, Élie atene na Achab so Nzapa atene ni yeke “balêe” sewa ni kue. Jézabel kue Nzapa adë ngbanga na li ti lo.—1 aGbia 21:20-26.
Élie atene pëpe so, awe, azo ni ayeke ngbâ gi ti sara ye ti sioni ti gue na ni. Na yâ ti dunia ti laso, a yeke ngangu ape ti tene zo atene mara ti tënë tongaso hio. Me mbaï ti Bible so adabe ti e so Jéhovah ayeke bâ asioni ye kue so ayeke si, nga lo yeke ga ande na sarango ye ti mbilimbili tongana ngoi ni alingbi. Bible adë bê ti e atene ngoi ni ayeke ga so lo yeke hunzi asarango ye ti sioni kue (Psaume 37:10, 11). Me, peut-être mo hunda tere ti mo, mo tene: ‘Lakue tongana Nzapa afâ ngbanga, a yeke gi ti punir azo? wala lo yeke bâ nga mawa ti ala.’
“MO BÂ LEGE SO ACHAB ASARA LO MVENI KETE NA GBELE MBI?”
Peut-être bê ti Élie adö ti bâ sarango ye ti Achab na gbele fango ngbanga ti Nzapa so. Mbaï ni atene: “Tongana Achab amä tënë so, lo suru bongo ti lo, na lo kanga bongo ti mua na tere ti lo, na lo zia kobe, na lo lango na bongo ti mua, na lo tambela yeke yeke.” (1 aGbia 21:27). Achab achangé bê ti lo biani la?
E lingbi ti tene so lo changé kete kamême. Achab asara tere ti lo kete, mbeni sarango ye so a yeke ngangu na zo ti baba ti sara ni. Me a yeke tâ changéngo bê la? Ti hinga ni, e yeke haka sarango ye ti lo ni na ti mbeni gbia so aga na peko ti lo, so sioni sarango ye ti lo ahon même ti Achab ni. Iri ti gbia ni ayeke Manassé. Na ngoi so Jéhovah apunir Manassé, Manassé asara tere ti lo kete, nga lo sambela Jéhovah ti mû maboko na lo. Me lo ngbâ gi ge ape, lo futi ayanda so lo wani lo leke, nga lo sara kue ti voro gi Jéhovah, na même lo wa azo ti kodoro ti lo ti sara tongana ti lo (2 Chronique 33:1-17). Achab kue asara tongaso lani? Oko ape.
So Achab asara vundu na lê ti Élie, Jéhovah abâ ni? Jéhovah atene na Élie, lo tene: “Mo bâ lege so Achab asara lo mveni kete na gbele Mbi? Teti lo sara lo mveni kete na gbele Mbi, fade Mbi ga na sioye so na lâ ti lo pëpe, me fade Mbi ga na sioye so na ndo azo ti da ti lo na lâ ti molenge ti lo.” (1 aGbia 21:29). Me, Jéhovah apardoné Achab lani? Oko ape, ndali ti so Nzapa ayeke pardone gi zo so achangé bê ti lo kue (Ézéchiel 33:14-16). Me teti so Achab achangé bê ti lo kete, Jéhovah nga kue abâ mawa ti lo gi kete. Lo yeke sara si Achab ayeke bâ ande futingo ti sewa ti lo na fini lê ti lo ape.
Ye oko, ngbanga so Jéhovah adë na ndo ti Achab so achangé ape. A si na mbeni ngoi, Jéhovah asara lisoro na a-ange ti lo na ndo ti pendere kode so ala lingbi ti sara na kua si Achab ague atiri bira so a yeke fâ lo ande na yâ ni. Gi hio na pekoni, ngbanga so Jéhovah adë na ndo ti Achab aga tâ tënë. Na yâ ti bira ni, Achab awara kä na mênë ti lo ayuru na yâ ti puse ti mbarata ti lo ni juska lo kui. Mbaï ni azia tënë ti mawa so dä, atene na ngoi so a yeke sukula puse ti mbarata ti gbia ni, ambeni mbo asu mênë ti lo. Ye so asara si tënë so Jéhovah atokua Élie ti tene lani na Achab so aga tâ tënë. Tënë ni ayeke so: “Na ndo so ambo asu mênë ti Naboth, fade ambo asu mênë ti mo nga.”—1 aGbia 21:19; 22:19-22, 34-38.
Ye so asi na Achab na nda ni so adë bê ti azo tongana Élie, Élisée nga na ambeni wakua be-ta-zo ti Nzapa. Ala bâ so Jéhovah agirisa pëpe asarango ye ti Naboth, so lo sara lani ye na mbeto pëpe nga na mabe. Jéhovah, Nzapa so aye sarango ye ti mbilimbili, lo yeke kanga lê pëpe na ndo ti asioni sarango ye. Nyen na nyen, lo yeke punir azo ni. Nga, tongana a lingbi ti tene lo bâ mawa ti ala, lo yeke sara ni (Nombre 14:18). Élie amanda kpengba ye na lege ti aye so, lo so lo gbu ngangu teti angu mingi na gbe ti komandema ti sioni gbia so. Mo kue a sara mbeni ye ti sioni na mo awe? Mo yeke ku kungo ti bâ ngoi so Nzapa ayeke ga ti zi asioni ye kue? Tongana a yeke tongaso, sara ye na mabe tongana ti Élie. Lo na kota kamarade ti lo Élisée amû lani ngoi ti ala ti fa tënë ti Nzapa, atâa a sara sioni na ala.
^ par. 3 Jéhovah atokua lani mbeni kota buru so aninga ngu ota na ndambo ti fa so vorongo Baal ayeke ye ti senge senge. Azo ni avoro lani Baal ngbanga ti so ala bâ atene lo yeke nzapa so asara si ngu apika nga so asara si akobe asigigi (1 aGbia, chapitre 18). Bâ Tour ti Ba Ndo ti 1 janvier nga na 1 avril 2008, na Français, na mbage so atene “Imitez leur foi.”
^ par. 13 Tongana, na bê ti Jézabel, lo hinga lo tene yaka ti Naboth ayeke ga ande ti amolenge ti Naboth ni, peut-être ndani la lo leke ti tene a fâ amolenge ni nga. Ti hinga ndani so Nzapa ayeke zia lege na amara ti sioni sarango ye tongaso, bâ mbage so atene “Azo ahunda atene” na yâ ti mbeti so.


