text:
“Nzapa ayeke sara kangbi na popo ti azo pëpe” (34, 35)
Azo ti amara awara yingo vulu na ala wara batême (44-48)
10 Na gbata ti Césarée, mbeni koli ayeke dä so iri ti lo ayeke Corneille, lo yeke mbeni turugu ti kota kamba ti mbeni bungbi ti aturugu so a iri ni bungbi ti aturugu ti Italie,*2 lo yeke mbeni koli so amû bê ti lo kue na kua ti Nzapa nga so akpe mbeto ti Nzapa, lo na azo ti da ti lo kue. Lo yeke mû amatabisi mingi na azo ti mawa nga lo yeke voro terê ti lo na Nzapa lakue.3 Nduru na ngbonga gumbaya+ tongaso ti lango ni,* lo bâ polele na yâ ti vision mbeni ange ti Nzapa so alï na da ti lo na airi lo atene: “Corneille!”4 Corneille abâ gï ange ni, mbeto ahon ndö ti lo si lo hunda ndo: “Nyen, Seigneur?” Ange ni atene na lo: “Asambela ti mo na amatabisi so mo mû na azo ti mawa asi na nduzu na gbele Nzapa tongana ye ti dango bê na ni.+5 Tongaso mo tokua azo na Joppé ti iri Simon, so mbeni iri ti lo ayeke Pierre, ti ga.6 Koli so ayeke gene ti Simon, mbeni zo ti sarango kua ti poro ti anyama, so da ti lo ayeke na yanga ti ngu-ingo.”7 Gï so ange so asara tënë na lo ahon awe, Corneille airi ambeni zo ti kua ti lo use nga na mbeni turugu ti lo so amû bê ti lo kue na kua ti Nzapa, lo yeke na popo ti ala so ayeke sara kua na terê ti lo,8 lo fa peko ti tënë ni kue na ala, na lo tokua ala na Joppé.9 Na ndade ni, tongana ala ngbâ ti tambela ti gue, na ala si nduru na gbata ni, Pierre amonté na li ti da nduru na ngbonga omene* tongaso ti sambela.10 Me nzara akomanse ti sara lo ngangu si lo ye ti te kobe. Na ngoi so a ngbâ ti tö kobe ni, lo bâ mbeni vision,+11 lo bâ yayu azi na mbeni ye* so ayeke descend tongana mbeni kota bongo ti lin so a gbu ayanga ni osio si a yeke ga na ni na sese.12 Na yâ ni, a yeke wara mara ti anyama nde nde ti gere osio, anyama ti sese so ayeke hara harango nga na andeke ti nduzu.13 Na pekoni mbeni go atene na lo: “Pierre, londo, fâ anyama so mo te!”14 Me Pierre atene: “Ên-ën, Seigneur, mbi de mbi te mbeni sioni ye na mbeni ye ti saleté lâ oko pëpe.”+15 Go ni akiri asara tënë na lo ti fani use ni atene: “Ye so Nzapa asara si aga nzoni awe, zia ti iri ni sioni ye.”16 Go ni asara tënë ti fani ota ni, na a mû ye* ni hio a hon na ni na yayu.17 So li ti Pierre akpe kue na ndö ti nda ti ye so lo bâ na yâ ti vision ni, bâ, azo so Corneille atokua fade ala ayeke gi da ti Simon na ala luti na yanga ti gbagba ni.+18 Ala iri ndo na ala hunda ti hinga wala Simon, so mbeni iri ti lo ayeke Pierre, ayeke lango na ndo so.19 Tongana Pierre angbâ ti gbu li na ndö ti ye so lo bâ na yâ ti vision so, yingo+ atene: “Bâ, akoli ota ayeke gi mo.20 Me, londo, mo descend mo gue legeoko na ala, mo dë kite oko pëpe, ndali ti so mbi la mbi tokua ala.”21 Tongaso Pierre adescend, lo gue na mbage ti akoli so na lo tene: “Mbi so ala yeke gi mbi so la. Ala yeke ge ngbanga ti nyen?”22 Ala tene: “Corneille,+ so ayeke mbeni turugu ti kota kamba, mbeni zo ti mbilimbili, mbeni zo so akpe mbeto ti Nzapa na so mara ti aJuif kue ayeke sara nzoni tënë ti lo, awara tokua ti Nzapa na yanga ti mbeni ange so ayeke nzoni-kue ti tokua azo na mo ti tene mo ga na da ti lo si lo mä ye so mo yeke na ni ti tene.”23 Tongaso lo tisa azo ni ti lï na da na lo mû na ala ndo ti lango.Na ndade ni, lo londo, lo na ala kue ague, nga ambeni ita ti Joppé ague legeoko na lo.24 Lango oko na pekoni, lo lï na yâ ti gbata ti Césarée. Na ngoi ni so, Corneille ayeke ku ala, lo iri afami ti lo nga na akota kamarade ti lo.25 Na ngoi so Pierre ayeke lï na da ni, Corneille aga atingbi na lo, lo tï na gbe ti Pierre na lo ba li ti lo na gbe ti lo.26 Me Pierre amû lo na nduzu, lo tene: “Londo, mbi kue mbi yeke gï zo senge.”+27 So lo yeke sara lisoro na Corneille, lo lï na da ni na lo wara azo mingi so abungbi kâ awe.28 Lo tene na ala: “Ala hinga nzoni mingi so ndia amû lege pëpe na mbeni Juif ti sara songo wala ti ga nduru na mbeni zo ti mara nde.+ Me Nzapa afa na mbi so a lingbi mbi bâ mbeni zo tongana sioni ye wala ye ti saleté pëpe.+29 Ndani la, tongana a tokua ndo na mbi, mbi ke pëpe, me mbi ga. Tongaso mbi hunda na ala ti tene ala fa na mbi ndani so ala tokua ndo na mbi ti ga.”30 Na pekoni, Corneille atene: “Ti si na ngbonga so, a sara lango osio awe si mbi yeke sambela lani na yâ ti da ti mbi nduru na ngbonga gumbaya.* Mo ye ti bâ, mbeni koli so ayü bongo so aza zango aluti na gbele mbi,31 lo tene: ‘Corneille, Nzapa amä sambela ti mo nzoni awe na lo dabe ti lo na amatabisi so mo mû na azo ti mawa.32 Tongaso, tokua azo na Joppé ti iri Simon, lo so mbeni iri ti lo ayeke Pierre. Lo yeke gene ti Simon, mbeni zo ti sarango kua ti poro ti anyama, so da ti lo ayeke na yanga ti ngu-ingo.’+33 Tongaso, gï na ndembe ni so, mbi tokua azo na mo, na mo sara nzoni si mo ga ge so. Nga, fadeso e kue e yeke na gbele Nzapa ti mä aye kue so Jéhovah* afa na mo ti tene.”34 Na ndö ti tene so, Pierre akomanse ti sara tënë, lo tene: “Ti tâ tënë ni, mbi bâ so Nzapa ayeke sara kangbi na popo ti azo pëpe,+35 me na yâ ti amara kue, zo so akpe mbeto ti lo na asara ye so ayeke mbilimbili, lo yeke nzere na lê ti Nzapa.+36 Lo tokua tënë ti lo na amolenge ti Israël ti fa na ala nzoni tënë ti siriri+ na lege ti Jésus Christ, lo so lo yeke Seigneur ti azo kue.+37 Ala hinga tënë so amû yanga ti azo na yâ ti Judée kue, a komanse na Galilée+ na peko ti batême so Jean afa tënë ni:38 a yeke tënë ti Jésus so alondo na Nazareth, tongana nyen la Nzapa asoro lo na lege ti yingo vulu+ nga na ngangu, na lo tambela na yâ ti kodro ni, lo sara aye ti nzoni, lo sava azo kue so Zabolo asara pasi na ala.+ Lo wara lege ti sara aye so kue ngbanga ti so Nzapa ayeke lani na lo.+39 E yeke atémoin ti aye kue so lo sara na yâ ti kodro ti aJuif nga na Jérusalem. Me ala fâ lo na kangango lo na ndö ti mbeni keke.40 Nzapa azingo lo na kuâ na ota lango+ ni na lo mû lege na lo ti fa terê ti lo41 na azo kue pëpe, me gï na atémoin so Nzapa afa ala kozo awe, so ti tene e, so e te kobe na e nyon ye legeoko na lo na peko ti so lo zingo na kuâ.+42 Nga, lo mû yanga na e ti fa tënë na azo na ti fa nda ti tënë ni kue,+ so a yeke lo la si Nzapa azia lo juge ti azo so ayeke na fini nga na ti akuâ.+43 Aprophète kue afa tënë na ndö ti lo,+ so zo kue so ayeke mä na bê na lo awara pardon ti asiokpari na lege ti iri ti lo.”+44 Na ngoi so Pierre angbâ ti sara tënë ti aye so, yingo vulu atï na ndö ti azo kue so ayeke mä tënë ni.+45 Tongana azo so afâ ganza awe nga so amä na bê,* ala so aga fade legeoko na Pierre, abâ ye so, bê ti ala adö ngbanga ti so a tuku nga na ndö ti azo ti amara yingo vulu so ayeke matabisi so a mû senge senge.46 Ala mä azo ti amara na sarango tënë na ayanga ti kodro nde nde nga na gondango Nzapa.+ Tongaso Pierre atene:47 “Mbeni zo alingbi ti gbanzi ngu si ala so awara batême ape?+ Ala so awara yingo vulu gï tongana e so?”48 Na ndö ti tënë so, Pierre amû yanga ti tene a batize ala na iri ti Jésus Christ.+ Na pekoni, ala hunda lo ti ngbâ na ala ndali ti ambeni lango.
Kete tënë
^ Bungbi ti aturugu ti Rome so na yâ ni a yeke wara aturugu 600.


c: text/html

text: Bia ti azo so ayeke monté.121 Mbi bâ ndo na nduzu na mbage ti ahoto.+Ye ti mungo maboko na mbi ayeke londo na mbage wa?2 Ye ti mungo maboko na mbi alondo na Jéhovah,+Lo so asara yayu na sese.3 Lo yeke zia lâ oko pëpe si gere ti mo aglissé.*+Lo so ayeke bata mo, lango ayeke sara lo lâ oko pëpe.4 Lo so ayeke bata Israël,lango ayeke sara lo lâ oko pëpe nga lo yeke lango pëpe.+5 Jéhovah la ayeke bata mo.Jéhovah ayeke gbe ti dê+ na mbage ti maboko ti mo ti koli.+6 Na kota lâ, sungo ti lâ ayeke sara sioni na mo pëpe;+na bï, sungo ti nze ayeke sara sioni na mo pëpe.+7 Jéhovah ayeke bata mo si ye oko asara sioni na mo pëpe.+Lo yeke bata fini* ti mo.+8 Jéhovah ayeke bata mo na yâ ti aye kue so mo sara,*ti londo na lango ti laso ti gue na ni, lakue lakue.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nduru tënë na ndo ti asongo benda ti Josué (16-23)
11 Gï so Jabin, gbia ti Hazor, amä tënë ti aye so asi, lo tokua ndo na Jobab gbia ti Madon,+ na gbia ti Shimron nga na gbia ti Acshaph,+2 agbia so ayeke na nord ti ando so ahoto ayeke dä, ala so ayeke na akpangbala ndo* so ayeke na sud ti Kinnéreth, ala so ayeke na Séphélah nga na ali ti akete hoto ti Dor+ na mbage ti ouest.3 Lo tokua ndo nga na azo ti Canaan+ na mbage ti est nga na ouest, azo ti mara ti Amori,+ azo ti mara ti Heth, azo ti Périzzi nga na azo ti mara ti Jébus so ala kue ayeke na yâ ti ando so ahoto ayeke dä, azo ti Hévi+ so ayeke na gbe ti Hoto ti Hermon+ na sese ti Mizpah.4 Tongaso, ala ga na aturugu ti ala kue, wungo ti ala ayeke gbani gbani tongana mbutu ti yanga ti ngu-ingo, ala ga legeoko na gbâ ti ambarata nga na apuse ti mbarata.5 Agbia so kue amä terê, ala ga ala sara camp ti ala na terê ti Ngu ti Mérom ti sara bira na azo ti Israël.6 Jéhovah atene na Josué: “Mo sara mbeto ti ala pëpe,+ ngbanga ti so kekereke na oko ngbonga so, mbi yeke zia ala kue na maboko ti azo ti Israël, na azo ti Israël ayeke fâ ala. Mo yeke fâ akamba ti gere+ ti ambarata ti azo so na mo gbi apuse ti mbarata ti ala.”7 Josué na akoli kue so ayeke tiri bira so ayeke na terê ti lo atï na ndö ti ala gï gbagburu na terê ti Ngu ti Mérom.8 Jéhovah azia ala na maboko ti azo ti Israël,+ azo ti Israël asö benda na ndö ti ala, ala tomba peko ti ala juska na Sidon+ so gbâ ti azo ayeke dä, na Misréphoth-Maïm+ nga na Popo-hoto ti Mizpéh na mbage ti est, ala fâ ala juska zo oko asö kuâ pëpe.+9 Josué asara na ala gï tongana ti so Jéhovah amû yanga na lo, lo fâ kamba ti gere ti ambarata ti ala nga lo gbi apuse ti mbarata ti ala.+10 Na pekoni, Josué akiri ague amû gbata ti Hazor na lo fâ gbia ni na épée,+ ndali ti so Hazor ayeke ândö na li ti aroyaume so kue.11 Azo kue* so ayeke na yâ ti gbata ni ala fâ ala na épée.+ Zo oko angbâ na fini pëpe,+ lo gbi nga gbata ti Hazor.12 Josué amû agbata ni kue na lo fâ agbia ni kue na épée.+ Lo futi ala,+ gï tongana ti so Moïse, wakua ti Jéhovah, amû yanga lani ti sara.13 Me, agbata kue so ayeke na li ti akete hoto, azo ti Israël agbi ni pëpe gï Hazor awe. Gï Hazor oko la Josué agbi ni.14 Azo ti Israël amû akungba nga na anyama ti yâ ti agbata so na aga ti ala.+ Me ala fâ azo kue na épée juska ala hunzi ala kue.+ Ala zia mbeni zo oko angbâ na fini pëpe.+15 Gï tongana ti so Jéhovah amû yanga lani na Moïse wakua ti lo, Moïse nga amû yanga na Josué,+ na Josué asara ye alingbi na ni. Lo zia mbeni tënë ni angbâ senge pëpe, lo sara ye kue so Jéhovah amû yanga lani na Moïse ti sara.+16 Josué amû sese so kue, ando so ahoto ayeke dä, lo mû Négueb kue,+ sese ti Goshen kue, Séphélah,*+ Arabah,+ ando so ahoto ayeke dä na Israël nga na akpangbala ndo so ayeke na terê ni.*17 Lo mû sese kue so alondo na Hoto ti Halac si amonté na Séir juska na Baal-Gad+ so ayeke na Popo-hoto ti Liban na gbe ti Hoto ti Hermon,+ lo gbu agbia ni kue lo fâ ala.18 Josué asara bira na agbia so kue na yâ ti alango mingi.19 Mbeni kodro ti leke tënë ti siriri na azo ti Israël ayeke dä pëpe gï azo ti Hévi so asara kodro na Gabaon.+ Tanga ti akodro ni kue ala mû ni na bira.+20 A yeke Jéhovah la azia si li ti ala akpengba+ tongaso si ala sara bira na azo ti Israël, ti tene lo futi ala sân ti bâ mawa ti ala.+ A hunzi ala kue, gï tongana ti so Jéhovah amû yanga lani na Moïse.+21 Na ngoi ni so, Josué aneka amolenge ti Anak+ so ayeke na ando so ahoto ayeke dä, ti londo na Hébron, Debir, Anab nga na ando kue so ahoto ayeke dä na Juda nga na Israël. Josué afâ azo ni nga lo futi akodro ni.+22 Mbeni molenge ti Anak oko ti ngbâ na sese ti Israël ayeke dä pëpe. Ala ngbâ+ gï na Gaza,+ na Gath+ nga na Ashdod.+23 Josué amû akodro ni kue, gï tongana ti so Jéhovah amû zendo ni lani na Moïse,+ na pekoni Josué amû sese ni na héritage na azo ti Israël tongana mbage ti ala oko oko na lege ti mara ti ala. Lo kangbi ni na popo ti amara ti Israël.+ Kodro ni aduti na siriri, na bira ayeke dä pëpe.+


