text:
‘Azo so Jéhovah ayeke Nzapa ti ala’
“Ngia ayeke na azo so L’Éternel ayeke Nzapa ti ala.” —PS. 144:15.
1. Nyen la ambeni zo atene na ndo ti azo so ayeke voro Nzapa?
AZO mingi laso atene so mingi ti abungbi ti nzapa so azo ayeke dä mingi asara ye mingi ape ti mû maboko na azo. Ambeni atene so Nzapa ayeda pëpe na abungbi ti nzapa so ndali ti so ala fa tâ tënë pëpe na ndo ti lo nga ala sara aye ti sioni mingi. Me ala tene so anzoni zo ayeke na yâ ti abungbi ti nzapa kue nga so Nzapa abâ ala na lo mû ala tongana awakua ti lo na ndo ti sese. Ala bâ ti ala so anzoni zo ni so ayeke pëpe na bezoin ti zia lege ti vorongo nzapa ti wataka ti duti nde ti voro Nzapa. Me bango ndo ti ala so ague oko na ti Nzapa? Ti kiri tënë na hundango ndo so, zia e bâ ye so Bible atene na ndo ti atâ wakua ti Jéhovah.
NZAPA ATE MBELE NA AZO TI LO
2. Azo wa la Jéhovah asoro ala ti ga azo ti lo? Nyen la afa so ahale ti Abraham oko la ayeke azo so Nzapa ate mbele na ala? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
2 A sara ngu 4000 tongaso awe, Jéhovah asoro ambeni zo ti duti azo ti lo na sese. Abraham, so a iri lo “babâ ti ala kue so ayeke na mabe”, ayeke lani na li ti mbeni kota sewa so na yâ ni a yeke wara azo ti kua ngbangbo mingi (aRom. 4:11; Gen. 14:14). Agbia so ayeke na Canaan ane lo na ala bâ lo tongana “mokonzi”. (Gen. 21:22; 23:6) Jéhovah ate mbele na Abraham nga na ahale ti lo (Gen. 17:1, 2, 19). Nzapa atene na Abraham, lo tene: “Tënë ti mbele ti mbi ayeke tongaso na popo ti Mbi na i, na ahale ti mo na peko ti mo, a lingbi i bata tënë ni; fade a fâ akoli kue na popo ti i na ganza. . . . Na ganza so ayeke fä ti mbele na popo ti Mbi na i.” (Gen. 17:10, 11). Tongaso, Abraham nga na akoli kue so ayeke na yâ ti sewa ti lo afâ ganza (Gen. 17:24-27). Fango ganza so afa lani so ayeke gi ahale ti Abraham oko la ayeke azo so Nzapa ate mbele na ala ti sara songo na lo.
3. Tongana nyen la ahale ti Abraham aga mingi?
3 Tarä ti Abraham so ayeke Jacob, wala Israël, ayeke na amolenge ti koli 12 (Gen. 35:10, 22b-26). A si na mbeni ngoi, amolenge 12 so aga ababâ ti akete mara 12 ti Israël (Kus. 7:8). Jacob na azo ti sewa ti lo ague na Égypte ndali ti mbeni kota nzara so asi lani. Kâ, Joseph, mbeni molenge ti Jacob ti koli, ayeke zo so Pharaon azia lo ti bâ ndo na ndo ti akobe nga lo yeke use zo na peko ti lo (Gen. 41:39-41; 42:6). Ahale ti Jacob aga gbani gbani.—Gen. 48:4; diko Kusala 7:17.
JÉHOVAH AYEKE ZI AZO TI LO
4. Na tongo nda ni, songo ti azo ti Égypte na ahale ti Jacob ayeke lani tongana nyen?
4 Ahale ti Jacob angbâ na Égypte ahon ngu 200, na sese ti Gosen (Gen. 45:9, 10). Teti ngu 100 tongaso, ala na azo ti Égypte aduti na siriri, ala lango na yâ ti akete gbata nga ala yeke bata anyama ti ala. Pharaon ayamba ala nzoni mingi, ndali ti so lo hinga Joseph nga lo ne lo mingi (Gen. 47:1-6). Azo ti Égypte aye lani tënë ti azo ti batango anyama ape (Gen. 46:31-34). Me, a lingbi ala mä yanga ti Pharaon nga ala zia ala ngbâ na kodoro ni.
5, 6. (a) Tongana nyen la ye aga nde na azo ti Nzapa na Égypte? (b) Ngbanga ti nyen la a fâ lani Moïse ape? Nyen la Jéhovah asara ndali ti azo ti lo?
5 Me na pekoni ye ni aga tâ nde na azo ti Nzapa. Bible atene: “Fini gbia alondo na ndo Égypte, na lo hinga Joseph pëpe. Lo tene na azo ti lo, Bâ, amolenge ti Israël ayeke mingi ahon e, na ala yeke ngangu ahon e; na azo ti Égypte asara si amolenge ti Israël asara kusala ngangu, na ala sara si bê ti ala asui na lege ti kusala ngangu ti popoto na ti brique na kusala kue ti yaka; na yâ kusala ti ala kue, ala forcé ala ti sara kusala ngangu.”—Ex. 1:8, 9, 13, 14.
6 Pharaon ahunda même ti tene a fâ amolenge-koli Hébreu kue na ngoi ti dungo ala (Ex. 1:15, 16). A yeke na ngoi ni so la a dü lani Moïse. Na ngoi so lo yeke lani na nze ota, mama ti lo ahonde lo na yâ ti asosongo so ayeke na tere ti ngu ti Nile. A yeke kâ la molenge ti Pharaon ti wali awara lo. Lo mû lo lo bata lo. Ye ti nzoni ni ayeke so, na ngoi so Moïse angbâ lani kete mingi, mama ti lo, Jokébed, so ayeke be-ta-zo la abata lo na lo ga mbeni wakua ti Jéhovah so ayeke be-ta-zo na lo (Ex. 2:1-10; aHéb. 11:23-25). Jéhovah “ahinga tënë” ti pasi ti azo ti lo nga lo mû desizion ti zi ala na lege ti Moïse na maboko ti azo so asara pasi na ala (Ex. 2:24, 25; 3:9, 10). Tongaso, Jéhovah ‘aton’ azo ti Israël, wala lo zi ala.—Ex. 15:13; diko Deutéronome 15:15.
AZO NI AGA MBENI MARA
7, 8. Tongana nyen la azo ti Jéhovah aga lani mbeni mara so ayeke nzoni-kue?
7 Atâa so ade Jéhovah abungbi azo ti Israël ti tene ala ga mbeni mara ape, lo bâ ala tongana azo ti lo. Tongaso, lo hunda na Moïse nga na Aaron ti tene na Pharaon: “L’Éternel Nzapa ti Israël atene tongaso, Mo zia azo ti Mbi ague si ala lingbi sara fête na Mbi na yando.”—Ex. 5:1.
8 Jéhovah azi azo ti Israël na maboko ti azo ti Égypte so asara pasi na ala, na lege so lo ga na aye ti ngangu bale-oko na ndo ti Égypte nga lo futi Pharaon na aturugu ti lo na yâ ti Ngu-Bengba (Ex. 15:1-4). Nze use na ambeni lango tongaso na pekoni, lo te mbele na ala na Hoto ti Sinaï na lo tene na ala, lo tene: “Tongana i ye ti mä yanga ti Mbi biani, na i bata tënë ti mbele ti Mbi, tongaso fade i ga ye ti Mbi mveni na popo ti amara kue; . . . mara ti nzoni-kue.”—Ex. 19:5, 6.
9, 10. (a) Ti gue oko na Deutéronome 4:5-8, tongana nyen la andia so Jéhovah amû na azo ti Israël asara si ala yeke nde na tanga ti azo? (b) Nyen la a lingbi azo ti Israël asara ti fa so ala yeke ‘azo ti nzoni-kue teti Jéhovah’?
9 Na ngoi so aHébreu ayeke na Égypte, kozo ti tene ala ga angbâa, ala bungbi tere ti ala, ala ga mbeni kete mara so na yâ ni mo yeke wara azo so ayeke mû li ni na yâ ti sewa oko oko. Ala so ayeke mû li ni ayeke sara kua lani tongana amokonzi, ajuge nga na aprêtre ndali ti sewa ti ala, legeoko tongana awakua ti Jéhovah so ayeke na fini kozo na ala (Gen. 8:20; 18:19; Job 1:4, 5). Me na lege ti Moïse, Jéhovah amû na amolenge ti Israël ambeni ndia so asara si ala yeke nde na tanga ti amara. (Diko Deutéronome 4:5-8; Ps. 147:19, 20.) Na yâ ti andia ni, Jéhovah ahunda ti tene a zia mbeni groupe ti azo ti duti aprêtre ndali ti mara ni. Lo tene nga so a lingbi “akota zo” so azo ane ala ndali ti so ala hinga ye nga ala yeke na ndara aduti ajuge (Deut. 25:7, 8). Na yâ ti andia ni Jéhovah afa na azo ti lo lege so ala yeke voro na lo nga na aye so ala yeke sara na yâ ti fini ti ala.
10 Ngoi kete kozo ti tene azo ti Israël asi na Sese ti Zendo, Jéhovah akiri afa andia ti lo na ala, na Moïse atene na ala, lo tene: “L’Éternel atene na mo, Lo kamata mo ti ga azo ti Lo mveni, legeoko tongana lo ze na mo, si mo lingbi bata commandement ti Lo kue; na Lo yä mo ahon amara kue so Lo sara, na lege ti sepela mo, ti mû gloire na mo, na ti yä iri ti mo, na ti sara si mo ga azo ti nzoni-kue teti L’Éternel Nzapa ti mo.”—Deut. 26:18, 19.
AWANDE ALINGBI TI VORO NZAPA LEGEOKO NA AWAKUA TI LO
11-13. (a) Azo wa la abungbi oko na azo ti Nzapa so lo soro ti voro lo? (b) A lingbi azo so ayeke azo ti Israël ape, so aye ti voro Jéhovah asara nyen?
11 Atâa so Jéhovah ayeke fadeso na mbeni mara so lo soro na sese, lo ke pëpe ti tene awande aduti na popo ti azo ti lo. Lo zia “azo mingi ti amara nde nde” so ayeke azo ti Israël ape, même azo ti Égypte, ti gue na azo ti lo na ngoi so lo zi ala na Égypte (Ex. 12:38). Na ngoi ti ye ti ngangu mbasambala ni, “ambeni boi ti Pharaon” asara ye alingbi na ye so Jéhovah atene, na kite ayeke pëpe so ala kue ayeke na popo ti azo ti Israël so asigigi na Égypte.—Ex. 9:20.
12 Ngoi kete kozo ti tene azo ti Israël afâ Ngu ti Jourdain ti lï na sese ti Canaan, Moïse atene na ala so “a lingbi [ala] ndoye awande” so ayeke na popo ti ala (Deut. 10:17-19). A lingbi azo ti Nzapa so lo soro ala ayeda ti tene awande kue so asara ye alingbi na andia so Nzapa amû na Moïse aduti na popo ti ala (Lév. 24:22). Ambeni wande ni aga awakua ti Jéhovah. Ala yeke na bango ndo so Ruth so ayeke zo ti Moab ayeke na ni lani. Ruth atene lani na Naomi so ayeke zo ti Israël, lo tene: “Fade azo ti mo aga azo ti mbi, na Nzapa ti mo aga Nzapa ti mbi.” (Ruth 1:16). Na awande so aga lani aprosélyte, na a fâ akoli ni na ganza (Ex. 12:48, 49). Jéhovah ayeke na ngia ti tene ala nga aga azo ti lo so lo soro.—Nom. 15:14, 15.
13 Na ngoi so a mû temple ti Salomon na Jéhovah, a leke lani mbeni ye ndali ti awakua ti Jéhovah so ayeke azo ti Israël ape. Ye ni asigigi polele na ngoi ti mungo temple ni na yâ ti sambela so Salomon asara, lo tene: “Tongana awande ayeke, lo so ayeke ti azo ti Mo Israël pëpe, lo so alondo na mbeni sese yongoro, na lo ga tënë ti kota iri ti Mo, wala tënë ti tïtî Mo ti ngangu, wala tënë ti tïtî ti Mo so Mo ye na ndo azo, tongana ala ga na ala bâ ndo na mbage ti da so na ala sambela, Mo mä tënë so na yayu, ndo ti duti ti Mo, na Mo sara ye kue so awande so ahunda Mo dä, si azo kue ti sese alingbi hinga iri ti Mo, si ala kpe mbeto ti Mo legeoko tongana azo ti Mo Israël asara, na ala lingbi hinga a di iri ti Mo na tere ti da so mbi sara.” (2 Chron. 6:32, 33). Même na ngoi ti Jésus, azo so ayeke azo ti Israël ape, so aye ti voro Jéhovah, alingbi ti voro lo gi tongana ala bungbi oko na azo ti lo so lo te mbele na ala.—Jean 12:20; Kus. 8:27.
MBENI MARA SO AZO NI AYEKE ATÉMOIN
14-16. (a) Na lege wa azo ti Israël aga mbeni mara ti atémoin ti Jéhovah? (b) A lingbi awakua ti Jéhovah ti laso asara nyen?
14 Azo ti Israël avoro Nzapa ti ala, Jéhovah, me azo ti ambeni mara avoro anzapa ti ala. Tongaso, a lingbi a kiri tënë na kpengba hundango ndo so: Zo wa la ayeke tâ Nzapa zo wa? Na ngoi ti prophète Ésaïe, Jéhovah atene so a lingbi a kiri tënë na hundango ndo so tongana ti so a yeke kiri tënë na mbeni hundango ndo na gbele ngbanga. Lo tene: “Zia amara kue abungbi, na zia azo abungbi nga; zo nyen na popo ti [anzapa ti] ala alingbi fa tënë so na gigi, na zo nyen alingbi fa na e ye so ayeke giriri? zia ala ga na atémoin ti ala, si a lingbi diko ala azo ti mbilimbili; zia ala mä, na ala tene, A yeke tâ tënë.”—És. 43:9.