text:
1Na pekoni, Jésus akiri asi na adisiple ti lo na yanga ti kota ngu ti Tiberiade. Lege so Jésus asi na ni ayeke so: 2Simon Pierre, Thomas – so a iri lo Ngbo –, Natanael, zo ti kodro ti Kana na Galile, amolenge ti Zebede na ambeni disiple use kue abongbi na ndo oko. 3Simon Pierre atene na amba ti lo: “Mbi yeke gue ti gi susu.’ Ala tene na lo: “E na mo e gue.” Tongaso ala gue, ala ko na ya ti ngo si ala hon. Me na bi ni kue, ala wara susu oko pepe. 4So ndo ahan awe, Jésus aluti na yanga ti ngu ni, me adisiple ti lo ahinga pepe, atene lo laa. 5Lo hunda ala, lo tene: “Tongana nyen amolenge, ala gbu susu pepe?” Ala kiri tënë na lo, atene: “E gbu susu pepe.” 6Lo tene na ala: “Ala bi gbanda ni na mbage ti maboko ti koli, fade ala yeke gbu asusu.” Tongaso ala bi gbanda ni, me ala gboto ni na gigi gbaa, ngbanga ti so ala gbu asusu mingi. 7Disiple so Jésus aye lo mingi so atene na Pierre: “Kota Gbia laa!” So Pierre ama atene, so Kota Gbia laa, lo yu bongo ti lo, ngbanga ti so lo zi ni. Na pekoni, lo huru lo ti na ya ti ngu. 8Ambeni disiple ni akiri na ngo ni na yanga ti ngu si ala yeke gboto gbanda ni so asi singo na asusu. Ala yeke fade yongoro na yanga ti ngu ni pepe, ala yeke nduru na metere ngbangbo oko. 9So ala si na yanga ti ngu ni, ala baa ambeni le ti wâ, susu ayeke na ndö ni; ala baa nga mapa. 10Jésus atene na ala: “Ala ga na ambeni susu so ala gbu so.” 11Simon Pierre ako na ya ti ngo si lo gboto gbanda ni lo sigigi na ni: akota susu so wungo ti ala ayeke ngbangbo oko na baleoku na ota ayeke na ya ni. Ataa so asusu ni ayeke mingi ahon ndoni, gbanda ni asuru pepe. 12Jésus atene na ala: “Ala ga, ate ye.” Mbeni disiple oko ti hunda lo: “Mo yeke zo wa?” ayeke daa pepe, ngbanga ti so ala hinga atene, so Kota Gbia laa. 13Tongaso Jésus ague, lo mu mapa si lo kangbi ni na ala; lo kangbi nga asusu ni. 14Lege ota titene Jésus asi na adisiple ti lo na peko ti zingongo ti lo na kuâ laa. 15Na peko ti kobe ni, Jésus ahunda Simon Pierre, atene: “Simon, molenge ti Jean, mo ye mbi ahon ala so?” Simon akiri tënë: “Biani, Kota Gbia, mo hinga so mbi ye mo.” Jésus atene na lo: “Bata akete taba ti mbi!” 16Jésus akiri ahunda lo ti fani use ni, atene: “Simon, molenge ti Jean, mo ye mbi?” Pierre akiri tënë na lo: “Biani, Kota Gbia, mo hinga so mbi ye mo.” Jésus atene na lo: “Bata ataba ti mbi!” 17Jésus akiri ahunda lo ti fani ota ni, atene: “Simon, molenge ti Jean, mo ye mbi?” Vundu asara Pierre, ngbanga ti so Jésus ahunda lo fani ota, atene: “Mo ye mbi?” Tongaso lo tene na Jésus: “Kota Gbia, mo hinga ye kue, mo hinga so mbi ye mo!” Jésus atene na lo: “Bata ataba ti mbi. 18Biani, mbi tene na mo taa-tënë: na ndembe so mo de maseka, mo wani laa mo yeke kanga kamba ti ndö ti bongo ti mo si mo yeke gue na ndo so kue be ti mo aye. Me tongana mo ga mbakoro awe, fade mo yeke yoro maboko ti mo si mbeni zo nde ayeke kanga kamba ti ndö ti bongo ti mo si lo yeke gue na mo na ndo so be ti mo aye pepe.” 19Jésus atene tënë so ti fa mara ti kuâ so Pierre ayeke kui ande na ni si fade Nzapa ayeke wara gonda na lege ti kuâ ni. Na pekoni, Jésus atene na lo: “Mu peko ti mbi!” 20Pierre abaa ndo na peko si lo baa disiple so Jésus aye lo mingi, lo so na ndembe ti tengo kobe aba tere ti lo na mbage ti Jésus si ahunda lo, atene: “Kota Gbia, zo wa laa ayeke ka mo so?” 21So Pierre abaa lo, lo hunda Jésus, lo tene: “Kota Gbia, ti lo so, nyen laa ayeke si ande na lo?” 22Jésus akiri tënë na lo: “Tongana mbi ye titene lo ngba ngbii mbi ga, ti mo daa nyen? Ti mo, mo mu peko ti mbi!” 23Gi na ndö ti tënë so laa azo ti Christ atene na popo ti ala atene, disiple so ayeke kui ande pepe. Me Jésus atene na disiple ni pepe, atene: “Fade lo yeke kui pepe”. Andaa tënë so Jésus atene ayeke so: “Tongana mbi ye titene lo ngba ngbii mbi ga, ti mo daa nyen?” 24Disiple ni so laa abaa aye ni, lo fa peko ni si lo su tënë ni na mbeti. E hinga so, tënë so lo tene ayeke taa-tënë. 25Ambeni ye mingi ayeke daa so Jésus asara. Tongana a su ni oko oko kue na mbeti, mbi baa mbi tene, dunia kue alingbi ti wara ndo pepe ti zia ambeti ni daa.
Copyright
Learn More


text:
30: Moïse na Horeb
MOÏSE ague juska na kota hoto ti Horeb ti gi pere ndali ti angasangbaga ti lo. Kâ, lo bâ wâ na yâ ti mbeni kete keke, me wâ ni ate ni pëpe.
Moïse atene na bê ti lo, lo tene: ‘So ayeke ye ti kpene! Zia mbi gue nduru ti bâ ni nzoni.’ Tongana lo ye ti ga nduru na kete keke ni, mbeni go atoto na yâ ti keke ni, atene: ‘Ga nduru ge pëpe. Zi poro na gere ti mo, ngbanga ti so mo luti na mbeni ndo so ayeke nzoni-kue.’ A yeke Nzapa si asara tënë na lo na lege ti mbeni ange. Tongaso, Moïse ahonde lê ti lo.
Nzapa atene: ‘Mbi bâ pono ti azo ti mbi na Egypte. Ni la, mbi yeke zi ala na mbi yeke tokua mo ti sigigi na ala na Egypte.’ Ngoi aga nduru awe ti tene Jéhovah aga na azo ti lo na pendere sese ti Canaan.
Me Moïse atene: ‘Mbi yeke ye oko pëpe. Mbi lingbi ti sara ye so tongana nyen? Ka tongana mbi gue si azo ti Israël ahunda mbi, atene: “Zo wa la atokua mo?” Mbi yeke tënë nyen?’
Nzapa atene na lo atene: ‘Mo yeke tene na ala tënë so: “JÉHOVAH, Nzapa ti Abraham, Nzapa ti Isaac na Nzapa ti Jacob atokua mbi na ala.” ’ Jéhovah akiri atene: ‘So ayeke iri ti mbi teti lakue lakue.’
Moïse atene: ‘Me ka tongana ala yeda pëpe so mo la mo tokua mbi.’
Nzapa ahunda lo, lo tene: ‘Nyen la ayeke na maboko ti mo?’
Moïse atene: ‘Keke.’
Nzapa atene: ‘Bi keke ni na sese.’ Tongana Moïse abi keke ti lo na sese, keke ni aga ngbo. Jéhovah afa na lo mbeni miracle nde. Lo tene: ‘Yôro maboko ti mo na yâ ti bongo ti mo.’ Moïse asara tongaso, na tongana lo lungula maboko ti lo, a vuru ngangu. Maboko ti lo akpa mo bâ mo tene kobela ti buruma si asara ni. Na pekoni, Jéhovah amû ngangu na Moïse ti sara ota miracle ni. Na nda ni, Nzapa atene: ‘Tongana mo sara amiracle so, azo ti Israël ayeke yeda so mbi si mbi tokua mo.’
Na pekoni, Moïse akiri na kodoro ti Jéthro na lo tene na lo: ‘Zia mbi kiri na Egypte ti bâ azo ti mbi.’ Jéthro azia Moïse ti gue.
Exode 3:1-22; 4:1-20.
Ahundango tënë
- Iri ti hoto so na lê ti foto so ayeke nyen?
- Fa ye ti ndima so Moïse abâ tongana lo gue na ataba ti lo na hoto ni.
- Go so Moïse amä na yâ ti kete keke so atene nyen na lo? Go ni ayeke go ti zo wa?
- Moïse atene nyen tongana Nzapa atene na lo so fade lo yeke zi azo ti ni na ngbâa na Egypte?
- Nzapa atene na Moïse ti tene nyen tongana azo ni ahunda lo atene zo wa la atokua lo?
- Tongana nyen Moïse alingbi ande ti fa so Nzapa la atokua lo?
Ambeni hundango tënë
- Diko Exode 3:1-22.
Tongana nyen ye so asi na Moïse afa na e so même tongana e bâ tere ti e so e lingbi pëpe na mbeni kusala na yâ ti bungbi ti Jéhovah, Jéhovah ayeke mû maboko na e? (Ex. 3:11, 13; 2 aCor. 3:5, 6).
- Diko Exode 4:1-20.
Bango ndo ti Moïse agbian tongana nyen na yâ ti angu 40 so lo sara na Madian? Ala so aye ti sara ambeni kusala na yâ ti kongregation alingbi ti manda nyen dä? (Ex. 2:11, 12; 4:10, 13; Mi. 6:8; 1 Tim. 3:1, 6, 10).
Atâa tongana Jéhovah ase e na lege ti bungbi ti lo, tapande ti Moïse alingbi ti pusu e ti duti na beku wa? (Ex. 4:12-14; Ps. 103:14; aHéb. 12:4-11).


text:
CHAPITRE 21
Royaume ti Nzapa afuti awato ti lo
1, 2. (a) Aye wa la afa so Gbia ti e akomanse ti komande na ngu 1914? (b) E yeke bâ ande nyen na yâ ti chapitre so?
SO E kiri e bâ ye so Royaume ti Nzapa asara na popo ti awato ti lo so, a kiri akpengba mabe ti e (Ps. 110:2). Gbia ti e abungbi gbâ ti azo so ayeke fa tënë na bê ti ala kue. Lo sukula adisciple ti lo, lo sara si ala voro Nzapa nga asarango ye ti ala aga nzoni. Atâa ngangu so awato ti Royaume ni asara ti kangbi yâ ti e, laso e kue, e yeke yanga oko. Aye ni so nga na ambeni ye ni nde so Royaume ni asara awe, so e londo ti bâ ni, afa polele so ngbene ye na ngu 1914, Gbia ti e ayeke komande na popo ti awato ti Royaume ni.
2 Na yâ ti ngoi kete, Royaume ni ayeke sara ambeni kpengba mbeni ye ahon aye ni so. Royaume ni ayeke ‘ga’ ti neka awato ti lo (Mat. 6:10; Dan. 2:44). Kozo ti tene ye ni so asi, ambeni kpengba ye ayeke si. A yeke nyen? Gbâ ti aprophétie ti Bible akiri tënë na hundango ndo so. Zia e bâ ambeni aprophétie ni ti bâ aye wa la angbâ ti ku e.