text:
David amû yanga na amokonzi ti mû maboko na Salomon (17-19)
22 Na pekoni, David atene: “Na ndo so la a yeke leke ande da ti Jéhovah, so ayeke tâ Nzapa, nga na gbalaka ti zongo na asandaga ndali ti azo ti Israël.”+2 David amû nga yanga ti tene a bungbi awande+ so asara kodro na Israël, na lo mû ala ti ga azo ti surungo yâ ti atênë nga ti dë terê ni pendere si a leke na da ti tâ Nzapa.+3 David abungbi nga gbâ ti wen ti tene a leke na apointe ti pikango na ayanga ti gbagba. Lo mû nga mbeni wen ni ti tene a leke na aye so a yeke sara kua na ni ti gbu na aye use na terê ti mba. Lo bungbi nga gbâ ti cuivre so a hinga nengo ni pëpe.+4 David abungbi nga gbâ ti keke ti cèdre,+ ndali ti so azo ti kodro ti Sidon+ nga na ti Tyr+ aga na gbâ ti keke ti cèdre na lo.5 David atene: “Molenge ti mbi Salomon ade maseka nga ade lo hinga ndo mingi pëpe.*+ A lingbi a leke da ti Jéhovah na mbeni lege so ayeke tâ pendere mingi,+ tongaso si sango ni amû yâ ti akodro kue+ nga si azo kue agonda pendere ni.+ Ni la mbi yeke leke na lo aye ti sarango na da ni.” Tongaso, David abungbi gbâ ti akungba ti lekengo na da ni kozoni si lo kui.6 Na ndö ni, David airi molenge ti lo Salomon, lo fa na lo tongana nyen ti leke da na Jéhovah Nzapa ti Israël.7 David atene na Salomon: “Ti mbi, mbi ye mingi ti leke mbeni da ndali ti iri ti Jéhovah Nzapa ti mbi.+8 Me Jéhovah atene na mbi: ‘Mo tuku mênë mingi, nga mo fâ azo mingi na ngoi ti abira. Mo la mo yeke leke da ndali ti iri ti mbi pëpe,+ ndali ti gbâ ti mênë ti azo so mbi bâ mo na tukungo ni.9 Mo yeke dü ande mbeni molenge+ so ayeke duti zo so aye siriri.* Mbi yeke sara si siriri aduti na popo ti lo na awato ti lo kue so angoro lo.+ Ndani la a yeke zia iri ti lo Salomon,*+ na mbi yeke sara si azo ti Israël aduti na siriri na ngoi ti komandema ti lo.+10 Lo la lo yeke leke ande da ndali ti iri ti mbi.+ Lo yeke ga ande molenge ti mbi na mbi yeke duti babâ ti lo.+ Mbi yeke sara si komandema ti lo na ndö ti azo ti Israël aluti nzoni lakue.’+11 “Ti fadeso, molenge ti mbi, zia Jéhovah aduti na mo, nga zia mo leke da ti Jéhovah Nzapa ti mo juska ahunzi nzoni, tâ gï tongana ti so lo tene mo la mo yeke sara ni.+12 Zia Jéhovah asara si mo sara ye na hange nga tongana zo so ahinga ndo+ na ngoi so lo yeke mû na mo komandema na ndö ti azo ti Israël, tongaso si mo ngbâ ti bata ndia ti Jéhovah Nzapa ti mo.+13 Tongana mo sara kue ti bata ambela nga na andia+ ti Jéhovah so afa lege na zo, so lo mû na Moïse ti mû na azo ti Israël,+ aye kue so mo sara ayeke ga nzoni. Sara ye na mbeto pëpe, luti tongana koli. Sara mbeto pëpe nga zia si mbeto ahon ndö ti mo pëpe.+14 Bâ, mbi sara kua ngangu ti bungbi aye ti leke na da ti Jéhovah: talent* ti lor 100 000, talent ti argent 1 000 000 nga na gbâ ti cuivre na wen+ so a hinga nengo ni pëpe. Mbi bungbi gbâ ti keke na atênë,+ me mo yeke zia ande ambeni na ndö ni.15 Mo yeke na gbâ ti azo ti kua: azo ti surungo yâ ti atênë, azo ti dengo terê ti tênë pendere,+ acharpentier nga na azo so ayeke na akode nde nde kue ti sara na kua.+16 A lingbi pëpe ti hinga nengo ti lor, argent, cuivre nga na wen so a yeke hunda ti sara na kua ni.+ Londo mo komanse kua ni, na zia Jéhovah aduti na mo.”+17 Na pekoni, David amû yanga na amokonzi kue ti Israël ti mû maboko na molenge ti lo Salomon, lo tene:18 “Jéhovah Nzapa ti ala ayeke na ala ape? Lo sara si siriri ayeke na popo ti ala na awato ti ala kue. Lo zia azo so asara kodro ge ândö na maboko ti mbi. Jéhovah na azo ti lo amû kodro ni.19 Ti fadeso, ala sara kue ti gi Jéhovah Nzapa ti ala+ na bê ti ala kue nga na âme* ti ala kue. Ala komanse ti leke ndo ti duti ti Jéhovah tâ Nzapa,+ si ala ga na sanduku ti mbele ti Jéhovah nga na akungba so a zia ni nde ti sara na kua ti tâ Nzapa+ na yâ ti da so a yeke leke ni ndali ti iri ti Jéhovah.”+


text:
Zo ya laâ Jesusus Christ?
Hünda: Zo ya laâ Jesusus Christ?
Myekenïsër: Unyê nê hünda “Sâra Lögbïä yeke?” toroo mbêni zo hünda wlonêr Jesusus Christ yekeed. Nâ laâ generküéy yekaed thna ñdo tï Jesus wtöngana mmbiekenï zo ya on nê Laârael 2000 ague. Nê debna ñdo tïe yekegs wlon nêtî Jesus' laâ dlaâcsed. Ajwala teaclos thna ñdo tï Jesus wtöngana a proplot wala a gueod teaclwala wala a Lögbïäly mmbiekenï. Nê laâ thna ñdo tï nê Bîbili kamisas thna ñdo tï Jesus wtöngana fnâely mwalae thmbiekenï a proplot, a gueod teaclwala, wala a Lögbïäly mmbiekenï.
C.S. Lewis hlaâ book Mere Christianity wrnâes nê : “I lwalae tï prdenêt mbiekenïyoko töngö Sâra ténë nê reküéy bubalaâh th thna ñdo tï zo tîten Sâra ténë ab Tî lo [Jesusus Christ]: 'Tï yeka Jesus töngana a grena ñdo tï mwalaal teaclwala, I Sârmbiekenï't yeka hlaâ claim tï yeke Lögbïä.' Thna ñdo tï laâ nê oko th ë lîngbi pepe Sâra ténë. A mmbiekenï zo ya wtöngana a mmbiekenï na nê sïrt tî ths Jesus fadê pepe yeke a grena ñdo tï mwalaal teaclwala. Lo fadê eêr yeke a lunna ñdo tïic—wnâh a mmbiekenï zo ya Sâra ténës lo laâ a poaclod—wala lo fadê yeke nê tî loll. Âla lîngbi make âlar choice. Eêr thlaâ mmbiekenï wtöngana, na laâ, nê Sïn tî Lögbïä, wala madmmbiekenï wala sïmeth wwalase. Âla cmbiekenï shut tî lo up hên buba, âla cmbiekenï spnâ na ñdo tï tî lo natî lo töngana; wala âla cmbiekenï fküé na ñdo tï hlaâ feet na cküé tî lo Lwalad na Lögbïä. Pepe gâ up wnâh mbiekenïy pna ñdo tïroniz pepensense ab hlaâ yeke a grena ñdo tï hummbiekenï teaclwala. Lo htöngana pepe thna ñdo tï option tï . Lo sara pepe tend tï.”
Sï, zo ya sara Jesus claim tï yeke? Zo ya Sâra nê Bîbili Sâra ténë Lo laâ? Bâ na ñdo tï Jesus’ wwalads John 10:30, “I na nê Fna ñdo tïlwala tâte oko.” Na ñdo tï first glmbiekenïce, thlaâ might pepe bam tï yeke atï yeke Lögbïä. Töngana nyênever, bâ na ñdo tï nê Jews’ reaction tï Hlaâ stna ñdo tïement, “Ë tâte pepe stïn âla hên mbiekenïy tî nêse,’ nê Jews, ‘hên bltönganaplombi, Tënë tî âla, a mmbiekenï, tï yeke Lögbïä’” (John 10:33). Nê Jews understïod Jesus’ stna ñdo tïement töngana tï yeke Lögbïä. nê verses, Jesus cwalarects nê Jews na Sâra ténë, “I sara pepe claim tï yeke Lögbïä.” Thna ñdo tï dicna ñdo tïes Jesus wtöngana Sâra ténë Lo wtöngana Lögbïä na, “I na nê Fna ñdo tïlwala tâte oko” (John 10:30). John 8:58 laâ mbiekenïonêr tapandê: “‘I kamisa âla nê boro,’ Jesus mbiekenïsëred, ‘yekehêne Abraham wtöngana bwalan!’” Aga, kiringi, nê Jews tïok up stïnes mbiekenï na ñdo tïtempt tï stïne Jesus (John 8:59). Jesus’ mbiekenïpepeunc Hlaâ identnây töngana laâ a applicna ñdo tïion tî nê Old Testament hên Lögbïä (Exodus 3:14). Nye fadê nê Jews aga wmbiekenït tï stïne Jesus ka Lo pepe sïmeth nêy yekelieved tï yeke bltönganaplomo, tï yeke Lögbïä?
John 1:1 Sâra ténës “nê Wwalad wtöngana Lögbïä.” John 1:14 Sâra ténës “nê Wwalad yekecame.” Thlaâ dicna ñdo tïes thna ñdo tï Jesus laâ Lögbïä nê. Thomtöngana nê dlaâciple decltâted tï Jesus, “Mbi Lwalad na mbi Lögbïä” (John 20:28). Jesus Sâra pepe cwalarect tî lo. Nê apostle Paul descriyekes Tî lo töngana, “… grena ñdo tï Lögbïä na Saviwala, Jesusus Christ” (Tnâ 2:13). Nê apostle Peter Sâra ténës nê, “… Lögbïä na Saviwala Jesusus Christ” (2 Peter 1:1). Lögbïä nê Fna ñdo tïlwala laâ wnâness tî Jesus’ töngana ëll, “Me ab nê lo Sâra ténës, ‘Âlar throko, O Lögbïä, fadê ltönganat hênever na, na righteokoss fadê yeke nê scepter tî âlar kSâram.’” Old Testament proplocies tî Chrlaât mbiekenï pepeunce Hlaâ denây, “Hên tï a laâ bwalan, tï a sïn laâ, na nê fadê yeke on hlaâ. Na lo fadê yeke cküéed Wonderful Counselor, Lögbïä, Everltönganat Fna ñdo tïlwala, Prce tî Peace” (Isaiah 9:6).
Sï, töngana C.S. Lewis papaed, yekeliev Jesus tï yeke gi a gueod teaclwala laâ pepe mbiekenï option. Jesus na undeniably tï yeke Lögbïä. Ka Lo laâ pepe Lögbïä, nên Lo laâ a liar, na ayaeke dâhêne pepe a proplot, gueod teaclwala, wala Lögbïäly mmbiekenï. na ñdo tïtempts tï expla âe nê wwalads tî Jesus, “scholars” nê “boro hlaâtïrical Jesus” sara pepe Sâra ténë mmbiekenïy tî nê ths nê Bîbili na ñdo tïtrimees tï Tî lo. Zo ya tâte ë tï papae wnâh Lögbïä’s Walad cwhna ñdo tï Jesus sara wala sara pepe Sâra ténë? Töngana nyên cmbiekenï a “scholar” two thona töngö Jesus yeke na yeketter sight tï whna ñdo tï Jesus sara wala sara pepe Sâra ténë thmbiekenï âla so zo ya wnâh, served wnâh, na ëre taught na Jesus Tî loself (John 14:26)?
Nye laâ nê hünda over Jesus’ boro identnây sïimpwal atmbiekenït? Nye Sâra nâ mna ñdo tïter wlonêr wala pepe Jesus laâ Lögbïä? Nê impwala tmbiekenït retönganaon thna ñdo tï Jesus htöngana tï yeke Lögbïä laâ thna ñdo tï ka Lo laâ pepe Lögbïä, Hlaâ dena ñdo tïh fadê pepe yeke na yekeen tï paye nê hên nê ss tî nê zo yale mokili (1 John 2:2). Gi Lögbïä boate pay yê mbiekenï fnâe penalty (Romans 5:8; 2 Corinthians 5:21). Jesus tï yeke Lögbïä sï thna ñdo tï Lo boate paye. Jesus tï yeke mmbiekenï sï Lo boate die. Salvna ñdo tïion laâ gi zouk mäbë Jesusus Christ. Jesus’ denây laâ nye Lo laâ nê gi mayere tî salvna ñdo tïion. Jesus’ denây laâ nye Lo, “I nê mayere na nê boro na nê lkae. Pepe oko gâs tï nê Fna ñdo tïlwala except zouk” (John 14:6).
English
Zo ya laâ Jesusus Christ?


