text:
KOTA MAMA-TENE NI | NYEN LA ASIONI YE AYEKE SI KA NA ANZONI ZO?
Asioni ye ahon ndo ni!
Smita * ayeke mbeni wali ti ngu 35 na gbata ti Dhaka, na Bangladesh. Lo yeke lani nzoni wali nga lo ye azo. Lo yeke sara kua lani mingi nga lo ye ngia, na lo ye ka ti mû maboko na azo ti hinga ye so lo manda na ndo ti Nzapa. Me, gi gbagburu tongaso, Smita atï kobela, na yenga oko na pekoni, lo kui. So kota vundu si lo zia afami ti lo nga na akamarade ti lo na yâ ni!
James na wali ti lo ayeke lani ambeni maseka so ayeke nga lani anzoni zo tongana Smita. Mbeni lâ, ala gue ti bâ akamarade ti ala na Do ti États-Unis. Me, ala kiri na yanga-da ti ala na New York encore ape, ndali ti so, na guengo ti ala, ala sara sioni ndao ti lege si ala kui. Ala zia afami ti ala nga na amba ti ala ti place ti kua na yâ ti kota vundu.
Sioni ye nga na pasi amû ndo na tere ti e laso. Abira ayeke fâ asenge zo na aturugu nga kue. Azo ayeke sara sioni na tere ti amba ti ala senge senge. Azo, atâa ngu ti ala ayeke oke wala dutingo ti ala ayeke tongana nyen, ayeke kui kuâ ti ndao ti lege nga na ti angangu kobela. Ayengingo ti sese wala sukungo ti ngu ayeke fâ azo nde nde, gbani gbani. Kengo zo senge senge nga na sarango ye na azo na lege ni ape amû ndo kue. Peut-être mo nga kue ambeni mara ti ye ni so asi na mo.
A yeke na lege ni ti hunda atënë tongana ti so ge:
Nyen la aye ti sioni ayeke si na anzoni zo?
Nzapa la ayeke na peko ni?
Asioni ye ni asi ka gi gbagburu tongaso? wala azo la ayeke na peko ni?
Mbeni siokpari so zo asara ândö la si amû peko ti lo so?
Tongana mbeni ye ti karango Nzapa ayeke dä ape, ka ndali ti nyen si lo bata anzoni zo ape?
Sioni ye nga na pasi ayeke hunzi ande mbeni lâ la?
Ti kiri tënë na ahunda so, a yeke nzoni e wara kiringo tënë ti ahunda use so ge si: Nyen la si aye ti sioni ayeke si ka so? Nga Nzapa ayeke sara ande nyen?
^ par. 3 A changé airi ni.


c: text/html

text:
MBETI TI BUNGBI—KUSALA TI E NGA NA GIGI TI E TI CHRETIEN DÉCEMBRE 2016
Akode ti fango na tënë
Akode ti fango na Réveillez-vous ! nga na tâ tënë na ndo ti ndani so e yeke bâ pasi. Sara kua na atapande so ti leke kode ti mo wani.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
‘Zia e ma na Hoto ti Jéhovah’
Prophète Ésaïe ayeke sara lani tënë ti aye ti sarango na bira so ayeke ga aye ti fango na yaka, so afa so azo ti Jéhovah ayeke tomba peko ti siriri. (Ésaïe 2:4)
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Ndu bê ti azo na lege ti buku “Zia ala ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa”
Buku “Ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa” amû maboko na azo so e sara étude na ala ti bâ tongana nyen la amama-ndia ti Bible andu fini ti ala ti lâ oko oko.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Messie asara si aprophétie aga tâ tënë
Ésaïe afa so Messie ayeke fa tënë na Galilée. Jésus asara si prophétie so aga tâ tënë na ngoi so lo tambela ti fa nzoni tënë.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
“Mbi yeke, Mo to mbi”
Tongana nyen la e lingbi ti mû tapande ti mabe ti Ésaïe nga ti duti nduru ti sara ye tongana lo? Manda ye na lege ti ye so asi na mbeni sewa so ague ti fa tënë na mbeni ndo so bezoin ti awafango tënë ayeke dä mingi.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Hingango ye na ndo ti Jéhovah ayeke mû ande ndo ti sese kue
Tongana nyen la prophétie ti Ésaïe so andu paradis na ndo ti sese aga tâ tënë ândö, laso nga na yâ ti ngoi so ayeke ga?
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Fango ye ti Nzapa ahon ndo ti kengo zo senge senge
Azo use so ândö ayeke awato aga fadeso aita na lege ti yingo: grâce na ngangu so fango ye ti Nzapa ayeke na ni ti bungbi azo.
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE
Tongana mbeni zo akomande na lege ni pëpe, lo yeke perdre komandema ti lo
Tongana nyen la Sebna adoit fade ti sara kua na komandema ti lo? Ngbanga ti nyen Jéhovah azi Sebna, lo zia Eliakim na place ti lo?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Ala zia lege ti sarango amara ti asioni kue nga na sarango ye ti mayere. Tënë ti yanga ti ala ague nde na sarango ye ti ala pepe, ala zia lege ti kota be na ti dikongo asioni tënë na iri ti azo. 2Ala duti tongana akete molenge so a du ala fafadeso: alingbi nzara ti tënë ti Nzapa asara ala tongana ti so nzara ti nyongo me ayeke sara kete molenge; tënë ti Nzapa so sioni ye oko ayeke daa pepe. Tongaso, na lege ni, fade ala yeke ga kota si ala soo kuâ. 3Biani, Mbeti ti Nzapa atene: “Ala wani atara so Kota Gbia ayeke nzoni.” 4Ala ga nduru na Kota Gbia, lo so lo yeke têne so ayeke na fini; têne so azo ake ni, me Nzapa asoro ni si lo baa ni ayeke nzoni na le ti lo. 5Ala nga, ala yeke tongana atêne so ayeke na fini. Ala sara si Nzapa amu ala ti sara na da so ayeke ti Yingo. Tongaso, fade bongbi ti ala ayeke ga bongbi ti awayango-sandaga so ayeke nde si ayeke nzoni kue, ala yeke mu na lo asandaga so Yingo afa na ala ti mungo ni si ayeke nzere na be ti Nzapa na lege ti Jésus Christ. 6Biani, na ya ti Mbeti ti Nzapa, a tene: “Ala baa, mbi soro mbeni têne ti ngangu ngere si mbi zia ni na gbata ti Sion; têne ni ayeke ngangu têne ti gere ti da. Zo so azia be ti lo na ndö ti têne ni, fade kamene ayeke gbu lo pepe.” 7Ti ala, a-ita so ama na be, têne ni ane na le ti ala; me ti azo so ake ti ma na be, “têne so azo ti sarango da ake ni, ni laa akiri aga ngangu têne ti gere ti da ni.” 8Mbeti ti Nzapa akiri atene: “Ayeke têne so azo ayeke pika gere ti ala daa, kota têne so ayeke sara titene azo ati.” Ala yeke pika gere ti ala na têne ni, ngbanga ti so ala ke ti yeda na tënë ti Nzapa. Ye so Nzapa aleke ala ando ndali ni laa. 9Me ti ala, ala yeke azo ti mara so Nzapa asoro ala awe, awayango-sandaga ti Gbia, azo ti mara so ayeke nde si ayeke nzoni kue, azo so Nzapa amu ala ti ga azo ti lo wani titene ala fa tënë ti akota ye so lo sara. Lo iri ala ti sigigi na ya ti vukongo ndo si ala duti na ya ti lumiere ti lo so ayeke do be ti zo. 10Ando, ala yeke azo ti Nzapa pepe, me fadeso ala ga azo ti lo awe. Ando, Nzapa abaa mawa ti ala pepe, me fadeso lo baa mawa ti ala awe. 11A-ita ti mbi so mbi ye ala mingi, ala yeke tongana agene, tongana awande na ndö ti sese so. Ndani laa mbi hunda na ala titene ala ke asioni nzara ti be so ayeke sara bira na ala. 12Alingbi dutingo ti ala na popo ti azo ti amara nde ayeke nzoni. Tongaso, ataa so azo ni ayeke bi tënë na li ti ala atene, ala yeke azo ti sarango sioni, azo ni abaa nzoni sarango ye ti ala si ala gonda Nzapa na ndembe so lo yeke ga. 13Ndali ti Kota Gbia, ala ma yanga ti azo ti komandema kue: ala ma yanga ti kota gbia, ngbanga ti so lo yeke na komandema na ndö ti tanga ti agbia kue. 14Ala ma nga yanga ti agovoronere so lo zia na li ti akodro ti fâ ngbanga na li ti azo ti sarango sioni ye, me ti gonda azo so ayeke sara nzoni ye. 15Biani, ye so Nzapa aye ayeke titene ala sara nzoni ye si ala lingbi ti kanga yanga ti abuba zo so ahinga ye pepe so. 16Ala sara ye tongana azo so asigigi na gbe ti ngbaa; me alingbi sigingo ti ala na gbe ti ngbaa ni aga mbeni ti kanga ndö ti sarango sioni ye pepe, me ala sara ye tongana angbaa ti Nzapa. 17Ala ne azo kue, ala ye a-ita ti ala, ala kpe mbeto ti Nzapa, ala ne kota gbia. 18Ala azo ti kua, ayeke nzoni ala ma yanga ti azo so ala yeke sara kua na gbe ti ala, ala kpe mbeto ti ala mingi. Ala ma gi yanga ti ala so ayeke anzoni zo wala azo so ayeke kpoo so pepe, me ala ma nga yanga ti ala so ayeke so na ndö ti ala mingi. 19Biani, ndali ti so ala ye ti ma yanga ti Nzapa, ayeke nzoni ala kanga be ti ala tongana azo asara pasi na ala senge senge. 20Tongana ala sara mbeni ye ti sioni, azo apika ala ndali ni si ala kanga be ti ala, zo wa alingbi ti gonda ala zo wa? Me tongana ala kanga be na ya ti pasi so ala yeke baa na peko ti so ala sara ye ti nzoni, so ayeke nzoni ye na le ti Nzapa. 21Ye so Nzapa airi ala ndali ni laa, ngbanga ti so Christ nga abaa ando pasi ndali ti ala; lo sara tongaso ti fa lege na ala si ala mu tapande ti lo. 22Christ asara siokpari pepe; tënë ti mvene asigigi na yanga ti lo laoko pepe. 23Azo azonga lo, me lo kiri na zonga ni pepe; azo asara pasi na lo, me lo be le na ala pepe, lo zia be ti lo kue na ndö ti Nzapa so ayeke fâ ngbanga na legeni. 24Christ wani ayo siokpari ti e na ya ti tere ti lo si lo kui na ni na ndö ti keke ti kroa, tongaso si e so e kangbi na siokpari na lege ti kuâ so e kui awe, e duti na fini ti sara ye ti mbirimbiri. Na lege ti aka so lo wara laa tere ti ala aga nzoni. 25Ala yeke ando tongana ataba so agirisa lege, me fadeso ala kiri na tere ti Christ so ayeke zo ti fango lege na ala si lo yeke nga zo ti batango fini ti ala.
Copyright
Learn More


text:
BIBLE ACHANGÉ FINI TI AZO
Bible akaï nzara ti mbi ti wara akiringo tënë ni
A DÜ LO NA NGU: 1987
NA KODORO TI: AZERBAIJAN
GIGI TI LO: BABÂ TI LO AYEKE MUSULMAN NGA MAMA TI LO AYEKE JUIF
GIGI TI MBI ÂNDÖ:
A dü mbi na Bakou, Azerbaïdjan. A dü e use, na mbi la mbi yeke use molenge ni. Babâ ti mbi ayeke Musulman na mama ti mbi ayeke Juif. Ababâ na mama ti mbi aye tere mingi nga ala yeda na atënë ti mabe ti ala so ayeke nde nde so. Mama ayeke mû ka maboko na babâ na ngoi so lo mû Ramandan, nga babâ kue ayeke mû ka maboko na mama na ngoi so lo yeke sara matanga ti Pâque. Na yanga-da ti e, e yeke na Coran, Torah nga na Bible.
Mbi bâ tere ti mbi lani tongana mbeni Musulman. Atâa so mbi hinga lani mbi tene Nzapa ayeke dä, ambeni ye asara si li ti mbi aga kirikiri. Mbi yeke hunda lani tere ti mbi, mbi tene, ‘Nzapa asara azo ngbanga ti nyen? Nga ndali ti nyen la a yeke sara pasi na azo, na yâ ti gigi ti ala, lakue lakue na yâ ti enfer?’ Teti so azo atene so aye kue so asi ayeke ye so Nzapa aye la, mbi hunda tere ti mbi, mbi tene, ‘Nzapa la ayeke tâ biani na gunda ti kpale ti azo? Nga a nzere na lo ti bâ ala na bango pasi?’
Na ngoi so mbi wara ngu 12, mbi komanse ti sambela namaz, so ayeke sambela so aMusulman ayeke tene ka ni fani oku na yâ ti lango oko. Na ngoi ni so, babâ atokua mbi na yaya ti mbi ti wali na ekole ti aJuif. Na popo ti aye so e manda lani, e manda Torah, so ayeke akozo buku oku so Moïse asû ni, nga e manda yanga ti Hébreu. Lakue, kozo ti tene e komanse ekole ni, e yeke sambela alingbi na ngobo ti aJuif. Me, na ndapre, mbi yeke sambela namaz na yanga-da, na tongana mbi gue na ekole kâ, mbi yeke tene sambela ti aJuif.
Mbi ye tâ gi ti wara kiringo tënë na ahunda ti mbi so. Mbi yeke hunda ka akota zo ti Nzapa ti aJuif ti ekole ni, mbi tene: “Nzapa asara azo ngbanga ti nyen? Nzapa abâ babâ ti mbi, so ayeke musulman so, tongana nyen? Tongana lo yeke nzoni zo, ka ngbanga ti nyen la a bâ lo tongana mbeni sioni zo? Nzapa asara lo ngbanga ti nyen?” Akiringo tënë so mbi wara agbu ngu ape nga zo ahinga li ti lo na ni ape.
LEGE SO BIBLE ACHANGÉ FINI TI MBI:
Na ngu 2002, mbeni ye ayengi mabe ti mbi na Nzapa. Na ngoi so e gue e sara kodoro na Allemagne, gi yenga oko na pekoni, kobela ti tension abi babâ ti mbi nga lo lï na yâ ti coma. Depuis la mbi yeke sambela ka ndali ti seni ti afami ti mbi nga na nzoni duti ti ala. Teti so mbi hinga biani so Nzapa ti ngangu ahon kue ayeke na ngangu na ndo ti fini nga na kuâ, mbi toto na lo lakue ndali ti seni ti babâ ti mbi ni. Mbi pensé na yâ ti bê ti mbi, mbi tene: ‘Ti tene Nzapa akiri tënë na sambela ti mbeni kete molenge-wali, a yeke ngangu na lo ape.’ Na mbi lani, lo yeke mä sambela ti mbi. Mawa ni ayeke so, babâ ti mbi ni akui.
Tongana mbi bâ so Nzapa akpa zo so ayeke bâ mawa ti zo ape, a son mbi mingi. Mbi tene, ‘Wala mbi la mbi sambela na lege ni ape, wala Nzapa ni la ayeke dä ape?’ Li ti mbi akpe kue nga mbi yeke même na ngangu ti sambela namaz ni encore ape. Atanga ti bungbi ti vorongo Nzapa ni kue anzere na mbi ape, a sara si mbi tene so Nzapa ayeke dä ape.
Nze omene na pekoni, aTémoin ti Jéhovah aga na yanga-da ti e. Teti so e yeke lani na sioni bango ndo na ndo ti aChrétien, mbi na ita ti mbi ti wali e ye lani ti fa na ala so bungbi ti vorongo ti ala ayeke na lege ni ape. E hunda ala, e tene: “Ngbanga ti nyen la aChrétien ayeke voro Jésus, croix, Marie nga na ambeni yanda, so acommandement bale-oko ake ni so?” Na lege ti Bible, aTémoin so afa na e aye so afa biani so a ke na atâ Chrétien ti voro yanda nga so a yeke nzoni e sambela gi oko tâ Nzapa. Ye so adö bê ti mbi mingi.
Na pekoni e kiri e hunda ala, e tene: “Ka ti tënë ti Trinité ayeke tongana nyen? Tongana Jésus ayeke Nzapa, a sara tongana nyen la si lo ga na sese ge nga si azo afâ lo lani so?” Ge nga kue, ala kiri tënë na e gi na lege ti Bible nga ala fa so Jésus ayeke Nzapa ape, na lo lingbi tere nga na Nzapa ape. A-Témoin ni afa na e so a yeke ndali ni la si ala nga kue amä na bê pëpe na tënë ti Trinité. Ye so adö bê ti mbi mingi, si mbi tene, ‘A-Chrétien ti so ni so ayeke bizarre mingi.’
Me, lakue mbi ye ti hinga ndani so azo ayeke kui nga ndani so Nzapa azia si azo ayeke bâ pasi. A-Témoin ni afa na mbi buku Hingango Ye So Ague na Fini ti Lakue Lakue, * so na yâ ni, a yeke wara achapitre so akiri tënë na ahundango ndo ti mbi ni. Hio, ala komanse ti manda Bible na mbi.
Na angoi ti mandango ye ni oko na oko, mbi wara atâ kiringo tënë na ahunda ti mbi ni na yâ ti Bible. Mbi ga ti hinga so iri ti Nzapa ayeke Jéhovah (Genèse 22:14). Kota ye so ahinga na lo ayeke ndoye (1 Jean 4:8). Lo créé azo ndali ti so lo ye si azo nga kue ahinga nzerengo ti gigi. Mbi ga ti hinga nga so atâa so Nzapa azia lege na sioni ye ti si, lo ke ni nga lo yeke ga ande ti zi ni biaku biaku. Mbi manda so kengo yanga ti Adam na Ève la aga na sioni ye na ndo ti azo (aRomain 5:12). Na popo ti asioni ye ni so, a yeke wara kuâ so afâ azo so e ye ala mingi, tongana ti babâ ti mbi so. Me, Nzapa ayeke zi amara ti kpale ni so na ngoi so lo yeke ga na mbeni fini dunia, so a yeke zingo ande azo so akui ti duti na yâ ni.—Kusala 24:15.
Atâ tënë ti Bible akiri tënë na ahunda ti mbi. Ye so asara si mbi kiri mbi mä na bê na Nzapa. Mbi ga ti hinga aTémoin ti Jéhovah nzoni, nga mbi bâ so ala yeke na yâ ti mbeni sewa ti aita ti dunia mobimba. Beoko nga na ndoye so ayeke na popo ti ala apika bê ti mbi mingi (Jean 13:34, 35). Aye so mbi manda na ndo ti Jéhovah apusu mbi ti yeda ti sara na lo, tongaso mbi mû desizion ti ga Témoin ti Jéhovah. Mbi wara batême na lango 8 ti janvier ngu 2005.
NZONI YE SO MBI WARA NA PEKONI:
Atâ tënë ti yâ ti Bible achangé bango ndo ti mbi na ndo ti fini tâ nzoni mingi. Afango ye so mbi wara na yâ ti Mbeti ti Nzapa aga na mbi siriri ti bê. Beku so mbi yeke na ni ti kiri ti bâ babâ ti mbi, na ngoi so a yeke zingo ande azo so akui, a ga na mbi kota ngia nga na dengo bê.—Jean 5:28, 29.
Mbi na koli ti mbi Jonathan e sara mariage a sara angu omene awe. Lo yeke mbeni koli so ayeke na mbeto ti Nzapa, na e yeke na ngia na yâ ti mariage ti e. E manda so tâ tënë na ndo ti Nzapa ayeke polele nga akpengba ape, na so a yeke mbeni mosoro so ngere ni ayeke kota mingi. Ni la, e ye mingi ti fa tënë ti mabe ti e nga na pendere beku ti e so na azo. Laso, mbi hinga so aTémoin ti Jéhovah ayeke pëpe azo so ayeke “bizarre” me ala yeke atâ Chrétien.
^ par. 15 So aTémoin ti Jéhovah la asigigi na ni me so a pete ni encore ape.
TI HINGA AMBENI TËNË
Ye so Nzapa aye ti sara teti sese ayeke nyen?
Bible afa ndani so Nzapa aleke sese, nga lawa si pasi ayeke hunzi. A fa nga sese ni ayeke ga ande nyen nga azo wa la ayeke duti ande na ndo ni.