Aye so ayeke si kozo ti tene ‘futingo aga gi hio tongaso’
3. Kozo ye wa, so ayeke si ande, e yeke ku ni?
3 Tenengo tënë ti siriri. Na yâ ti mbeti so bazengele Paul atokua na aita ti Thessalonique, lo fa kozo ye so ayeke si, so e yeke ku ni. (Diko 1 aThessalonicien 5:2, 3.) Na yâ ti mbeti so, Paul asara tënë ti “lâ ti Jéhovah”, so ayeke to nda ni na bira so a yeke ga na ni na tere ti “Babylone, Ngangu gbata”. (Apoc. 17:5) Ye oko, kozoni si lâ ti Jéhovah ato nda ni, amara ayeke tene ande, “Siriri na nzoni duti ayeke dä!” Tënë so alingbi ti ndu gi tënë oko so azo ni atene wala ambeni ngangu tënë so ala yeke tene na peko ti tere. Akota zo ti abungbi ti nzapa ayeke duti na yâ ni? Teti so ala yeke ti mbage ti dunia so, peut-être ala yeke bungbi yanga ti ala oko ti tene “Siriri, siriri”. (Jér. 6:14; 23:16, 17; Apoc. 17:1, 2). Sarango tënë ti siriri na nzoni duti so ayeke duti ande mbeni kota ye so afa so lâ ti Jéhovah aga nduru ti komanse awe. Awato ti Royaume ti Nzapa ayeke “kpe ande oko pëpe.”
4. So e gbu nda ti prophétie ti Paul na ndo ti tënë ti tenengo siriri na nzoni duti, a sara nzoni na e tongana nyen?
4 So e mä yâ ti prophétie so nzoni, ye ti nzoni wa e wara na pekoni? Paul atene: “Ala yeke na yâ ti bingo pëpe, si lango ni so anzi ala nzingo tongana ti so kota lâ ayeke nzi azo ti nzi”. (1 aThes. 5:3, 4). Nde na tanga ti azo, e hinga ndo so aye so ayeke si laso ayeke gue ti hunzi dä. Prophétie na ndo ti siriri nga na nzoni duti so ayeke si tâ mbilimbili tongana nyen? A lingbi e ku na e bâ tongana nyen la aye ni ayeke si. Ni la, “zia lê ti e angbâ na zingo ni na e zia li ti e kpô.”
Kota ye ti vundu ato nda ni
5. “Kota ye ti vundu” ayeke to nda ni ande tongana nyen?
5 Bira na ndo ti abungbi ti nzapa. Dabe ti mo so Paul atene: “Na ngoi so azo ni ayeke tene: ‘Siriri na nzoni duti ayeke dä!’ mo ye ti bâ, futingo ayeke ga gi hio tongaso na ndo ti ala”. Legeoko tongana ti so sungbango ti bekpa ayeke ga gi hio na peko ti wâ ti bekpa, na peko ti so a yeke tene “Siriri na nzoni duti ayeke dä!”, “futingo ayeke ga gi hio tongaso”. A yeke futi ande nyen? Kozoni, a yeke “Babylone, Ngangu gbata”, groupe ti abungbi ti vorongo nzapa ti wataka kue, so a hinga lo tongana “wali-ndumba”. (Apoc. 17:5, 6, 15) Futingo a-eglize nga na ambeni bungbi ti nzapa ayeke zi lege na “kota ye ti vundu”. (Mat. 24:21; 2 aThes. 2:8). Ti azo mingi, aye so ayeke nzi ala ande nzingo. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so, ti si na ngoi ni so, wali-ndumba ni so abâ tere ti lo tongana “gbia-wali” so ayeke “duti na yâ ti mua lâ oko pëpe.” Me, lo yeke bâ ande hio so confiance ti lo ni so ayeke na lege ni ape. A yeke futi lo hio, “gi na yâ ti lango oko”.
6. Zo wa la ayeke ga na bira na ndo ti “Babylone, Ngangu gbata”?
6 Zo wa la ayeke ga na bira so na ndo ti “Babylone, Ngangu gbata”? A yeke mbeni “nyama ti ngonda” so ayeke na “adidi bale-oko.” Buku ti Apocalypse afa so nyama ti ngonda so aye ti sara tënë ti ONU. Adidi bale-oko ni aduti fä ti azo ti poroso ti laso so ayeke mû mbage ti “bengba nyama ti ngonda”. (Apoc. 17:3, 5, 11, 12). Futingo ni so ayeke duti ande tongana nyen? Amara so ayeke na yâ ti ONU ayeke mû ande amosoro ti wali-ndumba so kue, ala yeke futi lo nga “ala yeke gbi lo kue na wâ.”
7. Tongana nyen la atënë ti Jésus na Matthieu 24:21, 22 aga tâ tënë lani na ngoi ti akozo Chrétien? A yeke ga ande tâ tënë tongana nyen?
7 A kiri na alango ni nduru. Gbia ti e afa ye so ayeke si ande na yâ ti mbage ti kota ye ti vundu so. Jésus atene: “Ndali ti azo so a soro ala, fade a yeke kiri na alango ni so nduru.” (Diko Matthieu 24:21, 22.) Atënë ti Jésus so aga lani tâ tënë kete na ngu 66 na ngoi so Jéhovah ‘akiri na alango’ ti bira ti aturugu ti Rome nduru (Marc 13:20). Ye so asara lani si aChrétien na Jérusalem nga na Judée asö kuâ. Nyen la ayeke si ande na ndo ti sese kue na ngoi ti kota ye ti vundu? Jéhovah, na lege ti Gbia ti e, ayeke ‘kiri na alango’ ti bira ti ONU, na tere ti abungbi ti Nzapa, si a futi pëpe tâ bungbi ti Nzapa legeoko na ati wataka. Tongaso, a yeke futi biani abungbi ti vorongo nzapa ti wataka me tâ bungbi ti Nzapa ayeke sö kuâ. (Ps. 96:5) Zia e bâ aye so ayeke si ande tongana mbage ti kota ye ti vundu so ahon awe.
Aye so ayeke gue ngbii ti si na Harmaguédon
8, 9. Aye ti ndima wa Jésus asara tënë ni, nga tongana nyen la azo ayeke sara ye ande na bango ni?
8 Prophétie ti Jésus na ndo ti lâ ti nda ni afa so ambeni kpengba ye mingi ayeke si na yâ ti ngoi so ayeke gue ti si na Harmaguédon. E yeke bâ ande akozo ye use. A sara tënë ni use kue na yâ ti aÉvangile ti Matthieu, Marc na Luc.
9 Afä na lê ti nduzu. Jésus atene: “Fade lâ ayeke vuko, na nze ayeke su pëpe, na atongoro ayeke londo ande na nduzu ti tï.” Ti tâ tënë ni, azo ayeke bâ ande ndo pëpe na mbage ti akota zo ti abungbi ti nzapa ti wara lumière teti so a yeke hinga ande ala tongaso ape. Jésus aye ti sara tënë ti afä so ahon gbungo li ti zo? Peut-être lo ye ti tene tongaso (És. 13:9-11; Joël 2:1, 30, 31). Tongana azo abâ aye so, ala yeke sara ye tongana nyen? Ala yeke duti ande na “kota vundu” ndali ti so “ala hinga pëpe mbeni ye ti sara”. (Luc 21:25; Soph. 1:17). Biani, awato ti Royaume, ti londo na ‘agbia ti si na angbâa,’ “ayeke woko na mbeto nga na kungo aye so ayeke ga na ndo ti sese so azo ayeke dä”, na ala yeke kpe ti honde tere ti ala. Me, ala yeke wara ande ape mbeni nzoni place ti honde tere ti ala si ala kpe ngonzo ti Gbia ti e.
10. Jésus ayeke dë ande ngbanga wa? Azo so ayeke na mbage ti lo nga na awato ti lo ayeke sara ande ye tongana nyen?
10 Fango ngbanga. Awato ti Royaume ti Nzapa kue ayeke bâ ande mbeni ye so ayeke si, so ayeke kiri ti kono mbeto ti ala ni. Jésus atene: “ala yeke bâ ande Molenge ti zo so ayeke ga na yâ ti ambinda, na kota ngangu nga na gloire.” (Marc 13:26). Mbeni ye so ayeke si ande, so alondo na azo pëpe, ayeke fa ande so Jésus aga nduru awe ti fâ ngbanga. Na yâ ti mbeni oko mara ti prophétie ni so na ndo ti lâ ti nda ni, Jésus afa ambeni nzene nzene ye na ndo ti fango ngbanga so ayeke si ande na ngoi ni so. E wara ni na yâ ti parabole ti angasangbaga na angasa. (Diko Matthieu 25:31-33, 46.) A yeke tene ande so azo so amû gi mbage ti Royaume ti Nzapa ayeke “angasangbaga” nga ala yeke “yô li ti ala na nduzu”, ndali ti so ala hinga so “ngoi ti zingo ala aga nduru awe.” (Luc 21:28). Ye oko, a yeke tene so awato ti Royaume ni ayeke “angasa” na ala yeke “pika tere ti ala ti fa so ala yeke na vundu”, teti so ala hinga so ala yeke “wara kuâ teti lakue lakue”.