15 Anzapa ti ambeni mara alingbi lani pëpe ti fa so ala yeke tâ Nzapa. Ala yeke gi asenge yanda so asara tënë ape nga so a lingbi a yô ala yongo (És. 46:5-7). Me, Jéhovah atene na azo ti lo, azo ti Israël, lo tene: “I yeke atémoin ti Mbi, boi ti Mbi so Mbi iri lo, si i lingbi hinga na i mä na bê na Mbi, na i lingbi hinga biani Mbi yeke Lo; a sara mbeni Nzapa kozoni na Mbi pëpe, na fade a sara mbeni Nzapa na peko ti Mbi pëpe. Mbi, Mbi yeke L’Éternel; mbeni sauveur ayeke pëpe, gi Mbi oko. . . . I yeke atémoin ti Mbi, Mbi yeke Nzapa.”—És. 43:10-12.
16 Legeoko tongana atémoin na gbele ngbanga, awakua ti Jéhovah ayeke lani na pasa ti fa polele so Jéhovah la ayeke oko tâ Nzapa. Lo tene so ala yeke “azo so Mbi leke ala teti Mbi mveni, si ala lingbi sepela Mbi.” (És. 43:21). Ala yeke azo so iri ti lo ayeke na ndo ti ala. Ndali ti so Jéhovah azi ala na Égypte, a lingbi ala mä yanga ti lo nga ala fa na lê ti ambeni mara so lo la lo yeke na droit ti komande dunia kue. A lingbi ala duti lani na mara ti bango ndo so prophète Michée asara tënë ni, so na pekoni a hunda nga na awakua ti Nzapa ti laso ti duti na ni. Lo tene: “Azo kue atambela na iri ti anzapa ti ala, me fade e tambela na iri ti [Jéhovah] Nzapa ti e lakue lakue.”—Mi. 4:5.
AZO TI KPENGBA-LI
17. Na lege wa azo ti Israël ayeke tongana ‘sioni vigne ti ngonda’ na lê ti Jéhovah?
17 Mawa ni ayeke so, azo ti Israël aduti be-ta-zo pëpe na Nzapa ti ala, Jéhovah. Ala sara ye tongana ti ambeni mara so avoro anzapa so ala sara na keke nga na tênë. A sara ngu 2800 tongaso awe, prophète Osée atene: “Israël ayeke vigne ti pendere . . . lo sara si gbalaka ti lo awu mingi, . . . Ala yeke azo ti bê use; fade ngbanga atï na li ti ala.” (Os. 10:1, 2). Angu 150 tongaso na pekoni, Jérémie atene tënë so Jéhovah atene na azo ti lo so ayeke be-ta-zo ape, lo tene: “Mbi lu mo tongana vigne ti nzoni, tâ lê ni ti nzoni. A sara tongana nyen si mo kiri mo ga sioni, mo ga vigne ti ngonda? . . . anzapa ti mo so mo sara teti mo mveni, ala yeke na ndo wa? Zia ala londo tongana ala lingbi sö mo na lâ ti ye ti ngangu ti mo . . . azo ti Mbi agirisa Mbi.”—Jér. 2:21, 28, 32.
18, 19. (a) Tongana nyen la Jéhovah afa kozo awe so lo yeke soro ambeni fini zo ndali ti iri ti lo? (b) Article ti peko ayeke sara tënë na ndo ti nyen?
18 Azo ti Israël alë sioni lengo ndali ti so ala voro Jéhovah na lege ni ape. Ala ngbâ lani atémoin ti lo ape me ala voro ayanda. Tongaso, Jésus atene na akota zo ti nzapa ti aJuif ti ngoi ti lo so ayeke sara ye na handa, lo tene: “Fade a yeke zi royaume ti Nzapa na maboko ti ala, ti mû ni na mbeni mara nde so ayeke lë alengo ni.” (Mat. 21:43). Gi azo so ayeke na yâ ti “fini mbele” so Jéhovah asara tënë ti ala kozo awe na lege ti prophète ti lo Jérémie la alingbi ti duti na yâ ti fini mara so, so ti tene Israël ti yingo. Jéhovah ayeke te “fini mbele” na ala. Lo sara tënë so na ndo ti ala, lo tene: “Fade Mbi yeke Nzapa ti ala, na ala yeke azo ti Mbi.”—Jér. 31:31-33.
19 Na pekoni so azo ti Israël aduti be-ta-zo na Jéhovah pëpe, tongana ti so a fa ni kozo awe, lo soro Israël ti yingo ti duti azo ti lo na pekoni so a zingo Jésus na kuâ na lo kiri na yayu. Me azo wa la laso na ndo ti sese ayeke azo ti lo? Tongana nyen la azo so aye ti voro Nzapa alingbi ti hinga atâ wavorongo lo? Article ti peko ayeke sara tënë na ndo ti ahunda so.


c: text/html

text:
CHAPITRE 3
A dü mbeni zo so ayeke hon ti leke lege kozo
A DÜ JEAN BAPTISTE NGA A ZIA IRI NA NDO TI LO
ZACHARIE AFA KUA SO JEAN AYEKE SARA ANDE
Élisabeth aga nduru ti dü awe, na a sara nze ota tongaso awe la Marie angbâ na tere ti lo so. Me fadeso, lango ti kiringo ti Marie asi awe. Ti kiri na yanda-da ti lo na Nazareth, so ayeke na mbage ti nord ti ahoto ti Judée, a lingbi Marie asara mbeni yongoro voyage. Me ti lo, a ngbâ na lo nze omene tongaso ti tene lo nga kue lo dü mbeni molenge-koli.
Gi kete na peko ti so Marie ahon, Élisabeth adü. Azo kue ayeke na ngia ngbanga ti so lo dü nzoni nga molenge ni ayeke senge. Na ngoi so Élisabeth afa bébé ti lo ni na afami nga na avoizin ti lo, tere ti ala kue anzere.
Lani, Ndia so Nzapa amû na azo ti Israël afa so, tongana mbeni zo adü molenge-koli, lango miombe na pekoni, a lingbi a fâ lo na ganza nga a zia iri na ndo ti lo (Lévitique 12:2, 3). Ambeni atene so a lingbi a zia iri ti babâ ti lo Zacharie na ndo ti lo. Me, Élisabeth ake, lo tene: “Ên-ën! Iri ti lo ayeke Jean.” (Luc 1:60). Girisa ape so, ange Gabriel atene lani atene so a lingbi a zia iri ti molenge ni Jean.
Afami nga na avoizin ni ake na lo, na ala tene: “Zo oko na popo ti afami ti mo ayeke na iri so ape.” (Luc 1:61). Ala ngbâ asara maboko na Zacharie ti hunda lo wala lo ye ti lo ti tene a zia iri ti molenge ni nyen. Zacharie angbâ ahunda mbeni nduru lê ti keke na lo sara mbeti na ndo ni, lo tene: “Iri ti lo ayeke Jean.”—Luc 1:63.
Tâ gi na ngoi ni so, Zacharie akomanse ti sara tënë. Yanga ti Zacharie akanga lani ngbanga ti so lo dë kite na tënë so ange ni atene lani na lo, so fade Élisabeth ayeke dü ande mbeni molenge-koli. Me, tongana lo kiri lo komanse ti sara tënë, li ti avoizin ti lo kue akpe na ala yeke hunda tere ti ala atene: “Molenge so ayeke sara ande nyen na yâ ti gigi ti lo?” (Luc 1:66). Ala bâ maboko ti Nzapa na yâ ti fason so a zia na iri ti Jean.
Na pekoni, na ngoi so yingo vulu aga na ndo ti lo, Zacharie atene: “Zia a gonda Jéhovah Nzapa ti Israël, ngbanga ti so lo bi lê ti lo na mbage ti azo ti lo na lo zi ala. Nga, lo sara si mbeni ngangu sauveur ti e asigi na popo ti ahale ti David, wakua ti lo.” (Luc 1:68, 69). Tongana Zacharie atene “ngangu sauveur”, lo ye ti sara tënë ti Seigneur Jésus so a ga nduru ti dü lo awe. Zacharie atene so na lege ti Jésus, Nzapa ayeke zi ande ‘e na tïtî awato ti e, lo yeke mû na e pasa ti sara kusala ti lo sân mbeto, si e duti be-ta-zo nga e sara ye so ayeke mbilimbili na lê ti lo na lâ ti fini ti e kue.’—Luc 1:74, 75.
Me na ndo ti molenge ti lo, Zacharie atene: “Ti mo, kete molenge ni, a yeke iri mo ande prophète ti Lo so ayeke na nduzu na ndo ti aye kue, ndali ti so mo yeke hon kozo ti Jéhovah ti leke lege ti lo, nga ti fa na azo ti lo so lo yeke sö ala na lege so lo yeke pardonné siokpari ti ala, ngbanga ti so Nzapa ti e ayeke bâ mawa ti zo mingi. Ni la, e yeke bâ ande mbeni lumière so alondo na yayu si ayeke su tongana lumière ti ndapre, ti sara si azo so ayeke duti na yâ ti bingo nga na gbe ti dê ti kuâ awara lumière, nga ti fa na e lege ti siriri si e tambela dä.” (Luc 1:76-79). So tâ pendere prophétie!
Me na ngoi ni so, Marie, so ade asara mariage ape, asi ti lo na Nazareth awe. Nyen la ayeke passé ande, tongana azo kue ahinga so lo yeke na ngo?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mbeni mosoro so a wara ni na yâ ti gbâ ti asaleté
TONGANA mo pensé na ndo ti mbeni gbâ ti asaleté so a bungbi ni place oko, nyen la ayeke ga na li ti mo? Kite ayeke dä ape so a yeke nzere na mo ape ti bâ ni nga ti mä fion ni. Ni la, a yeke duti ande ngangu na mo ti pensé so mo lingbi ti wara mbeni ye ti ngere ngangu na yâ ti mara ti ndo ni so, na tapande mbeni tênë ti ngere ngangu.
Me, a sara ngu ngbangbo oko tongaso awe, a wara mbeni mosoro na mara ti ndo tongaso, na yâ ti gbâ ti asaleté. Mosoro ni so ayeke pëpe mbeni vrai tênë, me a yeke mbeni ye so ngere ni ayeke ngangu mingi. Mara ti mosoro wa la a wara ni lani so? So a wara ni so, a yeke kota ye mingi laso ngbanga ti nyen?
A WARA MBENI YE SO AZO AKU TERE TI ALA NA NI APE
Nduru na tongo nda ti ngu 1900, Bernard Grenfell nga na Arthur Hunt, so ayeke ambeni wandara ti université ti Oxford, ague na Égypte. Tongana ala si kâ, ala wara ambeni kete kete mbage ti apapyrus na yâ ti mbeni gbâ ti asaleté. Na pekoni, na ngu 1920, na ngoi so akamarade use so angbâ ti mû ngoi ti ala kue ti leke yâ ti aye so ala wara so, Grenfell avo ambeni kete kete kugbe-mbeti ni nde, so a wara ni na gbe ti sese na Égypte. Lo vo akugbe-mbeti ni so lani na yâ ti mbeni bibliothèque (The John Rylands Library) na Manchester, mbeni gbata ti Angleterre. Me, akoli so use kue akui lani kozo ti tene ala hunzi lekengo yâ ti ambeti ni.
A yeke Colin Roberts, so ayeke nga mbeni wandara ti université ti Oxford, la ahunzi lani tanga ti kua ni. Na ngoi so lo ngbâ ti leke yâ ti akete kete kugbe-mbeti ni so, lo wara mbeni papyrus so akono tongana mbeni carte d’identité. A sû mbeti ni na yanga ti Grec, na li ti lo akpe kue ti bâ so atënë ni so ayeke atënë so lo hinga ni nzoni. Na mbeni mbage ti lê ti mbeti ni, a yeke atënë so ayeke na Jean 18:31-33. Na mbeni mbage ni nde, a yeke ambeni tënë ti versê 37 nga na 38. Roberts aga ti bâ so ye so lo wara so ayeke mbeni mosoro la.
YE SO A SARA TI HINGA NA NGU TI MBETI NI
Roberts abâ so papyrus ni so adoit ti sara angu mingi awe. Me a sara ngu oke? Ti hinga ni, lo haka kode ti sungo mbeti ni so na ti ambeni ngbene kugbe-mbeti ni nde. Ye so lo sara so, a iri ni paléographie. * Kode ni so asara si lo wara kamême mbeni pensé na ndo ti ngu so mbeti ni asara. Me, lo ye ti duti sûr na ni. Ni la, lo sara foto ti kugbe-mbeti ni so, lo tokua ni na ambeni zo ota, so ala hinga ye nzoni mingi na ndo ti apapyrus, na lo hunda na ala ti fa na lo ngu ti mbeti ni so. Awandara ni so atene nyen na nda ni?
Na ngoi so awandara so agbu li na ndo ti akode ti sungo na kugbe-mbeti ni so nzoni awe, ala ota kue atene so a sû ni na ngu 125 tongaso, so ti tene angu bale-oko na ndo ni tongaso na peko ti kuâ ti bazengele Jean. Me, paléographie ayeke pëpe mbeni kode so zo alingbi ti duti sûr na ni kue, nga ambeni wandara atene so peut-être a sû mbeti ni so na mbeni ngoi so ayeke na popo ti ngu 100 ti ga na ni na ngu 200. Me atâa so kue, kete kugbe-mbeti so a wara ni lani so ayeke biani mbeni mbage ti ngbene kugbe-mbeti ti Mbeti ti Nzapa so ngu ni ahon ti atanga ni kue so a sû ândö na yanga ti Grec.