text:
AGU APAI NANDU NA GUPAI DU TI KPOTOHO | ONI GBIA NGBARAGO BE GAONI SUNGE
Nyanyaki Sunge
—Ya mo Regboho Aima Susa?
Alex nauko wa ko atumba kura sanduki berewe ku rogo tarambiri nga ga basunge. Ko sana tiko nga, ‘Ginipai nye mi ti ni kuti gu sunge nika tumbanga pare kuari ya? Gini regbo mi nika du ti ni na diabese? Mi ima rengba ka raka wene raka ka si du nga mi amanganga sunge te!’
Wakina Alex, dungu aboro areme agbianga ngbarago be manga nyanyaki sunge ya. Aaron nga bambakadi atarambiri aya: “Dungu aboro naberãha nga si arẽnga i mangi ‘nyanyaki sunge’ te. Gayo bipai nga: ‘Mi namanga gere tipa kaa gbata wene sunge.’”
Tipagine dungu aboro abihe ti ni nga nyanyaki sunge arẽnga tipa yo te? Si rengbe kadu nga gu takapande apai nga ga apangbanga ima maapai riyo, nga gu ninaafura dedede tipa “wene” raka na aũkumuko nga, si nasa raka si du taata. Mathew nga bambakadi agu ahe nagberã aya: “Aboro naberãha nga ka mo amanga nyanyaki sunge, mo adunga na diabese te.” Shane nga bangerefuo abambu ima ida kuti gupai re. Ko aya: “Aboro nabihe nga rẽnga ha boro mangisunge tipa uru sa i ki fu marã funi rengbe na gu sunge ni nimangihe te.”
Ono tipa gu kura aboro tigayo, i na diabese mbiko gu nyanyaki sunge i amangaha. Daniel du garãko nga 25 nameka abambu aya: “Mi nabihe nga nyanyaki sunge nafu bakere mosoro, gbe ka si du nga boro na wene sasa tipaha.” Andre du garãko nga 23 ima dakuti gipai re. Ko aya: “Mi idi kuti gupai nga ngbarago naye mbiko sunge. Ka boro amangasunge gbua tooni, si arengbanga ka ndu na ni sa gbanga ngbarago te, kina bakere gberãrago!”
Agu aboro du wa Daniel na Andre, ginipai i amangihe tipa kadu na wene bipai tipa nyanyaki sunge? Ka pepai ni guruhe, i amangipai kuti gu bangua arugute nga ga Ziazia Kekeapai rogo gayo raka yo. Ziazia Kekeapai abisiranga pa nyanyaki sunge te, si nangarasa aboro i mangisunge nyanyaki na kini hipai. Ono anga gu yangarapai si agumbaha furani nga kina mangasunge te. Si nayugopa wai rengbe ani ka gbia ngbarago be gaani sunge.
Gini bangua arugute nga ga Ziazia Kekeapai rengbe ka undo ro tipa mo gbia ngbarago be gamu sunge? Ani nazungodi ro mo wisigi bete agu arugute re rogo gu kekeapai ngbefuo gere.


text:
TOUR TI BA NDO Mars 2015 | Jésus asö e: Na yâ ti nyen?
Lo zi e na maboko ti Zabolo, na gbe ti ngonzo ti Nzapa wala na yâ ti mbeni ye nde?
KOTA MAMA-TENE NI
Ngbanga ti nyen e bezoin ti tene a sö e?
A yeke duti ande na lege ni ti tene Nzapa, so aye e azo, azia nzara ti mbeni ye na yâ ti bê ti e, me so lo hinga so e lingbi ti wara ye ni so lâ oko ape?
KOTA MAMA-TENE NI
Kuâ ti Jésus nga na zingongo ti lo: Aga na aye ti nzoni wa na mo?
Zia e bâ atënë omene so Bible atene ti fa tongana nyen la na lege ti kuâ ti zo oko azo mingi alingbi ti wara fini.
KOTA MAMA-TENE NI
Matanga ti dango bê na kuâ ti Jésus: A yeke sara ni lawa nga na ndo wa?
Na ngu 2015, Matanga ti dango bê na kuâ ti Jésus so atï na vendredi lango 3 ti avril, na peko ti lindango ti lâ.
AZO AHUNDA ATENE
Eskê Pâques ayeke biani mbeni matanga ti aChrétien?
Awandara atene nyen na ndo ti nda ti matanga ti pâques so amû ndo mingi laso so?
GIGI TI MBENI ZO
Jairo avoro Nzapa na sarango kua na lê ti lo
Atâa so Jairo ayeke na kobela ti quadriplégie spastique so yeke ti lo sioni mingi, lo ye ti sara kamême mbeni ye na yâ ti gigi ti lo.
Mo hinga?
So bazengele Paul ayeke nga lani Romain, a ga na lo anzoni ye wa? Ândö a yeke futa ka aberger tongana nyen?
Acadeau so alingbi na mbeni gbia
Atâa so a yeke wara aye so kue laso, ândö ngere ni ayeke tongana ti lor.
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Na ngoi ti matanga ti dango bê na kuâ ti Jésus, azo wa la ayeke te mapa ni na ayeke nyon vin ni zo wa?