11. A lingbi e bata nyen na li ti e na ngoi so e yeke bâ tënë ti aye so ayeke si ande?
11 Na peko ti so Jésus ayeke fâ ngbanga na ndo ti “amara kue”, ambeni kpengba ye ayeke si kozo si Harmaguédon asi (Mat. 25:32). E yeke bâ use na popo ni: bira ti Gog nga bungbingo azo so a soro ala ti gue na yayu. Na ngoi so e yeke bâ aye so, a yeke nzoni e dabe ti e so Mbeti ti Nzapa afa pëpe mbilimbili ngoi so aye ni ayeke si ande na ni. Ti tâ tënë ni, a manke mbeni oko ayeke si na ngoi so mbeni angbâ ti si.
12. Kota bira so Satan ayeke sara ande na tere ti Royaume ni ayeke so wa?
12 Kota bira. Gog ti Magog ayeke ga ande na bira na tere ti azo so a soro ala ti gue na yayu nga na amba ti ala ambeni ngasangbaga. (Diko Ézéchiel 38:2, 11.) Bira so Satan ayeke ga na ni na tere ti Royaume ni, so akomanse kua awe, ayeke duti ande ndangba bira ti lo na yâ ti bira so lo yeke sara ni, ngbene ye so a tomba lo na yayu, na tere ti azo so a soro ala ti gue na yayu (Apoc. 12:7-9, 17). Mbilimbili, ngbene ye so a bungbi aChrétien so a soro ala ti gue na yayu na yâ ti congrégation ti aChrétien so a sukula ala, Satan agi lakue ti futi guengo na li ni ti ala na lege ti yingo, me kue gbä (Mat. 13:30). Ye oko, na ngoi so abungbi ti nzapa ti wataka kue ayeke dä encore ape, awakua ti Jéhovah ayeke ngbâ gi ala oko, mo bâ mo tene ‘akodoro so ayeke na gbagba ti bira pëpe.’ Satan ayeke bâ ande so mbeni pendere lege la azi na lo so. Lo yeke pusu asioni zo ti lï na yâ ti mbeni kota bira na ndo ti azo so amû mbage ti Royaume ni.
13. Jéhovah ayeke sara ande nyen ndali ti awakua ti lo?
13 Ézéchiel afa ye so ayeke si ande. Na ndo ti Gog, prophétie ni atene: “Fade mo londo na ndo ti mo so ayo mingi na mbage ti nord ti ga, mo, na azo nde nde so ayeke na mo mingi, ala kue atambela na ndo ambarata, azo mingi mingi, aturugu ti ngangu; fade mo ga ti sara bira na azo ti Mbi.” (Ézéch. 38:15, 16). Jéhovah ayeke sara ande nyen na gbele bira so akpa mbeni ye so zo alingbi ti kanga lege na ni pëpe so? Jéhovah atene: “Fade ngonzo ti Mbi ama asi na duhon ti Mbi. Fade Mbi iri épée.” (Ézéch. 38:18, 21; diko Zacharie 2:8.) Jéhovah ayeke sara ye ande ndali ti awakua ti lo na ndo ti sese ge. Ge la bira ti Harmaguédon ayeke londo.
14, 15. Mbeni ye nde wa ayeke si ande kete na peko ti tongo nda ti kota bira ti Satan?
14 Kozo ti tene e bâ tongana nyen la Jéhovah ayeke mû mbage ti awakua ti lo na ngoi ti bira ti Harmaguédon, zia e luti kete na e bâ mbeni kpengba ye nde so ayeke si. Ye ni so ayeke si ande na mbeni ngoi so ayeke na popo ti tongo nda ti kota bira ti Satan na tongo nda ti bira ti Harmaguédon. Tongana ti so e tene na paragraphe 11, use ye ni so ayeke bungbingo tanga ti aChrétien so a soro ala, so angbâ na sese ge, ti gue na ala na yayu.
15 Bungbingo azo so a soro ala ti gue na yayu. Matthieu na Marc, ala use kue, asara tënë ti ye so Jésus atene na ndo ti ‘azo so a soro ala’, aChrétien so a soro ala ti gue na yayu. A zia ye so na popo ti aye so ayeke si kozo si Harmaguédon akomanse (Bâ paragraphe 7.) Na sarango tënë ti lo wani tongana Gbia, Jésus atene: “Fade lo yeke tokua a-ange, si ti londo na apupu osio, nga ti londo na nda ti sese ti si na nda ti yayu, ala yeke bungbi na ndo oko azo ti lo so a soro ala.” (Marc 13:27; Mat. 24:31). Bungbingo ye wa la Jésus ayeke sara tënë ni so? Lo yeke sara pëpe tënë ti ziango nzoroko, ti ndangba ni, na li ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu, so ayeke si ngoi kete kozo si kota ye ti vundu akomanse (Apoc. 7:1-3). Nde na so, Jésus ayeke sara tënë ti mbeni ye so ayeke si na ngoi so kota ye ti vundu ayeke si. Tongaso, âmanke na mbeni ngoi na peko ti tongo nda ti kota bira ti Satan na ndo ti awakua ti Jéhovah, a yeke bungbi ande na yayu tanga ti aChrétien so a soro ala na lege ti yingo, so angbâ na ndo ti sese.
16. A-Chrétien so a soro ala na lege ti yingo, so a zingo ala awe, a yeke sara ande nyen na ngoi ti bira ti Harmaguédon?
16 Tongana nyen la bungbingo tanga ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu andu ye so e yeke gue ti sara tënë na ndo ni, so ayeke Harmaguédon? Ngoi so si a yeke bungbi na ala dä afa so aChrétien kue so a soro ala na lege ti yingo ayeke duti ande na yayu kozo si bira ti Nzapa, so ayeke Harmaguédon, ato nda ni. Na yayu, azo 144 000 so ayeke komande na tere ti Christ ayeke wara ande komandema ti yô legeoko na Jésus “keke ti wen” na tere ti awato ti Royaume ti Nzapa kue (Apoc. 2:26, 27). Na pekoni, na tere ti angangu ange, aChrétien so a soro ala na lege ti yingo, so a zingo ala na kuâ, ayeke mû peko ti Christ, Gbia so ayeke turugu, na ngoi so lo yeke tiri na gbâ ti aturugu, so alingbi ti diko wungo ti ala pëpe, so ayeke tuku na ndo ti awakua ti Jéhovah (Ézéch. 38:15). Na ngoi so kota ngangu bira so ayeke si, andâ Harmaguédon alondo awe!
Ndangba mbage ti kota ye ti vundu
17. Nyen la ayeke si ande na azo so ayeke tongana “angasa” na Harmaguédon?
17 Sarango ye alingbi na fango ngbanga. Bira ti Harmaguédon ayeke duti ande ndangba mbage ti kota ye ti vundu. Na ngoi ni kâ, Jésus ayeke sara ande mbeni kua nde so a mû na lo. Na ndo ti kua ti lo ti Juge ti “amara kue”, lo yeke ga nga ande Zo so ayeke sara ye alingbi na ngbanga so lo fâ lani na ndo ti azo, so ti tene azo kue so lo bâ ala lani tongana “angasa.” (Mat. 25:32, 33). Na “yongoro épée so yanga ni aza”, Gbia ti e ayeke “dë amara na ni”. Tâ tënë, azo kue so ayeke tongana angasa, a londo na “agbia” ti si na “angbâa”, “ayeke wara kuâ teti lakue lakue”.
18. (a) Ye ni ayeke duti ande tongana nyen ndali ti “angasangbaga”? (b) Jésus ayeke hunzi ande bira ni tongana nyen?
18 Ye ni ayeke duti ande tongana nyen ndali ti azo so Jésus abâ ala tongana “angasangbaga”? Gbâ ti aturugu ti Satan ayeke dö ande na gere ti ala pëpe “azo mingi mingi” so akpa “angasangbaga” so zo ti batango ala ayeke dä pëpe. Nde na so, ala yeke hon na yâ ti bira so awato aga na ni na ndo ti ala nga ala yeke ‘sigigi na yâ ti kota ye ti vundu’. (Apoc. 7:9, 14) Na peko ti so Jésus asö benda na lo futi awato ti Royaume ti Nzapa kue awe, lo yeke bi Satan na adémon ti lo na yâ ti kota dû. Ala yeke ngbâ ande na yâ ni teti ngu saki oko, mo bâ mo tene ala kui awe.
E yeke leke tere ti e tongana nyen?
19, 20. E lingbi ti manda nyen na lege ti atënë so ayeke na Ésaïe 26:20 nga 30:21?