text:
CHAPITRE 31
Kongo lê ti blé na lâ ti Sabbat
MATTHIEU 12:1-8 MARC 2:23-28 LUC 6:1-5
ADISCIPLE TI JÉSUS AKO LÊ TI BLÉ NA LÂ TI SABBAT
JÉSUS AYEKE “SEIGNEUR TI SABBAT”
Fadeso, Jésus na adisciple ti lo ague na Galilée na mbage ti nord. A yeke na nze ti mars wala avril la. Alê ti blé asigi na yâ ti ayaka awe. Teti so nzara asara ala, adisciple ti Jésus ako alê ti blé ni na ala te ni. Me lango ni so ayeke lango ti Sabbat la, na aFarizien ayeke bâ ala na ye so ala yeke sara so.
Girisa ape so, ade ti ninga ape, na Jérusalem, aJuif aye lani ti fâ Jésus na bingo tënë na li ti lo atene lo la lo doro ndia ti Sabbat. Me ti so ni so, aFarizien abi tënë ni na li ti adisciple ti Jésus ndali ti ye so ala londo ti sara so. Ala tene: “Bâ! Adisciple ti mo ayeke sara ye so ndia amû lege pëpe na zo ti sara na lâ ti Sabbat.”—Matthieu 12:2.
A-Farizien atene so, ti ko lê ti blé na ti foro ni na yâ ti maboko, a yeke tongana sarango kua ti kongo lê kobe na pikango yâ ni la (Exode 34:21). Fason so aFarizien afa na nda ti ye so a iri a tene sarango kua na lâ ti Sabbat, a sara si Sabbat aga mbeni nengo kungba na ndo ti azo. Me Nzapa aye lani si lango ti Sabbat aduti mbeni ngoi ti ngia nga mbeni ngoi so ayeke kpengba zo na lege ti yingo. Jésus afa na gigi sioni bango ndo ti ala, na mungo ambeni tapande so afa so Jéhovah Nzapa aye lâ oko ape si Ndia ti Sabbat so lo mû lani aduti tongaso.
Kozo tapande so Jésus amû ayeke ti David na azo ti lo. Na ngoi so nzara asara lani ala, David na azo ti lo ague lani na tabernacle na ala te amapa ti ziango ni na gbele Nzapa. A yeke gi aprêtre la ayeke na droit ti te amapa so, so tongana a zi ni na gbele Jéhovah awe, a yeke zia ka ambeni fini ni na place ni. Me ti so ni so lani, a fâ lani ngbanga pëpe na ndo ti David na azo ti lo, ndali ti so ala te amapa ni.—Lévitique 24:5-9; 1 Samuel 21:1-6.
Na use tapande ni, Jésus atene: “Ala diko tënë so na yâ ti Ndia ape? Na alâ ti Sabbat, aprêtre so ayeke na temple abata lâ ti Sabbat pëpe. Me atâa so kue, tënë ayeke na li ti ala ape.” Jésus aye ti tene lani so même na ngoi ti Sabbat, aprêtre ayeke fâ anyama ti mû ni na sacrifice na ala yeke sara nga ambeni kua na tere ni na temple. Jésus akiri atene: “Me, mbi tene na ala, mbeni zo so ayeke kota ahon temple ayeke na ndo so.”—Matthieu 12:5, 6; Nombre 28:9.
Jésus akiri agboto lê ti ala na ndo ti Mbeti ti Nzapa na fango na ala tënë so: “Tongana fade ala mä yâ ti tënë so a tene: ‘Mbi ye sarango nzoni bê na zo, me mbi ye sandaga pëpe,’ ka ala fâ ngbanga pëpe na ndo ti azo so tënë ayeke na li ti ala ape.” Na nda ni, lo kiri lo tene: “Ndali ti so Molenge ti zo ayeke Seigneur ti Sabbat.” Jésus angbâ lani ti sara tënë ti komandema ti lo ti ngu saki oko so siriri ayeke duti ande na yâ ni.—Matthieu 12:7, 8; Osée 6:6.
Depuis la azo ayeke bâ pasi mingi tongana ngbâa na gbe ti Satan na lege ti sarango ye ti ngangu nga na abira so amû ndo kue. Me ye ni ayeke duti ande nde mingi na gbe ti kota lâ ti Sabbat ti Christ, so a yeke mû ande na e mbeni ngoi ti wungo tere so e yeke ku ni depuis so nga so e yeke tâ na bezoin ni!


text:
‘Ala ngbâ ti bâ mara ti azo tongaso na nene ni mingi’
NGBENE ye na ngu 1992, Bebungbi asoro ambeni ancien so aninga na kua ni nga so akpengba na lege ti yingo ti mû maboko na aita so ayeke na yâ ti akomite ti Bebungbi ti sara kua ti ala. * A-ancien so, so ayeke na popo ti “ambeni ngasangbaga”, ayeke mû maboko mingi na aita ti Bebungbi (Jean 10:16). Ala yeke sara réunion so komite so ala yeke sara kua dä ayeke sara ni yenga oko oko. Ala yeke mû asango na ndo ti ambeni ye nga ala yeke fa bango ndo ti ala na ndo ti ambeni ye. Aita ti Bebungbi la ayeke mû desizion na nda ni, na aita so ayeke mû maboko na ala ayeke sara ye alingbi na aye so ala fa nga ala yeke sara akua kue so a mû na ala ti sara. Aita ni ayeke voyagé legeoko na aita ti Bebungbi ti gue ti sara a-assemblée internationale nga na ambeni assemblée nde. A lingbi nga ti hunda na ala ti gue na iri ti kota ndokua ti e ti sara vizite na afiliale.
Mbeni ita-koli, so amû maboko na aita ti Bebungbi ngbene ye na ngu 1992, atene: “Na ngoi so mbi yeke sara akua so a mû na mbi, a yeke mû lege na aita ti Bebungbi ti zia li ti ala mingi na ndo ti kua ti ala.” Mbeni ita-koli, so amû maboko na aita ti Bebungbi teti ngu 20, atene: “A yeke mbeni kota pasa so ahon atanga ni.”
Aita ti Bebungbi amû akua mingi na aita so ayeke mû maboko na ala nga ala bâ na nene ni mingi ngangu kua so aita so ayeke sara. Zia e kue e ‘ngbâ ti bâ mara ti azo tongaso na nene ni mingi’.—aPhil. 2:29.
^ par. 2 Ti hinga ye na ndo ti akua so akomite omene ti Bebungbi ayeke sara, bâ buku Royaume ti Nzapa akomanse kua awe, lembeti 131.


text:
CHAPITRE 56
Nyen la mbilimbili ayeke sara si zo aga sioni?
MATTHIEU 15:1-20 MARC 7:1-23 JEAN 7:1
JÉSUS AFA SIONI TI AMBENI NGOBO TI SARANGO YE TI AZO
Matanga ti Pâque ti ngu 32 apusu nduru awe, na Jésus angbâ ti fa tënë mingi na Galilée. Na pekoni, âmanke lo gue na Jérusalem ti sara matanga ti Pâque tongana ti so Ndia ahunda. Me, lo sara ye na hange ndali ti so aJuif ayeke gi lo ti fâ lo (Jean 7:1). Na peko ti matanga ni, lo kiri na Galilée.
Peut-être Jésus ayeke lani na Capernaüm, na ngoi so aFarizien na ascribe alondo na Jérusalem aga ti bâ lo. Ala sara voyage ni so ngbanga ti nyen? Ala yeke gi lani mbeni tënë so ala peut ti bi na li ti Jésus. Ala hunda Jésus atene: “Ngbanga ti nyen adisciple ti mo ayeke doro ngobo ti azo ti giriri? Na tapande, tongana ala ye ti te kobe, ala yeke sukula maboko ti ala ape.” (Matthieu 15:2). Nzapa ahunda nga lâ oko ape na awakua ti lo ti tene ala “sukula maboko ti ala juska na nduzu si.” (Marc 7:3). Ye oko, ti aFarizien, tongana mbeni zo asara ni ape, a yeke tongana kota siokpari la lo sara so.
Ahon ti tene Jésus akiri tënë na gingo yanga ti ala so droit, lo fa na ala tongana nyen la ala yeke doro Ndia ti Nzapa na mbana. Lo hunda na ala, lo tene: “Ngbanga ti nyen ala yeke doro commandement ti Nzapa ndali ti ngobo ti ala? Na tapande, Nzapa atene: ‘Mo ne babâ na mama ti mo’, nga, ‘Zo so azonga babâ wala mama ti lo, a lingbi a fâ lo.’ Me ti ala, ala tene: ‘Tongana mbeni zo atene na babâ wala mama ti lo: “Ye kue so mbi yeke na ni so mo lingbi fade ti bâ nzoni dä, mbi zia ni nde awe ti mû na matabisi na Nzapa,” lo yeke na bezoin ti ne babâ ti lo pëpe.’”—Matthieu 15:3-6; Exode 20:12; 21:17.
A-Farizien atene so, atâa a yeke nginza, kungba wala mbeni ye nde, tongana zo amû ni na Nzapa awe, a yeke ga ti temple na a yeke sara ni na mbeni kua nde ape. Me, ti tâ tënë ni, ye so zo ni amû so angbâ gi ti lo. Na tapande, mbeni molenge-koli apeut ti tene so nginza ti lo wala aye ti lo ayeke “corban”, so ti tene a ga mbeni matabisi so lo mû na Nzapa wala na temple, mo bâ mo tene a yeke fadeso ti temple ni. Me, nginza ni wala akungba ni angbâ kamême na tïtî lo. Ye oko, lo yeke tene so lo peut ti sara kua na ni ape ti aidé babâ na mama ti lo so aga kangba awe na so ayeke na bezoin ti ambeni ye. Sarango tongaso a yeke kpengo ti bango lege ti ala la.—Marc 7:11.
Jésus ayeke na raison ti tene bê ti lo ason, ti bâ tongana nyen la a ba yâ ti Ndia ti Nzapa tongaso. Ni la, lo tene: “Ala sara si tënë ti Nzapa ayeke na ngangu mbeni pëpe ndali ti ngobo ti ala. Ala azo ti handango lê ti zo, a yeke na lege ni si Ésaïe atene prophétie na ndo ti ala, lo tene: ‘Azo so agonda mbi gi na yanga ti ala, me bê ti ala ayeke yongoro na mbi. Ala yeke voro mbi gi senge senge, ndali ti so ala yeke fa gi andia so azo asigi na ni.’” A-Farizien ayeke na tënë ti tene na Jésus ape. Tongaso, Jésus atene na azo ti pusu nduru na tere ti lo. Lo tene: “Ala mä yâ ti tënë so mbi yeke tene so: A yeke pëpe ye so alï na yanga ti zo si ayeke sara si lo ga sioni, me ye so asigi na yanga ti lo la asara si lo ga sioni.”—Matthieu 15:6-11; Ésaïe 29:13.
Na pekoni, tongana ala yeke na yâ ti mbeni da, adisciple ahunda Jésus atene: “Eskê mo hinga so bê ti aFarizien ason na tere ti mo na mango tënë so mo tene so?” Jésus akiri tënë na ala, lo tene: “Keke kue so Babâ ti mbi so ayeke na yayu alu ni pëpe, a yeke gboto ni na gunda ni kue. Ala zia aFarizien so. Ala yeke awaziba so ayeke fa lege na zo. Tongana waziba afa lege na mba ti lo waziba, ala use kue ayeke tï na dû.”—Matthieu 15:12-14.
Peut-être li ti Jésus akpe kue tongana Pierre, na iri ti adisciple ni kue, ahunda na lo ti fa tâ ye so ayeke sara si zo aga sioni. Jésus akiri tënë na lo atene: “Ala hinga ape so ye kue so alï na yanga ti zo ague na yâ ti lo, na pekoni a sigi a gue na dû? Me aye so asigi na yanga ti zo alondo na bê, na a yeke aye so la asara si zo aga sioni. Na tapande, aye so alondo na bê ayeke sioni tënë, tënë ti fango zo, tënë ti gingo wali wala koli nde, tënë ti lango-sioni, tënë ti nzi, tënë ti témoin ti mvene nga na zonga. Aye so la asara si zo aga sioni. Me tongana zo asukula maboko ti lo pëpe si lo te kobe, a yeke sara si lo ga sioni pëpe.”—Matthieu 15:17-20.
Jésus ake pëpe ti tene azo aduti propre, wala ti tënë azo asukula maboko ti ala kozo ti tene ala tö kobe wala ala te kobe. Me lo fa sioni ti sarango ye ti amokonzi-nzapa ti aJuif so ayeke handa lê ti azo, na so ayeke ba yâ ti Ndia ti Nzapa so ayeke mbilimbili na ziango angobo ti sarango ye ti azo na place ni. Biani, ye so ayeke sara si zo aga sioni ayeke sioni sarango ye so alondo na yâ ti bê ti zo.