text:
CHAPITRE 13
Awafango tënë ti Royaume ague na tënë ti ala na gbele ngbanga
1, 2. (a) Amokonzi ti Nzapa ti aJuif awara lani lege ti sara nyen na kusala ti fango tënë? Me abazengele asara ye tongana nyen? (b) Ngbanga ti nyen abazengele ake ti yeda na desizion so a mû ti kanga lege na fango tënë ti ala?
A YEKE ngoi kete na peko ti Pentecôte ti ngu 33. Congrégation ti aChrétien ti Jérusalem abâ gigi ade ti ninga ape. Satan abâ so a yeke mbeni nzoni ngoi la. Kozo si congrégation ni akpengba, lo ye ti futi ni biaku. Hio, lo sara ye na mayele si akota zo ti Nzapa ti aJuif akanga lege na kusala ti fango tënë ti Royaume. Me abazengele, na mbeto pëpe, angbâ lani ti fa tënë. Nga, akoli nga na awali mingi aga “azo so amä na bê na Seigneur.”—Kus. 4:18, 33; 5:14.
2 Na ngonzo na bê, awato akiri asara sioni na ala. Ti so ni so ala bi abazengele na da ti kanga. Me na bï ni, ange ti Jéhovah azi yanga ti da ti kanga si na kota ndapre ala kiri ala yeke fa tënë! A kiri a gbu ala a gue na ala na gbele akota zo ni so atene abazengele ni ague nde na mbela so ala mû ti tene ala fa tënë ape. Na mbeto ape, abazengele ni atene: “A lingbi e mä yanga ti Nzapa, so ayeke mokonzi, ahon ti mä azo.” Ngonzo ti amokonzi ni akiri aga wâ si ala ye ti “fâ” abazengele ni fango. Me, a yeke gi na ngoi ni so la Gamaliel, mbeni wafango Ndia so azo ane lo mingi, azi yanga na agboto mê ti amokonzi ni, lo tene: “Ala sara hange . . . ala yôro yanga ti ala na yâ ti tënë ti akoli so pëpe, me ala zia ala kpô.” Amokonzi so ayeda na wango ti lo ni na ala zia abazengele ahon. Abe-ta-zo so asara nyen? Sân ti sara mbeto, ala ngbâ ti “fa ye na ti fa nzoni tënë na ndo ti Christ Jésus.”—Kus. 5:17-21, 27-42; aProv. 21:1, 30.
3, 4. (a) Na yâ ti angu so aga nduru na ngu 1940, a gbu lani awafango tënë ti Royaume ngbanga ti nyen? Aita so amû li ni na yâ ti bungbi asara nyen?
3 Fango ngbanga so asi lani na ngu 33. A yeke lani kozo ye so azo asara polele ti kanga lege na congrégation ti aChrétien la. Me a yeke ndangba ni la ape (Kus. 4:5-8; 16:20; 17:6, 7) Na ngoi ti e, Satan angbâ lakue ti pusu awato ti tâ tënë ti lï gbe ti akota zo ti kodoro ti kanga lege na kusala ti e ti fango tënë. Awato abi atënë ndenge na ndenge na ndo ti awakua ti Nzapa. A tene e yeke azo ti gango na wusuwusu, e yeke azo so aye ti kinda kodoro nga e yeke azo ti kango ye. Na tâ ngoi ni, aita ti e ague na gbele ngbanga ti fa polele so atënë so ayeke mvene. Nyen la aga na peko ti afango ngbanga so? Tongana nyen la si adesizion ti ngbanga so a mû a sara angu mingi awe andu mo laso? Zia e bâ ambeni tapande ti angbanga ni ti hinga tongana nyen amû maboko na e na yâ ti “tënë ti gbungo koko ti nzoni tënë na ti sarango si gere ni aluti ngangu na lege ti ndia.”—aPhil. 1:7.
4 Na yâ ti chapitre so, e yeke sara tënë mingi na ndo ti lege so e gbu koko ti droit ti e ti duti na liberté ti fa tënë. Na yâ ti achapitre use so ayeke ga na peko, e yeke bâ ambeni tënë so e gue na ni na ngbanga ti ngbâ ti duti nde na dunia so nga ti sara ye alingbi na andia ti Royaume ti Nzapa.
E yeke azo ti gango na wusuwusu wala azo so amû gi mbage ti Royaume ti Nzapa?
5. Na yâ ti angu so aga nduru na ngu 1940, a gbu lani awafango tënë ti Royaume ngbanga ti nyen? Aita so amû li ni na yâ ti bungbi asara nyen?
5 Na yâ ti angu so aga nduru na ngu 1940, agbata na yâ ti États-Unis kue agi kue ti tene aTémoin ti Jéhovah awara mbeni nduru mbeti so amû lege na ala ti fa tënë. Me aita ahunda ambeti ni so pëpe. A lingbi ti ke ti mû mbeti so na zo nga ala bâ so mbeni gouvernement ayeke na droit oko ape ti kanga lege na commandement ti Jésus so ahunda na aChrétien ti fa tënë ti Royaume (Marc 13:10). Ndali ni, a zia maboko na ndo ti awafango tënë ti Royaume mingi. Ti tene a ngbâ tongaso ape, aita so amû li ni na yâ ti bungbi ti Jéhovah aleke ti gue na tënë ni na gbele ngbanga. Ala ye lani ti fa polele so gouvernement akanga lege senge senge na droit ti aTémoin ti Jéhovah ti voro Nzapa ti bê ti ala. Mbeni ye asi na ngu 1938 so asara si mbeni kota tënë ti ngbanga asi na yâ ti mbaï. Nyen la asi nyen?
6, 7. Nyen la asi lani na sewa ti Cantwell?
6 Newton Cantwell so ayeke na ngu 60, wali ti lo Esther, amolenge ti ala ti koli Henry, Russell na Jesse, ala oku kue ayeke apionnier spécial. Na ndapre ti mardi lango 26 ti avril ngu 1938, ala sigigi ti gue ti fa tënë, na yâ ti lango ni kue, na gbata ti New Haven, na Connecticut. Ti tâ tënë ni, ala leke tere ti ala ti ninga ahon lango oko. Ngbanga ti nyen? A zia lani maboko na ndo ti ala kozoni awe, na a sara tongaso fani mingi. Tongaso, ala hinga so a yeke kiri ti gbu ala. Me ye so akaï pëpe nzara ti sewa ti Cantwell ti fa tënë ti Royaume. Ala si na New Haven na yâ ti akutukutu use. Ita Newton akpe na kutukutu ti sewa ni so ambeti ti e nga na aphonographe ayeke na yâ ni, na Henry, molenge ti lo ti ngu 22 akpe ti lo na kutukutu so haut-parleur ayeke dä. Tongana ti so ala ku tere ti ala na ni lani, gi angbonga kete na pekoni lapolice aluti na ala.
7 Kozo zo so a zia maboko na ndo ti lo ayeke Russell, so lo yeke na ngu 18, na pekoni a yeke Newton na Esther. Jesse, so ayeke na ngu 16, angbâ yongoro na lo bâ tongana nyen la lapolice agbu ita ti lo nga na babâ na mama ti lo. Henry angbâ ti lo ti fa tënë na mbeni mbage ti gbata ni. Tongaso, Jesse angbâ gi lo oko. Ye oko, lo ngbâ ti fa tënë na phonographe ti lo. Ambeni koli use, so ayeke aCatholique, ayeda si Jesse azia na ala diskur ti Ita Rutherford ti mä; mama-tene ni ayeke “Awato.” Me na ngoi so ala yeke mä diskur ni, kota ngonzo agbu ala si ala ye ti pika Jesse. Yeke, Jesse alondo ahon ti lo. Me ngoi kete na pekoni, apolicier agbu lo. Tongaso, Jesse nga kue alï kanga. Lapolice azi tënë na li ti Ita Esther, me a bi tënë na li ti Ita Cantwell nga na amolenge ti lo ti koli. Ye oko, na oko lango ni so a zi ala na da ti kanga na peko ti so a futa mbeni kota nginza.
8. Ngbanga ti nyen la ajuge atene so Jesse Cantwell ayeke zo ti gango na wusuwusu?
8 Anze kete na pekoni, na septembre ngu 1938, sewa ti Cantwell ague na gbele ngbanga na New Haven. A fâ ngbanga na ndo ti Newton, Russell na Jesse a tene ala hunda nginza na tïtî azo sân ti wara droit ni. Atâa so a gue na tënë ni na gbele Kota da-ngbanga ti Connecticut, a dë ngbanga na li ti Jesse a tene lo ga na wusuwusu na yâ ti kodoro. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so aCatholique use so amä lani diskur ni atene na gbele ngbanga so diskur ni so azonga bungbi ti nzapa ti ala nga so a yeke gingo yanga la. Ti ke adesizion ni so, aita so ayeke mû li ni na yâ ti bungbi ague na tënë ni na gbele Kota da-ngbanga ti États-Unis so ahon atanga ni kue.
9, 10. (a) Kota da-ngbanga ti États-Unis amû desizion wa na ndo ti tënë so abâ sewa ti Cantwell? (b) Tongana nyen la desizion so angbâ ti sara nzoni na e juska laso?
9 Na lango 29 ti mars ngu 1940, Kota Juge Charles Hughes nga na ambeni juge miombe ato nda ti mä atënë ti Ita Hayden Covington, mbeni avocat ti aTémoin ti Jéhovah. * Na ngoi so procureur ti Connecticut ayeke gi ti fa so aTémoin ti Jéhovah ayeke azo so ayeke ga na wusuwusu, mbeni juge ni ahunda lo: “Tënë so Christ Jésus ayeke fa lani na ngoi ti lo azo mingi aye ni ape, mvene?” Procureur ni atene: “A yeke mvene ape, me tongana mbi dabe ti mbi na tënë ti Bible ti mbi nzoni, a fa nga ye so asi na Jésus ndali ti tënë so lo fa so.” So kota tënë! Sân ti tene lo hinga ni, procureur ni ayeke zia aTémoin ti Jéhovah na mbage ti Jésus nga lo zia akota zo ti kodoro ni na mbage ti azo so adë ngbanga na ndo ti Jésus ni. Na lango 20 ti mai ngu 1940, ajuge ni kue amû desizion oko ala tene tënë ayeke na li ti aTémoin ape.
10 Desizion so ayeke lani kota ye tongana nyen? A sara si a bata nga droit ti zo ti voro Nzapa ti bê ti lo si akota zo ti kodoro ni alingbi pëpe ti mû ndia ti kanga lege na liberté ti zo ti voro Nzapa. Na mbage, Kota da-ngbanga ni atene so sarango ye ti Jesse “ayeke ga na sioni pëpe na ndo ti siriri nga nzoni duti ti kodoro.” Tongaso, desizion so afa polele so aTémoin ti Jéhovah ayeke pëpe azo so aga na wusuwusu na yâ ti kodoro. So mbeni kota songo benda ndali ti awakua ti Nzapa! E ngbâ ti wara nzoni dä laso nga? Mbeni avocat so, ayeke Témoin ti Jéhovah, atene: “Droit so e yeke na ni ti voro Nzapa, sân ti tene a kanga lege na e senge senge, amû lege na e aTémoin ti Jéhovah laso ti fa beku ti e na azo so e yeke na popo ti ala.”
E yeke azo so aye ti kinda kodoro wala azo so ayeke fa tâ tënë?
11. Aita ti e na Canada akangbi nyen lani? Ngbanga ti nyen?
11 Na yâ ti angu so aga na peko ti ngu 1940, aTémoin ti Jéhovah na Canada atingbi na mbeni ngangu kangango lege. Ni la, na ngu 1946, ti fa polele sarango ye ti gouvernement ni so ayeke ne pëpe liberté ti zo ti voro Nzapa, aita ti e akangbi na yâ ti alango 16 mbeni tract (La haine ardente du Québec pour Dieu, pour Christ et pour la liberté, est un sujet de honte pour tout le Canada). Tract ti lembeti osio so afa, na yâ ti anzene nzene ye, awusuwusu so akota zo ti Eglize ayeke na gunda ni, aye ti ngangu so lapolice nga na gbâ ti azo asara na tere ti aita ti e na mbage ti Québec. Tract ni atene: “A ngbâ lakue ti bi aTémoin ti Jéhovah na kanga senge senge. A bi atënë nduru na 800 na ndo ti aTémoin ti Jéhovah na yâ ti Grand Montréal.”
12. (a) Awato ti e asara ye lani tongana nyen? (b) Tënë wa la a bi na li ti aita ti e? (Bâ nga kete tënë.)
12 Maurice Duplessis, kozo gbenyon-gbia ti Québec, ayeke mä ka tere ngangu na Villeneuve, Kota bua ti Eglize Catholique. Lo sara ngonzo na tere ti tract ni na lo tene so lo yeke sara “kota bira” na aTémoin ti Jéhovah. Wungo ti atënë so a bi na li ti aita aga fani use; a londo na 800 ti si na 1 600. Mbeni ita-wali pionnier atene: “Lapolice agbu e ahon ndo ni si e hinga encore wungo ni ape.” A bi tënë ti “kindango kodoro” na ndo ti aTémoin ti Jéhovah kue so a gbu ala na kangbingo tract ni. *
13. Azo wa la ayeke kozo zo so a bi tënë ti kindango kodoro na li ti ala? Da-ngbanga ni atene nyen?
13 Na ngu 1947, Ita Aimé Boucher na amolenge ti lo ti wali Gisèle, so ayeke na ngu 18, nga na Lucille, so ayeke na ngu 11, ayeke akozo zo so a fâ ngbanga na ndo ti ala ndali ti tënë ti kindango kodoro. Ala kangbi lani tract ni nduru na yaka ti ala so ayeke na yâ ti akete hoto so ayeke na mbage ti mbongo ti Québec. Me ala kpa nga azo ti gango na wusuwusu na yâ ti kodoro ape. Ita Boucher ayeke lani mbeni senge zo so ayeke sara tënë na ngangu ape, so ayeke bâ lege ti kete yaka ti lo nga, ngoi na ngoi, lo yeke gue na kota gbata na ndo ti charette ti lo. Ye oko, aye so a sara tënë ni na yâ ti tract ni asi na lo nga na sewa ti lo. Juge ni, so aye aTémoin ti Jéhovah pëpe, ake ti yeda na aye so afa so tënë ayeke na li ti sewa ti Boucher ape. Lo yeda na tënë ti procureur ni so atene tract ni amaï tënë ti kengo tere na tongaso tënë ayeke na li ti sewa ti Boucher. Tongaso, tënë ti juge ayeke so: A yeke kota sioni ye ti tene tâ tënë! A dë ngbanga na ndo ti Aimé na Gisèle a tene ala yeke azo ti kindango kodoro, na même kete Lucille asara lango use na da ti kanga. Aita ague na tënë ni na gbele Kota da-ngbanga ti Canada so ahon atanga ni kue. Kota da-ngbanga ni ayeda ti bâ tënë ni.
14. Aita asara ye lani tongana nyen na Québec na ngoi ti kangango lege so?
14 Ti ku na ngoi ni, akpengba ita ti e ti koli na ti wali ti Québec angbâ ti fa tënë ti Royaume na gbele akota ye ti ngangu so a yeke sara na ala. Mingi ni, aye so asi na pekoni apika bê. Na yâ ti angu osio so aga na peko ti so a kangbi lani tract ni na ngu 1946, wungo ti aTémoin ti Jéhovah na Québec alondo na 300 ti si na 1 000! *
15, 16. (a) Desizion wa la Kota da-ngbanga ti Canada amû na ndo ti tënë so abâ sewa ti Boucher? (b) Desizion so asara nyen na ndo ti aita nga na ndo ti ambeni zo?
15 Na juin ngu 1950, ajuge gumbaya kue ti Kota da-ngbanga ti Canada abâ tënë ti Ita Boucher. Nze omene na pekoni, na lango 18 ti décembre ngu 1950, a mû desizion so azi tënë na li ti e. Ngbanga ti nyen? Ita Glen How, mbeni avocat ti aTémoin ti Jéhovah, atene so Kota da-ngbanga ni ayeda na tënë so a-avocat ti e atene. Ala tene so tënë ti “kindango kodoro” ahunda ti pusu azo ti sara aye ti ngangu nga ti sara bira na gouvernement. Ye oko, a yeke wara pëpe na yâ ti tract ni “tënë ti pusungo azo ti sara ye ti ngangu, na tongaso a yeke mbeni lege so ndia ayeda na ni ti tene zo afa atënë ti bê ti lo.” Ita How akiri atene: “Mbi bâ tâ na lê ti mbi tongana nyen la Jéhovah asara si e sö benda.” *
16 Desizion ti Kota da-ngbanga so ayeke lani mbeni kota songo benda ti Royaume ti Nzapa. A kanga lege na tanga ti atënë 122 so a ngbâ lani ti ku na gbele ngbanga, so na yâ ni a bi tënë ti kindango kodoro na ndo ti aTémoin ti Jéhovah ti Québec. Na mbage, desizion ni aye ti tene lani so azo ti kodoro ti Canada nga na ti Commonwealth ayeke fadeso na liberté ti fa tënë ti bê ti ala na ndo ti sarango ye ti gouvernement. Nga, songo benda so akanga lege biaku na bira so Eglize na gouvernement asara na tere ti aTémoin ti Jéhovah. *
E yeke kä tënë ti Nzapa kango wala e yeke fa tënë ti Royaume ti Nzapa?
17. Ambeni gouvernement asara nyen ti kanga lege na kusala ti e ti fango tënë?
17 Legeoko tongana ti akozo Chrétien, awakua ti Jéhovah laso ayeke “pëpe azo so ayeke kä tënë ti Nzapa kango”. (Diko 2 aCorinthien 2:17.) Me ambeni gouvernement agi ti kanga lege na kusala ti e ti fango tënë na lege ti andia so andu dengo buze. Zia e bâ ambeni ye use so asi, so andu tënë so.
18, 19. Akota zo ti kodoro ti Danemark atara lani ti sara nyen ti kanga lege na fango tënë ti e?
18 Danemark. Na lango 1 ti octobre ngu 1932, mbeni ndia abâ gigi so akanga lege na zo ti kä mbeti tongana lo yeke na mbeni mbeti ape so amû lege na lo ti sara tongaso. Aita ahunda mbeti ni so ape. Na ndade ni, awafango tënë oku afa tënë na yâ ti lango ni kue na Rosklide, mbeni gbata so ayo kilomètre 30 na mbage ti do ti Copenhague, li-kodoro ni. Na lakui, mbeni oko ti ala, August Lehmann, ayeke dä ape. A gbu lo ndali ti so lo kä ye sân mbeti ni so.
19 Na lango 19 ti décembre ngu 1932, August Lehmann ague na gbele ngbanga. Lo yeda so lo gue lo bâ azo ti mû na ala ambeti ti Nzapa me lo tene lo kä ni kango pëpe. Ajuge ni ayeda na tënë ti lo ni. Ala tene so Ita Lehmann “ayeke na aye ti kaï na bezoin ti lo, lo wara nga nginza na peko ti kua ni so ape nga a yeke ye so lo gi la ape. Akusala ti lo ni asara même si lo perdre nginza.” Ti ajuge ni, a lingbi pëpe ti bâ kua ti Ita Lehmann tongana “dengo buze.” Me awato ti e aye gi ti kanga lege na kusala ti fango tënë na yâ ti kodoro ni kue (Ps. 94:20). Procureur ague na tënë ni ngbii asi na gbele Kota da-ngbanga ti kodoro ni. Aita asara ye lani tongana nyen?
20. Desizion wa la Kota da-ngbanga ti Danemark amû? Aita asara ye lani tongana nyen?
20 Na yâ ti yenga so Kota da-ngbanga ni ayeke bâ tënë ni, aTémoin ti Jéhovah ti Danemark kue akiri afa tënë mingi. Na mardi, lango 3 ti octobre ngu 1933, Kota da-ngbanga ni afa desizion ti lo. Lo yeda na desizion ti kozo da-ngbanga so atene August Lehmann ague nde na ndia ape. Desizion ni aye ti tene so aTémoin ti Jéhovah alingbi ti ngbâ ti fa tënë senge. Ti fa singila ti ala na Jéhovah ndali ti songo benda so, aita akiri afa tënë mingi ahon ti kozo. Gi na ndo ti desizion ni so, aita na Danemark awara lege ti fa tënë sân ti tene gouvernement akanga lege na ala juska laso.
21, 22. Desizion wa la Kota da-ngbanga ti États-Unis amû na ndo ti tënë so abâ Ita Murdock?
21 États-Unis. Na dimanche lango 25 ti février ngu 1940, a gbu Robert Murdock, so ayeke pionnier, nga na ambeni Témoin ti Jéhovah mbasambala na ngoi so ala yeke fa tënë na Jeannette, mbeni gbata so ayeke nduru na Pittsburgh na Pennsylvanie. A dë ngbanga na ndo ti ala ngbanga ti so a mû na ala yanga pëpe ti mû mbeti na azo. A gue na tënë ni na gbele Kota da-ngbanga ti États-Unis na da-ngbanga ni ayeda ti mä tënë ni.
22 Na lango 3 ti mai ngu 1943, Kota da-ngbanga ni afa desizion ti lo so azi tënë na li ti aTémoin ti Jéhovah. Da-ngbanga ni ake tënë ti warango mbeni mbeti so amû lege na zo ti kangbi ambeti na azo, ngbanga ti so sarango tongaso ahunda na zo “ti futa nginza ti sara kua na mbeni droit so mama-ndia ti kodoro ni amû na lo.” Kota da-ngbanga ni amingo ngangu ti desizion ti gbata ni so “akanga lege na liberté ti sigigi na ambeti nga na droit ti zo ti voro Nzapa so bê ti lo aye.” Juge William Douglas afa tënë ti bê ti mingi ti azo ti Kota da-ngbanga ni. Lo tene so kusala ti aTémoin ti Jéhovah “ayeke gi fango tënë ti Nzapa ape; a yeke gi kangbingo ambeti ti Nzapa ape. Me, a yeke aye ni use kue.” Lo kiri lo tene: “Mara ti sarango kusala ti Nzapa tongaso alingbi tere na . . . vorongo Nzapa nga na fango tënë ti Nzapa so a yeke sara na yâ ti eglize.”
23. Ngbanga ti nyen asongo benda ti e na ngu 1943 ayeke kota ye na e laso?
23 Desizion ti Kota da-ngbanga so aduti mbeni kota songo benda ndali ti awakua ti Jéhovah. A fa polele so e yeke biani aChrétien so ayeke fa tënë ti Nzapa me pëpe azo ti kango ye. Na kpengba lango so na ngu 1943, na ndo ti atënë 13 so aga na gbele Kota da-ngbanga, aTémoin ti Jéhovah asö benda na yâ ni 12, so tënë ti Murdock kue ayeke na yâ ni. Adesizion ti Kota da-ngbanga so aduti mbeni ngangu tapande laso na yâ ti afango ngbanga so na ngoi ni awato ti e akiri ake droit ti e ti fa tënë ti Royaume na lê ti azo kue nga da na da.
“A lingbi e mä yanga ti Nzapa, so ayeke mokonzi, ahon ti mä azo”
24. Tongana mbeni gouvernement akanga lege na fango tënë ti e, e yeke sara ka nyen?
24 E awakua ti Jéhovah, e bâ na nene ni mingi liberté so agouvernement amû na e ti fa tënë ti Royaume. Ye oko, tongana mbeni gouvernement akanga lege na kusala ti fango tënë ti e, e yeke changé gi akode ti e na e ngbâ ti sara kua ti e na mbeni lege nde. Legeoko tongana abazengele, “a lingbi e mä yanga ti Nzapa, so ayeke mokonzi, ahon ti mä azo.” (Kus. 5:29; Mat. 28:19, 20). Na oko ngoi ni, e yeke gue na gbele ngbanga ti tene a zi lege na akusala ti e. Bâ ambeni tapande ni use.
25, 26. Aye wa la asi lani na Nicaragua si ague ngbii asi na gbele Kota da-ngbanga ni? Nyen la asi na pekoni?
25 Nicaragua. Na lango 19 ti novembre ngu 1952, Ita Donovan Munsterman, so ayeke missionnaire nga serviteur ti filiale, alï na yâ ti bureau so ayeke bâ lege ti awande na Managua, li-kodoro ni. Capitaine Arnoldo García, mokonzi ti ndokua ni, la ahunda na lo ti ga. Capitaine ni atene na Donovan so ake na aTémoin ti Jéhovah “ti fa tënë ti mabe ti ala nga ti sara akusala ti ala.” Tongana ita ni ahunda ti hinga ngbanga ti nyen, Capitaine García atene so gouvernement amû yanga ape na aTémoin ti Jéhovah ti fa tënë nga a tene so ala yeke aCommuniste. Azo wa la atene tënë ni so? Amokonzi ti Eglize Catholique.
26 Hio, Ita Munsterman ahunda ti bâ gbenyon-gbia so abâ lege ti abungbi ti Nzapa nga na Président ni Anastasio Somoza García, me kue gbä. Tongaso, aita achangé akode ti ala. Ala kanga yanga ti aDa ti Royaume, ala bungbi tere kete kete nga ala zia ti fa tënë na ndo ti lege, me ala ngbâ lakue ti fa tënë ti Royaume. Na oko ngoi ni, ala sara mbeti na Kota da-ngbanga ti Nicaragua ti tene lo mingo ngangu ti ndia so akanga lege na e. Ambeti-sango mingi asara tënë na ndo ti kangango lege na kusala ti e nga na ndo ti tënë ti yâ ti mbeti so e tokua na Kota da-ngbanga ni so ayeda ti mä tënë ni. Ye ni ahunzi lani tongana nyen? Na lango 19 ti juin ngu 1953, Kota da-ngbanga ni, yanga oko, amû desizion ndali ti aTémoin ti Jéhovah. Lo tene so ndia so akanga lege na kusala ti e ague nde na tënë ti mama-ndia ti kodoro ni so amû liberté na zo ti fa tënë ti bê ti lo, ti sara ye so bê ti lo atene na lo ti sara nga ti fa tënë ti mabe ti lo na gigi. Lo hunda nga ti tene songo so ayeke na popo ti gouvernement ti Nicaragua na aTémoin ti Jéhovah akiri tongana ti kozo.
27. Ngbanga ti nyen desizion so da-ngbanga ni amû adö bê ti azo ti Nicaragua? Aita abâ lani songo benda so tongana nyen?
27 Li ti azo ti Nicaragua akpe kue so Kota da-ngbanga ni amû mbage ti aTémoin ti Jéhovah. Na ngoi ni kâ, ngangu so akota zo ti Eglize ayeke na ni ayeke lani kota mingi si ajuge ti Kota da-ngbanga ni ayeke kpe ti wara tënë na ala. Na mbage, akota zo ti gouvernement ni nga ayeke na ngangu mingi si ajuge ni ayeke kpe lani ti gue nde na desizion ti ala. Aita ahinga lani na bê ti ala kue so ala sö benda ni ndali ti so Gbia ti ala abata ala nga ala ngbâ lani ti fa tënë.—Kus. 1:8.
28, 29. Nyen la asi lani na Zaïre na ngu 1986?
28 Zaïre. Na yâ ti angu so aga na peko ti ngu 1980, aTémoin ti Jéhovah ayeke lani 35 000 tongaso na Zaïre, ngbene iri ti République Démocratique du Congo. Ndali ti so akusala ti Royaume ayeke gue lani gi na li ni, filiale ayeke leke lani afini da ti lo. Na décembre ti ngu 1985, a sara mbeni kota bungbi so azo 32 000 aga dä. Aita ti ambeni kodoro nde aga nga. A sara ni lani na stade ti gbata ti Kinshasa, li-kodoro ni. Me na pekoni, aye akomanse ti changé ndali ti awakua ti Jéhovah. Nyen la apasêe nyen?
29 Ita Marcel Filteau, mbeni missionnaire ti Québec, na Canada, so abâ lani pasi ti kangango lege ti gouvernement ti Duplessis, ayeke lani na Zaïre. Lo fa ye so asi: “Na lango 12 ti mars ngu 1986, a mû na aita so ayeke mû li ni na yâ ti bungbi mbeni mbeti so atene gouvernement ahinga bungbi ti aTémoin ti Jéhovah ti Zaïre ape.” A yeke Mobutu Sese Seko, gbia ti kodoro ni la asû maboko na gbe ti mbeti ni.
30. Kpengba desizion wa Komite ti filiale amû ni lani?
30 Na ndade ni, radio ti kodoro ni atene: “E yeke mä encore iri ti aTémoin ti Jéhovah na Zaïre ape.” Gi na pekoni, a komanse ti sara ye ti ngangu na aita. A kungbi aDa ti Royaume, a nzi aita, a gbu ala, a bi ala na da ti kanga nga a pika ala. A bi même akete molenge na da ti kanga. Na lango 12 ti octobre ngu 1988, gouvernement agbu na ngangu aye ti e nga aturugu ti lagarde amû ada ti filiale ni. Aita so ayeke mû li ni na yâ ti bungbi agi ti tingbi na Président Mobutu, me lo kiri tënë na ala pëpe. Ge, a lingbi Komite ti filiale amû mbeni ngangu desizion: “E gue na tënë ni na gbele Kota da-ngbanga wala e ku kete si?” Timothy Holmes, so ayeke lani missionnaire nga coordinateur ti Komite ti filiale ni na ngoi ni kâ, atene: “E gi ndara nga na fango lege ti Jéhovah.” Na peko ti so Komite ti filiale abâ tënë ni na yâ ti sambela awe, aita ni abâ lani so a yeke ngoi ti tene a gue na tënë ni na gbele ngbanga la ape. Nde na so, ala gi lani gi ti bâ lege ti aita nga tongana nyen ti ngbâ ti fa tënë.
“Na ngoi ti ngbanga ni so, e bâ tongana nyen la Jéhovah ayeke changé aye”
31, 32. Kpengba desizion wa Kota da-ngbanga ti Zaïre amû ni lani? Desizion ni so asara nyen na ndo ti aita?
31 Angu mingi ahon na pekoni. Ngangu so a yeke sara na ndo ti aTémoin ti Jéhovah adë kete nga a to nda ti ne droit ti azo. Komite ti filiale abâ so ngoi aga awe ti gue na tënë ni na gbele Kota da-ngbanga ti Zaïre. Kota da-ngbanga ni ayeda ti bâ tënë ni, mbeni ye so zo aku tere ti lo na ni lani ape. Na lango 8 ti janvier ngu 1993, ngu mbasambala tongaso na peko ti so Président ni amû mbela ti kanga lege na kusala ti e, Kota da-ngbanga ni atene so ye so gouvernement asara na aTémoin ti Jéhovah ague nde na ndia, tongaso a zi lege na kusala ti e. Bâ ye ma! Ajuge azia fini ti ala na lê ti kuâ ti mingo ngangu ti desizion ti président ti kodoro! Ita Holmes atene: “Na ngoi ti ngbanga ni so, e bâ tongana nyen la Jéhovah ayeke changé aye.” (Dan. 2:21). Songo benda so akpengba mabe ti aita. Ala bâ so Gbia ti ala, Jésus, afa lani lege na adisciple ti lo ti hinga lawa nga tongana nyen ti sara ye.
32 So a zi lege na kusala ti aTémoin ti Jéhovah, a mû lege na filiale ti ga na amissionnaire na yâ ti kodoro ni, ti leke mbeni fini filiale nga ti ga na ambeti. * So ngia si awakua ti Nzapa awara ti bâ tongana nyen Jéhovah ayeke bata azo ti lo na lege ti yingo!—És. 52:10.
“Jéhovah ayeke zo ti mungo maboko na mbi”
33. E manda nyen na lege ti afango ngbanga so e londo ti bâ?
33 Afango ngbanga so e londo ti bâ afa so Jésus asara ye alingbi na tënë ti yanga ti lo so atene: “Mbi yeke mû na ala yanga nga ndara, so awato ti ala kue so abungbi oko alingbi ande pëpe ti gbu lê ni wala ti ke ni.” (Diko Luc 21:12-15.) A si na ambeni ngoi, Jéhovah asara si ambeni zo laso, tongana Gamaliel ti giriri, alondo ti gbu koko ti azo ti lo. Jéhovah asara nga si ajuge na a-avocat aluti nganganga teti mbilimbili. Lo kanga lege na aye ti bira ti awato ti e. (Diko Ésaïe 54:17.) Mbeni ye ti kanga lege na kua ti Nzapa ayeke dä ape.
34. Ngbanga ti nyen asongo benda ti e so apika bê mingi? Asongo benda so afa nyen? (Bâ nga encadré “ Akpengba desizion ti aKota da-ngbanga so amaï kusala ti fango tënë.”)
34 Asongo benda ti e so apika bê mingi ngbanga ti nyen? Bâ ye so si: iri ti aTémoin ti Jéhovah awu mingi ape nga ala yeke na ngangu na ndo ti azo ape. E yeke voté ape, e yeke sara sabango ti azo ti poroso pëpe nga e yeke na ngangu na ndo ti ala pëpe. Nga, mingi ti aita ti e so a iri ala na gbele ngbanga ayeke azo so a bâ ala tongana azo so “amanda mbeti pëpe na ala yeke asenge zo”. (Kus. 4:13). Tongaso, na bango ndo ti azo, a yeke ngangu ti tene ajuge agbu koko ti e nga ti mû desizion nde na ye so angangu wato ti e, so ayeke akota zo ti Eglize nga na azo ti poroso, aye ti sara na e. Me fani mingi, ajuge amû adesizion so ayeke ndali ti nzoni ti e! Asongo benda so afa polele so e yeke tambela “na gbe ti lê ti [Nzapa], nga na tere ti Christ.” (2 aCor. 2:17). Ni la, legeoko tongana bazengele Paul, e tene: “Jéhovah ayeke zo ti mungo maboko na mbi; fade mbeto ayeke sara mbi pëpe.”—aHéb. 13:6.
^ par. 9 Tënë ti ngbanga so aduti lani na popo ti Cantwell na akota zo ti Connecticut, ayeke lani kozo tënë ti ngbanga na popo ti atënë 43 so Ita Hayden Covington agbu koko ni ndali ti aita na gbele Kota da-ngbanga ti États-Unis. Lo kui na ngu 1978. Dorothy, wali ti lo so lo zia na peko ti lo, angbâ be-ta-zo juska na kuâ ti lo na ngu 2015 na ngoi so lo yeke na ngu 92.
^ par. 12 Tënë so a bi na li ti aita aluti na ndo ti ndia ti ngu 1606. Ndia ni amû lege na azo so a iri ala ti fâ ngbanga ni ti tene so tënë ayeke na li ti mbeni zo tongana ala bâ so tënë so lo tene ni asara si azo ake amba ti ala, atâa a yeke tâ tënë.
^ par. 14 Na ngu 1950, aita 164 ayeke sara lani kua ti ngoi kue na Québec, so na popo ni, a yeke wara amissionnaire ti Galaad 63 so ayeda na bê ti ala kue ti gue kâ atâa kota kangango lege so ayeke ku ala.
^ par. 15 Ita Glen How ayeke lani mbeni kpengba avocat so agbu koko ti aTémoin ti Jéhovah na gbele ngbanga na Canada nga na akodoro-wande, a londo na ngu 1943 ti si na ngu 2003.
^ par. 16 Ti hinga ambeni tënë na ndo ni, bâ article “La bataille n’est pas la vôtre, mais celle de Dieu” na yâ ti Réveillez-vous ! ti lango 22 ti avril ngu 2000, lembeti 18-24.
^ par. 32 Na nda ni, aturugu ti lagarde ni asigigi na yâ ti da ti filiale ni; me a leke mbeni fini da ti filiale na mbeni ndo nde.