19 E yeke leke tere ti e tongana nyen ti ku na aye so ayeke si ande, so ayeke yengi ndo so? A ninga awe, mbeni Tour ti Ba Ndo asara tënë so: “Mango yanga ayeke duti ye so a hunda ti wara salut.” Ngbanga ti nyen? Kiringo tënë ni ayeke na yâ ti tënë ti gbotongo mê so Jéhovah atene na aJuif so ayeke lani angbâa na Babylone. Jéhovah atene so a yeke hon ande Babylone na ngangu. Me nyen la a lingbi awakua ti Nzapa asara ti leke tere ti ala ndali ti ye so ayeke si ande so? Jéhovah atene: “I ga, i azo ti mbi, i lï na da ti i, i kanga yanga ti da ti i na peko ti i; i honde tere ti i kete, juska ngonzo ahon.” (És. 26:20). Bâ atënë so Jéhovah asara na kua: “ga,” “lï,” “kanga,” “honde.” Atënë so kue afa so a yeke commandement la a mû so. A-Juif so abata acommandement so ayeke ngbâ na yâ ti da ti ala, yongoro na aturugu so asö benda, so ayeke na gigi. Ni la, mango yanga la ayeke sara si ala sö kuâ. *
20 Nyen la e manda dä nyen? Tongana ti awakua ti Nzapa ti giriri, tongana e bata acommandement ti Jéhovah si e yeke sö ande kuâ na yâ ti aye so ayeke si ande so (És. 30:21). E yeke wara acommandement ni so na lege ti congrégation. Ni la, e yeke sara kue ti mä na ti yeda na bê ti e kue na fango lege so e yeke wara (1 Jean 5:3). Tongana e sara ni laso, e yeke duti ande nduru ti mä yanga hio si Babâ ti e, Jéhovah, nga na Gbia ti e, Jésus, abata e (Soph. 2:3). Batango ndo so ayeke mû lege ande na e ti bâ tâ na lê ti e tongana nyen la Royaume ti Nzapa ayeke futi biaku awato ti lo. A yeke duti ande mbeni ye so e yeke girisa ni lâ oko ape!
^ par. 6 E lingbi ti tene so a yeke na lege ni ti tene so futingo “Babylone, Ngangu gbata” andu mbilimbili futingo abungbi ti nzapa, me pëpe fango azo ti vorongo nzapa kue. Ni la, mingi ti azo so ayeke kozo na yâ ti Babylone ayeke hon na yâ ti futingo so nga, peut-être dandara, ala yeke zi tere ti ala yongoro na abungbi ti nzapa, tongana ti so Zacharie 13:4-6 afa.
^ par. 19 Ti hinga ambeni tënë na ndo ni, bâ Prophétie ti Isaïe, Lumière Teti Azo Kue I, lembeti 282-283.
TI HINGA AMBENI TËNË
Atënë so azo ahunda—mai 2015
Zo wa la ayeke Gog ti Magog so mbeti ti Ézéchiel asara tënë ti lo?


text:
CHAPITRE 43
Atapande na ndo ti Royaume
MATTHIEU 13:1-53 MARC 4:1-34 LUC 8:4-18
JÉSUS AMÛ AMBENI TAPANDE NA NDO TI ROYAUME
Âmanke Jésus ayeke lani na Capernaüm la lo suku na aFarizien so. Na pekoni, lo zia da so lo yeke dä na lo gue nduru na Kota ngu ti Galilée, na place so azo abungbi dä. Jésus amonté na yâ ti mbeni ngö, lo gue kete na lê ti ngu na lo komanse ti fa tënë ti Royaume ti yayu na azo. Lo fa tënë ni na sarango kua na gbâ ti atapande, wala atoli. Azo so ayeke mä lo ahinga lani nzoni mingi aye so lo yeke sara tënë ni na yâ ti atapande ni so. Ye so a-aidé lani ala ti mä yâ ti ambeni ye nde nde na ndo ti Royaume.
Kozoni, Jésus amû tapande ti mbeni zo ti fango yaka so ayeke lu angongoa ti kobe. Ambeni ngongoa ni atï na tere ti lege, na andeke ate ni. Ambeni atï na ando so tênë ayeke dä mingi na so sese ayeke dä mingi ape. Teti so gere ni alï sese mingi ape, lâ asu, a gbi ni na a hule. Me ambeni ngongoa ni atï na milieu ti asisi na tongana asigi na akono, asisi ni apete ndo ni. Na nda ni, ambeni ngongoa ni atï na ndo ti pendere sese. A kono, na “mbeni alë 100, mbeni alë 60 na mbeni alë 30.”—Matthieu 13:8.
Na yâ ti use tapande ni, Jésus atingbi tënë ti Royaume na mbeni koli so alu ngongoa ti kobe. Me ti ge, wala a yeke na ngoi so lo ngbâ ti lango wala a yeke na ngoi so lo zingo, angongoa ni asigi na akono. Jésus atene so “lo hinga ye oko dä ape.” (Marc 4:27). Angongoa ni akono na bê ti ala wani, alengo ni asigi, na koli ni apeut ti ko ni.
Na pekoni, Jésus amû ota tapande na ndo ti lungo lê ti kobe. Lo tene so mbeni koli alu anzoni lê ti blé, me “na ngoi so azo ayeke lango,” mbeni wato aga na lo lu asioni pere na milieu ti ablé ni. Angbâa ti koli ni ahunda lo wala a yeke nzoni ala gboto asioni pere ni. Koli ni akiri tënë na ala atene: “Ên-ën, si na gbotongo asioni pere ni, ala gboto ablé ni nga pëpe. Ala zia ni use kue amaï juska na ngoi ti kongo lê ti kobe. Na ngoi ni so, mbi yeke tene na azo ti kongo lê ti kobe ni: Ala gboto asioni pere ni kozoni, ala kanga ni ti gbi ni. Na pekoni, ala bungbi ablé ni na ala zia ni na yâ ti gogoro ti mbi.”—Matthieu 13:24-30.
Gbâ ti azo so ayeke mä lani Jésus ahinga kua ti fango yaka. Ni la, Jésus asara nga tënë ti kete kete lê ti moutarde, so ayeke mbeni ye so azo ni ahinga nga ni mingi. Lê ti moutarde ni akono na aga mbeni kota keke so andeke aga aduti na ndo ti amaboko ni. Ni la na ndo ti lê ti moutarde ni, Jésus atene: “Royaume ti yayu ayeke tongana lê ti keke ti moutarde so mbeni zo amû ni na lo lu na yâ ti yaka ti lo.” (Matthieu 13:31). Jésus aye ti fa gi ye na azo ni na ndo ti akeke na apere la ape. Me, lo ye lani ti gboto lê ti azo ni ti fa na ala tongana nyen la mbeni ye so ayeke kete kete apeut ti kono ti ga même mbeni ye so ayeke kota mingi.
Na pekoni, Jésus asara tënë ti mbeni ye so azo so ayeke mä lani lo ahinga ni nzoni mingi. Lo haka Royaume ti yayu na “levure so mbeni wali amû, lo më ni na gbâ ti farine”. (Matthieu 13:33). Atâa so a peut ti bâ ni ape, levure ni ayeke mû yâ ti mengo farine ni kue na lo yeke sara si a suku. A yeke suku yeke na yeke na zo apeut ti bâ ni ape.
Na peko ti atapande so kue, Jésus atene na azo ni ti kiri, na lo kue lo kiri na da so lo lango dä. Me kete na pekoni, adisciple ti lo aga ti bâ lo ndali ti so ala ye ti mä yâ ti atapande ti lo ni.
ALA WARA YE TI NZONI NA LEGE TI ATAPANDE TI JÉSUS
Adisciple ti Jésus ayeke mä ka lo na mungo atapande, me lâ oko, na yâ ti fango ye oko, lo mû gbâ ti atapande tongaso ape. Ala hunda lo atene: “Ngbanga ti nyen mo yeke sara tënë na ala na lege ti atoli?”—Matthieu 13:10.
Mbeni raison so lo sara ni a yeke ti sara si aprophétie ti Bible aga tâ tënë. Matthieu afa peko ni, lo tene: “Atënë kue so lo fa, lo mû gi toli si lo fa na ni na ala, tongaso si tënë so a fa lani na prophète ni aga tâ tënë. Lo tene: ‘Mbi yeke zi yanga ti mbi ti tene tënë na lege ti atoli. Mbi yeke sigi na aye so a honde ni ngbene ye so azo akomanse ti dü amolenge.’”—Matthieu 13:34, 35; Psaume 78:2.
Me araison so ndali ni Jésus asara kua na atapande ayeke mingi. A yeke mû lege ti hinga bango ndo ti azo. Ti mingi ti azo ni lani, ye so anzere na ala na mbage ti Jésus ayeke so, lo yeke mbeni zo so ahinga ti fa peko ti aye pendere nga lo yeke mbeni zo so ayeke sara amiracle. Ala bâ lo pëpe tongana mbeni zo so ala doit ti mä yanga ti lo tongana Seigneur ti ala, nga so ala doit ti sara asacrifice ti mû peko ti lo (Luc 6:46, 47). Ala ye pëpe ti changé bango ndo ti ala nga ti changé asarango ye ti ala. Ala ye pëpe si atënë ti Jésus alï na yâ ti bê ti ala.