AYE SO KUGBE-MBETI SO AFA
Ngbanga ti nyen la kugbe-mbeti so, so na lê ni a wara mbage ti Évangile ti Jean dä so, ayeke kota ye mingi laso na lê ti azo so aye tënë ti Bible? A yeke ngbanga ti araison use tongaso. Kozoni kue, na bango kugbe-mbeti ni so, a mû lege na e ti hinga tâ tongana nyen la aChrétien ti ândö ayeke bâ lani na nene ni mingi atënë ti yâ ti Mbeti ti Nzapa.
Ngbanga ti nyen la kugbe-mbeti so, so na lê ni a wara mbage ti Évangile ti Jean dä so, ayeke kota ye mingi laso na lê ti azo so aye tënë ti Bible?
Ândö na ngoi ti abazengele, a yeke sigigi na ambeti na aforme use: mbeni ayeke rouleau, nga mbeni a iri ni codex. Ti rouleau, a yeke sara ni lani na amorceau ti papyrus wala ti poro ti tere ti nyama so a yeke collé ni wala a fü ni kue na yanga ti tere, si aga tongana mbeni yongoro kugbe-mbeti oko. A peut ti rulê kugbe-mbeti ni so wala a peut nga ti zi yâ ni. Mingi ni, a yeke sû mbeti gi na lê ti mbage ni oko.
Me, lo ti so Roberts awara ni lani so, a sû mbeti na lê ti ambage ni use kue. So aye ti fa so kugbe-mbeti ni so ayeke ti mbeni codex, me pëpe ti rouleau. A yeke sara lani codex na poro ti tere ti nyama wala na papyrus. A yeke bungbi ni na tere ti tere, na pekoni a fü ni ti tene a ga tongana ti mbeni buku.
Ngbanga ti nyen la codex ayeke nzoni ahon rouleau? Kozoni kue, aChrétien ti ândö ayeke awafango tënë ti Nzapa (Matthieu 24:14; 28:19, 20). Ala yeke fa tënë lani na ando kue so ala peut ti wara azo dä, so ti tene na ada ti azo ni, na yâ ti agara nga na ndo ti alege (Kusala 5:42; 17:17; 20:20). Ni la, ti wara Mbeti ti Nzapa na forme ti codex ni so ayeke yapu lani kua ni na ala mingi.
Codex amû nga lege lani na acongrégation nga na azo ti sara acopie ti Mbeti ti Nzapa ndali ti ala wani. A sû lani peko ti aÉvangile fani mingi, na kite ayeke dä ape so kode ni so asara si wungo ti aChrétien ague na li ni hio mingi.
Use ni, kugbe-mbeti so, so na lê ni a wara mbage ti Évangile ti Jean dä so, ayeke kota ye mingi laso ngbanga ti so afa na e tongana nyen la atënë ti yâ ti Bible so e yeke na ni ague biani oko na ti so a sû ândö. Atâa so na yâ ti kete kete mbage ti kugbe-mbeti ni so a yeke wara gi ambeni kete versê ti yâ ti Évangile ti Jean, atënë ti yâ ni ague oko na aye so e yeke diko laso na yâ ti Bible so e wani e yeke na ni. Kugbe-mbeti ni so afa nga na e so, atâa so azo akiri asû peko ti atënë ti yâ ti Bible fani mingi, atënë ti yâ ni achangé ape.
Tâ tënë, kugbe-mbeti ti Évangile ti Jean so ayeke gi mbeni oko ti gbâ ti akugbe-mbeti so afa so atënë ti yâ ti Bible ague oko na ati so a sû ni na tongo nda ni. Na yâ ti mbeni buku so asara tënë na ndo ti Bible (The Bible as History), Werner Keller atene: “Angbene [kugbe-mbeti] ni so ayeke mbeni kota ye so afa biani so atënë ti yâ ti Bible so e yeke na ni laso so ayeke tâ gi ti so a sû ni ândö so la.”
Tâ tënë, mabe ti aChrétien aluti pëpe na ndo ti aye so awandara ayeke wara. Ala mä na bê so a sû “atënë kue ti yâ ti Mbeti ti Nzapa . . . na gbe ti yingo ti Nzapa”. (2 Timothée 3:16). Me atâa so kue, bê ti e adë ti bâ so mosoro so a wara ni lani so afa tongana nyen la tënë so Bible atene, a sara angu mingi awe so, ayeke tâ tënë, so a tene: “Tënë ti yanga ti Jéhovah ayeke ngbâ kpu na kpu.”—1 Pierre 1:25.
^ par. 8 Tongana ti so mbeni mbeti (Manuscripts of the Greek Bible) so asara tënë na ndo ti akugbe-mbeti atene, paléographie “ayeke mbeni lege ti hinga ye na ndo ti kode so a sû na agere-mbeti ti ândö.” Tongana angu ayeke hon, akode ti sungo mbeti ayeke changé. Ni la, tongana a mû mbeni kugbe-mbeti ni a haka na ambeni ngbene mbeti ni nde, achangement ni so alingbi ti fa ngu so kugbe-mbeti ni asara.


text:
CHAPITRE 4
Jéhovah amû iri ti lo na nduzu
1, 2. Na lege wa Mbeti ti Nzapa ti fini dunia amû iri ti Nzapa na nduzu?
NA NDAPRE ti mardi lango 2 ti décembre ngu 1947, mbeni kete wungo ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu na so ayeke na Béthel ti Brooklyn (New York) ato nda ti mbeni kota kua. Kua ni so ayeke ti kiri peko ti Bible ni na yanga ti Anglais, na ngangu kua ni so aninga angu 12. Mo ye ti bâ, na dimanche lango 13 ti mars ngu 1960, ala hunzi ni. Nze ota na pekoni, na lango 18 ti juin ngu 1960, na ngoi ti mbeni kota bungbi na Manchester (Angleterre), Ita Nathan Knorr afa sigingo ti ndangba volume ti Bible Mbeti ti Nzapa ti fini dunia na yanga ti Anglais. Ye so amû ngia mingi na aita so aga. Ita Knorr afa na gigi biani nzerengo tere ti azo kue so aga, na ngoi so lo tene: “Laso ayeke mbeni lango so awakua ti Jéhovah na ndo ti sese mobimba ayeke duti gi na ngia.” Mbeni kota ye so asara si fini Bible so ayeke nde mingi na azia ngia na bê ti awakua ti Jéhovah, ayeke so iri ti Nzapa asigigi dä fani mingi.
2 A zi iri ti Nzapa na yâ ti mingi ti ambeni Bible. Me awakua ti Jéhovah so a soro ala ti gue na yayu adö sese lani na mayele so Satan asigigi na ni ti tene azo agirisa iri ti Nzapa biani biani so. Na yâ ti atënë ti tongo nda ni ti Bible Mbeti ti Nzapa ti fini dunia so asigigi lani na ngu 1960, a tene: “Kota ye so a hinga Bible so na ni ayeke so a kiri na iri ti Nzapa tâ na place ni so a doit fade ti duti dä.” Na yâ ti Bible Mbeti ti Nzapa ti fini dunia, iri ti Jéhovah asigigi na yâ ni ahon 7 000. Ti tâ tënë ni, Bible so amû na nduzu mingi iri ti Babâ ti e so ayeke na yayu: Jéhovah.
3. (a) Nyen la awakua ti Jéhovah aga ti hinga na ndo ti nda ti iri ti Nzapa? (b) Nda ti tënë so ayeke na Exode 3:
3 Kozo, aWamandango Bible apensé lani atene so nda ti iri ti Nzapa ayeke “MBI YEKE SO MBI YEKE”. (Ex. 3:14). Tongaso, Tour ti Ba Ndo ti lango 1 ti janvier ngu 1926 asara tënë so, a tene: “Nda ti iri Jéhovah aye ti tene . . . lo so ayeke na komansema ape nga kongo nda ti lo ayeke dä ape.” Me ti si na ngoi so komite so akiri peko ti Mbeti ti Nzapa ti fini dunia ato nda ti kua ti lo, Jéhovah amû maboko na awakua ti lo ti hinga so nda ti iri ti lo aye gi ti tene pëpe so lo yeke gi dä lakue, me a ye mbilimbili ti tene so lo yeke mbeni Nzapa so ayeke na aye so lo ye ti sara nga lo yeke sara kua lakue. Ala ga ti hinga so nda ti iri ti Jéhovah aye ti tene: “Lo so asara si ye aga mbeni ye wala ye abâ gigi.” Biani, Jéhovah asara si dunia, azo nga na anyama abâ gigi, na lo ngbâ lakue ti sara si ye so bê ti lo aye aga tâ ye. Me a yeke kota ye ti mû iri ti Jéhovah na nduzu mingi tongaso? Tongana nyen la e nga kue e lingbi ti mû iri so na nduzu?
Iri ti Nzapa aga nzoni-kue
4, 5. (a) Tongana e sambela e tene: “Zia iri ti mo aga nzoni-kue”, andâ e yeke hunda nyen la? (b) Jéhovah ayeke sara ande si iri ti lo aga nzoni-kue tongana nyen? Lo yeke sara ande ni na ngoi wa?
4 Jéhovah aye si a mû iri ti lo na nduzu. Kozo ye so agbu bê ti lo ayeke ti sara si iri ti lo aga nzoni-kue; a sigigi polele na yâ ti kozo tënë ti yâ ti tapande ti sambela so Jésus afa na adisciple ti lo so, a tene: “Zia a sara si iri ti mo aga nzoni-kue.” (Mat. 6:9). Me tongana e yeke sambela tongaso, e yeke hunda na lo ti sara nyen?
5 Tongana ti so e bâ na Chapitre 1 ti buku so, mbeni oko ti aye ota so Jésus afa na adisciple ti lo ti hunda na yâ ti sambela so ayeke: “Zia a sara si iri ti mo aga nzoni-kue.” Tënë so ague oko na ye so Jéhovah aye ti sara. Tanga ti aye ni use ayeke so: “Zia Royaume ti mo aga. Zia a sara ye so bê ti mo aye.” (Mat. 6:10). Gi tongana ti so e hunda na Jéhovah ti sara mbeni ye si Royaume ti lo aga na ti sara ye so bê ti lo aye, e yeke hunda nga na lo ti sara mbeni ye si iri ti lo aga nzoni-kue. So aye ti tene so e yeke voro tere na Jéhovah ti tene lo wani lo sara mbeni ye ti zi asioni tënë kue so a tene ti buba na iri ti lo ngbene ye na ngoi ti kengo yanga na Éden. Jéhovah ayeke sara ande ye alingbi na sambela ni so? En, teti lo tene: “Fade Mbi sara si kota iri ti Mbi aga nzoni-kue, iri ti Mbi so aga sioni na popo ti amara.” (Ézéch. 36:23; 38:23). Na ngoi so Jéhovah ayeke zi aye ti sioni kue na Harmaguédon, fade lo yeke sara si iri ti lo aga nzoni-kue na lê ti a-ange nga na azo kue.
6. Nyen la e lingbi ti sara ti tene iri ti Nzapa aga nzoni-kue?
6 Ngbene ye giriri ti ga na ni, Jéhovah amû lege na awakua ti lo ti sara nga si iri ti lo aga nzoni-kue. Tâ tënë, iri ti Nzapa ayeke nzoni-kue awe na e lingbi ti sara mbeni ye mingi ti hon so ape. Tongaso, tongana nyen la e lingbi ti sara si iri ti lo ni aga nzoni-kue? Prophète Ésaïe atene: “E sara si iri ti L’Éternel [wala “Jéhovah,” FD] Ti Sabaoth aga nzoni-kue.” Nga, Jéhovah wani atene tënë so na ndo ti azo ti lo, lo tene: ‘Fade ala sara si iri ti Mbi aga nzoni-kue, . . . na fade ala kpe mbeto ti Nzapa ti Israël.’ (És. 8:13; 29:23). Tongaso, e yeke sara si iri ti Nzapa aga nzoni-kue na lege so e yeke bâ so iri ni ayeke nde nga ayeke na nduzu na ndo ti tanga ti airi kue. Nga, e yeke ne iri ni so nga e yeke mû maboko na ambeni zo ti bâ iri ni so tongana iri so ayeke nzoni-kue. E yeke fa so e ne iri ti Nzapa mingi tongana e hinga so Jéhovah la ayeke Gbia ti e na e yeke nduru ti mä yanga ti lo na bê ti e kue.
A leke ala ti tene iri ti Nzapa aduti na ndo ti ala nga ti gonda ni
7, 8. (a) A zia iri ti Jéhovah na ndo ti awakua ti lo hio ape ngbanga ti nyen? (b) Nyen la e yeke gue ti bâ fadeso nyen?
7 A yeke ngbene ye na ngu 1879 la awakua ti Jéhovah akomanse ti zia iri ti Nzapa na yâ ti ambeti ti ala. Na tapande, a yeke wara iri ti Jéhovah na yâ ti Tour ti Ba Ndo ti août ngu 1879 nga na yâ ti mbeni mbeti ti bia ti e (Songs of the Bride) so asigigi na oko ngu ni so. Me ye ni akpa mo bâ mo tene kozoni ti tene Jéhovah amû lege na awakua ti lo ti zia iri ti lo na ndo ti ala, lo ye si ala sara ye alingbi na aye so lo hunda na azo so ayeke wara kota pasa ni so. Jéhovah aleke lani akozo Wamandango Bible so tongana nyen ti ga azo so iri ti lo ayeke na ndo ti ala?
8 Ti londo na ngu 1879 ti si na ngu 1931, e bâ tongana nyen la Jéhovah amû lege na awakua ti lo ti bâ mbilimbili ndani so ayeke kota ye ti hinga tâ tënë na ndo ti iri ti lo. Zia e bâ gi ambeni tapande ni ota.
9, 10. (a) Ngbanga ti nyen akozo Tour ti Ba Ndo asara tënë mingi gi na ndo ti Jésus? (b) Ti londo na ngu 1919 ti ga na ni, nyen la awakua ti Jéhovah ato nda ti sara? Ye ti pekoni ayeke so wa? (Bâ encadré “ Tour ti Ba Ndo amû iri ti Nzapa na nduzu.”)