text:
YE TI MANDA 61
Ala ke ti kuku na gbe ti mbeni statue
Ambeni ngoi na peko ti so Gbia Nébucadnezzar abâ li ti lo na ndö ti mbeni statue so, lo sara mbeni kota statue na lor. Lo zia ni na yâ ti kpangbala ndo ti Dura na lo iri akota zo ti kodro ni kue ti ga ti bungbi na devant ni. Shadrak, Méshak na Abednégo kue ayeke na popo ti azo ni. Gbia ni amû yanga, atene: ‘Tongana ala mä gï totongo ti didi, ti harpe nga na ti kota flûte, zo kue adoit ti kuku na gbe ti statue ni! Mo zo so mo kuku na gbe ni ape, a yeke bi mo na yâ ti mbeni four ti wâ so amû wâ ngangu.’ Eskê aHébreu ota so ayeke kuku ande na gbe ti statue ni, wala ala yeke voro ti ala gï Jéhovah awe?
Na pekoni gbia ni amû yanga ti tene a pika mozoko ni. Zo kue akuku na avoro statue ni, gï Shadrak, Méshak na Abednégo la asara ni ape. Ambeni koli abâ ala na ala sara tënë ni na gbia ni, ala tene: ‘Akoli ota so ake ti kuku na gbe ti statue ni.’ Nébucadnezzar atokua ndo na ala, lo tene: ‘Mbi yeke kiri ti mû na ala mbeni pasa ti voro statue ni. Tongana ala sara ni ape, mbi yeke bi ala na yâ ti four ti wâ. Mbeni nzapa ti sö ala na yâ ti maboko ti mbi ayeke dä ape.’ Ala kiri tënë, atene: ‘E bezoin ti tene a mû na e mbeni pasa ape. Nzapa ti e alingbi ti sö e. Me, même si lo sara ni ape, gbia, e yeke voro statue ni ape.’
Ngonzo asara Nébucadnezzar sioni. Lo tene na azo ti lo, lo tene: ‘Ala chauffé four ni fani mbasambala ahon ti so a yeke chauffé ka na ni!’ Na pekoni lo mû yanga na aturugu ti lo, lo tene: ‘Ala kanga akoli so, ala bi ala na yâ ni!’ Four ni achauffé tâ ngangu mingi a sara si na ngoi so aturugu ni aga nduru na ni, ala kui droit. AHébreu ota ni atï na yâ ti wâ ni. Me na ngoi so Nébucadnezzar abâ ndo na yâ ni, lo bâ akoli osio la ayeke tambela na yâ ti four ni, me akoli ota ape. Mbeto akomanse ti sara lo na lo hunda akota zo ti kodro ni, lo tene: ‘Eskê e bi fade akoli ota na yâ ti wâ ape? Mbi bâ azo osio, na mbeni oko akpa mbeni ange!’
Nébucadnezzar ague nduru na four ni na lo iri ndo, lo tene: ‘Ala sigi, ala awakua ti Nzapa so ayeke na nduzu na ndö ti aye kue!’ Li ti azo kue akpe tongana ala bâ Shadrak, Méshak na Abednégo asigi sân ti tene wâ agbi ala. Terê ti ala, kuä ti li ti ala nga na abongo ti ala agbi ape, guru ti wâ afun nga même na terê ti ala ape.
Nébucadnezzar atene: ‘Nzapa ti Shadrak, Méshak na Abednégo ayeke kota. Lo tokua mbeni ange ti ga ti sö ala. Mbeni nzapa ti lingbi na Nzapa ti ala ayeke dä ape.’
Legeoko tongana aHébreu ota so, eskê mo leke na bê ti mo ti ngbâ be-ta-zo na Jéhovah atâa nyen la asi?
“A yeke gï Jéhovah Nzapa ti mo si mo doit ti voro lo, nga gï lo oko si mo doit ti sara na lo kusala so ayeke nzoni-kue.”—Matthieu 4:10