text:
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE | JOB 11-15
Job amä lani na bê na zingongo ti akuâ
Job afa lani na lege ti mabe ti lo so Nzapa ayeke na ngangu ti zingo lo
14:7-9, 13-15
Job amû tapande ti mbeni keke, peut-être mbeni keke ti olive, ti fa so lo hinga na bê ti lo kue so Nzapa ayeke na ngangu ti zingo lo
Agunda ti mbeni keke ti olive alï sese ngangu, a sara si même tongana a dë keke ni, gunda ni alingbi ti kiri ti sigigi. Tongana ade agunda ti keke ni akui ape, keke ni ayeke kiri ti sigigi
Tongana ngu apika na peko ti mbeni ngangu buru, mbeni keke ti olive so ahule awe alingbi ti maï na “tikeke ni [wala amaboko ni] asigigi tongana fini keke”


text:
Ambeni koli ota so agi lani tâ tënë: Ala wara nyen?
LANI tongana a gue na Jésus na gbele Ponce Pilate, gouverneur ti Rome ti Judée, Ponce Pilate ahunda lo, atene: “Tâ tënë ni ayeke nyen?” (Jean 18:38). Biani, Pilate agi lani ti hinga tâ tënë la ape. Hunda ti lo ni afa gi kite so ayeke na bê ti lo. Na bango ni, ti Pilate, tâ tënë ayeke ye so zo lo wani la asoro ti mä na bê na ni wala ye so a fa na lo fango. Na lo, mbeni tâ lege ti tene zo ahinga na tâ tënë ayeke ti lo dä ape. Azo mingi laso ayeke nga na mara ti bibe tongaso.
Na ngu 1500 ti si na 1599, awamabe ti Poto ayeke lani na gbele kpale ti hinga tâ ye so ala lingbi ti mä na bê na ni. Na ngoi ni kâ, teti so pape la ayeke na li ti aye kue, a fa na azo ni ti mä na bê gi na ye so lo fa nga na ye so a-eglize afa. Me, ambeni zo ake ambeni fango ye ni so na ala sigigi na ambeni fini tënë, na atënë ni so amû ndo na Poto na ngoi ni kâ. A yeke nzoni ala mä na bê na ti so wa? Ala yeke sara tongana nyen ti hinga so wa la ayeke tâ tënë?
Na yâ ti angoi ni so, ambeni koli ota, peut-être na popo ti ambeni mingi, aleke na bê ti ala ti gi tâ tënë. * Ala yeke sara tongana nyen ti hinga ye so ayeke tâ tënë nga ye so ayeke mvene? Ala wara nyen na pekoni? Zia e bâ ni.
“ZIA SI AFANGO YE TI NZAPA KUE . . . ALUTI GI NA NDO TI BIBLE”
Wolfgang Capiton ayeke lani mbeni maseka-koli so aye tënë ti Nzapa mingi. Lo sara médecine, lo manda droit nga lo sara théologie. Na ngu 1512, lo ga bua, na pekoni lo ga zo ti mungo maboko na kota bua ti gbata ti Mayence, na Allemagne.
Lani, tongana Capiton abâ so azo so asigigi na afini tënë so ayeke nde na ti Eglize Catholique na ala yeke fa aye ni dandara, lo gi kozoni kue ti woko yâ ti sarango ye ti ala. Me, kete na pekoni, lo komanse ti gbu koko ti ala. Lo sara nyen? Pakara James M. Kittelson atene so lani tongana Capiton atingbi na mara ti afango ye nde nde, lo bâ so “tâ ye so alingbi ti fâ ngbanga na popo ti afango ye ni ayeke Bible, so gi ni oko la ayeke tene tâ tënë.” Na nda ni, Capiton atene so fango ye so atene na ngoi ti Messe, mapa ni ayeke ga tâ mitele ti Jésus nga vin ni ayeke ga tâ mênë ti lo, nga na tënë ti sambelango asaint ayeke na yâ ti Bible ape. (Bâ encadré so atene, “ Bâ wala aye ni ayeke tongaso biani.”) Na ngu 1523, Capiton ake kota place ti kua ti lo na tere ti kota bua ni, na lo gue lo ngbâ na gbata ti Strasbourg, ndo so afini tënë ni amû ndo dä.
Na Strasbourg ni, da ti Capiton aga ndo so azo ni ayeke wara tere dä ti pika peut-être patara na ndo ti ambeni fango ye ti a-eglize nga na ti Bible. Mbeni buku (The Radical Reformation) atene so atâa so ambeni na popo ti ala angbâ lakue ti yeda na tënë ti Trinité, na yâ ti ambeti so Capiton asû, “lo ke ti lo tënë ti Trinité ni.” Ndali ti nyen? Ndali ti so fason so Pakara Michel Servet (ti kodoro ti Espagne) asara kua na aversê ti Bible ti fa so tënë ti Trinité ayeke mvene apika bê ti Capiton ni mingi. *
Na tango ni kâ, tongana mbeni zo ake tënë ti Trinité, lo lingbi ti wara kuâ. Ni la Capiton asara hange lani ti fa atënë ti bê ti lo polele na ndo ni. Me, ambeti so lo sara afa so lo yeke lani na kite na ndo ti Trinité même kozo ti tene lo na Servet awara tere. Mbeni bua ti Catholique atene so Capiton na amba ti lo ni “apika patara na hondengo ni na ndo ti atënë ti Nzapa so ndani alï mingi; [nga] ala ke tënë ti Sainte Trinité.” Ngu ngbango oko na pekoni, na popo ti a-iri ti azo so asû ambeti ti fa so ala ke tënë ti Trinité, iri ti Capiton la aga na kozo molongo ni.
Ti Capiton, gi Bible la ayeke fa tâ tënë na zo. Lo tene: “Zia si afango ye ti Nzapa kue aluti gi na ndo ti Bible nga na ndia ti Christ.” Wandara Kittelson atene so ti Capiton, “ye so asara si afango ye ti a-eglize ni ayeke na lege ni ape ayeke so akota zo ni azia Bible yamba.”
Biani, Capiton ayeke lani na kota nzara ti hinga tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible. Mara ti bibe ni so la si Martin Cellarius (so a hinga nga lo na iri ti Martin Borrhaus) ayeke na ni. Lo yeke mbeni maseka-koli so alango lani na da ti Capiton na ngu 1526.
“TÂ TËNË NA NDO TI LO TÂ NZAPA NI”
A dü Cellarius na ngu 1499. Lo manda théologie nga na philosophie, na pekoni lo ga wafango mbeti na gbata ti Wittemberg, na Allemagne. Na Wittemberg la si azo akomanse lani ti ke ambeni fango ye ti Eglize Catholique. Kete na pekoni, Cellarius atingbi tere na Martin Luther nga na ambeni zo ni. Cellarius ayeke sara tongana nyen ti zia kangbi na popo ti pensé ti azo nga na tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible?
Tongana ti so mbeni buku (Teaching the Reformation) atene, Cellarius abâ lani so tâ hingango ye ayeke ti tene “zo adiko Bible, lo gi ti mä yâ ni nzoni, lo haka aversê ni na popo ti ala, nga lo sambela na bê ti lo oko.” Cellarius awara nyen na peko ti mandango Bible ni?
Na juillet 1527, Cellarius asigigi na mbeni mbeti (On the Works of God) so na yâ ni lo fa aye so lo wara na peko ti arecherche ti lo ni. Na yâ ni, lo tene so ambeni tënë ti sacrement, na tapande, ti so a tene na ngoi ti Messe, mapa ni aga tâ mitele ti Jésus nga vin ni aga tâ mênë ti lo, ayeke ti ala gi na lege ti fä. Pakara Robin Barnes atene so mbeti ti Cellarius ni “asara nga tënë ti ambeni prophétie ti Bible.” A fa so “mbeni ngoi ayeke ga ande so aye ayeke duti ande ngangu mingi na ndo ti sese, na azo ayeke bâ pasi ande dä mingi, me na pekoni ande aye ni so kue ayeke hon, na azo kue ayeke duti na ngia.”—2 Pierre 3:10-13.
Mbeni kota ye ni ayeke nduru tënë so Cellarius atene na ndo ti Jésus Christ. Atâa so lo ke tënë ti Trinité polele ape, lo fa so kangbi ayeke na popo ti “Babâ ti yayu” na “Molenge ti lo Jésus Christ”, nga lo fa so Jésus ayeke mbeni oko ti gbâ ti anzapa nga oko ti gbâ ti amolenge ti Nzapa ti ngangu ahon kue.—Jean 10:34, 35.
Na yâ ti buku ti lo (Antitrinitarian Biography) so lo sigigi na ni na ngu 1850, Robert Wallace afa so ambeti ti Cellarius amû peko ti fango ye ti Trinité ape, so amû ndo lani na ngoi ni kâ. * Ye so asara si awandara mingi atene so Cellarius ake ti lo tënë ti Trinité ni. Ala tene lo yeke oko ti ambeni zo so Nzapa asara kua na ala “ti fa na tâ tënë na ndo ti lo tâ Nzapa ni nga na ndo ti Christ.”
A YE SI EGLIZE AKIRI AFA TÂ TËNË
Na ngu 1527 tongaso, Jean Campanus nga kue ague na gbata ti Wittemberg. Azo abâ lo lani tongana mbeni oko ti akota wandara ti ngoi ni kâ. Atâa so lo yeke na popo ti azo so ake ambeni fango ye ti Eglize Catholique ni, afango ye ti Martin Luther anzere na Campanus ape. Ngbanga ti nyen?
Campanus ake fango ye so atene na ngoi ti Messe, mapa ni aga tâ mitele ti Jésus nga vin ni aga tâ mênë ti lo. Même tënë so a tene na Kobe ti Seigneur, mapa ni na vin ni achangé ti ala ape, me Christ la ayeke na yâ ni, lo ke ni nga. André Séguenny atene so ti Campanus, “Mapa ni angbâ gi mapa, me na ngoi ti sainte cène, a ga tâ lo tere ti Christ ni ape me a yeke gi mbeni ye ti haka na ni.” Na ngu 1529, na gbata ti Marburg, na ngoi ti mbeni bungbi so a sara ni ti pika patara na ndo ti akota tënë so, azo ni azia lege na Campanus ti fa peko ti aye so lo manda na yâ ti Bible so ape. Na pekoni, tongana amba ti lo ti Wittemberg ni abâ lo, ala kpe lo kpengo.
Ye so akiri ason bê ti azo ni mingi ayeke aye so Campanus afa na ndo ti Babâ ni, Molenge ni nga na yingo vulu. Na yâ ti mbeni mbeti ti lo so lo sû na ngu 1532 (Restitution), Campanus afa so Jésus na Babâ ti lo ayeke azo use nde nde. Lo tene so Babâ ni nga na Molenge ni ayeke “oko”, tongana ti so koli na wali so amû tere aga “mitele oko”, me ala ngbâ lakue azo use (Jean 10:30; Matthieu 19:5). Campanus afa so Bible asara kua na oko tapande ni so ti fa so Babâ ni la ayeke na komandema na ndo ti Molenge ni. Bible ni atene: “Mokonzi ti wali ayeke koli na mokonzi ti Christ ayeke Nzapa.”—1 aCorinthien 11:3.
Ka ti yingo vulu ayeke tongana nyen? Ge nga kue, Campanus agi ti hinga gi ye so Bible atene. Lo tene: “Mbeni versê oko ayeke ti lo dä ape so atene Yingo Vulu ayeke ota zo ni . . . Yingo ti Nzapa ayeke gi ngangu ti Nzapa ni mveni, so grâce na ni aye kue so lo ye ti sara lo sara ni.”—Genèse 1:2.
Luther atene so Campagnus azonga Nzapa nga lo yeke wato ti Molenge ti Nzapa. Mbeni zo ni ahunda ti tene a dë ngbanga ti kuâ na li ti Campanus. Me, ye so ayengi Campanus ape. Tongana ti so mbeni buku (The Radical Reformation) atene, “na bê ti Campanus, so azo ahinga encore ape tâ tënë so Bible afa na ndo ti Nzapa nga na ndo ti zo, faute ni ayeke ti a-eglize so afâ kamba na yâ ti afango ye ti ala ni.”
Campanus apensé lâ oko ape ti sigigi na mbeni bungbi ti nzapa. Lo tene so lo gi tâ tënë gbä na “popo ti asecte nga na popo ti azo so ake ambeni fango ye ti Eglize Catholique.” Tongaso, na lo, lo ye si Eglize Catholique ni akiri afa tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible. Ye oko, akota zo ti Catholique ni agbu Campanus ala bi lo na da ti kanga. Lo sara ngu 20 tongaso na da ti kanga ni. Awandara atene so Campanus ni akui na ngu 1575.
“GI TI BÂ WALA AYE KUE AYEKE TÂ TËNË”
Nzoni mandango Bible la amû maboko na Capiton, Cellarius, Campanus nga na ambeni ti sara kangbi na popo ti tâ tënë na mvene. Atâa so aye so ala wara na yâ ti arecherche ti ala, kue la si alingbi na ti Bible ape, akoli so asara tere ti ala kete, ala gi yâ ti Bible, na aye so ala wara na yâ ni ala gbu ni ngangu.
Bazengele Paul awa lani amba ti lo aChrétien, lo tene: “Ala gi ti bâ wala aye kue ayeke tâ tënë; ala gbu ngangu ye so ayeke nzoni mingi.” (1 aThessalonicien 5:21). Ti mû maboko na mo ti hinga tâ tënë, aTémoin ti Jéhovah asigigi na mbeni buku so iri ni alingbi biani na tënë ti Paul ni. Iri ni ayeke Bible afa nyen biani?.
^ par. 4 Bâ Tour ti Ba Ndo ti 15 janvier 2012, so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni na lembeti 7-8, paragraphe 14-17.
^ par. 8 Bâ Réveillez-vous! ti mai 2006, so aTémoin ti Jéhovah asigigi na ni na Français, na mbage so atene, “Michel Servet, seul dans sa quête de la vérité.”
^ par. 17 Cellarius asara kua na tënë “nzapa” ti sara tënë ti Christ. Na ndo ti tënë so, buku ni atene: “Lo sû ni deus, na kete gere ni me pëpe Deus, na kota gere ni. Ti lo ti kota gere ni so a yeke gi tongana a ye ti sara tënë ti Nzapa ti Kota Ahon Kue.”