9 Kozoni, awakua ti Jéhovah aga ti bâ so a lingbi ala ne iri ti Nzapa mingi. Akozo Wamandango Bible apensé ti ala lani so sandaga ti Jésus la ayeke ye so ayeke kota mingi ahon tanga ti afango ye kue ti yâ ti Bible. Ndani la, mingi ni Tour ti Ba Ndo ayeke sara gi tënë na ndo ti Jésus. Na tapande, gi na yâ ti kozo ngu so Tour ti Ba Ndo asigigi na ni, a yeke wara iri “Jésus” mingi na yâ ni ahon iri “Jéhovah”. Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti mars ngu 1976 afa so akozo Wamandango Bible ‘amû lani nengo na Jésus ahon ndo ni.’ Me tongana ngoi ayeke hon, Jéhovah amû maboko na ala ti bâ so Bible ane iri ti Nzapa mingi ahon ye kue. So ala ga ti hinga ni tongaso asara nyen na ndo ti ala? Oko article ti Tour ti Ba Ndo ni so afa so ti londo na ngu 1919 ti ga na ni, awakua ti Jéhovah “ato nda ti mû nengo mingi na Jéhovah, Babâ ti Messie ni, ahon ti kozo.” Tongaso, ti londo na ngu 1920 ti si na ngu 1929, a yeke wara iri “Jéhovah” ahon 6 500 na yâ ti Tour ti Ba Ndo.
10 So ala mû nengo na iri ti Jéhovah tongana ti so lo ye, aWamandango Bible afa lani so ala ye iri ni so mingi. Legeoko tongana ti Moïse ândö, ala nga ala komanse ti “tö mbela na iri ti Jéhovah.” (Deut. 32:3; Ps. 34:3, FD). Ni la, tongana ti so a sara tënë ni kozo awe na yâ ti Mbeti ti Nzapa, Jéhovah abâ so ala ye iri ti lo mingi, tongaso lo sara nzoni bê na ala.
11, 12. (a) Kete na peko ti ngu 1919, ambeti ti e ato nda ti sara tënë mingi na ndo ti nyen? (b) Jéhovah agboto lani lê ti awakua ti lo na ndo ti nyen? Ngbanga ti nyen?
11 Use ni, atâ Chrétien ahinga mbilimbili kusala wa la Jéhovah ahunda na ala ti sara. Kete na peko ti ngu 1919, yingo ti Jéhovah apusu aita-koli so a soro ala ti gue na yayu na so ayeke mû li ni lani so, ti hasa yâ ti prophétie ti Ésaïe. Tongaso, ambeti ti e ato nda ti sara tënë mingi na ndo ni. Ngbanga ti nyen changement so ayeke lani tongana “kobe” so a mû ni “na ngoi ni so alingbi”?
12 Kozo na ngu 1919, Tour ti Ba Ndo ahasa lâ oko pëpe yâ ti atënë ti prophète Ésaïe so atene: “L’Éternel [wala “Jéhovah,” FD] atene, I yeke atémoin ti Mbi, boi ti Mbi so Mbi iri lo.” (Diko Ésaïe 43:10-12.) Me kete na peko ti ngu 1919, ambeti ti e akomanse ti gboto lê mingi na ndo ti atënë ti Ésaïe so, na ti wa aChrétien kue so a soro ala ti gue na yayu ti bi tere ti ala na yâ ti kua so Jéhovah amû na ala, so ayeke ti fa tënë na ndo ti lo tongana atémoin ti lo. Tongaso, gi ti londo na ngu 1925 ti si na ngu 1931, a hasa yâ ti chapitre 43 ti mbeti ti Ésaïe so fani 57 na yâ ti ambeni numero ti Tour ti Ba Ndo, na numero ni oko oko afa so atënë ti Ésaïe so abâ atâ Chrétien. Na yâ ti angu ni so, e lingbi ti tene so Jéhovah ayeke gboto lê ti awakua ti lo na ndo ti kua so ala doit ti sara. Lo sara tongaso ti “bâ wala ala lingbi na kua ni”. (1 Tim. 3:10). Kozo si a zia iri ti Nzapa na ndo ti aWamandango Bible ni, kusala ti ala adoit ti fa na Jéhovah so ala yeke biani atémoin ti lo.
13. Atapande wa na yâ ti Bible afa so ye so agbu bê ti Jéhovah mingi ayeke ti sara si iri ti lo aga nzoni-kue?
13 Ota ni, awakua ti Jéhovah aga ti hinga nene ti sarango si iri ti Nzapa aga nzoni-kue. Ti londo na ngu 1920 ti si na ngu 1929, ala ga ti bâ so ye so agbu bê ti Jéhovah ahon tanga ti aye kue ayeke ti sara si iri ti lo aga nzoni-kue. Bible azi nda ti tënë so tongana nyen? Zia e bâ atapande use na yâ ti Bible. Kota raison wa la apusu lani Nzapa ti zi azo ti Israël na Égypte? Lo fa ni, lo tene: “A yeke . . . ti fa iri ti Mbi na gigi na sese kue.” (Ex. 9:16). Nga, na ngoi so azo ti Israël asara lani kpengba-li na Jéhovah, nyen la asara si lo bâ mawa ti ala na lo futi ala pëpe? Jéhovah akiri atene: “Mbi sara ye teti iri ti Mbi, si iri ti Mbi aga sioni na lê ti amara pëpe.” (Ézéch. 20:8-10). Nyen la aWamandango Bible amanda na ndo ti atapande so nga na ambeni nde?
14. (a) Ti londo na ngu 1925 ti si na ngu 1929, aWamandango Bible aga ti hinga nyen lani? (b) Ye so ala hinga so asara nyen na ndo ti bango ndo ti ala na mbage ti kusala ti fango tënë? (Bâ encadré “ Mbeni kpengba raison so apusu e ti fa tënë.”)
14 Ti londo na ngu 1925 ti si na 1929, awakua ti Jéhovah aga ti hinga nda ti tënë so prophète Ésaïe asû lani a sara ngu 2 700 awe so. Ésaïe asara tënë ti Jéhovah, lo tene: ‘Mo fa lege na azo ti Mo, ti sara si Mo wara iri ti gloire teti Mo mveni.’ (És. 63:14). A-Wamandango Bible aga ti hinga so, ye so ayeke kota ye ayeke pëpe tënë ti salut ti zo, me a yeke tënë ti sarango si iri ti Nzapa aga nzoni-kue (És. 37:20; Ézéch. 38:23). Na ngu 1929, buku Prophétie (na Anglais) atene tënë so: “Iri ti Jéhovah la ayeke kota ahon tanga ti atënë kue na yâ ti dunia.” Fini gbungo nda ti ye so akiri apusu awakua ti Jéhovah ti fa tënë ti lo mingi nga ti ke atënë ti mvene kue so a bi na ndo ti iri ti lo.
15. (a) Ti si na ngu 1930, awakua ti Jéhovah ahinga mbilimbili awe aye wa? (b) Ngoi alingbi awe ti sara nyen?
15 Ti si na ngu 1930, awakua ti Jéhovah ahinga mbilimbili awe nene ti iri ti Jéhovah, ala hinga nga mbilimbili awe kusala wa la lo mû na ala ti sara nga ala hinga nzoni mingi awe tënë so ayeke kota ahon tanga ti atënë kue. Fadeso, ngoi ni alingbi awe ti tene Jéhovah amû pasa na awakua ti lo ti zia iri ti lo na ndo ti ala. Ti mû lege na e ti hinga tongana nyen la ye ni apasêe lani, zia e bâ ambeni ye so asi ândö giriri.
Jéhovah asoro “mbeni bungbi ti azo ndali ti iri ti lo”
16. (a) Mbeni kpengba ye so Jéhovah asara ti mû iri ti lo na nduzu ayeke nyen? (b) Kozo, azo wa la a soro ala ndali ti iri ti Nzapa?
16 Mbeni kpengba ye so Jéhovah asara ti mû iri ti lo na nduzu ayeke so lo soro mbeni bungbi ti azo na ndo ti sese ge ti tene iri ti lo aduti na ndo ti ala. Ti londo na ngu 1513 kozo ti Christ ti ga na ni, azo ti Israël lani la ayeke azo ti Jéhovah (És. 43:12). Me ala sara ye ague nde na mbele so ala te lani na Nzapa, si na ngu 33, yâ ti pendere songo so ala yeke na ni na Nzapa afâ. Kete na pekoni, Jéhovah “abi lê ti lo . . . na mbage ti azo ti amara ti soro na popo ti ala mbeni bungbi ti azo ndali ti iri ti lo.” (Kus. 15:14). Fini mara so Jéhovah asoro ni so, a iri ni “Israël ti Nzapa”; adisciple ti Christ so a soro ala ti gue na yayu na so alondo na amara nde nde si ayeke na yâ ni.
17. Satan awara lege ti sara nyen na mayele?
17 Na ngu 44 tongaso, Nzapa asara si a iri adisciple ti Christ, “aChrétien.” (Kus. 11:26). Na tongo nda ni kâ, iri ni so akangbi ala na tanga ti abungbi ti nzapa ndali ti so ala so iri ni so ayeke na ndo ti ala ayeke lani gi atâ Chrétien (1 Pi. 4:16). Ye oko, tongana ti so Jésus afa lani na yâ ti toli ti ablé na asioni pere, Satan awara lege ti sara ye na mayele ti tene iri “Chrétien” ni so andu aChrétien ti wataka nga kue. Ni la, teti angu mingi, a yeke ngangu ti hinga kangbi so ayeke na popo ti atâ Chrétien na aChrétien ti wataka. Me ye ni akomanse ti changé na ngoi ti “kongo lê ti kobe” so ato nda ni na ngu 1914. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so a-ange akomanse lani ti kangbi popo ti atâ Chrétien na aChrétien ti wataka ni.
18. Nyen la amû lani maboko na aita ti bâ so a lingbi ala wara mbeni iri nde?
18 Na peko ti so a soro mbeni ngbâa be-ta-zo a zia lo na ndo ti awakua ti Jéhovah na ngu 1919 awe, Jéhovah amû maboko na ala ti hinga kua so lo mû na ala ti sara. Hio, ala bâ so kusala ti fango tënë da na da akangbi ala na aChrétien ti wataka. Gi so ala gbu nda ti ye so awe, yeke yeke ala ga ti bâ so iri “aWamandango Bible” afa kangbi ni so kue ape. Ala ga ti bâ so kota kua so Nzapa aku na mbage ti ala ti sara ayeke gi ti manda Bible pëpe me ti fa tënë ti lo nga ti mû iri ti lo na nduzu. Tongaso, iri wa la ayeke lingbi biani na kua so ala yeke sara so? A kiri tënë na hunda so na ngu 1931.
19, 20. (a) Pendere tënë wa la Ita Rutherford atene ni na yâ ti diskur ti lo na kota bungbi ti ngu 1931? (b) Bê ti aita ayeke lani tongana nyen na mango fini iri so e mû so?
19 Na juillet ngu 1931, aWamandango Bible 15 000 tongaso aga na Columbus, Ohio (États-Unis) ti sara mbeni kota bungbi. Na ngoi so ala bi lê ti ala na ndo ti mbeti-kapa ti kota bungbi ni, li ti ala akpe ti bâ so a sû na ndo ni akota gere-mbeti use: J na W. Ala hunda tere ti ala atene: ‘A ye ti tene nyen la?’ Ambeni mingi asigigi na atënë nde nde ti gi ti fa ndani. A si na dimanche lango 26 ti juillet, Ita Joseph Rutherford adiko peko ti pendere mbage ti tënë ti mungo yanga so: “Iri so e ye si azo ahinga e fadeso na ni na ala iri e na ni ayeke iri Témoin ti Jéhovah.” A yeke na ngoi ni so la azo kue so aga lani ahinga nda ti JW ni so; ndani aye ti tene aTémoin ti Jéhovah (na Anglais, Jehovah’s Witnesses); iri ni so alondo na atënë so ayeke na Ésaïe 43:10.
20 Ti fa so ala yeda na tënë ti yâ ti diskur so, aita apika maboko a ninga. Na radio, azo mingi na ndo ti sese mobimba amä go ti pikango maboko ti aita na Columbus. Ita Ernest Barber na wali ti lo Naomi so ayeke ti ala lani na Australie atene: “Na ngoi so aita ayeke pika maboko ti ala kâ na Amerika, aita ti Melbourne alondo na nduzu na ala pika maboko ti ala nga a ninga. E yeke girisa ye so lâ oko ape.” *
A ngbâ ti mû iri ti Nzapa na nduzu na ndo ti sese kue
21. Tongana nyen la fini iri ni so akiri apusu aita ti fa tënë mingi?
21 So fadeso a iri awakua ti Jéhovah atene “aTémoin ti Jéhovah” akiri apusu ala lani ti fa tënë mingi. Ita Edward Grimes na wali ti lo Jessie, so ala yeke lani apionnier na États-Unis, ayeke lani dä na kota bungbi ti Columbus na ngu 1931 so. Ala tene: “Na guengo ni kâ e yeke aWamandango Bible, me na kiringo ni e ga aTémoin ti Jéhovah. Bê ti e anzere lani mingi ti hinga so e wara fadeso awe mbeni iri so ayeke mû maboko na e ti sepela iri ti Nzapa.” Na peko ti kota bungbi ni, ambeni ita awara mbeni fini kode ti sepela iri so. Na tongo nda ti fango tënë na azo, ala yeke mû na ala mbeni carte so a sû tënë so na lê ni: “Mbi yeke Témoin ti JÉHOVAH na mbi yeke fa tënë ti Royaume ti JÉHOVAH Nzapa ti e.” Ti tâ tënë ni, awakua ti Jéhovah apika lani kate ndali ti so iri ti Jéhovah ayeke na ndo ti ala, na ala yeke lani nduru nduru ti fa nda ti iri ti lo na azo na ndo kue.