text:
Bira na popo ti azo ti David na azo ti Saül (12-32)
2 Na peko ti aye so, David ahunda Jéhovah,+ atene: “A yeke nzoni mbi gue na yâ ti mbeni gbata ti Juda?” Jéhovah atene na lo: “En, mo gue.” David akiri ahunda: “A yeke nzoni mbi gue na ndo wa?” Lo tene: “Na Hébron.”+2 Tongaso, David ague na Hébron, lo na awali ti lo use kue: Ahinoam,+ zo ti Jizréel, na Abigaïl,+ wali ti wakuâ Nabal, zo ti Carmel.3 David ague nga na akoli so amû peko ti lo,+ zo oko oko na azo ti da ti lo; ala sara kodro na yâ ti agbata so ayeke na terê ti Hébron.4 Azo ti Juda aga na ndo so David ayeke dä. Kâ, ala tuku mafuta na li ti lo ti tene lo ga gbia na ndö ti azo ti mara ti Juda.+Ala tene na David: “Azo ti Jabesh-Galaad la alu Saül.”5 Tongaso, David atokua azo na azo ti Jabesh-Galaad, lo tene: “Tufa ti Jéhovah na ndö ti ala, ndali ti tâ ndoye so ala fa na mbage ti seigneur ti ala Saül na lungo kuâ ti lo.+6 Zia Jéhovah afa tâ ndoye ti lo na mbage ti ala nga lo ngbâ ti sara na ala. Mbi nga kue mbi yeke sara nzoni bê na ala ndali ti ye so ala sara so.+7 Ti fadeso, ala kpengba terê ti ala nga ala sara ye tongana koli, ndali ti so seigneur ti ala Saül akui awe na azo ti mara ti Juda atuku mafuta na li ti mbi ti ga gbia na ndö ti ala.”8 Me Abner,+ molenge ti Ner, mokonzi ti aturugu ti Saül, amû Ish-Bosheth,+ molenge ti Saül, lo gue na lo na Mahanaïm.+9 Lo sara si Ish-Bosheth aga gbia na ndö ti azo ti Galaad,+ azo ti mara ti Asur, azo ti Jizréel,+ azo ti Éphraïm,+ azo ti Benjamin nga na ndö ti azo ti Israël kue.10 Ish-Bosheth, molenge ti Saül, ayeke na ngu 40 na ngoi so lo ga gbia na ndö ti Israël; lo komande ngu use. Me azo ti mara ti Juda amû ti ala peko ti David.+11 Ngoi kue* so David alë gbia na Hébron na ndö ti azo ti mara ti Juda ayeke ngu mbasambala na nze omene.+12 A si na mbeni ngoi, Abner, molenge ti Ner, na awakua ti Ish-Bosheth, molenge ti Saül, alondo na Mahanaïm+ ala gue na Gabaon.+13 Joab,+ molenge ti Zéruïah,+ na awakua ti David ague na terê ti mbeni place ti ngu na Gabaon, ala na Abner na azo ti lo awara terê kâ. Abner na azo ti lo aluti na terê ti ngu ni na mbage ge, Joab na azo ti lo aluti na mbage kâ.14 Abner atene na Joab: “Zia amaseka-koli ni alondo atiri* na lê ti e.” Joab ayeda, lo tene: “Zia ala tiri.”15 Tongaso, ala londo ala tingbi terê. Azo ti mara ti Benjamin nga na ti Ish-Bosheth, molenge ti Saül, ayeke 12. Azo na popo ti awakua ti David ayeke 12 nga.16 Zo oko oko agbu li ti zo so lo na lo ayeke tiri, nga zo oko oko ayôro épée ti lo na yâ ti mba ti lo, ala kue atï na ala kui. Ndani la a iri ndo ni so Helcath-Hazzurim; a yeke na yâ ti gbata ti Gabaon.17 Na lango ni so, tiri ni ayeke ngangu mingi, na awakua ti David asö benda na ndö ti Abner na azo ti Israël.18 Amolenge ti Zéruïah+ ti koli ota ayeke na yâ ti bira ni: a yeke Joab,+ Abishaï+ na Asahel;+ na yâ ti ngonda, Asahel akpe loro tongana dengbe.19 Asahel atï na loro na peko ti Abner; lo ngbâ gï na peko ti lo, lo hon na mbage ti koli wala na mbage ti wali pëpe.20 Tongana Abner abâ ndo na peko, lo hunda ndo, lo tene: “Mo Asahel la?” Asahel atene: “En, mbi la.”21 Abner atene na lo: “Hon na mbage ti koli wala na mbage ti wali, mo gbu mbeni maseka-koli, na mo mû ye kue so mo wara na terê ti lo.” Me Asahel ake ti zia lege ti Abner.22 Tongaso, Abner akiri atene na Asahel: “Zia ti tomba peko ti mbi. Mo ye mbi fâ mo ngbanga ti nyen? Mbi yeke bâ ande lê ti ita ti mo Joab tongana nyen?”23 Me lo ke ti zia lege ti Abner; tongaso Abner akpo yâ ti Asahel na ngbonda ti likongo ti lo,+ na likongo ni alï lo asigi na peko, na lo tï biani na kuâ. Zo kue so asi na place so Asahel akui dä so, lo yeke luti kete si.24 Joab na Abishaï atï na peko ti Abner. Na ngoi so lâ ayeke linda, ala si na kete hoto ti Ammah, so abâ ndo lê na lê na Guiah, so ayeke na lege so ague na yâ ti benyama ti Gabaon.25 Kâ, azo ti mara ti Benjamin abungbi terê ti ala na peko ti Abner, ala ga tongana bungbi ti aturugu oko si ala luti na ndö ti mbeni kete hoto.26 Abner adekongo na Joab, lo tene: “Épée ayeke ngbâ gï ti fâ azo tongaso ti gue na ni? Mo hinga so gï vundu la ayeke ga na pekoni ape? Juska lawa la mo yeke tene na azo ni ti tene ala zia ti tomba peko ti aita ti ala?”27 Na mango tënë so, Joab atene: “Ti tâ tënë ni, so tâ Nzapa ayeke na fini, tongana mo zi fade yanga pëpe, ka gï kekereke na ndapre la azo ni ayeke zia ti tomba peko ti aita ti ala.”28 Tongaso, Joab ahûru didi, azo ti lo azia ti tomba peko ti azo ti Israël, na bira ni akaï.29 Abner na azo ti lo atambela na yâ ti Arabah+ na bï ni so kue nga ala fâ Ngu ti Jourdain; ala hon na yâ ti kota dû* so ayeke na yâ ti popo-hoto ni ngbii ala si na Mahanaïm.+30 Na peko ti so Joab azia ti tomba peko ti Abner awe, lo bungbi azo kue place oko. Na popo ti awakua ti David, azo 19 nga na Asahel la ayeke dä pëpe.31 Me awakua ti David asö benda na ndö ti azo ti mara ti Benjamin nga na ndö ti azo ti Abner; azo ti ala 360 la akui.32 Ala mû kuâ ti Asahel+ ala lu ni na cimetière ti babâ ti lo so ayeke na Bethléhem.+ Na pekoni, Joab na azo ti lo atambela na bï ni kue ala si na Hébron+ na yanga ti ndapre.


text:
NGBAÕBAMBU SINZIRI Na. 1 2017 | Wai ka Gbia Undo ti Geda Ziazia Kekeapai
GAMO BIPAI NGA GINE?
Ya mo garã Ziazia Kekeapai aima susa watadu si kindi na kina undo ti ni ti gi gaani regbo re? Ziazia Kekeapai ni tihe naya: “Ziazia Kekeapai dunduko si aye be ga Mbori Toro si ki rengbe tipa yugopai.”
Gi Ngbaõbambu Sinziri re nafura tipa bete akpiapai nga ga tatamana du rogo Ziazia Kekeapai yo, na si nafu aberãpai tipa wai ka gbia undo ti geda Ziazia Kekeapai.
COVER SUBJECT
Tipagine si Aida Mo Gedi Ziazia Kekeapai ti Ni?
Gu gene amirioni aboro nagbia undo ti geda Ziazia Kekeapai ngbaha?
COVER SUBJECT
Wai Rengbe mi ka Tonaha?
Aberãpai bisue rengbe ka sa geda Ziazia Kekeapai si du taata mo kini gbia ngbarago ti ni.
COVER SUBJECT
Ginipai Rengbe ka Saha si du ni Wenehe?
Sasa fugoho, birĩ-inohe, aũsunge tipa wisigo Ziazia Kekeapai, na dungu agene tipa tona geda Ziazia Kekeapai ima rengba ka sa geda Ziazia Kekeapai foro ni wenehe.
COVER SUBJECT
Wai Rengbe Ziazia Kekeapai ka Mbakada Gamo Raka?
Gi kuru buku re na wene arugute rogoho.
THE BIBLE CHANGES LIVES
Mi Aaidanga ka Kpi Te!
Yvonne Quarrie asanahe ki ya, “Ndu Ginipai du Mi ti ni Ane?” Akaragapai aʹaria gari raka.
IMITATE THEIR FAITH
“Gako Pai Angba Angba Bangiri Mbori”
Ka singia mo nangerafuo aborokporo, watadu mo naru nyanyaki tipa gupai du ni ruruhe, mo ima rengba ka wiripai ti gu kpiapai nga ga Enoka.
Tipagine Si Aida Ani gi Rogo Ziazia Kekeapai yo ti Ni?
Si aidanga boro zanga giarogo Ziazia Kekeapai yo te. Wai rengbe mo ka giarogo Ziazia Kekeapai?
Ginipai Ziazia Kekeapai Agumbaha?
Ziazia Kekeapai ayugongo kina ndu gupai du arungo ti ni te, ono si nayugo wai i ni dia arungo kusayo.