text:
Ye ti manda 10
Mo lingbi ti hinga tâ bungbi ti vorongo Nzapa tongana nyen?
1. Tâ bungbi ti vorongo Nzapa ayeke gi oko?
Jésus afa lani na adisciple ti lo so tâ bungbi ti vorongo Nzapa ayeke gi oko. A yeke tongana mbeni lege so ague na zo na fini ti lakue lakue. Jésus atene: “Azo mingi pëpe si ayeke wara ni.” (Matthieu 7:14). Nzapa ayeda gi na bungbi so asara ye so Bible afa. Ye so atâ wavorongo Nzapa kue amä na bê na ni ayeke gi oko.
2. Jésus atene nyen na ndo ti aChrétien ti wataka?
Jésus atene kozoni awe so aprophète ti wataka ayeke buba yâ ti vorongo Nzapa ti aChrétien. Na bango ni, ala kpa atâ wavorongo Nzapa. Ala tene so ala yeke aChrétien. Me mo yeke hinga ala gi na lege ti asarango ye ti ala. Na lege wa? Gi na yâ ti tâ bungbi ti vorongo Nzapa la ayeke wara atâ Chrétien so ayeke na anzoni lengo na anzoni sarango ye.
3. Mo yeke hinga atâ Chrétien tongana nyen?
Bâ aye oku so a yeke hinga na ala:
Atâ Chrétien abâ Bible tongana Mbeti ti Nzapa. Ala yeke sara ngangu ti sara ye alingbi na awango ti yâ ni. Tongaso, tâ bungbi ti vorongo Nzapa ayeke nde na ati so aluti na ndo ti bibe ti azo (Matthieu 15:7-9). Atâ Chrétien ayeke sara ye alingbi na ye so ala fa.
—Diko Jean 17:17; 2 Timothée 3:16, 17.
Atâ disciple ti Jésus ane iri ti Nzapa, Jéhovah. Jésus ane iri ti Nzapa, lo sara si azo ahinga ni. Lo mû maboko na azo ti hinga Nzapa na lo fa na ala ti sambela si iri ti Nzapa aga nzoni-kue (Matthieu 6:9). Na ndo so mo yeke dä so, bungbi ti vorongo Nzapa wa la ayeke fa iri ti Nzapa na azo?
—Diko Jean 17:26; aRomain 10:13, 14.
Atâ Chrétien ayeke fa tënë ti Royaume ti Nzapa. Nzapa atokua lani Jésus ti fa nzoni tënë ti Royaume. Royaume ti Nzapa ayeke gi oko ye so azo alingbi ti zia beku ti ala na ndo ni. Jésus asara tënë na ndo ni juska lo kui (Luc 4:43; 8:1; 23:42, 43). Lo tene so fade adisciple ti lo ayeke fa tënë ni. Tongana mbeni zo aga na mbage ti mo ti fa tënë ti Royaume ti Nzapa na mo, zo so ayeke na yâ ti bungbi ti vorongo Nzapa wa?
—Diko Matthieu 24:14.
Atâ disciple ti Jésus ayeke ti sioni dunia so pëpe. Mo yeke hinga ala na lege so ala yeke yôro tere ti ala pëpe na yâ ti poroso wala na yâ ti atënë ti kangbi so ayeke na popo ti azo (Jean 17:16; 18:36). Nga, ala yeke mû pëpe peko ti asioni sarango ye nga na abango ndo ti dunia so.
—Diko Jacques 4:4.
Atâ Chrétien ayeke na tâ ndoye na popo ti ala. Bible afa na ala ti ne azo ti amara kue. Atâa so abungbi ti vorongo nzapa ti wataka ayeke mû maboko ngangu na azo ti sara bira, atâ Chrétien ayeke sara ti ala tongaso pëpe (Michée 4:1-3). Ahon ti pensé gi na ala wani, ala yeke mû ngoi ti ala na aye ti ala ti mû maboko nga ti kpengba azo.
—Diko Jean 13:34, 35; 1 Jean 4:20.
4. Mo lingbi ti hinga tâ bungbi ti vorongo Nzapa?
Ti mo, bungbi ti vorongo Nzapa wa la afango ye ti lo kue aluti na ndo ti Bible? ane iri ti Nzapa? nga ayeke fa tënë ti Royaume ti Nzapa so ayeke gi oko ye so azo alingbi ti zia beku ti ala na ndo ni? Azo wa la ayeke fa ndoye na popo ti ala nga ake tënë ti bira?


text:
CHAPITRE 32
Nyen la Ndia amû lege na zo ti sara na lâ ti Sabbat?
MATTHIEU 12:9-14 MARC 3:1-6 LUC 6:6-11
LO SAVA MABOKO TI MBENI KOLI NA LÂ TI SABBAT
Na ngoi ti mbeni Sabbat ni nde, Jésus ague na mbeni synagogue, peut-être na Galilée. Kâ, lo wara mbeni koli so maboko ti lo ti koli abuba (Luc 6:6). Me lê ti ascribe na aFarizien ayeke gi na ndo ti Jésus. Ngbanga nyen? Ala fa tâ ye so ayeke biani na yâ ti bê ti ala na ngoi so ala hunda ndo, a tene: “Ndia amû lege na zo ti sava azo na lâ ti Sabbat?”—Matthieu 12:10.
Amokonzi-nzapa ti aJuif atene so Ndia amû lege na zo ti sava mbeni zo na lâ ti Sabbat, gi tongana fini ti zo ni so ayeke na yâ ti kpale. Me, na tapande, a yeke na lege ni ape ti kiri na bio ti mbeni zo na place ni wala ti soigné entorse, ngbanga ti so aye ni so ayeke nga kota kpale mingi ape. A yeke polele so, ascribe na aFarizien ayeke hunda lani ndo tongaso, pëpe ngbanga ti so ala sara mawa ti koli so kobela awoko lo depuis, me ngbanga ti so ala yeke gi gi lani lege ti wara Jésus na yâ ti atënë ti lo.
Me Jésus amä gbe ti tënë so ala ye ti tene so. Lo bâ so ala gue ayo mingi na yâ ti atënë ti ala, nga ala gue nde mingi na ye so Mbeti ti Nzapa afa na ndo ti tënë ti aye so zo adoit ti sara ni pëpe na lâ ti Sabbat (Exode 20:8-10). Lo tingbi na mara ti azo tongaso awe, so ayeke na sioni bango ndo na ndo ti amiracle so lo sara. Me Jésus abi mbeni tënë na sese na ngoi so lo tene na koli so maboko ti lo abuba so, lo tene: “Londo mo ga mo luti na milieu.”—Marc 3:3.
Jésus atourné na mbage ti ascribe na aFarizien ni, lo tene: “Na popo ti ala so, zo wa la tongana lo yeke na taba oko, na taba ni atï na dû na lâ ti Sabbat, lo yeke gue ti mû lo ti sigi na ni ape?” (Matthieu 12:11). Teti so taba ayeke mbeni ye ti warango na nginza lani, ala peut ande pëpe ti yeda si taba ni angbâ na yâ ti dû juska ndo ahan ngbanga ti lo kui, na tongana lo kui, andâ nginza lâ ahon so. Na ndo ni, Bible atene: ‛Zo ti mbilimbili abâ lege ti anyama ti lo nzoni.ʼ—aProverbe 12:10.
Na ziango kamba na popo ti aye ni so, Jésus atene: “Ngere ti zo ahon ti taba! Tongaso, ndia amû lege na zo ti sara ye ti nzoni na lâ ti Sabbat.” (Matthieu 12:12). Ni la, a yeke duti ande pëpe dorongo ndia ti Sabbat tongana Jésus nga kue asava mbeni zo na lango ni so. Amokonzi-nzapa ti aJuif so apeut nga ti ke tënë ni ape, ngbanga ti so tënë ni ayeke na lege ni nga afa so lo bâ mawa ti zo. Ni la, ala zi nga yanga kete na ndo ni ape.
Jésus abâ ala oko oko kue, na mawa nga ngonzo asara lo ndali ti so bango ndo ti ala ayeke na lege ni ape. Na pekoni, lo tene na koli ni, lo tene: “Yôro yâ ti maboko ti mo.” (Matthieu 12:13). Maboko ti koli ni akiri aga nzoni, tâ gi na ngoi so lo yôro yâ ti maboko ti lo ni. Tere ti koli ni anzere mingi. Me ka ti awato ti Jésus ayeke tongana nyen?
A hon ti tene tere ti ala nga kue anzere ndali ti so maboko ti koli so akiri aga nzoni, aFarizien ni asigi, na hio ala gue ala wara “azo ti Hérode ti mä tere ti tene ala fâ Jésus.” (Marc 3:6). Na yâ ti bungbi ti kama-poroso so, a yeke wara nga ambeni membre ti bungbi ti vorongo nzapa so a iri ala aSadducéen. Mingi ni, aSadducéen na aFarizien ayeke mä ka tere ape, me ti ge ala mä tere nzoni ti ke Jésus.


text:
CHAPITRE 13
Manda ye na lege ti fason so Jésus aluti na lê ti atara
MATTHIEU 4:1-11 MARC 1:12, 13 LUC 4:1-13
SATAN ATARA JÉSUS
Na peko ti so Jean abatize Jésus, droit yingo ti Nzapa ague na Jésus na benyama ti Judée. Lo gue ti gbu li na ndo ti gbâ ti aye. Bible atene so, na ngoi ti batême ti lo, “yayu azi”. (Matthieu 3:16). Ni la, lo peut ti dabe ti lo na aye so lo manda na so lo sara lani na ngoi so lo de na yayu. Tongaso, lo yeke na gbâ ti aye so lo doit ti gbu li na ndo ni.
Jésus asara lâ 40 na bï 40 na yâ ti benyama ni. Na ngoi ni so kue, lo te ye oko ape. Ni la, tongana lo bâ so nzara agbu Jésus sioni, Satan Zabolo aga ti tara lo, lo tene: “Tongana mo yeke mbeni molenge ti Nzapa, tene na atênë so ti ga mapa.” (Matthieu 4:3). Teti so lo hinga so a yeke duti ande na lege ni ape, tongana lo sara kua na ngangu so Nzapa amû na lo ti kaï na anzara ti lo wani, Jésus ake ti sara ye so Satan ahunda na lo so.
Zabolo angbâ gi ge ape. Lo ga na mbeni tara ni nde. Ti so ni so, lo hunda na Jésus ti londo na li ti temple kâ ti tï na sese. Me Jésus ake. Na sarango kua na Mbeti ti Nzapa, Jésus afa na lo so a yeke na lege ni ape ti tara Nzapa na mara ti fason ni so.
Na pekoni, na yâ ti ota tara ni, Satan afa na Jésus, na mbeni lege so e hinga ape, “aroyaume kue ti dunia so nga na gloire ti ala” nga lo tene na lo, lo tene: “Mbi yeke mû na mo aye so kue tongana mo kuku na sese mo voro mbi.” Jésus akiri ake na lo vîi, na lo tene: “Hon kâ, Satan!” (Matthieu 4:8-10). Jésus azia pëpe si tara ni apusu lo ti sara mbeni ye so ayeke sioni, ndali ti so lo hinga so a yeke gi na Jéhovah lo oko la azo adoit ti sara na lo kusala so ayeke nzoni-kue. Jésus asoro ti ngbâ be-ta-zo na Nzapa.
E peut ti manda ye na lege ti atara so nga na fason so Jésus aluti na lê ni. Atara ni so asi lani biani, na a fa na e so Zabolo ayeke pëpe mbeni sioni pensé so ayeke na yâ ti bê ti zo, tongana ti so ambeni zo ayeke tene ka. Lo yeke biani mbeni zo so ayeke yingo, me e peut ti bâ lo ape. Mbaï so aye ti fa nga na e so, agouvernement kue ti laso ayeke biani aye ti Zabolo; ala yeke na yâ ti maboko ti lo. Tongana fade a yeke ti lo ape, ka a peut ti tene so a yeke mbeni tara ngbanga ti Jésus?
Na ndo ni, Zabolo atene so, tongana Jésus avoro gi lo kete, lo yeke mû na lo aroyaume kue ti dunia so. Zabolo apeut ti handa e laso na mara ti kode ni so, peut-être na ziango na devant ti e kota pasa ti wara gbâ ti nginza, ngangu ti komande, wala nzoni ndo. A yeke duti ande na lege ti ndara ti mû tapande ti Jésus na dutingo be-ta-zo na Nzapa, atâa e tingbi na atara wa. Girisa nga ape so, Zabolo azia Jésus “juska ti ku na mbeni ngoi so alingbi.” (Luc 4:13). Lo peut ti sara mara ti ye ni so na e. Ni la, a lingbi lê ti e akpengba nganganga.


text:
1So Jésus ayeke sigigi na ya ti kota da ti Nzapa, mbeni disiple ti lo atene na lo: “Wafango-ye, baa ye! So apendere têne! So pendere ti da!” 2Jésus atene na lo: “Mo baa kota da so? Fade mbeni têne oko ayeke ngba na ndö ti mba ti lo pepe; ye so kue ayeke tuku na sese.” 3Jésus aduti na li ti hoto ti a-olive so abaa le na kota da ti Nzapa. Pierre, Jacques, Jean na André, so ala yeke gi ala oko, ala hunda lo, atene: 4“Tene na e, ye ni ayeke si ande lawa? Nyen laa ayeke fa lango so aye so kue ayeke si na ni?” 5Tongaso Jésus atene na ala: “Ala sara hange si mbeni zo ahanda ala pepe! 6Fade azo mingi ayeke ga na iri ti mbi si zo oko oko ayeke tene: ‘Mbi laa mbi yeke Mesii!’ Ala yeke handa gba ti azo. 7Ala azo ti mbi, tongana ala yeke ma tënë ti bira so aga nduru wala tënë ti bira so angba yongoro, ala sara mbeto pepe! Alingbi aye so asi, me so laa ayeke hunzingo ti aye kue pepe. 8Fade mbeni mara ayeke londo ti tiri na mbeni mara, mbeni kodro-gbia ayeke londo ti tiri na mbeni kodro-gbia; sese ayeke yingi na ando nde nde, kota nzara ayeke ga. Fade aye so ayeke duti tongana kozo songo ti ya ti wali so aga nduru ti du. 9Me ti ala, ala sara hange! Fade azo ayeke gue na ala na gbe ti ngbanga; azo ayeke pika ala na ya ti ada ti sambelango Nzapa. Ala yeke luti na le ti agovoronere na agbia ndali ti mbi titene ala tene tënë ti mbi na le ti ala. 10Alingbi a fa Nzoni Tënë na amara kue kozoni si. 11Tongana a gbu ala ti gue na ala na gbe ti ngbanga, ala gi be ti ala kozoni pepe, atene: ‘Tënë ti nyen laa e yeke tene ande nyen?’ Me na ndembe ni, ala tene gi tënë so Nzapa ayeke zia na yanga ti ala. Biani, tënë ni ayeke londo na ala pepe, me ayeke londo na Yingo-Vuru. 12Fade zo ayeke ka ita ti lo titene a fâ lo, babâ ayeke sara nga tongaso na molenge ti lo; amolenge ayeke ga awato ti ababâ na amama ti ala ti ka ala titene a fâ ala. 13Azo kue ayeke ke ala ndali ti mbi; me zo so ayeke gbu ngangu ngbii asi na ndani, fade lo yeke soo kuâ.” 14“Fade ala yeke baa ye so iri ni ‘Sioni-kpale-ti-bubango-ndo-kue’ so ayeke duti na ndo so sioni kpale ni alingbi fade ti duti daa pepe. (Mo so mo yeke diko mbeti so, mo gi nda ti ye so nzoni!) Tongaso, azo so ayeke na sese ti Judée, alingbi ala kpe ague na li ti ahoto; 15zo so ayeke duti na li ti da ti lo, alingbi lo zu na sese pepe ti gue ti mu mbeni ye na ya ti da ni; 16zo so ayeke na yaka, alingbi lo kiri na ndo ti lo pepe ti mu kota bongo ti lo. 17Ye ni ayeke duti ye ti mawa na awali so ayeke na ngo na ala so ayeke mu me na amolenge na ya ti alango ni so! 18Ala azo ti mbi, ala sambela si ye ni asi na ngoi ti de pepe, 19ngbanga ti so, na ya ti alango ni so, fade pasi ayeke hon ndoni. Ngbene ye na tongo nda ti dunia so Nzapa asara ngbii asi fadeso, zo ade ti baa mara ti pasi tongaso laoko pepe. Na pekoni, fade zo ayeke kiri ti baa mara ti pasi so oko pepe. 20Tongana Kota Gbia azi fade ambeni lango ni pepe, ka zo oko ti soo kuâ ayeke daa pepe. Me lo zi ambeni lango ni ndali ti azo so lo soro ala ti ga azo ti lo. 21Tongana mbeni zo atene na ala: ‘Baa, Mesii laa ge so!’ wala: ‘Baa, lo laa kâ so!’, ala yeda na lo pepe. 22Biani, fade amesii ti mvene na awayanga-Nzapa ti mvene ayeke ga si ala yeke sara aye ti kpene na aye ti dongo be ti handa na azo. Tongana lege ayeke daa, ataa azo so Nzapa asoro ala, ala yeke handa ala. 23Ti ala, ala sara hange! Mbi tene tënë ni na ala, ala ma awe!” 24“Me na ya ti alango ni so, na peko ti ngoi ti apasi so, fade le ti lâ ayeke vuko, nze ayeke kiri ti su pepe, 25atongoro ayeke londo na nduzu ti ti na sese si angangu so ayeke na le ti nduzu ayeke yingi. 26Tongaso azo ayeke baa Molenge ti Zo so ayeke ga na ya ti mbinda na ngangu ti lo kue, na gonda ti lo kue. 27Na ndani, lo yeke tokua a-ange na ndö ti sese kue, ti londo na mbeni nda ti sese ngbii asi na mbeni nda ni titene ala gue abongbi azo so Nzapa asoro ala.” 28“Ayeke nzoni ala manda ye na lege ti keke ti fige: gi so amaboko ti keke ni aga fini ni si akugbe ni ayeke sigigi daa, ala hinga atene, ngoi ti lungo ale ti kobe aga nduru awe. 29Legeoko nga, tongana ala baa aye so asi, ayeke nzoni ala hinga atene, lango ti gango ti Molenge ti Zo aga nduru awe; lo yeke na yanga ti da. 30Mbi tene na ala taa-tënë: fade azo ti fadeso ayeke kui kue pepe kozoni si aye so kue asi. 31Fade yayu na sese ayeke hon, me atënë ti mbi ayeke hon oko pepe.” 32“Ti lango ti singo ti aye ni wala ngbonga ni, zo oko ahinga pepe: ataa a-ange so ayeke na yayu, ataa Molenge ni; gi Babâ oko laa ahinga ni. 33Le ti ala akpengba! Ala lango pepe, ngbanga ti so ala hinga ngoi ni pepe. 34Ye ni ayeke duti ande tongana mbeni zo so ague na mbeni kodro nde. Lo zia da ti lo na maboko ti azo ti kua ti lo. Lo mu na zo oko oko kua ti sarango ni si lo mu yanga na wabatango-yanga ti da ni titene le ti lo akpengba, lo lango pepe. 35Ala lango pepe, ngbanga ti so ala hinga lango so wa ti da ni ayeke ga ande na ni pepe: wala na lakui, wala na be ti bi, wala na kozo toto ti kondo, wala na ndaperere, ala hinga pepe. 36Tongana lo si na ndembe kue, ayeke nzoni lo wara ala na lango pepe. 37Tënë so mbi tene na ala so, mbi tene na azo kue: Ala lango pepe!”
Copyright
Learn More