“Na guengo ni kâ e yeke aWamandango Bible, me na kiringo ni e ga aTémoin ti Jéhovah””
22. Nyen la afa so iri ti “Témoin ti Jéhovah” asara si e yeke nde?
22 A sara angu mingi awe la Jéhovah apusu aita so a soro ala ti gue na yayu ti mû iri so azia ala nde. Ngbene ye na ngu 1931, eskê Satan awara lege ti sara si azo ahinga pëpe atâ wakua ti Nzapa? Lo wara lege ti sara si azo abâ e tongana tanga ti abungbi ti nzapa? Ên-ën. Iri ti e ti Témoin ti Jéhovah so akiri asara si azo abâ so e yeke tâ nde mingi. (Diko Michée 4:5; Malachie 3:18.) Biani, so e la iri ti Nzapa ayeke na ndo ti e asara si laso tongana mbeni zo adi iri ni so mingi na yanga ti lo, hio azo ayeke tene so Témoin ti Jéhovah la. Biani, abungbi ti nzapa ti wataka so ayeke tongana mbeni hoto akanga lê ti azo pëpe ti bâ so tâ lege ti vorongo Nzapa ni ayeke dä. Jéhovah asara si a duti ‘na li ti tanga ti ahoto kue’. (És. 2:2). Laso, a mû tâ vorongo nga na iri ti Jéhovah so ayeke nzoni-kue na nduzu mingi.
23. Psaume 121:5 afa na e tâ tënë wa na ndo ti Jéhovah so akiri akpengba e?
23 Ti hinga so Jéhovah ayeke bata e na gbele aye ti ngangu so Satan ayeke ga na ni na ndo ti e laso nga na yâ ti angoi so ayeke ga, a sara si e kiri e kpengba (Ps. 121:5). Ndani la e yeke na oko bibe ti mbeni zo ti sungo psaume so atene: “Ngia ayeke na mara so Jéhovah ayeke Nzapa ti ala, azo so lo soro ala ti ga ye ti lo wani.”
^ par. 20 Ti hinga tongana nyen la a sara kua na radio so ândö, bâ Chapitre 7 ti buku so, na lembeti 72-


text:
Pasi ayeke hunzi ande la?
Ti mo . . .
a yeke hunzi?
a yeke hunzi ape?
mo hinga ape?
YE SO BIBLE ATENE
“Nzapa . . . ayeke mbô ngu ti lê kue na lê ti ala, kuâ ayeke duti ande dä mbeni pëpe; mua, wala toto, wala pasi ayeke duti dä mbeni pëpe.”
TËNË SO ABÂ MO TONGANA NYEN?
Mo yeke hinga biani so Nzapa la ayeke na gunda ti akpale ti e ape.
Bê ti mo ayeke dë ti hinga so Nzapa ahinga pasi ti e na mawa ti e asara lo.
Mo yeke duti na beku so apasi kue ayeke hunzi ande.
E LINGBI TI YEDA BIANI NA YE SO BIBLE ATENE?
En, ndali ti ambeni raison use tongaso:
Pasi nga na sarango ye ti kirikiri ayeke aye so Nzapa aye oko ape. Lani tongana “azo . . . asara ngangu” na amolenge ti Israël si ala bâ pasi mingi, Bible atene so vundu asara Jéhovah Nzapa.
—aJuge 2:18, La Sainte Bible en sango.
Azo so ayeke sara sioni na amba ti ala, bê ti Nzapa ake ala. Na tapande, Bible atene so “maboko so asa mênë ti azo ti mbilimbili” ayeke tâ sioni na lê ti lo.
—aProverbe 6:16, 17.
Tënë ti e oko oko kue agbu bê ti Nzapa. Gi azo si “ahinga kobela ti ala na vundu ti ala mveni” ape, Jéhovah nga kue ahinga ni.
—2 Chronique 6:29, 30.
Na lege ti Royaume ti lo, Jéhovah aga nduru ti hunzi pasi ti azo oko oko kue (Matthieu 6:9, 10). Me ti fadeso, lo yeke dë bê ti azo so ayeke gi lo na bê ti ala oko.
—Kusala 17:27; 2 aCorinthien 1:3, 4.
BÂ TËNË SO
Nzapa azia si azo ayeke bâ pasi ngbanga ti nyen?
Kiringo tënë ni ayeke na AROMAIN 5:12 nga na 2 PIERRE 3:9.
TI HINGA AMBENI TËNË
Ngbanga ti nyen Nzapa azia lege na aye ti sioni nga na pasi?
Sioni abâ gigi tongana nyen, na ndali ti nyen si Nzapa azia lege na ni juska laso? Pasi ayeke hunzi ande la?


text:
1Mbi kangba, mbi tokua mbeti so na kota Wali so Nzapa a soro lo Ambeni zo abaa atene, 2ngbanga ti so taa-tënë ayeke na be ti e si taa-tënë ni ayeke ngba ande na popo ti e kpu na kpu. 3Ayeke nzoni Nzapa Babâ na Molenge ti lo Jésus Christ asara nzoni be na e, ala baa mawa ti e si ala mu na e siriri titene taa-tënë na ndoye aduti na popo ti e! 4Be ti mbi ayeke na ngia mingi, ngbanga ti so mbi baa lani ambeni molenge ti mo so ayeke sara ye gi na lege ti taa-tënë, ala yeke sara ye alingbi na tënë ti ndia so Babâ amu na e. 5Fadeso, mbi hunda na mo, kota Wali, titene e kue e ye tere na popo ti e. Ye so mbi su na mo na mbeti ayeke mbeni fini tënë ti ndia pepe, me tënë ti ndia so e yeke na ni, ngbene ye na tongo nda ni. 6Ndoye ayeke so: sarango ye alingbi na atënë ti ndia ti Nzapa. Ala baa, gi oko tënë ti ndia so laa ala ma ni, ngbene ye na tongo nda ni. Tënë ti ndia ni ayeke titene ala duti na lege ti ndoye. 7Azo ti mvene asi singo, ala mu ndö ti dunia kue; ala yeke tene na azo atene, Jésus Christ amu ando tere ti zo pepe. Lege so ala yeke hinga na zo ti mvene, Wato ti Christ laa. 8Ala sara hange! Tongaso, fade ye ti peko ti kua ti e agirisa na maboko ti ala pepe, me ala wara futa ti kua ti ala kue. 9Zo so kue azia mbeni tënë nde na ndö ti tënë so Christ afa si lo ngba na lege ti tënë ni pepe, andaa lo ke Nzapa awe. Zo so angba na lege ti tënë so Christ afa, andaa lo yamba Babâ na Molenge ti lo awe. 10Tongana mbeni zo asi na ala si lo fa mbeni tënë nde, ala yamba lo na da ti ala pepe, ala tene nga na lo pepe: “Nzoni gango!” 11Zo so atene na lo: “Nzoni gango!”, andaa lo yeda na asioni sarango ye ti zo ni awe. 12Mbi yeke na atënë mingi ti tene na ala, me mbi ye ti mu keke ti mbeti ti su atënë ni na le ti mbeti pepe. Biani, mbi ye ti si na ndo ti ala titene mbi na ala, e tene tënë na yanga si ngia ti e alingbi kue. 13Amolenge ti ita ti mo ti wali, lo so Nzapa asoro lo abara mo.
Copyright
Learn More


text:
MBAGE 7
Azendo ti Royaume ni: A sara ye kue aga fini
MO FÂ mbeni lê ti keke, mo mä fion ni, na pekoni mo zia ni na yâ ti sakpa so ambeni lê ni ayeke dä awe. A ninga awe la mo yeke sara kua ni so, me mo woko pëpe. Mama ti mo ayo na tere ti keke ni ape, lo yeke sara kua na ngia nga lo yeke sara lisoro na ambeni zo ti sewa ti ala nga na akamarade ti ala so ayeke mû maboko na ala na yâ ti kua ni.
E hinga so, mara ti ngoi tongaso aga nduru ti si awe. E hinga ni ngbanga ti so azendo ti Nzapa ayeke ga tâ tënë lakue. Na yâ ti mbage so, e yeke bâ tongana nyen la ambeni zendo ti Royaume ni ayeke ga tâ tënë na yâ ti ngoi kete, so ayeke gue ti si na bira ti Harmaguédon. E yeke bâ nga ambeni zendo ti Royaume ni so ayeke ga tâ tënë na pekoni. So nzerengo tere si e yeke wara ande ti bâ ngoi so, na yâ ni, Royaume ti Nzapa asara kua na ndo ti sese kue, ti sara si ye kue aga fini!
NA YÂ TI MBAGE SO
CHAPITRE 21
Royaume ti Nzapa afuti awato ti lo
Mo lingbi ti leke tere ti mo laso ndali ti bira ti Harmaguédon.
CHAPITRE 22
Royaume ni ayeke sara ande ye so bê ti Nzapa aye na ndo ti sese
Mo lingbi ti hinga biani tongana nyen so azendo ti Jéhovah ayeke ga tâ tënë?


text:
Sara na Nzapa be-ta-zo atâa mo tingbi na “aye ti vundu mingi”
“A lingbi e hon na yâ ti aye ti vundu mingi si e lï na yâ ti royaume ti Nzapa.”
1. Ngbanga ti nyen bê ti awakua ti Jéhovah adö ape tongana ala wara aye ti ngangu?
BÊ TI mo adö ti hinga so e yeke ku ti tingbi na “aye ti vundu mingi”, wala aye ti ngangu, kozo ti tene e wara futa ti e so ayeke fini ti lakue lakue? Peut-être bê ti mo adö ape. Atâa tongana mo ga Témoin ti Jéhovah ade ti ninga ape wala aninga awe, mo hinga so na yâ ti dunia ti Satan zo kue ayeke ku ti wara aye ti ngangu.
2. (a) Nde na akpale so e yeke wara ndali ti so e yeke na siokpari na tere ti e, aChrétien ayeke wara nga mbeni ye ti ngangu wa? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.) (b) Zo wa la ayeke na peko ti aye ti ngangu so e yeke wara? E hinga ni tongana nyen?
2 Nde na akpale so ayeke “si ka na azo kue”, so ti tene akpale so e yeke wara ndali ti so e yeke na siokpari na tere ti e, aChrétien ayeke wara nga mbeni ye ti ngangu nde (1 aCor. 10:13). A yeke ye ti ngangu wa? A yeke kota ye ti ngangu so a yeke sara na ala ndali ti so ala ye ti ngbâ ti bata andia ti Nzapa lakue. Jésus atene na adisciple ti lo, lo tene: “Mbeni ngbâa ayeke kota ahon wa ti lo pëpe. So azo ni asara ye ti ngangu na mbi, ala yeke sara ande ye ti ngangu na ala nga.” (Jean 15:20). Zo wa la ayeke na peko ti sarango ye ti ngangu so? A yeke Satan, so Bible afa lo tongana mbeni bamara so ayeke toto” na so ayeke gi awakua ti Jéhovah ‘ti te ala.’ (1 Pi. 5:8). Satan ayeke sara kusala na alege kue ti gi ti tene adisciple ti Jésus aduti be-ta-zo mbeni pëpe. Bâ ye so asi lani na bazengele Paul.
A SARA YE TI NGANGU NA PAUL NA GBATA TI LYSTRE
3-5. (a) Ye ti ngangu wa a sara na Paul na gbata ti Lystre? (b) Na lege wa tënë so lo tene na ndo ti aye ti vundu so ayeke ga ande akpengba zo?
3 A sara ye ti ngangu fani mingi na Paul ndali ti mabe ti lo (2 aCor. 11:23-27). A sara mbeni ye ti ngangu ni na lo na gbata ti Lystre. Na peko ti so Paul asava mbeni koli so adü lo na bubango gere, azo abâ atene Paul na kamarade ti lo Barnabas ayeke anzapa na ala komanse ti voro ala. Paul na Barnabas ahunda na gbâ ti azo so tere ti ala anzere mingi so ti voro ala ape. Me kete na pekoni, aJuif so ayeke awato ti ala asi na ala tene tënë ti mvene na azo ni ti handa ala. Hio tongaso ye ni aga nde! Azo ni akomanse ti bo Paul na tênë nduru na kuâ.
4 Na peko ti so Paul na Barnabas ahunzi vizite ti ala na Derbé ala “kiri na Lystres, na Iconium nga na Antioche, ala kpengba âme ti adisciple ni na ala wa ala mingi ti ngbâ na yâ ti mabe nga ala tene: ‘A lingbi e hon na yâ ti aye ti vundu mingi si e lï na yâ ti royaume ti Nzapa.’” (Kus. 14:21, 22). Na mango tënë ni so, a kpa mbeni ye so ahon gbungo li ti zo. Tënë so a tene ti “hon na yâ ti aye ti vundu mingi” ayeke mbeni tënë so akpa mbeni ye ti mungo vundu na zo me pëpe tënë ti mungo ngangu na zo. Me tongana nyen Paul na Barnabas alingbi ti ‘kpengba adisciple’ na tenengo na ala so ala yeke wara aye ti vundu mingi?
5 E lingbi ti wara kiringo tënë ni tongana e gi nda ti tënë ti Paul so nzoni. Lo tene gi pëpe: “A lingbi e gbu ngangu na yâ ti aye ti vundu mingi.” Me, lo tene: “A lingbi e hon na yâ ti aye ti vundu mingi si e lï na yâ ti royaume ti Nzapa.” Tongaso, Paul akpengba adisciple ni na lege so lo gboto lê ti ala na ndo ti ye ti nzoni so ala yeke wara tongana ala ngbâ ti duti be-ta-zo. Tënë so lo tene na ala so ayeke gi senge tënë ti bango li ape. Jésus atene: “Zo so agbu ngangu juska na nda ni, lo si a yeke sö lo ande.”