text:
“Mo ndoye Jéhovah Nzapa ti mo”
“Mo ndoye Jéhovah Nzapa ti mo na bê ti mo kue, na âme ti mo kue nga na bibe ti mo kue.” —MAT. 22:37.
1. Nyen la asara si ndoye so ayeke na popo ti Nzapa na Molenge ti lo amaï?
JÉSUS CHRIST, Molenge ti Jéhovah, atene: “Mbi ndoye Babâ.” (Jean 14:31). Jésus atene nga atene: “Babâ ni aye Molenge ni mingi.” (Jean 5:20). Ye so adö bê ti e ape ngbanga ti so angu mingi kozo si Jésus aga na sese, lo yeke lani “wakode” ti Nzapa (aProv. 8:30). Teti so Jéhovah na Jésus asara kua lani legeoko, Molenge ni ahinga ye mingi na ndo ti asarango ye ti Babâ ti lo nga lo yeke lani na araison mingi ti ndoye lo. Tongaso, kpengba songo so ayeke na popo ti ala asara si ndoye so ayeke na popo ti ala amaï.
2. (a) Ti tene Jéhovah andoye e a lingbi e sara nyen? (b) Ahundango ndo wa la e yeke sara tënë na ndo ni?
2 Ti ndoye mbeni zo aye ti tene ti ye zo ni mingi. David, so asû ambeni Psaume ahe bia, atene: “O L’Éternel, Ngangu ti mbi, mbi ndoye Mo.” (Ps. 18:2). A lingbi e ndoye Nzapa nga tongaso ndali ti so lo ye e mingi. Tongana e mä yanga ti Jéhovah, lo yeke ndoye e. (Diko Deutéronome 7:12, 13.) Me, e lingbi biani ti ndoye Nzapa so e lingbi ti bâ lo ape so? Ti ndoye Jéhovah aye ti tene nyen? Ngbanga ti nyen a lingbi e ndoye lo? Nga, tongana nyen la e lingbi ti ndoye Nzapa?
NGBANGA TI NYEN E LINGBI TI NDOYE NZAPA
3, 4. Ngbanga ti nyen e lingbi ti ndoye Nzapa?
3 “Nzapa ayeke mbeni Yingo” tongaso, e lingbi ti bâ lo ape (Jean 4:24). Me, e lingbi ti ye Jéhovah nga Bible ahunda na e ti fa polele so e ye lo. Na tapande, Moïse atene na azo ti Israël, lo tene: “A lingbi mo ndoye L’Éternel Nzapa ti mo na bê ti mo kue, na âme ti mo kue, na ngangu ti mo kue.”—Deut. 6:5.
4 Ngbanga ti nyen e lingbi ti ye Nzapa mingi? Ngbanga ti so Nzapa acréé e na bezoin ti aye ti yingo nga na ngangu so amû lege na e ti ye lo. Tongana e wara aye so e yeke na bezoin ni na lege ti yingo, e yeke ndoye Jéhovah mingi nga e yeke duti na ngia. Jésus atene: “Ngia ayeke na ala so ahinga so ala yeke na bezoin ti aye ti yingo, teti royaume ti yayu ayeke ti ala.” (Mat. 5:3). Ambeni zo atene so a dü azo kue na nzara ti vorongo Nzapa. Na ndo ti tënë so, na yâ ti buku so Abraham C. Morrison asû (Man Does Not Stand Alone), lo tene: “Ti bâ so na ndo ti sese kue azo agi lakue ti hinga zo so ayeke kota ahon aye kue nga ti mä na bê na lo alingbi ti sara si bê ti e adö ngangu.”
5. E hinga tongana nyen so ti gi Nzapa ayeke senge senge ape?
5 Ti gi Nzapa ayeke senge senge? Ên-ën, ngbanga ti so lo ye si e wara lo. Bazengele Paul afa so ti gi Nzapa ayeke senge senge ape na ngoi so lo fa tënë na azo so abungbi na Aréopage na devant ti temple ti Parthénon so a mû ti voro na Athéna nzapa-wali ti ngbene gbata ti Athènes. Tara ti bâ so mo yeke lani dä na ngoi so Paul ayeke sara tënë na ndo ti “Nzapa so asara dunia nga na aye kue so ayeke na yâ ni”. Na pekoni lo tene so lo “lango pëpe na yâ ti atemple so zo si asara ni na maboko”. Lo kiri lo tene so Nzapa “na lege ti zo oko, lo sara mara oko oko kue ti azo ti duti na lê ti sese kue, na lo zia angoi so lo fa awe nga na akatikati ti ndo so azo alingbi ti lango dä, si ala gi Nzapa, même ala gi lo na tarango ndo na ala wara lo biani, atâa so, ti tâ tënë ni, lo yeke yongoro na e oko oko kue pëpe.” (Kus. 17:24-27). Biani, azo alingbi ti wara Nzapa. A-Témoin ti Jéhovah ahon kutu mbasambala na ndambo ‘awara lo biani’ nga ala ye lo biani.
TI NDOYE NZAPA AYE TI TENE NYEN?
6. Commandement wa la Jésus atene so ayeke “commandement so ayeke kota ahon atanga ni kue na a yeke kozoni”?
6 A lingbi ndoye so e yeke na ni na Nzapa alondo na bê ti e. Jésus afa ni polele na ngoi so mbeni Farizien ahunda lo atene: “Wafango ye, commandement wa si ayeke kota ahon atanga ni kue na yâ ti Ndia?” Jésus akiri tënë na lo atene: “‘Mo ndoye Jéhovah Nzapa ti mo na bê ti mo kue, na âme ti mo kue nga na bibe ti mo kue.’ So ayeke commandement so ayeke kota ahon atanga ni kue na a yeke kozoni la.”—Mat. 22:34-38.
7. (a) Ti ndoye Nzapa na ‘bê ti e kue’ aye ti tene nyen? (b) Ti ndoye Nzapa na ‘âme ti e kue’ aye ti tene nyen? (c) Ti ndoye Nzapa na ‘bibe ti e kue’ aye ti tene nyen?
7 Na ngoi so Jésus atene a lingbi e ndoye Nzapa na ‘bê ti e kue’ lo ye lani ti tene nyen? Lo ye lani ti tene so a lingbi ndoye so e yeke na ni teti Jéhovah andu anzara ti bê ti e, nga na atënë ti bê ti e. A lingbi nga e ye lo na ‘âme ti e kue,’ wala na fini ti e kue. Na ndo ni, a lingbi e ndoye Nzapa na ‘bibe ti e kue,’ wala na hingango ndo ti e kue. Biani, zia si mbeni ye akanga lege na e pëpe ti ndoye Jéhovah mingi.
8. Tongana e ndoye Nzapa mingi ayeke pusu e ti sara nyen?
8 Tongana e ndoye Nzapa na bê ti e kue, na âme ti e kue nga na bibe ti e kue, e yeke manda Mbeti ti Nzapa nzoni, e yeke yapu ti sara ye so bê ti Nzapa aye nga e yeke yapu ti fa nzoni tënë ti Royaume (Mat. 24:14; aRom. 12:1, 2). Tongana e yeke na tâ ndoye na mbage ti Jéhovah a yeke sara si e ga nduru mingi na lo ahon ti kozo (Jacq. 4:8). E lingbi pëpe ti fa araison kue so asara si e ndoye Nzapa. Me, zia e bâ ambeni raison ni.
NGBANGA TI NYEN A LINGBI E NDOYE JÉHOVAH?
9. Ngbanga ti nyen mo ndoye Jéhovah tongana Wasarango e nga Zo so amû ye na e?
9 Jéhovah ayeke Wasarango e nga Zo so amû ye na e. Paul atene: “Na lege ti lo e yeke na fini, e yeke tambela na e yeke dä.” (Kus. 17:28). Jéhovah amû na e pendere sese (Ps. 115:16). Lo mû nga na e kobe nga na ambeni ye so e yeke na bezoin ni ti ngbâ na fini. Me, Paul atene na azo ti Lystre so avoro ayanda, lo tene: ‘Nzapa so ayeke na fini . . . angbâ gi tongaso pëpe, me lo fa mbeni tënë ti témoin na ndo ti lo na lege ti anzoni ye so lo sara na mungo na ala ngu-nzapa so alondo na nduzu, angoi so alê ti kobe ayeke lë dä mingi nga na akobe mingi mingi na lo sara si ngia asi bê ti ala.’ (Kus. 14:15-17). So ayeke mbeni raison so ndali ni e ndoye Kota Wasarango e nga Zo so amû ye na e la.—Zo-ti. 12:3.
10. Nyen la a lingbi e sara teti ye so Nzapa asara ti zi siokpari nga na kuâ?
10 Nzapa aleke awe ti zi e na gbe ti siokpari nga na kuâ so e wara na lege ti Adam (aRom. 5:12). Biani, “Nzapa azia ndoye ti lo na gbele e na lege so, tongana e ngbâ lani awasiokpari, Christ akui ndali ti e.” (aRom. 5:8). E ndoye Jéhovah mingi ndali ti ye so lo sara ti mû lege na e ti wara pardon ti siokpari ti e tongana e changé sarango ye ti e nga e mä na bê na sandaga ti Jésus.—Jean 3:16.
11, 12. Na alege wa Jéhovah amû na e beku?
11 Jéhovah ‘amû na e beku so asara si e si na ngia nga na siriri’. (aRom. 15:13). Beku so Nzapa amû na e amû lege na e ti gbu ngangu na yâ ti atara. A-Chrétien so a soro ala ti gue na yayu so afa so ala ‘duti be-ta-zo juska na kui, a yeke wara couronne ti fini ti lakue lakue na yayu.’ (Apoc. 2:10). Azo so ayeke be-ta-zo so ayeke na beku ti wara fini ti lakue lakue na sese ge ayeke wara ande aye ti nzoni so ayeke ngbâ lakue lakue na yâ ti Paradis (Luc 23:43). Beku so Jéhovah amû na e asara si e yeke na ngia mingi, e yeke na siriri nga e ndoye lo so amû “nzoni matabisi kue nga na matabisi so alingbi kue”.—Jacq. 1:17.
12 Nzapa amû na e beku ti zingongo akuâ so asara si e yeke na ngia (Kus. 24:15). Vundu asara e mingi tongana mbeni zo so e ye lo akui, me teti so e yeke na beku so a yeke zingo ande akuâ, ‘e sara mawa ahon ndo ni pëpe tongana ti azo so ayeke na beku pëpe.’ (1 aThes. 4:13). Teti so Jéhovah andoye azo, lo ye mingi ti zingo azo so akui, mbilimbili azo so ayeke be-ta-zo na lo tongana Job (Job 14:15). Bâ ngia so azo ayeke duti na ni tongana azo so akui akiri na fini na ndo ti sese. Bê ti e apusu e ti ndoye Babâ ti e ti yayu mingi, lo so amû na e pendere beku ti zingongo akuâ.
13. Ye wa afa polele so Nzapa abi bê ti lo biani na e?
13 Jéhovah ayeke bi bê ti lo biani na e. (Diko Psaume 34:7, 19, 20; 1 Pierre 5:6, 7.) Teti so e hinga so Babâ ti e so aye e mingi ayeke lakue nduru ti mû maboko na azo so ayeke be-ta-zo na lo, e so e yeke ‘angasangbaga ti benyama ti lo’ lo bata e nzoni (Ps. 79:13). Na ndo ni, Nzapa ayeke fa ande ndoye ti lo polele na mbage ti e na lege ti aye so lo yeke sara ndali ti e na lege ti Royaume ti lo so Jésus ayeke Gbia ni. Na pekoni so Jésus Christ, Gbia so lo soro lo, ayeke zi ande pasi, ye ti ngangu nga na sarango ye ti sioni na ndo ti sese, azo so amä yanga ayeke duti na siriri teti lakue lakue nga aye ti ala ayeke wu mingi (Ps. 72:7, 12-14, 16). Aye ti nzoni so Nzapa ti e so abi bê ti lo na e amû zendo ni na e amû lege na e ti ndoye lo na bê ti e kue, na âme ti e kue, na ngangu ti e kue nga na bibe ti e kue.—Luc 10:27.
14. Kota pasa wa Nzapa amû na e?
14 Jéhovah amû na e kota pasa ti duti aTémoin ti lo (És. 43:10-12). E ye Nzapa ndali ti so lo mû lege na e ti mû mbage ti komandema ti lo nga ti fa na azo ti duti na tâ beku na yâ ti dunia so aye ti kirikiri ayeke dä. Na ndo ni, e yeke sara tënë na lege ti mabe nga na bê ti e kue ngbanga ti so e yeke fa nzoni tënë so ayeke na yâ ti Bible, so alondo na tâ Nzapa lo so azendo ti lo ayeke ngbâ lâ oko senge senge ape. (Diko Josué 21:45; 23:14.) Biani, aye ti nzoni so e yeke wara nga araison so amû lege na e ti ndoye Jéhovah ayeke mingi mingi. Me e lingbi ti fa so e ndoye Jéhovah tongana nyen?
TONGANA NYEN LA E LINGBI TI FA SO E NDOYE NZAPA?
15. Ti manda Bible nga ti sara ye alingbi na ni alingbi ti mû maboko na e tongana nyen?
15 Manda Bible nzoni nga sara ye alingbi na ni. Tongana e sara tongaso, e yeke fa so e ndoye Jéhovah na e ye biani si tënë ti lo aga ‘lumière teti lege ti e.’ (Ps. 119:105). Tongana e yeke na yâ ti vundu, e lingbi ti wara dengo bê na lege ti atënë tongana ti so: “O Nzapa, bê so afâ awe na ayeke na vundu, Mo ke pëpe.” “Nzobe ti Mo, O L’Éternel, agbu mbi na nduzu. Tongana bibe ayeke mingi na bê ti mbi, tënë ti Mo so alungula vundu amû ngia na âme ti mbi.” (Ps. 51:19; 94:18, 19). Jéhovah asara nzoni bê na azo so ayeke bâ pasi, na Jésus nga kue abâ mawa ti azo (És. 49:13; Mat. 15:32). Tongana e manda Bible ayeke mû lege na e ti hinga so Jéhovah andoye e na ayeke pusu e ti ndoye lo mingi.
16. Na lege wa tongana e sambela lakue alingbi ti sara si e ndoye Nzapa mingi?
16 Sambela Nzapa lakue. Asambela ti e ayeke sara si e ga nduru na ‘lo so lo mä sambela’. (Ps. 65:3). Na ngoi so e bâ so Nzapa akiri tënë na asambela ti e, a yeke sara si e kiri e ndoye lo mingi. Peut-être e bâ awe so lo zia pëpe si tara ahon ndo ti e (1 aCor. 10:13). Tongana e yeke na yâ ti ye ti vundu na e turnê na mbage ti Jéhovah ti voro tere ti e na lo, e lingbi biani ti wara “siriri ti Nzapa” so mara ni ayeke pëpe (aPhil. 4:6, 7). Na ambeni ngoi e lingbi ti sambela na yâ ti bê ti e tongana ti Néhémie na e bâ so Nzapa akiri tënë na sambela ti e (Néh. 2:1-6). So e “ngbâ lakue ti sambela” nga e bâ so Jéhovah ayeke kiri tënë na ni, a sara si e ndoye lo mingi nga e yeke na confiance so lo yeke mû maboko na e ti hon ndo ti aye so ayeke tara mabe ti e.—aRom. 12:12.
17. Tongana e ye Jéhovah e yeke bâ guengo na abungbi tongana nyen?
17 Gue lakue na abungbi nga na akota bungbi (aHéb. 10:24, 25). Azo ti Israël abungbi lani ndo oko ti mä tënë ti Jéhovah nga ti manda ye na ndo ti lo tongaso si ala kpe mbeto ti lo nga ala sara ye ague oko na Ndia ti lo (Deut. 31:12). Tongana e ndoye Nzapa biani e yeke bâ so a yeke ngangu ape ti sara ye alingbi na ye so bê ti lo aye. (Diko 1 Jean 5:3.) Ni la, zia si mbeni ye asara pëpe si e bâ guengo na abungbi tongana senge ye. Ti tâ tënë ni e ye pëpe si mbeni ye asara si e ndoye Jéhovah pëpe tongana ti so e ndoye lo kpâ.—Apoc. 2:4.
18. Ndoye so e yeke na ni na mbage ti Jéhovah apusu e ti sara nyen?
18 Fa “tâ tënë so ayeke na yâ ti nzoni tënë” na azo na bê ti mo kue (aGal. 2:5). Ndoye so e yeke na ni teti Jéhovah apusu e ti sara tënë ti Royaume ti lo na azo. Royaume so lo zia Molenge ti lo so lo ye lo mingi Gbia ni, na so ande lo yeke tiri ndali ti “tene-biani” na Harmaguédon (Ps. 45:5; Apoc. 16:14, 16). E yeke na ngia mingi ti mû mbage na kusala ti sarango si azo aga adisciple na ti mû maboko na ala ti hinga so Nzapa andoye e nga ti hinga ye na ndo ti fini dunia so lo mû zendo ni.—Mat. 28:19, 20.
19. Ngbanga ti nyen a lingbi e bâ na nene ni ye so Jéhovah aleke ti fa lege na kundu ti lo?
19 Bâ na nene ni ye so Nzapa aleke ti fa lege na kundu ti lo (Kus. 20:28). Jéhovah amû na e a-ancien so ayeke sara kua lakue teti nzoni ti e. A-ancien ayeke “tongana ndo ti honde tere ngbanga ti kota pupu, ala yeke ndo ti bata tere ngbanga ti pupu ti ngangu. Ala yeke tongana angu so asua na ndo kuru sese, ala yeke tongana gbede ti kota tênë na yâ sese so zo anze dä.” (És. 32:1, 2). A nzere na e ti duti na mbeni ndo so e lingbi ti bata tere ti e dä teti kota pupu wala teti kota ngu so apika. Na ngoi so lâ asu e ngangu, a nzere na e ti duti na gbe ti dë ti mbeni kota tênë. Legeoko nga, a-ancien ayeke mû maboko na e nga ala yeke kpengba e ti ngbâ ti sara na Jéhovah atâa na yâ ti akpale. Tongana e mä yanga ti azo so amû li ni na popo ti e, e fa so e bâ na nene ni ‘akoli so a mû ala tongana amatabisi’ nga e fa so e ndoye Jéhovah nga na Christ Li ti congrégation.—aÉph. 4:8; 5:23; aHéb. 13:17.
NGBÂ TI NDOYE NZAPA AHON TI KOZO
20. Tongana e ndoye Nzapa, e yeke sara ye alingbi na Jacques 1:22-25 tongana nyen?
20 Tongana mo yeke na nzoni songo na Jéhovah, mo yeke ga ande ‘zo so ayeke sara ye alingbi na tënë ni, me zo so ayeke mä ni gi na mê senge pëpe’. (Diko Jacques 1:22-25.) Mbeni “zo so ayeke sara ye alingbi na tënë ni” ayeke na mabe so ayeke sara si lo fa tënë na bê ti lo kue nga lo kiri tënë na ngoi ti abungbi. Teti so mo ye Jéhovah biani, mo yeke sara ye alingbi na ‘ndia ti lo so alingbi kue’ so na yâ ni mo yeke wara aye kue so lo hunda na e ti sara.—Ps. 19:8-12.
21. A lingbi ti haka asambela ti e so e tene ni na bê ti e kue na nyen?
21 Ndoye so mo yeke na ni na mbage ti Jéhovah ayeke sara si mo yeke sambela lo lakue na bê ti mo kue. Na ngoi ti azo ti Israël, aprêtre ayeke zö yombo na Jéhovah lâ na lâ. Gbia David ahaka sambela ti lo na yombo na ngoi so lo he bia, lo tene: “Zia sambela ti mbi aga tongana yombo na gbele Mo; zia yango maboko ti mbi aga tongana offrande ti lakui.” (Ps. 141:2; Ex. 30:7, 8). Zia si asambela so e sara tere ti e kete si e tene, asambela so e sara ti voro tere ti e na Nzapa nga na asambela so e tene ni na bê ti e kue ti gonda na lo nga ti kiri singila na lo aduti tongana yombo so afun nzoni so ti tene aduti asambela so Nzapa ayeda na ni.—Apoc. 5:8.
22. Na yâ ti article ti peko e yeke sara tënë na ndo ti nyen?
22 Jésus atene so a lingbi e ndoye Nzapa nga na amba ti e (Mat. 22:37-39). Tongana e ndoye Jéhovah nga e ndoye andia ti lo, a yeke mû maboko na e ti duti na nzoni songo na amba ti e nga a yeke sara si e ndoye ala. A yeke ye so e yeke sara tënë na ndo ni na yâ ti article ti peko.


text: 8 “Mo sara kue ti bata acommandement kue so mbi yeke mû na mo laso si ala ngbâ na fini,+ ala ga gbani nga ala gue amû sese ni so Jéhovah adeba yanga ti lo na akotara ti ala ndali ni.+2 Dabe ti mo na yongoro lege so Jéhovah Nzapa ti mo asara si mo tambela dä ngu 40 na yâ ti benyama,+ ti sara si mo zia ti pika kate ti mo, ti tara bê ti mo+ ti hinga ye so ayeke na yâ ni,+ ti bâ wala mo yeke bata acommandement ti lo wala mo yeke bata ni pëpe.3 Ni la lo sara si mo zia ti pika kate ti mo, nga lo zia si nzara asara mo+ na lo mû na mo manne ti te,+ mbeni kobe so mo wala akotara ti mo ahinga ni pëpe, si mo hinga so zo ayeke ngbâ na fini gï na lege ti mapa pëpe, me zo ayeke ngbâ na fini na lege ti tënë kue so asigi na yanga ti Jéhovah.+4 Bongo ti mo abuba pëpe, nga gere ti mo asuku pëpe na yâ ti ngu 40 so.+5 Mo hinga nzoni so Jéhovah Nzapa ti mo asara aye so lani ti kiri na mo na nzoni lege, tongana ti so mbeni babâ ayeke gi ti kiri na molenge ti lo na nzoni lege.+6 “Mo bata acommandement ti Jéhovah Nzapa ti mo na tambelango na lege so lo fa nga na kpengo mbeto ti lo.7 Jéhovah Nzapa ti mo ayeke gue na mo na mbeni nzoni sese,+ mbeni sese so akete ngu ayeke sua dä, ali ti ngu nga na angu so ayeke sigi na gbe ti sese* ayeke sua na yâ ti akpangbala ndo ni so ayeke na yâ ti apopo-hoto nga na ando so ahoto ayeke dä,8 sese ti blé, ti orge, ti vigne, ti figue, ti grenade,+ ti mafuta ti olive na ti mafuta ti otoro,+9 sese so kobe ayeke manke dä pëpe, na ye oko ayeke manke mo pëpe, sese so wen ayeke na yâ ti atênë ni, na mo yeke wara cuivre na yâ ti ahoto ni.10 “Tongana mo te ye si yâ ti mo asi awe, a yeke nzoni mo sepela Jéhovah Nzapa ti mo ndali ti pendere sese so lo mû na mo.+11 Mo sara hange si mo girisa Jéhovah Nzapa ti mo pëpe, nga acommandement, ambela na andia ti lo so mbi yeke mû na mo laso, mo doro ni pëpe.12 Tongana mo te ye si yâ ti mo asi, mo leke apendere da na mo lango na yâ ni,+13 tongana abagara na ataba ti mo aga gbani, mo wara gbâ ti argent na lor nga mo yeke na ye kue gbani gbani,14 zia pëpe si bê ti mo apusu mo ti sara baba+ na ti girisa Jéhovah Nzapa ti mo so asigi na mo na kodro ti Égypte, ndo so mo sara lani ngbâa dä.+15 Lo la lo sara si mo tambela na yâ ti kota désert so asara zo mbeto mingi,+ so asioni ngbo na akpalakongo ayeke dä na so sese ni ahule mingi na ngu ayeke dä pëpe. Lo sara si ngu asigi na yâ ti ngangu tênë+16 na lo mû na mo manne ti te+ na yâ ti benyama, mbeni kobe so ababâ ti mo ahinga ni pëpe, ti sara si mo zia ti pika kate ti mo+ na ti tara bê ti mo si mo bâ nzoni dä kekereke.+17 Tongana bê ti mo apusu mo si mo tene: ‘A yeke na ngangu ti mbi wani nga mbi kpengba na maboko ti mbi la mbi wara mosoro so’,+18 girisa pëpe so a yeke Jéhovah Nzapa ti mo la amû na mo ngangu ti wara mosoro,+ tongaso si lo sara ye alingbi na mbele so lo te na akotara ti mo, tongana ti so lo sara laso.+19 “Tongana mbeni lâ mo girisa Jéhovah Nzapa ti mo na mo gue na peko ti ambeni nzapa nde, mo sara na ala nga mo kuku na gbe ti ala, laso mbi tene na ala, ala yeke kui.+20 Legeoko tongana ti amara so Jéhovah ayeke futi ala na devant ti ala so, a yeke futi ala nga tongaso, ndali ti so ala mä yanga ti Jéhovah Nzapa ti ala pëpe.+