text:
Lefèvre d’Étaples: Lo ye lani si asenge zo ahinga tënë ti Nzapa
NA MBENI dimanche na ndapre, na tongo nda ti ngu 1520, azo ti kodoro ti Meaux, so ayeke mbeni kete gbata nduru na Paris, acroire ape na ye so ala mä lani na eglize. Ala mä dikongo aÉvangile so a diko ni tâ na yanga ti kodoro ti ala wani, so ti tene na Français me pëpe na Latin.
Traducteur ti Bible so asara kua ni so ayeke Jacques Lefèvre d’Étaples (na Latin, Jacobus Faber Stapulensis). Na pekoni lo sû mbeti na mbeni kota kamarade ti lo, lo tene: “Mo lingbi ti imaginé pëpe tongana nyen la Nzapa ayeke mû maboko na gbâ ti azo ti mä yâ ti Tënë ti lo.”
Na ngoi ni so, Eglize Catholique nga na awandara ti Bible na Paris aye pëpe ti tene azo asara kua na atraduction ti Bible so ayeke na ayanga ti kodoro so azo mingi ayeke tene ni. Tongaso, nyen la apusu lani Lefèvre ti traduire Bible na yanga ti Français? Lo sara tongana nyen ti aidé azo mingi ti mä yâ ti Tënë ti Nzapa?
GINGO TI HINGA TÂ NDA TI ATËNË TI BIBLE
Kozo si Lefèvre aga mbeni traducteur ti Bible, lo mû lani tere ti lo kue ti gi ti kiri na tâ nda ti atënë ti yâ ti angbene mbeti ti philosophie nga na ti théologie. Lo ga ti bâ so ambeti so a sû ni ândö so, fani mingi a kiri na peko ti atënë ni na tâ lege ni ape nga afaute ayeke na yâ ni. Na ngoi so lo yeke gi tâ nda ti angbene mbeti ni so, lo komanse ti manda Bible ti Eglize Catholique, so ayeke Vulgate ti yanga ti Latin.
Teti so lo mû ngoi mingi ti manda Bible ni so, a sara si na nda ni lo tene so, tongana zo amanda tâ tënë ti Nzapa lo yeke wara ngia mingi na peko ni. Ni la, Lefèvre azia lege ti mandango philosophie na lo mû ngangu ti lo kue ti sara gi na kua ti traduction ti Bible.
Na ngu 1509, Lefèvre asigigi na mbeni mbeti so na yâ ni lo haka atënë ti yâ ti aPsaume so a kiri peko ni nde nde oku, na yanga ti Latin. * Na yâ ti mbeti ni so a yeke wara nga atënë ti yâ ti Bible ti Vulgate so lo kiri lo leke ambeni tënë ti yâ ni. Nde na awandara ti Bible ti ngoi ti lo, lo sara kue ti hinga tâ nda ti aversê ti Bible. Kode so lo sara na kua ti gi na nda ti Bible so asara ye mingi na ndo ti ambeni wandara ti Bible.
A dü Lefèvre na yâ ti Catholique, lo hinga biani so a lingbi ti sara achangement na yâ ti eglize gi tongana a fa tënë ti Nzapa nzoni na asenge zo. Me asenge zo ni alingbi ti wara ye ti nzoni na lege ti Bible tongana nyen, so mingi ti Bible ni ayeke gi na yanga ti Latin so?
MBENI TRADUCTION TI BIBLE SO ZO KUE ALINGBI TI WARA NI
So Lefèvre aye Tënë ti Nzapa mingi asara si lo leke na bê ti lo kue ti sara si azo mingi awara ni. Ti sara ni, na juin ngu 1523, lo sigigi na mbeni traduction ti aÉvangile na ambage use, na yanga ti Français. Teti so Bible ni so akono mingi ape, nga so ngere ni alingbi na ndambo ti ngere ti kota Bible, a sara si azo so ayeke na nginza mingi ape alingbi ti wara mbeni Bible ni.
Hio, azo mingi ayeke lani na ngia ti wara ni. Akoli na awali nga kue aku kungo ti diko tënë ti Jésus na yanga ti kodoro ti ala wani. Ye so asara si akozo Bible ni so a imprimé ni 1200 tongaso ahunzi tâ gi na yâ ti anze kete na pekoni.
LO YEKE NA MBETO PËPE TI SIGIGI NA BIBLE
Na yâ ti atënë ti tongo nda ni ti aÉvangile ni so, Lefèvre atene so ni traduire Bible ni so na yanga ti Français si “asenge membre” ti eglize “alingbi ti hinga tâ tënë ti yâ ti aÉvangile tongana ti azo so ayeke na ni na yanga ti Latin.” Me ngbanga ti nyen la Lefèvre ayeke na kota nzara ti aidé asenge zo ti hinga aye so Bible afa?
Lefèvre ahinga biani so afango ye ti azo nga na tënë ti philosophie asara ye mingi na ndo ti Eglize Catholique (Marc 7:7; aColossien 2:8). Lo hinga so ngoi asi lani awe ti tene “a fa tâ tënë ti yâ ti [aÉvangile] na yâ ti dunia kue, tongaso si a ngbâ pëpe ti handa azo na afango ye so alondo na azo.”
Lefèvre asara nga ngangu ti fa na gigi atënë ti mvene ti azo so aye pëpe ti tene a traduire Bible na yanga ti Français. Lo fa na gigi asarango ye ti ala so ayeke ti handango lê ti azo, lo tene: “Ala peut ti fa na [azo] ti bata aye kue so Jésus Christ ahunda na ala tongana nyen, so ala ye pëpe ti tene asenge zo abâ Évangile ti Nzapa nga adiko ni na yanga ti kodoro ti ala wani ape so?”
Hio, awandara ti Bible so ayeke na Université ti Sorbonne, na Paris, agi lege ti kanga yanga ti Lefèvre. Na août ngu 1523, ala ke ti tene a traduire Bible nga na atënë so a tene na ndo ti Bible, na ambeni yanga ti kodoro nde. Ala bâ ni tongana mbeni “sioni ye so ayeke buba yâ ti Eglize.” Tongana a yeke fade ndali ti gbia ti France, François I, ape ka a yeke fâ ngbanga na li ti Lefèvre tongana mbeni zo so abere mabe ti lo.
LO HUNZI KUA TI LO NA HONDENGO NI
Lefèvre azia pëpe si asioni tënë so a tene na ndo ti kua ti lo adécouragé lo ti sara traduction ti Bible. Na ngu 1524, na peko ti so lo hunzi traduction ti mbage ti Bible so a sû na yanga ti Grec (so azo airi ni Testament ti Fini), lo sigigi na mbeti ti aPsaume na yanga ti Français, tongaso si aChrétien alingbi ti sambela Nzapa “na bê ti ala kue.”
Kete na pekoni, awandara ti Bible so ayeke na Sorbonne akomanse ti gi tâ nda ti traduction ti Bible ti Lefèvre so nzoni. Hio ala mû yanga ti tene a gbi na lê ti azo kue traduction ti lo ti mbage ti Bible so a sû ni na yanga ti Grec nga ala tene so atënë ti yâ ti ambeni mbeti ni so “ayeda na bango ndo ti Luther, so ala bâ ti ala atene ayeke sioni.” Na ngoi so ala iri Lefèvre ti ga ti fa nda ti bango ndo ti lo, lo décidé ti zi yanga ape nga lo kpe lo gue na Strasbourg. Kâ, na hondengo ni lo ngbâ ti traduire Bible. Atâa so ambeni zo apensé so lo yeke zo ti mbeto, lo bâ ti lo so a yeke mbeni nzoni lege ti tene lo kiri tënë na azo so abâ na nene ni pëpe apendere ‘perle’ ti tâ tënë ti Bible.
Ngu oko tongaso na peko ti kpengo ti Lefèvre ni, Gbia François I amû lo ti fa mbeti na molenge ti lo ti koli, Charles, so ayeke na ngu osio. Kua ni so asara si Lefèvre awara gbâ ti ngoi ti hunzi kua ti traduction ti Bible ti lo ni. Na ngu 1530, a imprimé traduction ti Bible ti lo ni kue na gbata ti Anvers, na Belgique, me pëpe na France, na peko ti yanga so Togbia Charles V amû. *
KOTA BEKU SO LO YEKE NA NI ATÏ NA NGU
Na yâ ti fini ti Lefèvre kue, lo yeke lani na beku so eglize ayeke zia lege ti angobo ti azo nga ayeke kiri ti gi ti wara tâ hingango ye ti Bible. Lo hinga biani so “Chrétien oko oko ayeke na droit ti diko Bible nga ti manda ni lo wani, na a yeke ye so a hunda na lo ti sara la.” A yeke ndali ni la Lefèvre asara kua ngangu ti sara si azo kue awara Bible. Atâa so achangement so lo yeke ku ti tene eglize wani asara asi ape, héritage so lo zia, zo apeut ti ke ni ape: Lo aidé asenge zo ti hinga Tënë ti Nzapa.
^ par. 8 Na yâ ti mbeni mbeti so asara tënë na ndo ti aPsaume (Fivefold Psalter), a yeke wara atënë ti yâ ti aPsaume so a kiri peko ni nde nde oku, so a kangbi yâ ni na ambage nde nde nga so a yeke wara na yâ ni molongo ti atitre so a mû na Nzapa. Na yâ ti mbeti ni so a yeke wara nga agere-mbeti osio ti yanga ti Hébreu so ahinga ni na iri ti Nzapa.
^ par. 21 Ngu oku na pekoni, na ngu 1535, Olivétan, so ayeke mbeni traducteur Français, asigigi na Bible ti lo, na sarango kua na ati so ayeke na ayanga ti kodoro so a sû na Bible giriri. Na ngoi so lo yeke sara lani traduction ni so, lo luti mingi na ndo ti atraduction ti mbage ti Bible so a sû na yanga ti Grec, so Lefèvre asara.
TI HINGA AMBENI TËNË
E hinga tongana nyen so atënë ti Bible ayeke tâ tënë?
Tongana Bible ayeke tënë ti Nzapa, a yeke nzoni lo yeke nde na tanga ti abuku kue so a sû ni.


text:
‘Hingango nda ti ye asara si ngonzo agbu zo hio pëpe’
Mbeni zo so ayeke fa pikango ndembo ti nzangi na université asara ngonzo sioni, ndali ti so bê ti lo ayeke ka wâ mingi.
Mbeni molenge atoto sioni, ndali ti so a mû na lo ye ti bê ti lo ape.
Mbeni mama adekongo na ndo ti molenge ti lo ti koli, ndali ti so yâ ti chambre ti lo ayeke saleté mingi.
E KUE e bâ azo na sarango ngonzo awe, na kite ayeke dä ape so, na ambeni ngoi, e nga kue e yeke sara ngonzo. Atâa so e bâ peut-être sarango ngonzo tongana mbeni ye so a yeke nzoni a kanga lege na ni, mingi ni ka, e yeke pensé so e yeke tâ na raison ti tene bê ti e ason, mbilimbili na ngoi so mbeni zo asara mbeni ye so e bâ ayeke na lege ni ape. Mbeni article (American Psychological Association) atene: “A yeke na lege ni ti tene zo asara ngonzo, a yeke sara nzoni na seni ti zo, a dü zo na ni tongaso.”
Mara ti bango ndo tongaso alingbi ti kpa mbeni ye so ayeke na lege ni tongana e bâ tënë so bazengele Paul asû na gbe ti yingo ti Nzapa. Teti so lo hinga lo tene, na ambeni ngoi, azo alingbi ti sara ngonzo, lo tene: “Tongana ngonzo asara ala, ala sara siokpari pëpe; ala zia lâ akui na ndo ti ala na ngonzo na bê pëpe.” (aÉphésien 4:26). Na mango mara ti tënë tongaso, a yeke na lege ni ti fa ngonzo ti e na gigi? wala a yeke nzoni e gi ti hon ndo ti ngonzo ti e.
A YEKE NA LEGE NI TI SARA NGONZO?
Na ngoi so Paul amû wango so, na ndo ti tënë ti sarango ngonzo, na bango ni, lo yeke pensé lani na ndo ti tënë ti wasungo psaume so atene: “Tongana ngonzo agbu i, i bata si i sara siokpari pëpe.” (Psaume 4:5). Me, nda ti wango ti Paul so aye ti tene nyen? Lo fa ndani, lo tene: “Ala zi batango zo na bê, songo bê, ngonzo, dengo kongo na ndo ti zo na zonga, ala zia ni yongoro kâ, ala zi nga asioni ye kue.” (aÉphésien 4:31). Ti kpe ti tene aye ni so asi la Paul ayeke wa lani aChrétien ti kpe ti fa ngonzo ti ala na gigi. Mbeni nzoni ye ni ayeke so, oko article so e sara fade tënë ni (American Psychological Association) atene: “Gingo nda ti ye afa so, ti fa ngonzo ti mo na gigi, a yeke sara si ngonzo ti mo ni ayeke gue gi guengo na li ni nga mo yeke sara ye na ngangu, na mbeni ye ti mû maboko na mo . . . ti leke na kpale ni so ayeke dä ape.”
Me, e yeke sara tongana nyen ti “zi” ngonzo nga na asioni ye kue so alingbi ti ga na peko ni? Salomon, so ayeke lani mbeni gbia so ayeke na ndara mingi na Israël ti ândö, atene: “Hingango nda ti ye asara si ngonzo agbu zo fade pëpe [wala hio pëpe], na a yeke gloire ti lo ti girisa sioye ti azo.” (aProverbe 19:11). Tongana nyen la “hingango nda ti ye” ayeke mû maboko na mbeni zo na ngoi so yâ ti bê ti lo ayeke kporo na ngonzo?
HINGANGO NDA TI YE AYEKE SARA SI NGONZO ADË TONGANA NYEN?
Hingango nda ti ye ayeke sara si e hinga ye nzoni na ndo ti mbeni kpale so asi. Hingango nda ti ye aye ti tene ti gi ti hinga ambage nde nde ti ye so asi. Ye so alingbi ti mû maboko na e tongana nyen na ngoi so bê ti e ason wala a gi yanga ti e?
Na ngoi so e bâ so mbeni zo asara ye na lege ni ape, bê ti e alingbi ti son. Me, tongana e mû peko ti bê ti e nga e sara ye na ngangu, na nda ni, e yeke sara sioni na tere ti e wani wala na mbeni zo. Legeoko tongana ti so mbeni wâ, so a bâ lege ni nzoni ape, alingbi ti gbi mbeni da, wâ ti ngonzo alingbi ti buba sarango ye ti e nga na songo ti e na amba ti e, même na Nzapa. Tongaso, tongana e bâ so ngonzo ahon ndo ti e, a yeke nzoni e mû ngoi ni so ti bâ na yâ ti kpale ni so asi so. Tongana e bâ yâ ti aye ni so kue nzoni ayeke mû maboko na e ti zia si ngonzo ni ahon ndo ti e ape.
Lani, a ngbâ kete, Gbia David, so ayeke babâ ti Salomon, ayô ngbanga ti mênë ti azo na li ti lo ndali ti mbeni kpale so asi na popo ti lo na mbeni koli so iri ti lo ayeke Nabal. Lo wara ngbanga ti mênë so ape ndali ti so a mû maboko na lo ti bâ yâ ti ye ni so nzoni. David na azo ti lo ayeke bata lani angasangbaga ti Nabal na yando ti Judée. Tongana ngoi asi awe ti tene a fâ kuä ti tere ti angasangbaga ni, David ahunda na Nabal ti mû na ala mbeni ye ti tengo. Me, Nabal akiri tënë, a tene: “A lingbi mbi mû mapa ti mbi, na ngu ti mbi, na mbi mû anyama ti mbi so mbi fâ teti azo ti fâ kuä ti angasangbaga, ti mû na ambeni zo? azo so mbi hinga lege ti ala pëpe?” So tënë ti mbana! Tongana David amä tënë so, lo na ambeni zo ti lo ni 400 ague ti fâ Nabal na azo ti da ti lo kue.—1 Samuel 25:4-13.
Abigaïl, so ayeke wali ti Nabal, amä tënë ti ye so asi so, ni la lo gue ti bâ David. Na ngoi so lo tingbi tere na David na azo ti lo, lo tï na sese na gbele David na lo tene: “Mbi voro mo, mo zia mbi boi-wali ti mo, mbi sara tënë na mo, mo mä tënë ti mbi, mbi boi-wali ti mo.” Na pekoni, lo fa na David so Nabal ayeke mbeni zo so li ti lo ayeke dä ape, na tongana David afuta kula ni wala lo tuku mênë ti azo, lo yeke regretté.—1 Samuel 25:24-31.
Nyen la David aga ti hinga na yâ ti atënë ti Abigaïl so, so amû lege ti leke na kpale ni? Kozo ni, David aga ti bâ so Nabal ayeke mbeni zo so li ti lo ayeke ka dä ape. Nga use ni, lo ga ti bâ so tongana lo futa kula ni lo wani, lo yeke yô ngbanga ti mênë ti azo na li ti lo. Legeoko tongana ti David, mbeni ye alingbi ti sara si bê ti mo ason. Me, a yeke nzoni mo sara nyen? Mbeni mbeti ti mbeni ndokua (Mayo Clinic), so ayeke bâ lege ti seni ti azo, afa ye so mo lingbi ti sara tongana ngonzo agbu mo, a tene: “Mû mbeni kete ngoi ti wu pupu ngangu nga mo diko juska 10.” Biani, duti kpô na gbu li na ndo ti ye so ayeke na gunda ti kpale ni nga na ndo ti aye so alingbi ti si tongana mo sara ye so aga na li ti mo. Zia hingango nda ti ye asara si ngonzo ti mo adë, na même zi ni na bê ti mo.—1 Samuel 25:32-35.
Legeoko nga, azo mingi laso awara lege ti hon ndo ti ngonzo ti ala. Sebastian, so a kanga lo na ngoi so lo yeke na ngu 23 na mbeni da ti kanga na Pologne, afa so mandango Bible la amû maboko na lo ti hon ndo ti ngonzo ti lo nga na ti asioni pensé so ayeke ga na bê ti lo. Lo tene: “Kozoni kue, mbi gbu li ti mbi na ndo ti kpale ni, na pekoni, mbi tara ti sara ye alingbi na awango ti Bible. Mbi bâ so Bible ayeke mbeni nzoni buku ti fango lege na zo.”
Setsuo nga kue asara gi oko kode ni so. Lo tene: “Tongana azo so mbi na ala e yeke sara kua asara mbeni ye ti songo bê ti mbi, mbi yeke dekongo ka lani na li ti ala. Me, so fadeso mbi manda Bible awe, ahon ti tene mbi dekongo, mbi yeke hunda tere ti mbi, mbi tene: ‘Faute ni ayeke ti zo wa? Mbi la mbi yeke na gunda ti kpale ni so ape?’” Gbungo li na ndo ti mara ti ahundango ndo tongaso asara si ngonzo ti lo adë, nga lo wara ngangu ti hon ndo ti asioni pensé so ayeke ga na bê ti lo.
Ngonzo alingbi ti sara e ngangu, me awango so ayeke na yâ ti Mbeti ti Nzapa ayeke nga na ngangu. Ni la, tongana mo sara ye alingbi na awango ti ndara so ayeke na yâ ti Bible nga mo sambela ti tene Nzapa amû maboko na mo, mo nga kue mo lingbi ti zia si hingango ye asara si ngonzo ti mo adë.
TI HINGA AMBENI TËNË
Tongana nyen andia ti Nzapa ayeke sara nzoni na e?
Jésus afa ndani so e bezoin ti tene Bible afa lege na e. Lo fa nga akota ndia ni use.