Na yâ ti kiringo tënë ti lo na adisciple ti lo, Jésus atene: “Mbi yeke sara tënë na ala na lege ti atoli, ngbanga ti so ala yeke bâ ndo, me ala bâ ndo gbä, ala yeke mä ndo, me ala yeke mä ye ape nga ala yeke mä yâ ti tënë ni ape. Nga, prophétie ti Ésaïe ayeke ga tâ tënë na ndo ti ala. Lo tene: ‘. . . Bê ti azo so akpengba.’”—Matthieu 13:13-15; Ésaïe 6:9, 10.
Me a yeke azo kue so amä lani Jésus la ayeke tongaso ape. Jésus afa ndani, lo tene: “Ala yeke na ngia ndali ti so ala yeke bâ aye so nga ala yeke mä atënë so. Ti tâ tënë ni, mbi tene na ala: Gbâ ti aprophète na azo ti mbilimbili aye lani ti bâ aye so ala yeke bâ so, me ala bâ ni ape. Nga, ala ye lani ti mä aye so ala yeke mä so, me ala mä ni ape.”—Matthieu 13:16, 17.
Abazengele 12 nga na ambeni disciple ni ayeke lani azo so ayeda na atënë ti Jésus. Ni la, Jésus atene na ala: “A mû lege na ala ti mä yâ ti atënë ti Royaume ti yayu so Nzapa ahonde ndani. Me a mû lege pëpe na azo so ti mä yâ ni.” (Matthieu 13:11). Ndali ti so adisciple ni ayeke lani na tâ nzara ti hinga ye mingi, Jésus afa na ala nda ti tapande ti zo ti lungo ngongoa ti kobe.
Jésus atene: “Ngongoa ti kobe ni ayeke tënë ti Nzapa.” (Luc 8:11). Sese ni ayeke bê ti zo. A yeke aye use so la ayeke mû lege ti gbu nda ti tapande ni.
Jésus afa nda ti lê ti blé so atï na tere ti lege, tongana lo tene: “Zabolo aga azi tënë so a lu na bê ti ala so tongaso si ala mä na bê ape na a sö fini ti ala pëpe.” (Luc 8:12). Nga, tongana Jésus asara tënë ti ngongoa so atï na ndo ti tênë, lo ye ti sara tënë ti azo so, tongana ala mä tënë ni, ala yeda na ni na ngia, me mawa ni ayeke so tâ tënë ni alï tâ na yâ ti bê ti ala ape. Lo tene so “tongana aye ti vundu asi wala a sara ye ti ngangu na [ala] ndali ti tënë ni,” ala yeke tï. Biani tongana “ngoi ti tara” asi, a peut ti duti kangango lege so ala wara na mbage ti afami ti ala wala ambeni zo nde, ala yeke tï.—Matthieu 13:21; Luc 8:13.
Ka ti ngongoa so atï na milieu ti asisi, Jésus afa ndani tongana nyen? Jésus afa na adisciple ti lo so, lo ye ti sara tënë ti azo so amä tënë ni me so “gingo bê ndali ti aye ti dunia so nga na ngangu so mosoro ayeke na ni” asara si ala woko kue (Matthieu 13:22). Tënë ni ayeke na bê ti ala, me ambeni ye apete ni na asara si amaï ape nga alë lengo ape.
Ti tanga ti ngongoa so atï na ndo ti pendere sese, Jésus afa so ni ye ti sara tënë ti azo so amä tënë ni, na so a zia si tënë ni alï yâ ti bê ti ala na lege so ala hinga tâ nda ti tënë ni. Ye ti pekoni ayeke so wa? Jésus atene so “ala ngbâ ti lë.” Teti so azo ni so ayeke nde nde, so ti tene ngu ti ala wala seni ti ala ayeke nde nde, ala kue apeut ti sara même ye ape. Mbeni alë 100, mbeni alë 60 na mbeni alë 30. Biani, Nzapa ayeke zia tufa ti lo na ndo ti “azo so, na peko ti so ala zi bê ti ala si ala mä tënë ni nzoni, ala bata ni na ala kanga bê ti ala si ala ngbâ ti lë.”—Luc 8:15.
Atënë so adoit lani ti nzere na adisciple ti Jésus mingi, ndali ti so ala ga na peko ti lo lani ti tene lo fa na ala nda ti atapande so lo mû na yâ ti afango ye ti lo. Ala mä gbe ti atapande ni so awe. Jésus aye lani si adisciple ni amä yâ ti atapande ti lo so, tongaso si ala nga kue alingbi ti fa ni na ambeni zo na devant. Ni la, lo hunda ala, lo tene: “A yeke zia wâ na lampe ti zia na gbe ti sakpa wala na gbe ti gbogbo pëpe. A yeke za wâ na lampe ti zia na ndo ti ye ti yongo lampe, ni la ape?” Tongaso, Jésus agboto mê ti ala, lo tene: “Zo so ayeke na mê ti mä, zia lo mä.”—Marc 4:21-23.
JÉSUS AFA NGA AMBENI YE NA NDO NI NA ALA
Na peko ti so adisciple ni agbu nda ti tapande ti zo ti lungo ngongoa ti kobe so, ala ye fadeso ti hinga nda ti mbeni tapande ni. Ala hunda lo atene: “Fa na e nda ti toli ti asioni pere so a lu na yaka.”—Matthieu 13:36.
Na hundango lo tongaso, adisciple ni afa so ala yeke tâ nde mingi na tanga ti azo so amä lani Jésus na yanga ti ngu so. A yeke tâ tënë so azo ni amä lani Jésus, me ala yeke pëpe na nzara ti hinga nda ti atapande ni. Ti ala, gi atapande so Jésus afa na ala so alingbi na ala awe. Jésus afa kangbi so ayeke na popo ti azo so amä lani lo na yanga ti kota ngu so na adisciple ti lo so aga si ahunda na lo ti fa na ala aye mingi.
Lo tene: “Ala sara hange na tënë so ala yeke mä so. Ye so ala yeke mû ti haka na ye na azo si fade a yeke mû ti haka na ye na ala. Biani, a yeke zia mbeni na ndo ni na ala.” (Marc 4:24). Adisciple ni ayeke sara lani kue ti mä aye so lo yeke fa na ala so. Ala haka ye na Jésus na lege so, ala fa so ala yeke na nzara ti mä lo, ye so asara si Jésus afa na ala gbâ ti aye encore na ndo ni. Na pekoni, na yâ ti kiringo tënë ti lo na adisciple ti lo na ndo ti tapande ti asioni pere so asigi na milieu ti ablé, Jésus atene:
“Zo ti lungo pendere ngongoa ti kobe ni ayeke Molenge ti zo. Yaka ni ayeke dunia so. Âdu ti pendere ngongoa ti kobe ni, a yeke amolenge ti Royaume. Me asioni pere ni ayeke amolenge ti Zo ti sioni. Wato so alu asioni pere ni ayeke Zabolo. Ngoi ti kongo lê ti kobe ni ayeke ngoi so aye ti mbeni dunia ayeke gue ti hunzi. Azo ti kongo lê ti kobe ni ayeke a-ange.”—Matthieu 13:37-39.
Na peko ti so Jésus afa nda ti aye so ayeke na yâ ti tapande so, lo fa aye so ayeke si na pekoni. Lo tene so, na ngoi so aye ti dunia ni ayeke gue ti hunzi, fade azo ti kongo lê ti kobe, so ti tene a-ange, ayeke kangbi popo ti “amolenge ti Royaume” na asioni pere so ti tene aChrétien ti wataka. A yeke bungbi “azo ti mbilimbili” place oko, na fade ala yeke su “na yâ ti Royaume ti Babâ ti ala.” Ka ti “amolenge ti Zo ti sioni,” nyen la ayeke si na ala? Gi futingo la ayeke ku ande ala, ye so asara si “ala yeke toto nga ala yeke te pembe ti ala.”—Matthieu 13:41-43.
Jésus akiri amû ambeni tapande ota na adisciple ti lo. Kozo ni, lo tene: “Royaume ti yayu ayeke tongana mbeni mosoro so a honde ni na yâ ti yaka. Mbeni zo awara ni, na lo honde ni. So tere ti lo anzere mingi, lo gue lo kä aye ti lo kue na lo vo yaka so.”—Matthieu 13:44.
Na use tapande ni, lo tene: “Royaume ti yayu ayeke tongana mbeni wadengo buze so ayeke tambela na nduzu ti gi apendere perle. Tongana lo wara mbeni perle oko so ngere ni ayeke kota mingi, lo gue, na hio lo kä aye ti lo kue lo vo perle so.”—Matthieu 13:45, 46.