text:
2 Ye oko, aita, na ndo ti tënë ti ngoi so Seigneur ti e Jésus Christ ayeke si na lo yeke duti dä nga ti bungbingo e na tere ti lo, e hunda na ALA2 ti zia si li ti ALA aga kirikiri hio pëpe wala tere ti ALA adö pëpe ndali ti mbeni tënë so yingo atene wala ndali ti mbeni tënë so a tene na yanga wala ndali ti mbeni mbeti so mo bâ mo tene e si e tokua ni, so atene lâ ti Jéhovah asi awe.3 Zia mbeni zo ahanda ALA na mbeni ye oko pëpe, ngbanga ti so lâ ni so ayeke ga kozoni pëpe si kengo tënë* alondo nga a hinga zo-ti-kpengo-ndia-pepe, molenge so a yeke futi lo ande.4 Lo yeke zo ti kengo tënë na lo bâ tere ti lo so lo yeke na ndo ti azo kue so a iri ala “nzapa” wala so a yeke voro ala, tongaso lo duti na yâ ti temple ti Nzapa na lo fa tere ti lo na lê ti azo tongana mbeni nzapa.5 So mbi yeke lani na tere ti ALA, ALA dabe ti ALA so mbi yeke sara ka tënë ti aye so na ALA pëpe?6 Fadeso ALA hinga ye so ayeke kanga lege awe, si lo fa tere ti lo na ngoi ti lo.7 Tâ tënë, tënë ti kpengo ndia pëpe so zo amä yâ ni pëpe so ato nda ti sara kua ti lo awe; me a yeke ngbâ ye so zo amä yâ ni pëpe ti si gi na ngoi so a yeke zi zo so ayeke kanga lege fadeso.8 Na pekoni awe, fade zo-so-akpe-ndia-pepe so ayeke fa tere ti lo na gigi, lo so fade Seigneur Jésus ayeke fâ lo na pupu ti yanga ti lo na lo neka lo na lege ti ye so afa so lo si awe na lo yeke dä.9 Me ngoi so zo-so-akpe-ndia-pepe ayeke si na lo yeke duti dä ayeke na lege ti kusala ti Satan, na lege ti akusala kue ti ngangu, afä nga na aye ti dongo bê ti mvene,10 na lege ti sarango kusala na akode kue so ayeke mbilimbili pëpe ti handa na azo so ayeke gue ti wara futingo, so ayeke futa ti ala la, ngbanga ti so ala fa pëpe so ala yeke na kota nzara ti tâ tënë si ala wara salut.11 Ndani la Nzapa azia si bibe ti handango zo asi na ala, si ala mä na bê na mvene,12 ti tene a fâ ngbanga na li ti ala kue ndali ti so ala mä na bê na tâ tënë pëpe, me ala wara ngia na yâ ti ye so ayeke mbilimbili pëpe.13 Ye oko, aita so Jéhovah andoye ALA, e bâ so a yeke ti e ti kiri singila na Nzapa lakue ndali ti ALA, ngbanga ti so, ngbene ye na tongo nda ni, Nzapa asoro ALA ti wara salut na lege so lo sara si ALA ga nzoni-kue na lege ti yingo ti lo; nga lo soro ALA na lege ti mabe ti ALA na tâ tënë.14 A yeke ndali ti salut so la si lo iri ALA na lege ti nzoni tënë so e fa, ti tene ALA wara gloire ti Seigneur ti e Jésus Christ.15 Tongaso, aita, ALA luti ngangu na ALA bata angobo so a fa na ALA lani, atâa a fa ni na ALA na yanga wala na lege ti mbeti so e tokua.16 Nga, zia Seigneur ti e Jésus Christ na Nzapa Babâ ti e so andoye e nga so amû na e dengo bê ti lakue lakue nga na nzoni beku na lege ti kota nzobe ti lo17 adë bê ti ALA na asara si ALA luti ngangu na yâ ti nzoni kusala nga na nzoni tënë kue.
Kete tënë
^ Wala “azo so adö nzoni lege ti vorongo Nzapa azia.”


text:
photographe mariage ; photographe mariage Avignon ; photographes mariage ; photographes mariage Avignon ; photographes mariage 84 ; photographe mariage étranger ; photographes mariages ; photographe mariage 84 ; photographe mariage vaucluse ; photographe mariage international ; photographe mariage ; photographe mariage étranger ; photographe mariage ; reportage photo ; reportage ; photographe ; photos ; photo ; photographies ; photographie ; reportages ; reportage
Voir tous les prestataires : Photographes


text:
Ziazia Kekeapai—Tipagine du Dungu Angbatungaha ti Ni?
Tipagine du dungu angbatunga sasa afugo Ziazia Kekeapai ti ni areme? Ya mo mo naabi vovo sasa ngbatunga afugo Ziazia Kekeapai ni gu he rengbe ka undo ro watadu mo naabihe nga si nasaha ni mbumbuhe tipa boro gi rogo Ziazia Kekeapai yo? Pa wirika mo pai tipa wai si aenge nika undo ro tipa mo wisigipai tipaha ni tatamana.
Ni bambataha, da du naake Ziazia Kekeapai, na ti gini regbo ni akehe ti ni?
BAMBATA ZIAZIA KEKEAPAI
Ziazia Kekeapai kparaka ku rogo apaparaha ue. Bambata paparaha na abuku rogoho yo 39 nga gu du na “aasia pa sangba Mbori,” rogoho (ARomo 3:2) Mbori afu gako toro fu ruru akumba tipa i ke agi abuku re vuru gbanga regbo yo, agarã wa 1,100 tona rogo gu garã nangia 1513 Mbata fu Batikayo Kristo (M.B.K.) ki da kuti gu garã nangia 443 M.B.K. I akehe gbe rogo pa-Ebere, sidu, ani nayamba gi paparaha re nga Gu Kekeapai nga ga Ebere, aboro nainihe a nga Kuru Ndiko.
Ue paparaha na abuku rogoho 27, du a nga kina “ga Mbori pai.” (1 ATesaroniko 2:13) Mbori afu gako toro fu ga Yesu Kristo ruru abawiriki tipa i ke agi abuku re vuru wiri guru regbo yo, nga gu naadi agarã wa 60 tona rogo 41 Fuo Batikayo Kristo (F.B.K.) kuti 98 F.B.K. I ake gi paparaha re rogo pa-Giriki, ani nayamba gi paparaha re nga Gu Kekeapai Nga ga Giriki, aboro nainihe a nga Vovo Ndiko.
Gu dunguradungura abuku du 66 ga Mbori toro adu kugii pa kehe re kini kusi Ziazia Kekeapai—Ga Mbori pangbanga fu ngbatunga aboro dunduko. Ono tipagine i akusi kura asasa afugo Ziazia Kekeapai ti ni? Andu apai gere biata.
Ka sa aboro tipa i gedi Ziazia Kekeapai rogo afugoyo yo.
Ka dia agu aingahe abakehe amangihe na ka karaga gu kekeapai naadu mbata ku rogo abaha.
Ka mangasunge na vovo afugo.
Ani wisigingo wai i amangisunge na agi apai re rogo agu asasa Ziazia Kekeapai naadu mbata ue.
ZIAZIA KEKEAPAI ROGO PA-GIRIKI NGA SEPTUAGINT
Agarã 300 kusayo mbata fu gu regbo Yesu araki ti ni auru kpotosende, gu wene abawirikipai nangia aYudo atona sa gu Ziazia Kekeapai nga ga aEbere ku rogo kura fugo—pa-Giriki. Aboro ini gi sasa fugo Ziazia Kekeapai re nga Septuagint. Tipagine i akusihe ti ni? Tipa ka undo gu badungu aYudo naape pa-Giriki kuba pe pa-Ebere tipa i rugutiyo na “Ziazia Kekeapai.”—2 Timoteo 3:15.
Gu Ziazia Kekeapai nga Septuagint aima undo mirioni agu aboro a naangianga aYudo ya, agu aboro naape pa-Giriki aima ye ka ino gupai Ziazia Kekeapai aayugoho. Ngba gini gene? Gu bakerepa bayugupai nga Wilbert Francis Howard aya: “Ti bebere bambata sa kama agarã, si ada ni gu Ziazia Kekeapai nga ga gu Kanisa nga ga aKristano, gaha amokedi aandu rogo abambutiria ‘ni tungusihe ya Yesu nga Kristo.’ ” (Amokedi 17:3, 4; 20:20) Ringbisihe kuti gu bawene bawirikipai tipa Ziazia Kekeapai nangia Frederick Fyvie Bruce, gure nangia gu bambata ndupai naasa aYudo “nyemu gu Ziazia Kekeapai nga Septuagint gbandaka tiyo.”
Wa ga Yesu amokedi atona ka gbia gu Ziazia Kekeapai nga ga aKristano naadu rogo pa-Giriki tooni tooni, i akodi gu sasa Ziazia Kekeapai nga Septuagint na gu Kekeapai nga ga Ebere si kini kusi Ziazia Kekeapai nga gu du berani areme.
ZIAZIA KEKEAPAI DU ROGO PA-TIRIANI NGA VULGATE
Fuo susa agarã 300 kusa fuo nyasa ke Ziazia Kekeapai, gu bawene bawirikipai tipa pambori nangia Jerome akusi sasa fugo Ziazia Kekeapai rogo pa-Tiriani, nga gu i ayambaha nga Latin Vulgate. Kura asasa fugo Ziazia Kekeapai aima duho mbata rogo pa-Tiriani, tipagine si aaida vovo ho ti ni? The International Standard Bible Encyclopedia naya: Jerome aaida ka mbakada “iraira afugo, gbe aingahe, na agu apai si aaidanga i gbiaha na ka diaha kusayo ya.”
Jerome aima mbakada badungu agu aingahe re. Ono kusa, agu abarumbatayo nga ga aKanisa aima gbarasa aZiazia Kekeapai ni kerehe! I agumba gupai nga Latin Vulgate nga gu yangara sasa fugo Ziazia Kekeapai i naidi paha, na si amangisunge tipa dungu kama agarã! Kuba gupai nga si undo kungbo aboro i rugutiyo na Ziazia Kekeapai, gi Ziazia Kekeapai naadu rogo pa-Tiriani re asaha ni mbumbuhe fu aboro i gi rogoho yo mbiko dungu aboro aainongo pa-Tiriani te.
KURA SASA AFUGO ZIAZIA KEKEAPAI ATONA KA KURA
Ti kina gu regbo re, aboro atona ka kusa kura sasa afugo Ziazia Kekeapai—wa gu nga Syriac Peshitta nga gu aboro aini paha na arago dunduko bara rogo bisue kama agarã F.B.K. I aakusanga aZiazia Kekeapai rogo kura afugo te dati 14 kama agarã, i kini tona ka manga ome tipa ka kusa Ziazia Kekeapai fu kungbo aboro rogo afugoyo.
Ti digido 14 kama agarã England yo, John Wycliffe atona mbu gu fugo aboro aima mbuhe ni tona ko kusa Ziazia Kekeapai rogo pa-Ingirisi, nga gu fugo kungbo aboro aima rengba ka gia rogoyo. Nibasa ti ngbafuo gure, gu gene Johannes Gutenberg aakusa awaraga ngbaha azaki gene fu wene abawirikipai tipa Ziazia Kekeapai i tona ka kusaha na kini kparaka vovo sasa afugo Ziazia Kekeapai rogo dungu afugo Putu yo.
Ho i akusi badungu aZiazia Kekeapai ni rogo pa-Ingirisi, ababisirapa apai atona ka sakapa wai ka kusa kura ngbatunga aZiazia Kekeapai berewe kina rogo gu bangisa fugo re. Gu babisirapa apai naadu rogo 18 kama agarã nangia John Lewis akepai ki ya: “Fugo nagbinza agbinza na si ni mbumbuhe tipa ka giarogoyo, sidu, si ni nyanyakipa pai ka wisigo kuru sasa afugo tipa ka maaha rogo gu fugo aboro amangasunge na ni, gu sasa fugo nga gu rengbe agu aboro du ti gi regbo re ka giarogoyo.”
Areme, wene abawikipai tipa Ziazia Kekeapai na rengba ka wisigopai tipa kuru sasa afugo Ziazia Kekeapai susi gu naadu mbata. I na wene giarogopaiyo tipa gu kuru afugo i ake Ziazia Kekeapai rogoho, na i na kuru aZiazia Kekeapai i akehe bakuruyo nga gu i akura baraha ti gi gaani regbo re. Si naundo yo tipa i ini wai gu kekeapai naadu mbata rogo Ziazia Kekeapai adu.
Sidu, si ni bawenepai ka du na vovo sasa afugo Ziazia Kekeapai. Kina rengo du nga, si naida aida boro du na rubangirise tipa bete agu akuraha. Ono ka si du nga ndikidi nyemuse du tipa Mbori fõ agu aboro re i kusi vovo sasa fugo Ziazia Kekeapai, gayo fuo sunge ima rengba ka du na bakere undo ti ni furani.


text:
GIGI TI E TI CHRÉTIEN
Mbeni fini kode ti to nda ti alisoro
Ti londo na nze ti janvier 2016, na ndangba lembeti ti Tour ti Ba Ndo ti kangbingo ni a zia mbeni article so li ni ayeke “Bible atene ti lo nyen?” A sigigi na fini kode so ti mû maboko na e ti to nda ti alisoro na ndo ti Bible. A yeke tongana atract. Mo yeke wara mbeni hundango tënë so apusu zo ni ti fa bango ndo ti lo, mbeni versê ti Bible so akiri tënë na ni nga ambeni tënë so ala lingbi ti sara lisoro na ndo ni.
Mingi ni, apendere lisoro so aluti na ndo ti Bible ayeke sara si e manda Bible na azo. Sara kua na fini kode so ti mû maboko na azo so ayeke na nzara ti aye ti yingo.—Mt 5:6.
LEGE TI SARA KUA NA NI:
Hunda bango ndo ti zo ni na ndo ti mbeni oko ti ahundango tënë ni
Mä lo nga yeda na kiringo tënë ti lo ni
Diko versê so ayeke na gbe ti li ti tënë “Ye so Bible afa,” nga hunda zo ni ti fa pensé ti lo na ndo ti versê ni. Tongana lo yeke na ngoi, ngbâ ti sara lisoro ni, sara kua na tënë so ayeke na gbe ti li ti tënë “Ambeni ye wa la Bible afa na ndo ni?”
Mû na lo périodique ni
Leke ti kiri ti bâ zo ni na ti sara lisoro na ndo ti use hundango tënë ni