text:
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE | JOB 1-5
Job angbâ be-ta-zo na yâ ti tara
Job alango na gbata ti Uts na ngoi so azo ti Israël ayeke lani na ngbâa na Égypte. Atâa so lo yeke mbeni zo ti Israël ape, Job ayeke lani mbeni wakua ti Jéhovah so ayeke be-ta-zo. Lo yeke na mbeni kota sewa, lo yeke na mosoro nga azo ane lo mingi. A bâ lo lani tongana mbeni kota wamungo wango nga lo fâ ngbanga na mungo mbage ti mbeni zo ape. Lo yeke mû lani ye na awayere nga na ala so ayeke na bezoin ni. Job ayeke mbeni koli so ayeke be-ta-zo.
Job afa polele na yâ ti fini ti lo so Jéhovah ayeke kota mingi
1:8-11, 22; 2:2-5
Satan abâ lani dutingo be-ta-zo ti Job. Lo dë kite pëpe so Job ayeke mä yanga ti Nzapa; me, lo dë kite na bibe so apusu Job ti sara ni
Satan atene so Job ayeke sara na Jéhovah ndali ti aye so lo wara na pekoni
Ti kiri tënë na atënë ti mvene ti Satan so, Jéhovah azia si Satan atara mabe ti Job. Satan abuba aye kue so Job ayeke na ni na yâ ti fini ti lo
Na ngoi so Job angbâ lani be-ta-zo, Satan adë kite so azo kue alingbi pëpe ti duti be-ta-zo
Job asara siokpari ape wala lo tene ape so Nzapa asara mbeni ye ti sioni


text:
Fade a yeke futi kuâ, ndangba wato ti e, biaku biaku
“Kuâ so ayeke ndangba wato ni, fade a yeke futi lo biaku biaku.”
1, 2. Gigi ti Adam na Ève ayeke lani tongana nyen na tongo nda ni? Ahundango ndo wa alondo?
NA NGOI so Nzapa acréé lani Adam na Ève ala yeke na mbeni wato ape. Ala yeke lani nzoni-kue na ala yeke na yâ ti paradis. Ala yeke lani na nzoni songo na Wasarango ala, ala yeke amolenge ti lo ti koli na ti wali (Gen. 2:7-9; Luc 3:38). Nzapa amû na ala mbeni kota kua ti sara ni. (Diko Genèse 1:28.) Ti ‘si ndo ti sese na ti sara si ye kue aga na gbe gere ti ala’, a hunda ngoi mingi. Me ti tene Adam na Ève angbâ ti ‘komande asusu ti kota ngu ti ingo, andeke ti nduzu, na ye ti fini kue so atambela na ndo sese’, a lingbi ala ngbâ na fini teti lakue lakue (Gen. 1:28). Ala lingbi lani ti ngbâ ti sara kua so teti lakue lakue.
2 Ngbanga ti nyen la ye ni ayeke tongaso laso ape? Ngbanga ti nyen la e yeke na aye mingi so ayeke tongana awato, so na popo ni mo yeke wara kuâ so ayeke kota ahon ala kue, so asara si e yeke na ngia ape? Nyen la Nzapa ayeke sara ti zi awato so biaku biaku? E lingbi ti wara akiringo tënë na ahundango ndo so na yâ ti Bible. Zia e bâ ni fadeso.
MBENI NZONI WANGO
3, 4. (a) Commandement wa la Nzapa amû na Adam na Ève? (b) Ngbanga ti nyen a yeke lani kota ye ti tene Adam na Ève asara ye alingbi na commandement so?
3 Atâa so Adam na Ève ayeke na pasa ti ngbâ na fini teti lakue lakue, a lingbi ala wu pupu, ala te ye, ala nyon ngu, nga ala lango si ala ngbâ na fini. Me ye so ayeke nga kota mingi ti tene ala ngbâ na fini, a yeke songo ti ala na Zo so amû na ala fini ni (Deut. 8:3). Ala lingbi ti duti lakue na ngia na yâ ti gigi ti ala tongana ala sara ye alingbi na fango lege ti Nzapa. A yeke ye so Jéhovah afa ni lani na Adam kozo si lo sara Ève. Lo fa ni tongana nyen? “L’Éternel Nzapa alu ndia na zo, Lo tene, Mo lingbi te le-keke kue ti yaka tongana bê ti mo aye; me lê ti keke ti hinga nzoni na ti hinga sioni, mo te pëpe; teti na lâ ni so mo te lê ni so, fade mo kui biani.”
4 “Keke ti hinga nzoni na ti hinga sioni” afa droit so Nzapa ayeke na ni ti fa ye so ayeke nzoni nga na ye so ayeke sioni. Adam ahinga lani awe ye so ayeke nzoni na ye so ayeke sioni ndali ti so Nzapa asara lo na image ti lo nga lo yeke na yingo-ti-hinga. Keke so afa na Adam na Ève so ala yeke lakue na bezoin ti fango lege ti Jéhovah. Tongana ala te lê ti keke ni afa so ala ye ti duti yamba na Nzapa, na ye so ayeke ga na aye ti sioni mingi na ala nga na amolenge so ala yeke dü. So Nzapa atene ala yeke kui tongana ala ke commandement ti ni, a fa so a yeke sioni mingi ti ke yanga ti Nzapa.
TONGANA NYEN LA KUÂ AGA NA NDO TI AZO?
5. Nyen la asara si Adam na Ève ake yanga ti Nzapa?
5 Na pekoni so Nzapa acréé Ève, Adam asara na lo tënë ti commandement ti Nzapa so. Lo hinga commandement so nzoni mingi, ni la lo fa peko ti tënë ni oko na oko kue (Gen. 3:1-3). A yeke ye so lo sara lani na ngoi so lo kiri tënë na mbeni ange so asara tënë na lo na lege ti mbeni ngbo, mbeni nyama so asara ye na mayele. Ange so ayeke lani Satan Zabolo, mbeni molenge ti Nzapa so azia si nzara ti dutingo yamba nga na ti komandema amaï na yâ ti bê ti lo. (Bâ Jacques 1:14, 15.) Ti si na ye so lo ye ti sara, lo tene so Nzapa ayeke zo ti mvene. Lo tene na Ève so tongana lo duti yamba na Nzapa lo yeke kui ape, me lo yeke ga tongana Nzapa (Gen. 3:4, 5). Ève angbâ ayeda na ni, lo te lê ti keke ni ti duti yamba, nga na pekoni lo sara si Adam nga kue ate ni (Gen. 3:6, 17). Zabolo atene mvene. (Diko 1 Timothée 2:14.) Me Adam ‘amä wali ti lo’. Atâa so ange so aga na lege ti ngbo so akpa mbeni kamarade, Satan Zabolo ayeke mbeni sioni wato; lo hinga nzoni mingi ye ti sioni so ayeke ga na peko ti ye so lo handa Ève ti sara so.
6, 7. Jéhovah afâ ngbanga na ndo ti Adam na Ève tongana nyen?
6 Adam na Ève asara kpengba-li na Jéhovah so amû na ala fini nga na anzoni ye kue so ala yeke na ni. Jéhovah ahinga ye kue so asi lani. (1 Chron. 28:9; diko aProverbe 15:3.) Lo zia si Adam na Ève nga na Satan afa na gigi ye so ala pensé na ndo ti lo. Teti so Jéhovah ayeke mbeni Babâ, kite ayeke pëpe so bê ti lo ason lani mingi. (Bâ Genèse 6:6.) Na pekoni, Jéhovah asara ye tongana mbeni Juge ti sara ye alingbi na tënë so lo tene.
7 Nzapa atene lani na Adam, a tene: “Na lâ ni so mo te [lê ti keke ti hinga nzoni na ti hinga sioni], fade mo kui biani.” Adam ahinga nzoni mingi so “lâ” ni so ayeke lango oko so ayeke na angbonga 24. Na peko ti so Adam ake yanga ti Nzapa, kite ayeke dä ape so lo hinga so lo yeke kui kozo ti tene lâ alinda. Me “na lakui” ni Jéhovah asara tënë na Adam na Ève (Gen. 3:8). Teti so lo yeke Juge so asara ye na lege ni lo hunda tënë na ala na lo mä ala kozo (Gen. 3:9-13). Na pekoni, lo fâ ngbanga na ndo ti ala alingbi na ye so ala sara (Gen. 3:14-19). Tongana Jéhovah afâ lani Adam na Ève gi na lê ni lê ni, ka ye so lo leke ndali ti ala nga na amolenge ti ala ayeke tï na ngu (És. 55:11). Lo fâ ngbanga ti kuâ na ndo ti ala nga apasi so aga na peko ti siokpari ti ala akomanse gi na lê ni lê ni. Atâa so kue lo zia ala ti dü amolenge so alingbi ande ti wara mbeni gigi ti kekereke so ayeke nzoni. Tongaso, na lê ti Jéhovah Adam na Ève akui gi na lango so ala sara siokpari so. Na lê ti Jéhovah lango oko ayeke tongana ngu saki oko.
8, 9. Tongana nyen siokpari ti Adam amû peko ti amolenge ti lo kue? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
8 Siokpari so Adam na Ève asara ayeke mû peko ti amolenge ti ala kue? En. A-Romain 5:12 atene: “Na lege ti zo oko siokpari alï na yâ ti dunia so, na lege ti siokpari kuâ aga, tongaso kuâ amû azo kue ngbanga ti so ala kue asara fade siokpari.” Kozo zo so akui ayeke lani Abel so ayeke be-ta-zo (Gen. 4:8). Na pekoni, ambeni molenge ti Adam aga lani mbakoro na ala kui. Ala wara lani siokpari nga na kuâ na peko ti Adam? Bazengele Paul akiri tënë, a tene: “Ndali ti kengo yanga so zo oko ake, azo mingi aga awasiokpari.” (aRom. 5:19). Siokpari na kuâ so azo kue awara na lege ti Adam ayeke awato ti ala na zo oko alingbi ti kpe ala ape. E lingbi pëpe ti fa mbilimbili tongana nyen so siokpari alondo na Adam juska asi na amolenge ti ala, me e bâ gi ye so aga na pekoni.
9 A yeke na lege ni so Bible asara tënë ti siokpari na kuâ tongana “voile so ayeke na ndo azo kue, na voile ni so a gbara na ndo amara kue.” (És. 25:7). Kota couverture, wala voile so amene azo kue, zo oko alingbi ti kpe ngbanga so ape. A yeke ni la Bible atene: “Na yâ ti Adam ala kue akui.” (1 aCor. 15:22). Me hundango ndo so aga na pekoni, a yeke hundango ndo so Paul ahunda atene: “Zo wa si ayeke sö mbi ande na yâ ti tere so ayeke gue na mbi ti wara kuâ so?” Mbeni zo alingbi ti sö lo? *
A YEKE ZI SIOKPARI NGA NA KUÂ BIAKU BIAKU
10. (a) Ambeni versê wa ti Bible afa so Jéhovah ayeke futi biaku biaku kuâ so aga na lege ti Adam? (b) Aversê so afa nyen na e na ndo ti Jéhovah nga na Molenge ti lo?
10 Biani Jéhovah alingbi ti sö Paul. Na pekoni so Ésaïe asara tënë ti “voile”, lo tene: “Lo hunzi kui teti lakue lakue; fade Seigneur L’Éternel ambô ngule na lê ti azo kue.” (És. 25:8). Legeoko tongana ti mbeni babâ so azi punition na ndo ti amolenge ti lo nga lo mbô ngu ti lê ti ala, Jéhovah ayeke na ngia mingi ti futi biaku biaku kuâ so aga na lege ti Adam. Lo na mbeni zo la ayeke sara kua ni. Mbeti oko na aCorinthien 15:22 atene: “Legeoko tongana ti so na yâ ti Adam ala kue akui, tongaso nga na yâ ti Christ ala kue ayeke wara fini.” Paul nga kue na peko ti so lo hunda ndo, lo tene: “Zo wa si ayeke sö mbi ande?” lo tene: “Singila na Nzapa na lege ti Jésus Christ Seigneur ti e!” (aRom. 7:25). Kengo yanga ti Adam na Ève asara pëpe si ndoye so Jéhovah ayeke na ni na mbage ti azo adë. Zo so amû maboko na Jéhovah ti créé Adam na Ève angbâ lakue ti ndoye amolenge ti ala (aProv. 8:30, 31). Me a yeke sö azo tongana nyen na gbe ti siokpari na kuâ?
11. Nyen la Jéhovah asara ti mû maboko na azo?
11 E yeke na siokpari na tere ti e nga e yeke kui ndali ti so Adam asara siokpari na Jéhovah afâ ngbanga na ndo ti lo (aRom. 5:12, 16). Bible atene: “Ye ti peko ti faute ti zo oko na ndo ti mara ti azo nde nde kue ayeke so ngbanga ayeke na li ti ala.” (aRom. 5:18). Nyen la Jéhovah ayeke sara ti zi ngbanga so lo fâ na ndo ti azo sân ti gue nde na andia ti lo? E yeke wara kiringo tënë ni na yâ ti tënë ti Jésus so: “Molenge ti zo so aga . . . ti mû âme ti lo tongana ngere so a futa ti zi na azo mingi.” (Mat. 20:28). A dü Jésus so ayeke kozo Molenge ti Jéhovah ti yingo na sese tongana mbeni zo so ayeke na siokpari na tere ti lo ape ti mû ngere so a futa ti zi na azo. Tongana nyen la ngere so a futa alingbi na ye so ndia ti Jéhovah ahunda?
12. Ngere wa la a futa so alingbi na ngbanga so Nzapa afâ na ndo ti Adam?
12 Teti so siokpari ayeke na tere ti Jésus ape, lo kue lo yeke na mara ti fini so Adam ayeke na ni lani kozo ti tene lo sara siokpari. Jéhovah aleke lani na bê ti lo ti tene ahale ti Adam so ayeke nzoni-kue asi ndo ti sese. Tongaso, ndoye so Jésus ayeke na ni teti Babâ ti lo nga teti ahale ti Adam apusu lo ti mû fini ti lo na sandaga. Jésus amû fini ti lo so ayeke nzoni-kue na place ti fini ti Adam so lani ayeke nzoni-kue. Na pekoni, Jéhovah azingo Molenge ti lo na kuâ ti wara fini na yayu tongana mbeni yingo (1 Pi. 3:18). Jéhovah ayeda na sandaga so Jésus so ayeke nzoni-kue amû tongana ngere so a futa ti vo sewa ti Adam nga ti mû lege na ala ti tene ala wara mara ti fini so kozo Adam ayeke na ni lani. A yeke mo bâ mo tene Jésus amû place ti Adam. Paul atene: “A sû même tënë so na Mbeti ti Nzapa, a tene: ‘Kozo koli, Adam, aga mbeni âme so ayeke na fini.’ Ndangba Adam aga mbeni yingo so amû fini.”
13. Nyen la “ndangba Adam” ayeke sara ande ti mû maboko na azo so akui?
13 Na yâ ti ngoi kete “ndangba Adam” ayeke sara ye tongana “mbeni yingo so amû fini” na mingi ti azo. A yeke kiri na mingi ti ahale ti Adam na fini. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so ala kui. A yeke zingo ala na kuâ ti kiri ti wara fini na ndo ti sese.
14. Nyen la Jéhovah aleke ti zi azo ande na gbe ti siokpari?
14 Tongana nyen la azo alingbi ti sigigi na gbe ti pasi ti siokpari so? Jéhovah aleke si mbeni Royaume abâ gigi. Na yâ ti Royaume ni lo zia “ndangba Adam” nga na ambeni zo so lo soro ala na popo ti azo na sese ti komande na yâ ni. (Diko Apocalypse 5:9, 10.) Ala so lo mû ala ti komande ande legeoko na Jésus na yayu abâ pasi ndali ti so siokpari ayeke na tere ti ala. Teti ngu saki oko, Jésus nga na ala so ayeke komande legeoko na lo ayeke mû maboko na azo ti zi siokpari so ayeke na tere ti ala, mbeni ye so azo alingbi ti sara ni na ngangu ti ala wani ape.
15, 16. (a) Lawa la a yeke futi ande kuâ biaku biaku? (b) Ti gue oko na 1 aCorinthien 15:28, nyen la Jésus na amba ti lo ayeke sara ande?
15 Na hunzingo ti komandema ti ngu saki oko ti Royaume, a yeke zi ande azo so amä yanga na yâ ti aye ti sioni kue, so ayeke tongana awato, so aga na peko ti kengo yanga ti Adam. Bible atene: “Tongana ti so na yâ ti Adam ala kue akui, tongaso nga na yâ ti Christ ala kue ayeke wara fini. Me zo oko oko na molongo ti lo: Christ kozo li ti ye ni, na pekoni ala so ayeke ti Christ [amba ti lo ahéritier] na ngoi so lo yeke si na lo yeke duti dä. Nga, tongana lo futi angorogbia kue, akomandema kue nga na ngangu kue awe, na nda ni, lo yeke mû ande royaume ni na Lo so ayeke Nzapa nga Babâ ti lo. Teti a lingbi lo komande tongana gbia juska Nzapa azia awato ti lo kue na gbe ti gere ti lo. Ti kuâ so ayeke ndangba wato ni, fade a yeke futi lo biaku biaku.” (1 aCor. 15:22-26). Biani a yeke zi ande biaku biaku kuâ so aga na peko ti kengo yanga ti Adam. “Voile” so a gbara na ndo ti azo kue so, a yeke zi ande ni teti lakue lakue.
16 Bazengele Paul ahunzi tënë ti lo na lege ti atënë so: “Tongana aye kue aga ande na gbe ti lo awe, fade Molenge ni nga ayeke duti na gbe ti Lo so azia aye kue na gbe ti lo Molenge ni, si Nzapa aga aye kue teti zo oko oko kue.” (1 aCor. 15:28). Na ngoi ni so, Jésus ayeke hunzi ti sara aye kue so Jéhovah aleke ti sara na lege ti komandema ti lo. Tongaso, lo yeke duti ande na ngia ti kiri na komandema ni na Jéhovah nga lo yeke ga na lo azo so ayeke nzoni-kue.
17. Nyen la a yeke sara ande na Satan na nda ni?
17 Nyen la a yeke sara ande na Satan so ayeke na gunda ti apasi kue so azo ayeke bâ laso? Apocalypse 20:7-15 akiri tënë na ni. Na hunzingo ti ngu saki oko, a yeke mû lege na Satan ti gi ti handa azo so ayeke nzoni-kue ti ndangba ni. A yeke futi Zabolo na azo kue so amû peko ti lo biani biani na ngoi ti “kuâ ti use ni.” (Apoc. 21:8). Teti so azo so awara “kuâ ti use ni” ayeke kiri na fini encore ape, “kuâ ti use ni” so ayeke ngbâ. Me “kuâ ti use ni” so ayeke pëpe wato ti azo so aye Wasarango ala nga ayeke sara na lo.
18. Tongana nyen la a yeke hunzi ande ti sara kua so Nzapa amû na Adam?
18 Jéhovah ayeke bâ ande azo so aga nzoni-kue tongana azo so alingbi biani ti wara fini ti lakue lakue. Ala yeke na mbeni wato oko ape. A yeke sara ande kua so a mû na Adam sân lo. Amolenge ti Adam ayeke si ande ndo ti sese kue, ala yeke duti na ngia ti bâ lege ti sese ni nga na aye kue so ayeke na ndo ni. Zia e kiri lakue singila na Jéhovah ndali ti ye so lo sara ti futi biaku biaku kuâ so ayeke ndangba wato.
^ par. 9 Buku Étude perspicace des Écritures asara tënë ti awandara so ayeke sara ngangu ti fa ndani so azo aga mbakoro nga ayeke kui, a tene: “Ala girisa so a yeke Wasarango ye wani la afâ ngbanga ti kuâ na li ti kozo koli na kozo wali, zo oko a lingbi ti hinga pëpe aye so ayeke sara si zo ayeke ga mbakoro nga lo yeke kui.”