Na yâ ti atapande use so, Jésus agboto lê ti adisciple ti lo mingi na ndo ti asacrifice so mbeni zo ayeke sara ti wara mbeni ye so ngere ni ayeke kota mingi. Wadengo buze so aku lani ape ti kä “aye ti lo kue” ti wara na mbeni perle so ngere ni ayeke kota mingi. Tapande ti perle ti kota ngere so ayeke mbeni tapande so adisciple ti Jésus apeut ti gbu nda nzoni. Nga, ti zo so awara mosoro so ahonde na yâ ti yaka, lo “kä aye ti lo kue” na lo vo na yaka ni. Aye so akpa tere na yâ ti tapande use so ayeke so, mbeni ye so ngere ni ane ayeke dä kozo, so a lingbi zo agi ti wara ni na ti ne ni mingi. A peut ti haka ni na asacrifice so zo ayeke sara ti kaï na nzara ti lo na lege ti yingo (Matthieu 5:3). Ambeni zo so ayeke mä lani Jésus na mungo atapande so afa awe so ala yeke na kota nzara ti sara a-effort ti kaï na nzara ti ala na lege ti yingo nga ti ga atâa disciple ti Jésus.— Matthieu 4:19, 20; 19:27.
Ti hunzi na ni, Jésus ahaka Royaume ti yayu na mbeni gbanda so agbu mara ti asusu nde nde (Matthieu 13:47). Tongana a yeke kangbi yâ ti asusu ni, a ro anzoni susu ni na yâ ti akungba me a tuku asioni susu ni. Jésus atene so a yeke sara ande mara ti ye ni so na ngoi so aye ti dunia ni ayeke gue ti hunzi. Fade a-ange ayeke kangbi popo ti azo ti mbilimbili na azo ti sioni.
Jésus lo wani lo yeke sara lani kua ti bingo gbanda ni so, na lege ti yingo, na ngoi so lo iri akozo disciple ti lo ti ga “azo ti gingo azo.” (Marc 1:17). Me, lo tene so a yeke sara ande kua ti bingo gbanda ni so “na ngoi so aye ti dunia ni ayeke gue ti hunzi”. (Matthieu 13:49). Tongaso, abazengele nga na ambeni disciple so ayeke mä lani Jésus ahinga so ambeni kota ye ayeke dä so a doit ti sara ni kozo si.
Azo so ayeke mä lani Jésus na ngoi so lo yeke fa ye, na yâ ti ngö, awara anzoni ye mingi. Lo fa so lo ye lani ti “fa nda ti aye ni kue” na adisciple ti lo, tongana gi lo na adisciple ni (Marc 4:34). Lo yeke “tongana mbeni wa ti da so asigi na afini ye nga na angbene ye na yâ ti gogoro ti mosoro ti lo.” (Matthieu 13:52). So Jésus amû lani atapande so, lo ye pëpe ti fa so lo la lo hinga ti fa ye mingi. Nde na so, lo fa na adisciple ti lo atâ tënë so ayeke tongana mbeni mosoro so ngere ni ayeke kota mingi. Biani, Jésus ayeke mbeni “maître” so mara ni use ayeke dä ape.


text:
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE | PSAUME 74-78
Dabe ti mo na akusala ti Jéhovah
Ti gbu li na ndo ti anzoni ye so Jéhovah asara ayeke kota ye
74:16; 77:7, 12, 13
Gbungo li ayeke mû maboko na e ti gbu nda ti aye so e diko na yâ ti Mbeti ti Nzapa nga ayeke sara si e kiri e bâ kobe ti yingo na nene ni
Gbungo li mingi na ndo ti Jéhovah ayeke mû maboko na e ti dabe ti e na apendere kusala ti lo nga na beku so lo zia na gbele e
Akusala ti Jéhovah andu aye tongana:
74:16, 17; 75:7, 8; 78:11-17
Aye so lo créé
Tongana e manda ye mingi na ndo ti aye so Nzapa acréé, e yeke kiri ti ne lo mingi
Sorongo aita-koli ti mû li ni na yâ ti congrégation
A lingbi e woko tere ti e na gbe ti ala so Jéhovah asoro ala ti mû li ni
Aye so lo sara ti sö azo
Ti dabe ti e na aye so Jéhovah asara ti sö azo asara si lê ti e angba na ndo ti lo nga na ndo ti beku ti e ti kekereke


text:
KOTA MAMA-TENE NI
A-Témoin ti Jéhovah ayeke azo wa?
“Mbi hinga Mike depuis. Lo yeke Témoin ti Jéhovah. Me, mbi hinga li ti mbi na eglize ti lo ni so ape. Jéhovah ni so ayeke zo wa? A-Témoin ti Jéhovah ayeke sara ka fête ape ngbanga ti nyen? Secte la Mike ayeke na yâ ni so ape?”—Becky, Californie, États-Unis.
“Na ngoi so aTémoin ti Jéhovah akomanse ti manda Bible na avoizin ti mbi, mbi hunda tere ti mbi, mbi tene: ‘Iri Témoin ti Jéhovah ni so aye ti tene nyen la? So bizarre iri ape!’”—Zenon, Ontario, Canada.
“Mbi na wali ti mbi e pensé so aTémoin ti Jéhovah aga ka ti bâ e gi ti joué na ndo ti e, ndali ti so e yeke gue ka na eglize ape. Asingana akota eglize so awara lege pëpe ti mû na e ye so e yeke gi, si mara ti bizarre secte tongaso la apeut ti mû na e ni?”—Kent, Washington, États-Unis.
“Ti vrai ni, mbi hinga ala nzoni ape nga mbi hinga aye so ala mä na bê na ni ape.”—Cecilie, Esbjerg, Danemark.
Peut-être mo bâ ala awe na fango tënë da na da wala na ando so azo ayeke dä mingi, na ngoi so ala yeke kangbi ambeti ti Nzapa nga ala yeke manda Bible na azo. Wala ala la amû na mo mbeti so na tïtî mo so. Me, peut-être mo ngbâ ti hunda tere ti mo wala aTémoin ti Jéhovah ayeke azo wa biani. Wala mo kue mo yeke na oko pensé ti ambeni zo so a fa ni na nduzu ge so.
Tongana mo kue mo yeke hunda tere ti mo tongaso, na ndo wa la mo peut ti wara akiringo tënë ni? Mo yeke sara tongana nyen ti hinga aye so aTémoin ti Jéhovah amä na bê na ni, ndo so ala yeke wara ka nginza dä ti sara na kua ti ala ti fango tënë nga ti leke na ada ti Nzapa ti ala? Nga, ndali ti nyen la ala yeke ga ka na yanga-da ti mo wala ala yeke ga na mbage ti mo na ando so azo ayeke dä mingi?
Cecilie, so e sara fade tënë ti lo, atene: “Mbi diko gbâ ti ambeti na ndo ti aTémoin ti Jéhovah na ndo ti Internet. Mbi mä ambeni tënë ni na yanga ti azo, nga mbi mä gbâ ti asioni tënë so azo atene na ndo ti ala. Ye so asara si mbi yeke na mbeni sioni bango ndo na ndo ti aTémoin ti Jéhovah.” Me na pekoni, Cecilie asara lisoro na aTémoin ti Jéhovah ni wani, na lo wara avrai kiringo tënë na ahunda ti lo.
Mo ye ti wara avrai kiringo tënë na ahunda ti mo na ndo ti aTémoin ti Jéhovah? E wa mo ti gi ti sara lisoro na avrai zo so apeut ti mû na mo atâ kiringo tënë ni, so ti tene aTémoin ti Jéhovah ni wani; ala la asigigi na mbeti so (aProverbe 14:15). E pensé so atanga ti atënë ti yâ mbeti so ayeke aidé ande mo ti hinga e nzoni, ti hinga aye so e mä na bê na ni nga na nda ti kua so e yeke sara ka.


text:
KOTA MAMA-TENE NI | ATÉMOIN TI JÉHOVAH AYEKE AZO WA?
A-Témoin ti Jéhovah ayeke tongana nyen?
E yeke mbeni bungbi so ayeke na ndo ti dunia mobimba, me e sara beoko pëpe na atanga ti abungbi ti nzapa. Atâa so kota ndokua ti e aTémoin ti Jéhovah ayeke na États-Unis, mo yeke wara e na yâ ti akodoro mingi. Wungo ti e asi million miombe tongaso, nga e yeke manda Bible na azo na yâ ti akodoro ahon 230. E yeke sara kua ni so ndali ti so Jésus atene: “A yeke fa ande nzoni tënë ti royaume so na ndo ti sese kue so azo ayeke dä tongana mbeni tënë ti témoin ndali ti amara kue.”—Matthieu 24:14.
Na ando so e yeke dä, e yeke sara kue ti kpe andia ti kodoro, me e yeke yôro tere ti e na yâ ti politique pëpe. E sara tongaso ngbanga ti so Jésus amû yanga na aChrétien ti duti “ti dunia so pëpe”. Ni la, e yeke yôro tere ti e pëpe na yâ ti aye kue so andu politique nga e yeke sara bira pëpe (Jean 15:19; 17:16). A yeke ndali ni la si lani na ngoi ti Use Bira so Amû Sese Kue, a bi aTémoin ti Jéhovah na da ti kanga nga a sara pasi na ala mingi ngbanga ti so ala ke ti yôro tere ti ala na yâ ti politique. Mbeni ngbene évêque ti kodoro ti Allemagne atene: “Na gbe ti Hitler, gi ala la a lingbi biani ti tene so ala ke ti sara kua ti turugu ndali ti tënë ti mabe ti ala.”