6. Futa wa la azo so agbu ngangu ayeke wara ande?
6 Tongana e gbu ngangu, e yeke wara futa ni. Ti aChrétien so a soro ala ti gue na yayu ala yeke wara fini so alingbi ti hinga kuâ ape nga ala yeke komande legeoko na Jésus na yayu. Ti “ambeni ngasangbaga”, ala yeke wara fini ti lakue lakue na ndo ti sese so “mbilimbili ayeke duti ande na yâ ni.” (Jean 10:16; 2 Pi. 3:13). Me, tongana ti so Paul atene, ti ku na ngoi ni so, e yeke wara aye ti ngangu mingi. Zia e bâ atara use so e lingbi ti wara.
AYE TI NGANGU SO A YEKE SARA NA E GI VÎI VÎI TONGASO
7. Mbeni ye ti ngangu wa la a yeke sara na e gi vîi vîi tongaso?
7 Jésus atene kozo awe, a tene: “Fade azo ayeke gue na ala na gbele ngbanga na a yeke pika ala na yâ ti asynagogue. Fade a yeke gue na ala na ngbanga na gbele agouverneur nga na gbele agbia”. (Marc 13:9). Tongana ti so atënë ti Jésus so afa, ambeni Chrétien ayeke wara aye ti ngangu so a yeke sara na ala gi vîi vîi tongaso. Na tapande, a lingbi ti duti aye ti ngangu so alondo na akota zo ti nzapa nga na azo ti poroso (Kus. 5:27, 28). Zia e kiri e bâ tapande ti Paul. Mbeto ahon ndo ti Paul so lo hinga lo tene lo yeke wara ande aye ti ngangu tongaso? Ên-ën.
8, 9. Tongana nyen la Paul afa so lo leke lani na bê ti lo ti ngbâ ti gbu ngangu? Tongana nyen la laso ambeni ita asara ye tongana lo?
8 Paul aluti ngangu na gbele aye ti ngangu so Satan asara na lo vîi vîi tongaso. Lo tene: “Mbi bi bê ti mbi na ndo ti âme ti mbi ahon ndo ni pëpe, mo bâ mo tene a yeke kota ye mingi na lê ti mbi. Kota ye ni ayeke gi ti tene mbi hunzi kpengo loro ti mbi nga na kusala so Seigneur Jésus amû na mbi, so ayeke ti fa nda ti tënë ni kue na ndo ti nzoni tënë ti kota nzobe ti Nzapa.” (Kus. 20:24). A yeke polele so Paul asara mbeto ape ndali ti aye ti ngangu so lo yeke wara ande. Me, lo leke na bê ti lo ti ngbâ ti gbu ngangu atâa mara ti tara wa la lo wara. Kota ye so agbu bê ti lo ayeke ti “fa nda ti tënë ni kue” même na yâ ti aye ti ngangu mingi.
9 Laso, aita ti e mingi agbu ngangu tongana ti Paul so. Na tapande, na mbeni kodoro, ambeni ita agbu ngangu nduru na ngu 20 tongaso na da ti kanga ndali ti so ala ke ti yôro tere ti ala na yâ ti aye ti poroso. A kanga ala sân ti tene a fâ ngbanga na ndo ti ala ndali ti so na yâ ti kodoro ni mbeni ndia ayeke pëpe ndali ti azo so ake ti sara mbeni ye ndali ti so yingo-ti-hinga ti ala amû lege na ala ti sara ni ape. Na ngoi so ala yeke na da ti kanga, a ke na azo ti gue ti bâ ala même afami ti ala; a pika ambeni zo ti kanga ni nga a sara pasi na ala mingi.
10. Ngbanga ti nyen a lingbi e sara ye na mbeto ape tongana aye ti ngangu asi na e gi hio tongaso?
10 Na ambeni ndo, aita ti e ayeke gbu ngangu na yâ ti aye ti ngangu so asi na ala gi hio tongaso. Tongana ye tongaso asi na mo, sara mbeto ape. Pensé na ndo ti ye so asi na Joseph. A kä lo na ngbâa, me Jéhovah “[a]zi [lo] na yâ ti aye ti vundu ti lo kue”. (Kus. 7:9, 10). Jéhovah alingbi nga ti sara tongaso na mo. Girisa lâ oko ape so “Jéhovah ahinga tongana nyen ti zi na yâ ti tara azo so agbu tënë ti lo ngangu”. (2 Pi. 2:9). Mo yeke ngbâ ti zia bê ti mo kue na Jéhovah na hingango so lo lingbi ti zi mo na yâ ti sioni dunia ti Satan so na ti mû lege na mo ti wara fini ti lakue lakue na gbe ti komandema ti Royaume ti lo? Mo yeke na anzoni raison ti sara tongaso nga ti sara ye na mbeto ape na ngoi ti aye ti ngangu.
AYE SO AYEKE SARA NGANGU NA E GI YEKE TONGASO
11. Kangbi wa la ayeke na popo ti aye so ayeke sara ngangu na e gi yeke tongaso nga na aye ti ngangu so a yeke sara na e gi vîi vîi tongaso?
11 Mbeni ye ti vundu so alingbi ti si na e ayeke aye so ayeke sara ngangu na e gi yeke tongaso. Kangbi wa la ayeke na popo ni na aye ti ngangu so a yeke sara na e gi vîi vîi tongaso? Aye ti ngangu so a yeke sara na e gi vîi vîi tongaso ayeke tongana mbeni kota pupu so aya na yâ ti mbeni kodoro si akungbi ada gi hio tongaso. Aye so ayeke sara ngangu na e gi yeke tongaso ayeke tongana akange so ayeke te akeke ti tere ti mbeni da gi yeke yeke tongaso sân ti tene zo ahinga juska da ni atï. A lingbi ti sara si mbeni zo ahinga même pëpe so kpale ayeke dä juska na ngoi so lo bâ so mbeni ye ti sarango ni ayeke dä ape.
12. (a) Mbeni ye so Satan asara kua na ni ti sara ngangu na e gi yeke tongaso ayeke so wa? Ngbanga ti nyen la lo yeke sara kua na ni mingi? (b) So bê ti Paul anze asara lo tongana nyen?
12 Satan aye ti buba songo ti mo na Jéhovah atâa na lege ti aye ti ngangu so a yeke sara na mo gi vîi vîi tongaso wala na lege ti aye so ayeke sara ngangu na mo gi yeke tongaso. Mbeni ye so Satan asara kua na ni mingi ti sara ngangu na e yeke yeke ayeke bê so anze. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so a lingbi ti sara si yeke yeke mabe ti e awoko. Na ambeni ngoi bê ti bazengele Paul anze. (Diko aRomain 7:21-24.) Paul akpengba na lege ti yingo nga peut-être lo yeke lani mbeni membre ti bebungbi na ngoi ti akozo Chrétien. Me ngbanga ti nyen lo tene: “So mawa na mbi”? Paul atene tongaso ndali ti so lo yeke na awokongo. Lo ye biani ti sara lani ye so ayeke mbilimbili, me lo bâ so mbeni ye nde asara ngangu na lo. Tongana mo yeke gi ti hon ndo ti mara ti abibe so, bê ti mo adë ti hinga so mara ti ye so asi même na bazengele Paul?
13, 14. (a) Ngbanga ti nyen bê ti ambeni wakua ti Jéhovah anze? (b) Zo wa la aye ti sara si mabe ti e awoko? Ngbanga ti nyen?
13 Na ambeni ngoi, bê ti aita mingi anze, ala gi bê ti ala mingi nga peut-être ala bâ même so ala yeke ye oko ape. Na tapande, mbeni ita-wali so a iri lo Deborah, so ayapu na yâ ti kua ti pionnier, atene: “Mbi yeke pensé lakue na ndo ti mbeni faute so mbi sara asara si ngoi na ngoi mbi yeke nzoni ape. Tongana mbi gbu li ti mbi na ndo ti aye kue so mbi sara so ayeke na lege ni ape, a sara si mbi bâ so zo oko alingbi ti ye mbi ape, même Jéhovah kue.”
14 Nyen la asara si bê ti ambeni wakua ti Jéhovah so ayeke sara na lo na bê ti ala kue, tongana Deborah so, anze? Araison ni alingbi ti duti mingi. Ambeni alingbi ti duti na sioni bango ndo na ndo ti ala wani nga na ndo ti aye so asi na yâ ti fini ti ala (aProv. 15:15). Ti ambeni nde, kpale ti seni alingbi ti sara si na ambeni ngoi ala yeke na ngia ape. Atâa raison ni ayeke nyen, a lingbi e dabe ti e na zo so asara si e wara mara ti apensé so. Zo wa la aye biani ti tene bê ti e anze tongaso si e zia ti sara na Jéhovah? Zo wa la aye ti tene mo pensé so mo kue mo yeke wara ande kota ngbanga so ayeke tï ande na ndo ti lo? (Apoc. 20:10). A yeke biani Satan. Atâa Satan asara ngangu na e gi vîi vîi tongaso wala lo sara ngangu na e gi yeke tongaso, ye so lo yeke gi ayeke ti sara si e gi bê ti e, e woko nga e sara na Jéhovah mbeni ape. Zia si Satan awara mo ape, awakua ti Jéhovah ayeke tiri ti ngbâ be-ta-zo na lo.
15. Tongana nyen la e lingbi ti leke na bê ti e ti zia si bê ti e anze ape?
15 Leke na bê ti mo ti ngbâ ti tiri ti ngbâ be-ta-zo na Jéhovah. Zia si lê ti mo angbâ gi na ndo ti futa ni. Paul atene na aChrétien ti Corinthe, lo tene: “E kiri na peko pëpe, me atâa zo ti e ti gigi ayeke buba bubango, zo ti e ti yâ ni angbâ ti lo ti kiri fini lâ na lâ. Atâa so ye ti vundu ni ayeke ye so aninga pëpe nga ye so ayapu, a yeke sara si e wara mbeni gloire so angbâ gi ti ga kota mingi nga ayeke ti lakue lakue.”
LEKE TERE TI MO L’HEURE TONGASO NDALI TI AYE TI NGANGU
16. Ngbanga ti nyen a yeke kota ye ti tene e leke tere ti e l’heure tongaso ndali ti aye ti ngangu?
16 Tongana ti so e londo ti bâ, Satan ayeke sara kua na “amayele” mingi (aÉph. 6:11). A lingbi e kue e sara ye alingbi na wango so ayeke na 1 Pierre 5:9 so atene: “Ala luti ti ke lo, ala kpengba na yâ ti mabe.” Ti sara ni, a lingbi e leke na yâ ti li ti e nga na bê ti e l’heure tongaso ti sara ye so ayeke mbilimbili. Zia e mû mbeni tapande: Kozo ti tene aturugu ague na bira, a yeke mû ngoi mingi ti fa na ala ambeni ngangu ye ti sara ti leke tere ti ala ndali ti bira ni. A yeke nga ye so e awakua ti Jéhovah e yeke sara. E hinga bira so e yeke tiri ande ape. Tongaso, a yeke nzoni e sara ambeni kpengba ye ti leke tere ti e na ngoi so e yeke kamême na siriri so. Paul atene na aita ti Corinthe, lo tene: “Ala ngbâ ti bâ tere ti ala ti bâ wala ala yeke na yâ ti mabe, ala ngbâ ti bâ tere ti ala ti bâ wala ala wani ala yeke tongana nyen.”
17-19. (a) Ti sara ye alingbi na wango ti Paul so ayeke na 2 aCorinthien 13:5, a lingbi e hunda tere ti e na ahundango ndo wa? (b) Tongana nyen la amaseka alingbi ti leke tere ti ala ti gbu koko ti mabe ti ala na ekole?
17 Mbeni ye so e lingbi ti sara ti sara ye alingbi na wango ti Paul so ayeke ti hunda tere ti e na ahundango ndo so: ‘Mbi yeke sambela lakue? Tongana amba ti mbi apusu mbi ti sara sioni ye, mbi yeke mä yanga ti Nzapa so ayeke mokonzi ahon ti mä azo? Mbi yeke gue na abungbi lakue? Mbi yeke sara tënë ti aye so mbi mä na bê na ni sân ti sara mbeto? Mbi yeke gi ti hon na ndo ti awokongo ti aita ti mbi tongana ti so ala yeke hon na ndo ti awokongo ti mbi? Mbi yeke woko tere ti mbi na gbe ti aita so amû li ni na yâ ti congrégation ti mbi nga na ala so abâ lege ti acongrégation ti dunia kue?’
18 Bâ so na yâ ti ahundango ndo so, ahundango ndo use ayeke na yâ ni. Oko asara tënë na ndo ti sarango tënë ti aye so e mä na bê na ni sân mbeto nga mbeni asara tënë na ndo ti mango Jéhovah na ngoi so amba ti e apusu e ti sara sioni ye. A yeke ye so mingi ti amaseka ti e asara na ekole. Ala fa tënë ti mabe ti ala na kamene ape wala na mbeto ape. Na yâ ti apériodique ti e, e yeke na anzoni kode so afa tongana nyen ti sara tongaso. Na tapande, a fa na yâ ti Réveillez-vous! ti juillet ngu 2009 a tene tongana mbeni mba ti mo ti klase ahunda mo, a tene: “Ngbanga ti nyen mo yeda na tënë ti évolution ape?” Mo lingbi gi ti tene: “Ngbanga ti nyen a lingbi mbi yeda na tënë ti évolution? Awandara amä nga même tere na ndo ti tënë so ape, na azo abâ ala tongana azo so ahinga ye mingi.” Ababâ na amama, a lingbi ala fa na amolenge ti ala na lege ti mbeni démonstration tongana nyen ti kiri tënë na mara ti ahunda so na amba ti ala na ekole.
19 A yeke lakue kete ye ape ti gbu koko ti aye so e mä na bê na ni wala ti sara ambeni ye so Jéhovah ahunda na e ti sara. Na tapande, na peko ti so mo sara kua mingi na yâ ti mbeni lango, a lingbi mo sara ngangu ti gue na bungbi. Même ti tene mo londo na ndo ti gbogbo na ndapre ti gue na fango tënë kue a lingbi mo sara ngangu. Me girisa ape so, tongana mo yeke sara aye so lakue, na ngoi so mo wara angangu tara ande, mo yeke wara lege ti hon ndo ni nzoni mingi.