text:
CHAPITRE 131
Mbeni Gbia so tënë ayeke na li ti lo ape abâ pasi na ndo ti keke
MATTHIEU 27:33-44 MARC 15:22-32 LUC 23:32-43 JEAN 19:17-24
A KANGA JÉSUS NA NDO TI KEKE TI PASI
AZO AHE JÉSUS NDALI TI MBENI MBETI SO A ZIA NI NA LI TI LO
JÉSUS AMÛ NA ZO BEKU TI DUTI ANDE NA FINI NA YÂ TI PARADIS NA NDO TI SESE
A gue na Jésus na mbeni ndo so ayo pëpe na gbata ni, na ndo so a yeke gue ti fâ lo dä. A mû nga ambeni zo ti nzi use na tere ti Jésus, ti tene a fâ ala. Ndo so a gue na ala dä so, a iri ni Golgotha, wala Ndo ti bio ti li, mbeni ndo so tongana zo “angbâ ayo” lo peut ti bâ ni.—Marc 15:40.
A zi bongo na tere ti akoli ni ota kue. Na pekoni, a mû na ala vin so a zia myrrhe nga na mbeni sengo ye ti tene asara ala tongana mbangi. Âmanke, awali ti Jérusalem la aleke vin ni so, na aturugu ti Rome ni agbanzi pëpe ti tene a mû ni na azo so ala gue ti fâ ala, ngbanga ti so a yeke aidé ala ti hinga songo ti pasi ti ala ni mingi ape. Me na ngoi so Jésus atara ni, lo ke ti nyon ni. Ngbanga ti so Jésus aye si lê ti lo angbâ senge na ngangu ngoi ni so; lo wani lo ye ti hinga songo ti pasi so lo yeke bâ nga tongana nyen la lo ngbâ be-ta-zo juska na kuâ.
A zia Jésus na ndo ti keke (Marc 15:25). Aturugu ni apika amaboko nga na gere ti Jésus na apointe, a lï tâ yâ ti nyama ti tere ti lo, a sara si ye ni ason lo sioni. Na ngoi so ala yô keke ni na nduzu, songo ni akiri aga tâ ngangu mingi ndali ti so nengo ti Jésus ni asara si anyama ti tere ti lo ayeke suru. Me, Jésus asuku nga na aturugu ni ape. Lo sambela gi Nzapa lo tene: “Babâ, pardonné ala, teti ala hinga pëpe ye so ala yeke sara.”—Luc 23:34.
Mingi ni ka aRomain ayeke pika mbeni mbeti na nduzu, so na lê ni a yeke fa sioni so zo ni asara so alingbi na kuâ. Ti so ni so, Pilate asû mbeti so atene: “Jésus, zo ti Nazareth, Gbia ti aJuif.” A sû mbeti ni na Hébreu, Latin nga na Grec, tongaso si azo mingi apeut ti diko ni. Pilate asû mbeti so ti fa kengo so bê ti lo ake na aJuif ni so ahunda gi na lo ti fâ Jésus so. Aprêtre-mokonzi ni aye ye ni so ape, ni la ala tene: “Mo sû mbeti ni mo tene ‘Gbia ti aJuif’ pëpe, me mo sû mo tene so lo tene: ‘Mbi yeke Gbia ti aJuif’” Me, teti so lo ye encore ti tene ala la afa na lo ye so lo doit ti sara ape, Pilate angbâ atene na ala: “Mbeti so mbi sû awe, mbi sû awe.”—Jean 19:19-22.
Aprêtre ni so ngonzo agbu ala ngangu so akiri akiri encore na ndo ti tënë ti mvene so a bi lani na ndo ti Jésus na gbele Sanhédrin. Ni la, même azo so ayeke hon na lege akomanse ti yengere li ti ala, ala he Jésus ala tene: “He, mo so mo tene mo yeke kungbi temple na mo yeke leke ni na lango ota so la; sö fini ti mo wani, londo na ndo ti keke ti pasi so mo descend ma!” Aprêtre-mokonzi ni nga na ascribe ni nga kue ayeke tene na popo ti ala atene: “Zia lo Christ ni, Gbia ti Israël, alondo fadeso na ndo ti keke ti pasi so lo descend ma, tongaso si e bâ na lê ti e nga e mä na bê na lo!” (Marc 15:29-32). Même azo ti nzi so ayeke na mbage ti maboko ti Jésus ti koli nga na ti wali atene tënë ti mbana na lo, atâa so gi lo oko la tënë ayeke na li ti lo ape.
Aturugu osio ti Rome nga kue ahe Jésus. Ala yeke nyon peut-être mbeni kpingo vin, ni la ti he Jésus, ala yôro na lo mbeni, so lo peut nga ti ndu ni ape nga ti nyon ni ape so. Aturugu ti Rome ni asara kua na tënë so a sû ni na li ti Jésus ti tene tënë ti mbana, ala tene: “Tongana mo yeke gbia ti aJuif, mo sö mo wani.” (Luc 23:36, 37). Tara ti gbu li ti mo kete! Koli so a bâ lo tongana lege ni, tâ tënë na fini la fadeso azo ayeke sara pasi na lo nga ala yeke he lo hengo na ngia so! Ye oko, lo yeda ti bâ mara ti pasi ni so sân ti suku na aJuif so ayeke bâ lo, wala na aturugu ti Rome so ayeke he lo, wala na azo ti nzi use so a kanga ala na ndo ti keke legeoko na lo.
Aturugu osio so amû akota bongo ti Jésus ti ndo ni, ala kangbi yâ ni osio. Ala sara mbeni ye ti hinga zo wa la ayeke mû mbage ti bongo wa. Me, ti bongo so Jésus ayü na gbe ni, “ayeke gi mbeni kota bongo oko so a fü ni fungo ape, a kpo ni gi senge tongaso a londo na nduzu juska na gbe ni.” Aturugu ni angbâ atene: “E suru yâ ni ape, me e sara mbeni ye ti bâ zo so bongo ni ayeke ga ti lo.” Ye so ala sara so asara si mbeni prophétie aga tâ tënë, so a tene: “Ala kangbi yâ ti bongo ti mbi na popo ti ala, na ala sara mbeni ye ti bâ wala bongo ti mbi ayeke ga ti zo wa.”—Jean 19:23, 24; Psaume 22:18.
Mbeni oko ti azo ti nzi ni so aga ti bâ so Jésus ayeke biani mbeni gbia. Ni la, lo suku na mba ti lo ni so, lo tene: “Mo kpe mbeto ti Nzapa ape? so mo kue mo yeke na gbe ti oko ngbanga ni so. Ti e, ngbanga ni ayeke na lege ni, ndali ti so e yeke wara ye ti peko ti ye so e sara. Me koli so asara ye ti sioni oko ape.” Na pekoni, lo voro yanga na Jésus, lo tene: “Jésus, dabe ti mo na mbi tongana mo ga gbia na yâ ti Royaume ti mo.”—Luc 23:40-42.
Jésus angbâ akiri tënë na lo atene: “Ti tâ tënë ni, mbi tene na mo laso: Mo yeke duti ande na mbi”, pëpe na yâ ti Royaume ni me “na Paradis.” (Luc 23:43). Zendo ti so ni so ayeke nde na lo so Jésus amû lani na abazengele ti lo, so lo tene ala yeke duti ande na ndo ti atrône legeoko na lo na yâ ti Royaume ni (Matthieu 19:28; Luc 22:29, 30). Me, peut-être Juif ni so amä tënë na ndo ti Paradis so Jéhovah aleke ni lani, ti tene Adam na Ève nga na amolenge ti ala aduti dä. Fadeso, zo ti nzi so ayeke kui me lo yeke na beku ni so na devant ti lo.