“[A-Témoin ti Jéhovah] ayeke na anzoni sarango ye mingi. E peut fade ti mû akota kua ti politique na mara ti azo tongaso, so ahinga ti pensé na amba ti ala, me mawa ni ayeke so ala peut ti yeda ti sara kua ni so lâ oko ape. . . . Ala ne akota zo ti kodoro, me ala mä na bê so gi Royaume ti Nzapa oko la apeut ti leke akpale ti azo kue.”
Me, e yeke sara kodoro na azo kue. Jésus asambela Nzapa ndali ti adisciple ti lo, lo tene: “Mbi hunda mo ti zi ala na yâ ti dunia so pëpe.” (Jean 17:15). Ni la na ndo so e yeke dä, mo yeke bâ e na sarango kua, na vongo aye nga na guengo na ekole.


text:
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE | JOB 28-32
Job ayeke mbeni tapande ti zo so aduti be-ta-zo
Job aleke na bê ti lo ti sara ye alingbi na afango ye ti Jéhovah
31:1
Lo sara kua nzoni na lê ti lo nga lo bâ mbeni wali nde na nzara ni pëpe me gi wali ti lo
Tongana andu tënë ti sarango nzoni na azo, Job ayeke mbeni nzoni tapande
31:13-15
Lo sara lani tere ti lo kete, lo yeke zo ti mbilimbili, nga lo sara nzoni bê na azo. Lo sara ye ti nzoni na azo ti ndo so lo yeke dä sân ti bâ dutingo ti ala wala aye so ala yeke na ni
Job ayeke mû lani ye na azo, me lo yeke zo ti kion ape
31:16-19
Lo yeke lani nduru ti mû maboko na azo nga lo yeke mû ye na azo so ayeke na bezoin ni


text:
SANGO NA NDO TI MBAÏ TI BUNGBI TI E
Kpengba film so asara ngu 100 awe
“Image ti Ita Russell so akpa tâ gi lo wani”—Tënë so mbeni zo so abâ “Photo-Drame” na ngu 1914 atene.
NA NGU so, “Photo-Drame de la Création” asara ngu 100 awe ngbene ye so a sigigi na ni. A yeke mbeni film so a sigigi na ni ti mû maboko na azo ti mä na bê so Bible ayeke tënë ti Nzapa. Na ngoi so a sigigi na film so, tënë ti évolution, kasango ndo, nga na kite amû ndo na asara si azo ayeke na mabe mbeni ape. Me, “Photo-Drame” afa so Jéhovah ayeke Wasarango ye.
Charles Taze Russell, so amû li ni na popo ti aWamandango Bible, ayeke gi lani nzoni lege so alingbi ti sara si azo amä tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible hio. Na ngoi ni so, aWamandango Bible ayeke fa lani tënë na ambeti ti e teti ngu bale-ota na ndo ni tongaso awe. Fadeso ala wara mbeni fini lege ti fango tënë so agbu bê ti ala mingi. A yeke afilm.
ÉVANGILE SO A FA PEKONI NA LEGE TI AFILM
Na yâ ti ngu 1890 ti si na ngu 1899, a sigigi na afilm so ayeke mä go ti zo dä pëpe. Gi na tongo nda ti ngu 1903, a fa mbeni film ti nzapa na yâ ti mbeni eglize na New York City. Na ngu 1912, Russell akomanse ti leke aye ti sigigi na “Photo-Drame”. Na ngoi ni so, andokua ti afilm asigigi lani ade ti ninga ape. Lo bâ so kode ni so alingbi ti fa tâ tënë ti Bible na mbeni lege so a lingbi ti sara ni pëpe gi na ambeti.
Film ti “Photo-Drame” aninga ngbonga miombe na a fa ni na ambage osio. Na yâ ti film ni a-enregistré adiskur 96 so ayo ape na so mbeni wamungo diskur so azo mingi ahinga lo na so go ti lo atoto nzoni la afa pekoni. A zia apendere mozoko ti tene atoto na ngoi so gbâ ti ascène ti film ni ayeke hon. Ambeni ita-koli so ahinga ti sara kua nzoni na agbakuru ti film la azia go ti azo nga na amozoko so a-enregistré ni na ndo ti aphonographe. Ala leke ti tene mozoko ni nga na go ti azo ague legeoko na afoto ni. Film ni so afa peko ti ambaï ti Bible so azo mingi ahinga ni.
“Na yâ ti film ni a yeke wara afoto kue so afa création ti atongoro juska ti si na ndangba mbage ti Komandema ti gloire ti Ngu Saki Oko ti Christ.”—Francis Stuart Barnes, na ngu 1914 na ngoi so lo yeke na ngu 14
Mingi ti a-image ti film ni nga na mingi ti adiapo so a sara ni na ndo ti verre alondo na andokua so ayeke kä aye ti film dä. Azo so ahinga ti sara adessin nzoni na Philadelphie, New York, Paris, nga na Londres asara adessin ti yâ ti afilm ni nga na adiapo ni nde nde kue na ndo ti verre. Mbeni groupe ti aita so asara kua na Béthel na yâ ti mbeni da so ayeke sara adessin dä asara nga ambeni dessin ni mingi. Tongana mbeni diapo ni afâ ala yeke leke mbeni na place ni. Nde na afilm so a vo ni, a filmé aita ti Béthel nduru na Yonkers na New York na ngoi so ala yeke sara scène ti Abraham, Isaac, nga na ange so ake na Abraham ti mû molenge ti lo na sacrifice.—Gen. 22:9-12.
Mbeni mba ti Ita Russell so lo na lo asara kua oko atene na azo ti sungo mbeti-sango so kode ti fango tënë na lege ti afilm na adiapo so “alingbi ti sara si azo saki na saki asara nzara ti hinga ye na ndo ti Bible. Kode ni so ayeke nzoni ahon aye kue so a sara ti tene fango tënë ague na li ni na yâ ti angoi so ahon”. Akota zo ti eglize agonda lani aita ndali ti ngangu so ala sara ti kaï nzara ti gbâ ti azo na lege ti yingo so? Ahon ti gonda aita ni ndali ti ngangu so ala sara so, azo ti vorongo nzapa ti wataka kue atene sioni tënë na ndo ti “Photo-Drame” ni, ambeni ahanda même azo ti tene ala bâ ni ape. Na mbeni ndo so a leke lani ti tene azo abâ film ni dä, mbeni groupe ti akota zo ti eglize ahunda ti tene a fa wâ.
Atâa so kue, azo asi yâ ti da so a fa “Photo-Drame” ni dä ti bâ ni senge senge. Na Amerika, a yeke fa lani “Photo-Drame” ni na yâ ti agbata 80 tongaso lango oko oko. Bê ti azo mingi adö na ngoi so ala bâ ‘mbeni film so a yeke mä go ti azo na yâ ni.’ Mbeni ye so azo ti sarango film ni asara ayeke so gi na yâ ti kete ngoi ala fa tongana nyen mbeni kete kondo so ayeke na yâ ti para ayeke dë para ni ti sigigi. Ambeni scène ti film ni so asara tënë na ndo ti senda-ye afa kota ndara ti Jéhovah. Tongana ti so e bâ na tongo nda ti article so, na ngoi so mbeni zo so abâ “Photo-Drame” ni abâ Ita Russell so asigigi na yâ ti film ni ayeke sara tënë ti tongo nda ti “Photo-Drame” ni, lo tene so “image ti Ita Russell so akpa tâ gi lo wani.”
MBENI KPENGBA YE SO ASARA SI FANGO YE TI BIBLE AMÛ NDO
Tim Dirks so ayeke wasungo mbeti nga wasungo mbaï ti afilm atene so “Photo-Drame” ayeke “kozo film so a yeke mä go ti azo dä (a-enregistré go ti azo ni) nga adiapo ni ayeke na couleur”. A sara kua na ambeni kode so na yâ ti afilm so a sigigi na ni kozo na “Photo-Drame”, me a sara kua na akode so kue pëpe na yâ ti mbeni film oko, mbilimbili film so asara tënë na ndo ti Bible. Nga wungo ti azo so abâ ni ayeke lani mingi. Gi na yâ ti ngu oko, wungo ti azo so abâ film ni na Amerika ti Banga, Poto, Australie nga na Nouvelle-Zélande ahon kutu gumbaya tongaso.
A fa “Photo-Drame” ni kpâ na lango 11 ti nze ti janvier, ngu 1914, na New York City. Nze mbasambala na pekoni, Kozo Bira so Amû Sese Kue ato nda ni. Me gbâ ti azo na ndo ti sese kue angbâ ti bâ “Photo-Drame” so adë bê ti ala na lege ti apendere scène so afa gbâ ti aye ti nzoni so Royaume ti Nzapa ayeke ga ande na ni. Kite ayeke pëpe so na ngu 1914, “Photo-Drame” ayeke mbeni film so agbu bê ti azo mingi ahon ye kue.