20, 21. (a) Tongana nyen la tongana e gbu li ti e na ndo ti sandaga ti Jésus ayeke mû maboko na e ti hon ndo ti bê so anze? (b) Même tongana e wara aye ti ngangu a lingbi e sara kue ti sara nyen?
20 Ka tongana tara ni aga gi yeke tongaso? Na tapande, tongana bê ti e anze nyen la e lingbi ti sara ti hon ndo ni? Mbeni kota ye so e lingbi ti sara ti hon ndo ni, a yeke ti gbu li ti e na ndo ti ngere so Christ afuta ti zi e. A yeke ye so bazengele Paul asara lani. Na ambeni ngoi mawa ahon ndo ti lo. Me lo hinga nga so Christ akui pëpe ndali ti azo so ayeke nzoni-kue, me ndali ti azo so siokpari ayeke na tere ti ala. Paul nga kue ayeke mbeni zo so siokpari ayeke na tere ti lo. Ni la, lo tene: “Mbi yeke na [fini] ndali ti mabe ti mbi na Molenge ti Nzapa, lo so andoye mbi na lo kä tere ti lo na kuâ ndali ti mbi.” (aGal. 2:20). Paul ayeda na sandaga ti Jésus. Lo hinga so a mû sandaga ni ndali ti lo wani.
21 Tongana mo nga kue mo bâ sandaga ti Jésus tongana mbeni matabisi so Jéhovah amû na mo wani, a lingbi ti mû maboko na mo mingi. A ye ti tene pëpe so gi na lê ni lê ni mo yeke wara ngangu na peko ti bê ti mo so anze. Ambeni ita alingbi ti ngbâ ti tiri ti hon ndo ti bê so anze juska na fini dunia. Me girisa ape so, azo so agbu ngangu ayeke wara ande futa ni. E ga nduru mingi awe na lango ti gloire, lango so Royaume ti Nzapa ayeke sara si azo aduti na siriri nga azo so ayeke be-ta-zo ayeke ga nzoni-kue. A lingbi e sara kue ti lï na yâ ti Royaume so, même na yâ ti aye ti ngangu mingi.


text:
Mû maboko na aita so asara divorce: Tongana nyen ti sara ni?
Tongana peut-être mo hinga mbeni zo so asara divorce wala mo hinga gbâ ti azo so asara divorce, a yeke ngbanga ti so divorce ahon ndo ni. Na tapande, mbeni gingo nda ti ye so a sara na Pologne afa so azo so ayeke na ngu 30 so asara mariage asara ngu ota ti si na ngu omene mingi ti ala asara divorce. A yeke pëpe gi azo so ayeke na ngu so la si asara divorce.
Na Espagne mbeni ndokua so abâ tënë na ndo ti sewa atene so “atondo afa so na [Poto] ndambo ti azo so asara mariage asara divorce na pekoni “. A yeke oko ye so asi na yâ ti ambeni kodoro so ague na li ni.
AYE SO ALINGBI TI SI NA ZO HIO NA PEKO TI DIVORCE
Aye wa la ayeke si ka na pekoni ti divorce? Mbeni wamungo wango na Poto ti Tö so ahinga ye nzoni na ndo ti kpale ti divorce atene: “Divorce ayeke fango polele na gigi ye so asi awe. A yeke fango yâ ti songo nga aye ti pekoni amû vundu mingi.” Lo kiri lo tene: “Divorce ayeke sara si zo aduti na kota vundu, ngonzo asara lo, lo regretté, lo gi bê ti lo mingi nga kamene asara lo.” Na ambeni ngoi zo ni alingbi ti pensé ti fâ tere ti lo. “Na pekoni so ngbanga ayeda na tënë ti divorce awe, . . . zo so asara divorce abâ so lo yeke gi lo oko nga lo hinga ye so lo yeke sara ape. Lo lingbi ti hunda tere ti lo, lo tene: ‘So fadeso mbi sara divorce awe so, mbi yeke zo wa? Nyen la mbi yeke sara na gigi ti mbi nyen?’”
Ewa adabe ti lo na ye so asi na lo teti angu mingi, lo tene: “Kamene asara mbi mingi na pekoni so e sara divorce. Avoizin ti mbi, azo so mbi na ala e sara kua ndo oko ahinga mbi tongana ‘zo so asara divorce awe’. Ngonzo ahon ndo ti mbi. Koli ti mbi azia mbi na amolenge use so ade kete, na a yeke na mbi ti ga babâ nga mama ti ala.” * Adam, so ayeke ancien a sara ngu 12 atene: “Mbi bâ so mbi ne encore ape, ngonzo ayeke sara mbi nga mbi yeke na nzara ti ga nduru na zo ape.”
SARA NGANGU TI KIRI TI DUTI NA NZONI BANGO NDO
Teti so ye so asi na ala asara ala vundu mingi nga ala gi bê ti ala mingi teti gigi ti ala ti kekereke, ambeni zo asara ngangu ti kiri ti duti na nzoni bango ndo atâa so ala sara divorce asara angu mingi. Ala lingbi ti pensé so azo asara sanka ti ala. Mbeni zo ti sungo mbeti-sango atene so “a lingbi ala changé sarango ye ti ala nga ala manda ti leke akpale ti ala, ala wani.”
Stanisław atene: “Na ngoi so e sara divorce, ngbene wali ti mbi ake ti tene mbi bâ akete molenge ti mbi ti wali use. Ye so asara si mbi bâ so zo ti bango lege ti mbi ayeke dä encore ape nga même Jéhovah kue ake mbi awe. Mbi yeke na nzara ti ngbâ na fini ape. A si na mbeni ngoi mbi bâ so bibe so mbi yeke na ni ayeke na lege ni ape.” Wanda so asara nga divorce agi bê ti lo mingi teti gigi ti lo ti kekereke, lo tene: “Biani mbi pensé so na peko ti ye so asi na mbi so, teti mbeni ngoi azo nga aita ayeke ga nduru na mbi na amolenge ti mbi ape. Me fadeso mbi bâ so aita aga nduru mingi na e na ala mû maboko na mbi na ngoi so mbi yeke sara kue ti bata amolenge ti mbi ti ga awakua ti Jéhovah.”
Na lege ti atënë so mo lingbi ti hinga so na peko ti divorce ambeni zo ayeke na ambeni pensé so ayeke na lege ni ape. Ala lingbi ti maï ambeni pensé so ayeke na lege ni ape na ndo ti ala, ala pensé so ala ne ape nga zo oko abi bê ti lo na ala ape. Tongana ala pensé tongaso ala lingbi ti kasa azo so ayeke nduru na ala. Ye so ayeke sara si ala lingbi ti to nda ti pensé so aita ti congrégation ayapu na mbage ti ala ape nga aita ni amû maboko na ala ape. Ye so asi na Stanisław nga na Wanda afa so azo so asara divorce alingbi ti bâ so aita amû maboko biani na ala. Aita amû maboko na ala atâa so kozo ala bâ ni polele ape.
NA NGOI SO ZO NI ABÂ SO LO YEKE GI LO OKO NGA LO BÂ SO A KE LO
E girisa ape so atâa ngangu kue so e sara ti mû maboko na aita so asara divorce, ngoi na ngoi ala lingbi ti bâ so ala yeke gi ala oko. Mingi ni aita-wali so asara divorce alingbi ti bâ so azo so abi bê na ala ayeke mingi ape. Alicja atene: “Mbi sara divorce asara ngu miombe. Me, na ambeni ngoi mbi ngbâ ti bâ so mbi ne ape. Na angoi tongaso, mbi yeke gi ti duti gi mbi oko na mbeni ndo na mbi yeke toto nga mawa ti tere ti mbi ayeke sara mbi.”
Atâa so aye so e londo ti sara tënë na ndo ni so ayeke si ka na ambeni zo so asara divorce, Bible ake ti tene zo agi ti duti gi lo oko. Tongana zo ake ti sara ye alingbi na tënë so, a yeke sara si lo ke “ye kue so ayeke na lege ti tâ ndara.” (aProv. 18:1). Me, a lingbi zo so abâ so lo yeke gi lo oko ahinga so, a yeke na lege ti ndara ti kpe ti gi wango lakue na mbage ti zo so ayeke mba ti lo koli ape wala mba ti lo wali ape. Tongana lo sara tongaso ape, a lingbi ti sara si lo sara nzara ti koli ni wala ti wali ni.
Aita ti e so asara divorce alingbi ti gi bê ti ala mingi na ndo ti gigi ti ala ti kekereke nga ala bâ so ala yeke gi ala oko wala a ke ala. E hinga so ye so ayeke si na azo so asara divorce ayeke oko nga ayeke ngangu na ala ti hon ndo ni. Tongaso, a lingbi e mû tapande ti Jéhovah na lege so e yeke mû maboko na bê ti e kue na mara ti aita tongaso (Ps. 55:23; 1 Pi. 5:6, 7). A lingbi e hinga so mungo maboko so e yeke mû na ala ala yeke bâ ni na nene ni mingi. Ala yeke wara na yâ ti congrégation atâ kamarade so ayeke mû maboko na ala.—aProv. 17:17; 18:24.
^ par. 6 A changé ambeni iri ni.


text:
CHAPITRE 10
Jésus na afami ti lo ague na Jérusalem
JÉSUS AHUNDA TËNË NA AWAFANGO YE NA NGOI SO LO YEKE GI NA NGU BALE-OKO NA USE
JÉSUS AIRI JÉHOVAH “BABÂ TI MBI”
Ngoi alingbi fadeso awe ti tene Joseph na sewa ti lo asara voyage ti ala so ala yeke sara ka ni na popo ti nze ti mars na avril, ngu oko oko, ti gue na Jérusalem. Ala yeke sara voyage ni so legeoko na akamarade nga na ambeni fami ti ala. Ala kue ayeke gue kâ ti sara matanga ti Pâque, tongana ti so Ndia ahunda lani (Deutéronome 16:16). Nazareth na Jérusalem ayo na mba akilomètre 120 tongaso. Ngoi ni so lani ayeke mbeni ngoi ti ngia mingi, me kua ayeke nga dä mingi. Na ngoi ni so, Jésus ayeke lani gi na ngu 12 na lo yeke ku lani matanga ni so ti wara lege ti gue encore na temple.
Ti Jésus na azo ti sewa ti lo, Pâque ayeke ninga gi lango oko ape. Lango so aga na peko ti Pâque ayeke tongo nda ti lango mbasambala ti Matanga ti mapa so a zia levure dä ape (Marc 14:1). A yeke bâ matanga so tongana mbeni mbage ti ngoi ti matanga ti Pâque. Ni la, tongana a mû ngoi so ala yeke sara na lege na guengo ni na Jérusalem nga na kiringo ni, na a bungbi na ati so ala yeke sara kâ na Jérusalem ni, e peut ti tene so a yeke sara ayenga use tongaso. Me ti ngu ni so, ala ninga ahon so, ndali ti so mbeni ye apassé. Mbeni kpale so Joseph na Marie ahinga ni gi na ngoi so ala yeke londo na Jérusalem ti kiri na ndo ti ala.
Na kiringo ni, Joseph na Marie abâ ti ala atene Jésus ayeke na milieu ti ambeni fami na akamarade ti ala so ala na ala ayeke sara voyage legeoko ti kiri. Ye oko, tongana ala luti ti lango na lege na bï, ala bâ Jésus ape. Tongaso, ala tara ti gi lo na popo ti akamarade ti ala ni, me kue gbä ala wara lo ape. Molenge ti ala ayeke dä ape! Tongaso, Joseph na Marie akiri na Jérusalem, ti gue ti gi Jésus kâ.
Na ndapre juska na lakui, ala gi lo ala wara lo ape. Na lango use ni kue ala wara lo ape. Na lango ota ni fadeso awe la si ala wara lo, na yâ ti temple. Ala wara lo na yâ ti mbeni oko ti ada so ayeke na yâ ti temple, na milieu ti awafango ye ti aJuif. Lo yeke mä ala nga lo yeke hunda tënë na ala. Bê ti awafango ye ni apika mingi ndali ti aye so lo hinga.
Marie angbâ atene na lo: “Aï, molenge ti mbi, mo sara na e tongaso ngbanga ti nyen? Mbi na babâ ti mo, e gi mo na ndo kue e wara mo ape.”—Luc 2:48.
Li ti Jésus akpe kue ti bâ so ala hinga pëpe ndo so ala peut fade ti wara lo dä. Ni la, lo tene na ala: “Ala yeke gi mbi ngbanga ti nyen? Ala hinga ape so mbi doit ti duti na yâ ti da ti Babâ ti mbi?”—Luc 2:49.
So ala kue akiri awara tere awe so, Jésus akiri na Nazareth legeoko na Joseph na Marie, na lo ngbâ lakue ti woko tere na gbe ti ala. Na ndara ti Jésus angbâ lani ti maï nga lo yeke kono ti ga koli. Même so lo de lani maseka, lo yeke nzoni na lê ti Nzapa nga na lê ti azo. Ni la, depuis kete ti lo, Jésus ayeke gi pëpe tapande ti zo so azia aye ti yingo na kozo ndo, me lo yeke nga mbeni molenge so ayeke ne babâ na mama ti lo.