text:
1Te koro gbü sïkpï teke ʼbasu de füh ye nzükpa (50), fütanga sïkpï te Yesu zükü tete gbü kpi, sïkpï la, ah ka-ye de mere sïkpï ka karama ka wü Yïsarayele, te wüh ngbü eï Petekosïta ne. Fü wü kpara ka Yesu abiti te-wü ʼburu, kpah ba e te ewü ngbü emere gügü ne. 2Wüh te eje de, fü giri e angbü ewü gbu gbu gbu gbu bane, baka mere wege. Fü giri e la awü gbü mere kambü, de te ewü ngbü gbügbü na ne ʼburu. 3Fü ewü awu e te ngbü eci aci ba mi-wa, te koro baya esüka ewü, ngbü kpah gbü nzö ewü biri biri ʼburu. 4Fü Nzïla Wazi Me asi emaguma ewü ʼburu. Fü ewü akpo da emala ngari Me fü wü kpara, gbü wü gara ganzi mö, te ewü je gügü la de, angü Nzïla Wazi Me to wazi la fü ewü me-ye. 5Gbü sïkpï la, mere bi wü kpara koro ta ngbü agbü Yerüsalema, teka karama la. Wüh de wü gara wü di enga Yïsarayele, te ewü yia gbü nga nzö sü füh kotö ne ʼburu, teka aku gba fü Me agbü Yerüsalema. 6Te wüh je giri e la bala, fü mere bi wü kpara la aci, akpe akoro gbü sü la, teka awu ngü, te ngbü emere te-ye de kpala. Fü ngü la aga gbü jia ewü afa sü, angü wüh ngbü eje ngü de te wü kpara ka Yesu ngbü emala la, gbü wü mö ka-ewü biri biri ʼburu. 7Fü komö ewü agu ka ngü la ʼduwa agu. Angü wü kpara la koro te nga nzö sü füh kotö ne ʼburu. Gara ewü ka-wü cu wü di enga Yïsarayele, gara ewü de ganzi kpara, te ewü le adi emere gele ka wü Yïsarayele. Wü gara kpara yia agbü Parutiya, gara gbü Madayï, gara gbü Elama, gara gbü Mesopotamïya. Gara ewü de wü kpara ka Yudaya, gara yia gbü Kapadokïya, gara gbü Potïyü, gara gbü Asïya. Gara koro agbü Fïrïgïya, gara gbü Pafïlïya, gara gbü Ezepeto, gara gbü Libiya, gbamari ede Kurene. Gara ewü de wü kpara ka Rüma, gara ewü de wü kpara ka Kürete bete wü kpara te ewü koro gbü sü ka wü Arabï. Fü ewü akpo da eyi-ta tete-wü, gü ba, "Apa! De bane neh ene ngü ne? Wü kpara, te ewü ngbü emala ngü la, wüh ʼburu de wü kpara ka Galïlaya. Amba ah mere baye, te ani ngbü eje wü kpeke ngü ka Me de gömö ewü la, zu bü cu gbü wü mö ka-ani kpikpi ye kpikpi ye ne?" 12Fü ngü la aga te nga jia wü kpara la ʼburu. Fü ewü angbü tïne bü de yitangü gömö ewü bü ʼdaaa, gü ba, "Apa! Mene ngü de bala ne ngbü egü tïne fe? Si-ngü la ena adi baye? Ah de wazi ka Me de? Me mere ngü la me-ye de?" 13Esüka wü kpara te ewü je ngü la, wü gara kpara ngbü efala wü kpara ka Yesu la nda-wü afala, gü ba, "Ho! Wü kpara la ngbü eküya ka-wü aküya de fï de?" 14Petero, fü yi ayia te nga yi nzükpa de füh ye ʼbasu ne le ʼburu tikpi. Fü mü akpo emala ngü fü mere bi wü kpara la, de mere ri mü kpa tikpi, gü ba dene, "De-yi, wü di enga wüna, wü di enga Yïsarayele, ngü de te ma ele amala fü yi ne, ah le fü yi aje si-ngü la, awu mbi mbi mbi. 15Yi ngbü efï nda-yi, gü ba, wü kpara ne küya aküya de fï? Aʼa, ah bala nda de, angü dene la bü lö-ra menewa ka kpurutokokpï. Wüh ngbü eküya gügü kpurutokokpï bala aküya fanü? 16Ngü de te a ngbü emere ne, a maka wazi ka Nzïla Wazi Me, kpah baka ngü ta te Me mala nganga na gügü, gömö mürü dofo Yüwele, 17gü ba, 'Dene ngü te ni, Me, ena amere gbü sïkpï, te ni ena atima kpara ka-ni füh kotö ne tete. Gbü sïkpï la, ni ena ato wazi ka Nzïla Wazi ni fü wü kpara ka-ni ʼburu. Wü jaji komoko de wü jaji würüse, wüh ena angbü emala ngari ni fü wü kpara de wazi ka Nzïla Wazi ni la, baka wü mürü dofo ka Me. Nzïla Wazi ni ena angbü esere ngari ni fü wü kaʼdörö de wü kovo gbü roto. 18Ni ena ato wazi ka Nzïla Wazi ni fü wü kpara ka tima ka-ni, wü komoko de wü würüse ʼburu, teka fü ewü angbü emala ngari ni fü wü bu wü di. 19Gbü sïkpï la, ni ena amere wü lara ngü gbe, gara kpa tikpi agbü kpï kpala, gara füh kotö kpakine. Wüh ena awu e ba ngüte, de wa, bete nguwa te gba sü kpuuu! 20Ra ena afü te-ye ba biti. Fe ena afü te-ye kpah afü didiki baka ngüte la. Fütanga ngü la, ni ena akoro füh kotö ne ba Mere Miri. 21Te di bala, mene wü kpara te ewü ena aku gba fü ni, de ni küwa ani, wüh ena aküwa ʼduwa me-wü.' Dela ngü ta te Me mala gömö mürü dofo Yüwele, teka wazi ka Nzïla Wazi Me, ba e te yi wu de enatikine." 22Fü Petero adu amala kpah gara ngü fü wü kpara la, gü ba dene, "Wü di enga wüna, yi je la ngü de te ma le amala fü yi ne. Kpara te Me tima fü yi, teka aküwa yi, ah ka-ye de Yesu. Ah le ta de yi wu ngü la mbi, angü Me to ta wazi fefe, teka aküwa wü mürü keke, kpah da emere mere bi wü gara kpeke wü ngü di. Ah mere wü ngü la cu gbü jia yi, gbü Yerüsalema sene. Ngü la rï gbü nzö yi la de? 23Me tima Yesu eyi fü yi, fü yi aza nda-yi engu, ato fü wü siti kpara, teka fü ewü abere engu, amörö füh rü gbegbete. Dela ʼburu kaje te Me fe ta me-ye, reke eyi gügü baka fïngangü ka-ye. 24Amba Me le de engu ngbü esa wazi ka kpi nda de, fü ah ayia azükü engu gbü kpi la asidi. 25Miri Davidi mala ngü ka züzükü ka Yesu la ta eyi gügü. Angü Nzïla Wazi Me gü tamu ngü la eyi fefe me-ye, gü ba, 'Me ena atima Mere Miri füh kotö ne teka aküwa wü kpara.' Angü Me kïna kïna fefe ta eyi, gü ba, 'Te gara, ni, Me, ena aza gara kundu kundu ye, ao engu Mere Miri baka ye.' Te di bala, Davidi ba ngü teka Yesu gbü gara ci ka-ye, gü ba dene, 'Wüba Me, ma wu eyi, gü ba, mü ladü ake ra. Mü tï ace ra nda-mü de. Gbü wü sïkpï ʼburu, mü ngbü eto wazi fere. Ma ngbü de mere tadu teka ngü ka-mü. Ma gbo nga ïrï mü, de ci de koko mini. Te ma ena akpi, ma tï akpe cürü kpah de. Angü mü le ra de maguma mü ʼburu. Mü tï ace ra gbü kpi nda-mü de. Küte ra tï azi gbü tö kpah de. Mü mala ngü la eyi fere, gü ba, "Mü ena azükü ra gbü kpi." Mü ena aza ra, ago di kpaka mü agbü kpï kpala. Fü nih angbü de nih ma de mere tadu fï mere badi.' Dela ngü ta te Davidi ba gbü Ngari Me, teka ngü ka Yesu." Fü Petero adu amala kpah gara ngü fü wü kpara la, gü ba dene, "Wü di enga wüna, yi wu cu me-yi, gü ba, kundu nih Davidi ne kpi ta eyi gügü, fü ewü ati engu gbü mbükü. Zalü akoro enatikine dene, mbümbükü fï bü ladü esüka nih sene. Ah zükü gbü kpi nda de. 31Te ah bala, ngü te engu mala, gü ba, 'Me tï ace ni gbü kpi de ne,' si-ngü gbü ngü la neh baye? Davidi mala ngü la teka ngü ka-ye nda de. Ah mala neh teka da? Ah mala ngü la de wazi ka Nzïla Wazi Me, teka ngü ka Kurisito, Mere Miri te Me ena atima sidi nga ye. Me gü tamu ngü ka Mere Miri la fefe eyi gügü, fü engu amala ngü kaka la, gü ba, 'Me tï ace engu gbü kpi de. Küküte tï azi gbü tö kpah de.' 32Mere Miri la, ah ka-ye de Yesu, angü biri kpara te Me zükü engu gbü kpi, ah ka-ye duu Yesu kpikpi ye. Yesu zükü gbü kpi fanü, angü a wu ngü la cu de jia a. 33Fütanga ngü la, fü Me aza Yesu, anü di, ao ba Mere Miri gbü kokpa ka-ye agbü kpï kpala. Fü engu ato wazi ka Nzïla Wazi ye fefe, kpah ba e te engu mala. Enatikine, Yesu tima Nzïla Wazi ye eyi gbü nzö a dene. Fü a amaka wazi gbü ngü la, teka amala ngü kaka fü yi gbü mö ka-yi biri biri ʼburu, kpah ba e te yi ngbü eceka enatikine ne. 34Angü Davidi ba ta kpah gara ngü, te Nzïla Wazi Me sere fefe, gü ba, 'Me mala ngü fü Miri ka-ni, gü ba dene, "Ye ngbü gbü kokpa ka-ni sene. Angü ni fe ye, o eyi Mere Miri. Te di bala, ye ena angbü gbü nzö wü kpara ʼburu! Angü ni ena ao wü vügü ka-ye ʼburu esa lö ye!" ' Yi efï nda-yi, gü ba, Davidi de kpara te Me za, go di agbü kpï? Aʼa. Ah bala de. Amba ah mala ta ngü la teka Yesu. 36De-yi, wü di enga wüna, wü Yïsarayele, dela ngü te ma le amala fü yi enatikine. Yesu ka-ye de kpara te Me tima engu teka aküwa nih. Nda-yi, yi mörö engu, amba Me ce engu gbü kpi la nda de! Ah o engu kpah eyi Mere Miri gbü nzö wü kpara füh kotö ne ʼburu." 37Te mere bi wü kpara la je ngü te Petero mala de bala, fü maguma ewü akolo ʼduwa tuu! Fü ewü ayi-ta Petero de wü gara wü bu ye la, gü ba, "Apa! Wü di enga wüna, kpara ena amere tïne dene neh baye?" 38Petero, fü mü ayia amala ngü fü ewü, gü ba, "Yi fü maguma yi efü, adu ale ngü ka Yesu Kurisito, de yi za babatïza te ïïrï na. Fü Me aboro siti ngü ka-yi, ato Nzïla Wazi ye fü yi. 39Angü dela ngü te Me kïna te-ye di gügü, gü ba, 'Ni ena aküwa wü kpara ʼburu, te ni fe ewü, ba wü kpara ka-ni ne.' Ah mala ngü la eyi, teka yi de wü di yi, kpah teka wü kpara, te ewü ngbü gbü wü gara sü nengete ne ʼburu." 40Fü Petero amala kpah gara bi wü ngü fü ewü, gü ba, "Fanü fanü, Yesu ka-ye de kpara te Me tima teka aküwa ani." Fü ah amala ngü la fü ewü kpekpeke, gü ba, "Wü le ngü ka Yesu, teka fü wü aküwa esaka mere kuru, te Me ena ato fü siti wü kpara füh kotö ne te gara." 41Fü mere bi wü kpara esüka wü kpara, te ewü ngbü eje ngü gömö Petero la, ayia ato maguma wü fü Yesu. Fü wü Petero ato babatïza fü ewü, wü kpara la ta kutu bata gbü sïkpï engu la. 42Fü wü kpara la ao maguma wü, teka angbü eje rïrï gömö wü mürü tima ka Yesu. Fü ewü angbü engbü tundu de wü di enga ni wü, de maguma wü biringbö, gbü wü sïkpï ʼburu. Fü ewü angbü ezü wü e ka-wü ʼburu tundu, kpah da ebiti te-wü tundu, teka adi eku gba fü Me, da egbo nga ïïrï na. 43Ta gbü wü sïkpï la, fü wazi ka Nzïla Wazi Me asi emaguma wü mürü tima ka Yesu. Fü ewü angbü eküwa wü mürü keke, kpah da emere mere bi wü gara kpeke ngü. Teka ngü la, fü wü kpara angbü ecu ngü ka-ewü. 44Wü kpara ka Yesu la, ngbü ta engbü ka-wü ʼburu tundu, da ebiti wü e ka-wü ʼburu tundu, teka adi ele ta-ngü di esüka wü. 45Gbü wü ngü la, wüh ngbü kpah ecïnzï gara wü e ka-wü, teka agafa jiase la fü wü bu wü biri biri ʼburu, baka te cïnga ka-ewü di ladü. 46Gbü wü sïkpï ʼburu, wüh ngbü ebiti te-wü kpa etambasü ka Mere Kambü ka Me. Fü ewü angbü ezü wü e ka-wü esüka wü ʼburu de tadu, kpah de züka maguma, da egbo nga ïrï Me. 47Fü ngü ka-ewü la angbü ereke gbü jia wü kpara ʼburu efa sü. Teka ngü la, gbü wü sïkpï ʼburu, fü Me angbü eto wü gara kpara esüka ewü, te engu fe teka aküwa.
Copyright
Learn More


text:
9: Noé aleke arche
NOÉ ayeke na wali na lo dü amolenge ti koli ota. Iri ti ala ayeke Sem, Cham na Japhet. Ala nga kue ayeke na awali ti ala. Tongaso, azo miombe ayeke na yâ ti sewa ti Noé.
Mbeni lâ, Nzapa ahunda na Noé ti sara mbeni ye so zo ahinga li ti lo na ni pëpe. Lo tene na lo ti leke mbeni kota arche, so akono tongana kota bateau me so akpa mbeni yongoro kota sanduku. A kangbi yâ ti arche ni na a-étage ota, na a leke akete chambre dä. Noé na sewa ti lo nga na anyama na akobe aduti na yâ ti achambre so.
Nzapa atene na Noé ti sara si ngu alingbi ti lï na yâ ti arche ni pëpe. Nzapa atene: ‘Mbi yeke sara si Kota Moa aga ti futi sese so kue. Zo kue so ayeke na yâ ti arche ni pëpe ayeke kui.’
Noé na amolenge ti lo amä yanga ti Jéhovah na ala komanse ti leke arche ni. Me ambeni zo ayeke he gi ala hengo. Azo so angbâ gi na sioni ti ala. Zo oko amä na bê pëpe so Nzapa ayeke futi ala.
A hunda ngoi mingi ti leke arche ni ngbanga ti so a kono mingi. Na nda ni, kusala ni ahunzi. Fadeso, Nzapa ahunda na Noé ti ga na anyama na yâ ti arche ni. Nzapa atene na lo ti ga na ambeni nyama ni use use, koli na wali. Me ti ambeni nyama ni nde, lo tene na lo ti ga na ala mbasambala mbasambala. Nzapa atene na lo ti ga na andeke ti mara nde nde kue. Noé asara tâ gi ye so Nzapa ahunda na lo.
Na nda ni, Noé na sewa ti lo alï na yâ ti arche ni, na Nzapa akanga yanga ni. Na yâ ti arche, Noé na sewa ti lo ayeke ku. Tara ti bâ tere ti mo na yâ ti arche ni na kungo ni, na tere ti Noé na sewa ti lo. Fade Kota Moa ayeke ga biani tongana ti so Nzapa atene?
Genèse 6:9-22; 7:1-9.
Ahundango tënë
- Azo oke ayeke na yâ ti sewa ti Noé? Iri ti amolenge ti lo ti koli ota ayeke nyen?
- Ye wa so ayeke nde mingi Nzapa ahunda na Noé ti sara? Ngbanga ti nyen lo hunda na Noé ti sara ye so?
- Azo ti ngoi ti Noé atene ti ala nyen tongana Noé asara tënë ti arche ni na ala?
- Nzapa atene na Noé ti sara nyen na anyama?
- Na peko ti so Nzapa akanga yanga ti arche ni, Noé na sewa ti lo alingbi lani gi ti sara nyen?
Ambeni hundango tënë
- Diko Genèse 6:9-22.
Nyen la asara lani si Noé aduti mbeni kpengba wavorongo tâ Nzapa? (Gen. 6:9, 22).
Jéhovah abâ sarango ngangu na zo tongana nyen? A lingbi ye so asara nyen na ndo ti angia so e soro ti sara, aye so e ye ti diko nga so e ye ti bâ? (Gen. 6:11, 12; Ps. 11:5).
Tongana nyen e lingbi ti mû tapande ti Noé tongana bungbi ti Jéhovah afa lege na e? (Gen. 6:22; 1 Jean 5:3).
- Diko Genèse 7:1-9.
Jéhovah abâ lani Noé tongana zo ti mbilimbili atâa so lo yeke mbilimbili-kue pëpe. Ye so adë bê ti e tongana nyen? (Gen. 7:1; aProv. 10:16; Es. 26:7).