text:
1A-ita, Kota Gbia ti e Jésus Christ ayeke kiri ti ga si e yeke bongbi na tere ti lo. Na ndö ti tënë so, e hunda na ala: 2tongana mbeni zo atene, lango ti Kota Gbia asi awe, li ti ala aga kirikiri hio pepe, ala sara nga mbeto pepe. Ataa azo ni atene, tënë ni alondo na yanga ti Nzapa, wala tënë ni alondo na e, wala e laa e tokua mbeti ni na ala, ala yeda na ni pepe. 3Ala zia zo oko ahanda ala na mbeni tënë pepe. Biani, kozoni si lango so alingbi, fade ambeni ye ayeke si: gba ti azo ayeke zia lege ti Nzapa, Zo ti sioni ayeke si, lo so a yeke buba ande lo na ndo so wâ ayeke gbi daa lakue. 4Zo ti sioni so ayeke londo ti tiri bira na aye so kue azo ayeke baa ni tongana anzapa, na aye so kue azo ayeke voro ni. Lo yeke gue ande ngbii ti duti na ya ti kota da ti Nzapa si lo yeke tene, ni wani laa ni yeke Nzapa. 5Mbi tene tënë so na ala na ndembe so mbi de lani na popo ti ala; ala girisa ni awe? 6Me fadeso, ye so agbanzi lo titene lo si, ala hinga ni awe. Tongana ngoi ti lo alingbi, fade lo yeke si. 7Ngangu ti Zo ti sioni ato nda ti sara kua ti lo awe; e lingbi ti ma ya ni, ngbanga ti so Nzapa afa ni na e awe. Tongana lo so ayeke gbanzi lege na Zo ti sioni ahon awe, fade ye ni ayeke si. 8Fade Zo ti sioni ayeke si, Kota Gbia Jésus ayeke fâ lo biani biani na pupu ti yanga ti lo. Lo yeke mingo lo biani biani na lege ti zango ndo ti gango ti lo. 9Na gango ti Zo ti sioni so, fade Satan ayeke sara aye ti ngangu nde nde: Zo ti sioni ayeke sara akota ye, aye ti kpene na aye ti dongo be ti handa na azo. 10Fade lo yeke sara aye ti sioni nde nde ti handa na azo so ayeke mu lege ti kuâ. Ala yeke na lege ti kuâ, ngbanga ti so ala ke ti yamba taa-tënë so alingbi fade ti soo ala na kuâ, ala ke nga ti ye taa-tënë ni. 11Ndani laa Nzapa ayeke tokua na ala mbeni ngangu ye ti sara si ala girisa lege si ala zia be ti ala na ndö ti tënë ti mvene. 12Tongaso, ala so kue ama na be na taa-tënë pepe si be ti ala ayeke nzere na sarango sioni ye, fade Nzapa ayeke fâ ngbanga na li ti ala. 13Ti e, alingbi e ngba ti mu singila lakue na Nzapa ndali ti ala, a-ita, ala so Kota Gbia aye ala. Biani, ti londo na ndembe so dunia abaa gigi, Nzapa asoro ala titene ala soo kuâ na lege ti Yingo-Vuru so azia ala nde ndali ti Nzapa, ala soo nga kuâ na lege so ala ma na be na taa-tënë. 14Ye so lo iri ala ndali ni laa; lo iri ala na lege ti Nzoni Tënë so e fa ni na ala titene ala wara gonda ti Kota Gbia ti e Jésus Christ. 15Tongaso, a-ita, ala gbu ngangu, ala bata tënë so e fa na ala kozoni na yanga ti e wani, wala na ya ti mbeti so e tokua na ala. 16Nzapa Babâ ti e aye e. Na lege ti nzoni be ti lo, lo mu ngangu na be ti e si angba lakue lakue, lo mu na e nzoni ye so e zia be ti e daa ti ku. E hunda na lo nga na Kota Gbia ti e Jésus Christ 17ti mu ngangu na be ti ala, ti sara si ala kpengba na ya ti aye so kue ala yeke sara, nga na lege ti atënë so ala yeke tene ti sara nzoni na azo!
Copyright
Learn More


text:
1Na ndembe ni so, azo abongbi gbani gbani, ala yeke pete tere na popo ti ala si Jésus ato nda ti tene tënë na adisiple ti lo, lo tene: “Ala sara hange na mama ti mapa ti afarizien, so ti tene azo so tënë ti yanga ti ala ayeke nde na sarango ye ti ala so. 2Ye so kue angba na hondengo ni, fade nda ni ayeke sigigi; ye so kue angba na gbe mingo, fade azo ayeke hinga tënë ni. 3Ndani laa, tënë so kue ala tene na ya ti vukongo ndo, fade a yeke ma ni na kota lâ; tënë so ala tene na ya ti mê ti zo na ya ti kubu kâ, fade a yeke dekongo na ni na ndö ti da.” 4“A-ita, mbi tene na ala: azo so ayeke fâ tere ti zo si na pekoni, ala lingbi ti sara mbeni ye pepe so, ala sara mbeto ti ala pepe! 5Me mbi ye ti fa na ala lo so ala lingbi ti kpe mbeto ti lo. Ayeke nzoni ala kpe mbeto ti Nzapa so, tongana lo fâ zo awe, lo yeke na ngangu ti bi zo ni na ndo so wâ ayeke gbi daa lakue. Biani, mbi tene na ala: lo laa ala lingbi ti kpe mbeto ti lo. 6Azo ayeke ka akete ndeke oku ndali ti akete le ti nginza use pepe? Me Nzapa agirisa mbeni kete ndeke so oko pepe. 7Ataa kua ti li ti ala, azo ti mbi, Nzapa adiko ni kue awe. Ala sara mbeto ti zo oko pepe! Ala hon andeke so mingi!” 8“Mbi tene na ala: zo so kue atene na le ti azo atene, ni yeke zo ti mbi, fade Molenge ti Zo nga ayeke tene na le ti a-ange ti Nzapa atene, lo yeke zo ti ni. 9Me zo so abere tënë ti mbi na le ti azo, fade mbi nga, mbi yeke bere tënë ti lo na le ti a-ange ti Nzapa. 10Zo so kue atene sioni tënë na tere ti Molenge ti Zo, fade Nzapa ayeke zi tënë na li ti lo; me zo so azonga Yingo-Vuru, fade Nzapa ayeke zi tënë na li ti lo pepe. 11Tongana a mu ala ti gue na ala na ngbanga na ya ti ada ti sambelango Nzapa, wala na gbe ti azo ti fango ngbanga, wala na gbe ti akota zo ti kodro, ala gi be ti ala pepe, atene: ‘Tënë ti nyen laa e yeke kiri ande na ni ti zi tënë na li ti e?’ 12Biani, tongana ngbonga ni alingbi, fade Yingo-Vuru ayeke fa na ala tënë ti tenengo ni.” 13Mbeni zo na popo ti gba ti azo ni atene na Jésus: “Wafango-ye, mu yanga na ita ti mbi titene lo kangbi na popo ti e aye so angba na peko ti babâ ti e.” 14Jésus atene na lo: “Koli, zo wa laa amu mbi titene mbi fâ ngbanga na popo ti ala, ti kangbi ya ti aye ti ala?” 15Na pekoni, Jésus atene na ala: “Ala sara hange! Ala sara si kota nzara ti warango aye asara ala pepe, ngbanga ti so tongana zo ayeke na aye mingi, aye ti lo ni laa alingbi ti bata fini ti lo pepe.” 16Tongaso Jésus atene na ala mbeni toli, atene: “Ando, mbeni zo ti mosoro ayeke daa so akobe ti yaka ti lo ale mingi. 17Lo gbu li ti lo si lo tene na be ti lo, lo tene: ‘Fade mbi yeke sara tongana nyen? Ndo ti batango akobe ti yaka ti mbi ayeke daa pepe.’ 18Na pekoni, lo kiri lo tene: ‘Ye so mbi yeke sara ande ayeke so: fade mbi yeke kungbi agogoro ti mbi si mbi yeke leke ambeni kota ni so ahon ti so. Na pekoni, mbi yeke bongbi akobe ti mbi na aye ti mbi kue na ya ni. 19Tongaso, fade mbi yeke tene na mbi wani, mbi tene: Baa, mo yeke na aye mingi so alingbi na mo ndali ti ngu mingi; mo wu tere ti mo, mo te, mo nyon, mo sara ngia!’ 20Me Nzapa atene na lo: ‘Mo buba zo! Gi na bi so mo yeke kui. Me aye so mo bongbi ni kue so, zo wa laa ayeke wara ni, zo wa?’ ” 21Jésus akiri atene: “Baa, ye so ayeke si ande na zo so ayeke bongbi amosoro gi ndali ti lo wani si lo bongbi aye ndali ti Nzapa pepe so laa!” 22Na pekoni, Jésus atene na adisiple ti lo: “Ndani laa, mbi tene na ala: Ala gi be ti ala pepe ndali ti fini ti ala wala ndali ti tere ti ala, atene: ‘Fade e yeke te nyen? Fade e yeke wara bongo na ndo wa ti yu?’ 23Biani, fini ti zo ayeke kota ahon kobe si tere ti zo ayeke kota ahon bongo. 24Ala baa akpakpo: ala yeke lu kobe pepe, ala yeke ko nga ale ti kobe pepe, ala yeke na da ti batango ye daa wala gogoro pepe, me Nzapa ayeke mu kobe na ala! Ala azo, ala hon andeke so mingi! 25Zo wa na popo ti ala si na lege ti gingo be ti lo, alingbi ti zia mbeni lango oko na ndö ti alango ti fini ti lo? 26So akete kete ye ahon ndö ti ala so, ngbanga ti nyen si ala yeke gi be ti ala ndali ti tanga ti aye? 27Ala baa akongo ti ngonda: akongo ni ayeke sara kua pepe, ala yeke fu nga bongo pepe. Me mbi tene na ala: ataa Salomon so ayeke ando na amosoro mingi, pendere ti abongo so lo yu alingbi na pendere ti akongo ni oko pepe. 28Apere so ayeke na ngonda laso si kekereke azo ayeke tuku ni na le ti wâ, Nzapa ayeke leke ni pendere. Ala azo ti kete mabe, fade Nzapa ayeke sara na ala ahon ti so lo sara na apere so pepe? 29Ala nga, ala gi be ti ala pepe ndali ti ye ti tengo ni wala ye ti nyongo ni, ala zia be ti ala na nduzu pepe. 30Biani, azo ti dunia so ahinga Nzapa pepe laa ayeke gi aye so lakue. Me ti ala, Babâ ti ala ahinga atene, ayeke nzoni ala wara aye ni so ndali ti fini ti ala. 31Ala gi Kodro-gbia ti Nzapa kozoni si fade a yeke mu na ala aye so kue na ndö ni.” 32“Ala azo so ayeke tongana bongbi ti akete taba, ala sara mbeto pepe, ngbanga ti so a nzere na Babâ ti ala ti mu Kodro-gbia ni na ala! 33Ala ka aye so ala yeke na ni, ala mu nginza ni na azo ti mawa. Ala gi ti wara abozo ti nginza so ayeke buba pepe; ala bata mosoro ti ala na yayu! Kâ, mosoro ni ayeke hunzi pepe: zo ti nzi alingbi ti si nduru na ni pepe, akangi alingbi nga ti te ni pepe. 34Ndo so mosoro ti ala ayeke daa, be ti ala nga ayeke daa.” 35“Ala bata abongo ti kua ti ala na tere ti ala! Ala bata alamba ti ala na zango ni! 36Ala duti tongana azo so ayeke ku kiringo ti makonzi ti ala so ague na matanga ti mungo tere ti koli na wali. Tongana lo si si lo pika yanga ti da, ala zi ni na lo hio. 37Ti ala nzoni, ala azo ti kua so makonzi ti ala ayeke kiri si lo yeke wara ala na lango pepe! Mbi tene na ala taa-tënë: fade makonzi ti ala ni ayeke yu bongo ti kua, lo yeke mu ndo na ala ti duti na tere ti meza si lo wani, lo yeke mu kobe na ala. 38Ti ala nzoni, tongana lo ga na be ti bi, wala na peko ti be ti bi si lo wara ala so ala yeke ku ti yamba lo! 39“Ala hinga so, tongana wa ti da ahinga ngbonga so zo ti nzi ayeke ga na ni, ka lo zia zo ti nzi ni ti kungbi yanga ti da ti lo ti li na ya ni pepe. 40Ala nga, ala leke tere ti ala ti ku, ngbanga ti so Molenge ti Zo ayeke ga ande na ngbonga so ala yeke ku lo na ni pepe.” 41Pierre ahunda lo, atene: “Kota Gbia, toli so mo tene so ayeke gi ndali ti e wala ndali ti azo kue?” 42Kota Gbia atene na lo: “Ndombe so ayeke sara ye na legeni si lo yeke nga zo ti hingango ndo ayeke zo wa? Lo yeke zo so makonzi ti lo azia lo na ndö ti azo ti kua ti lo titene lo mu na ala kobe tongana ngbonga ni alingbi. 43Ti zo ti kua ni so nzoni, tongana makonzi ti lo akiri si awara lo na yanga ti kua ni! 44Mbi tene na ala taa-tënë: fade makonzi ti lo ayeke zia lo ti baa ndo na ndö ti aye ti lo kue. 45Me tongana zo ti kua ni atene na be ti lo, atene: ‘Makonzi ti mbi ayeke ga ande hio pepe’ si lo to nda ti pika akoli na awali so ayeke sara kua kâ, lo yeke te, lo yeke nyon si lo ga ngbaa ti samba, 46fade makonzi ti zo ti kua so ayeke si na lango so zo ti kua ni ayeke ku lo pepe nga na ngbonga so lo hinga pepe. Fade makonzi ni ayeke tumba lo na kua si ayeke sara na lo ye so a yeke sara na azo so ake ti ma yanga ti Nzapa. 47Zo ti kua so ahinga ye so makonzi ti lo aye, me lo leke ye oko pepe, wala lo sara ye alingbi na yanga ti makonzi ti lo ni pepe, fade a yeke pika lo mingi. 48Me zo ti kua so ahinga pepe ye so makonzi ti lo aye si lo sara ye so alingbi na pika, fade a yeke pika lo gi kete. Zo so a mu na lo ye mingi, fade a yeke kiri ti hunda ye na lo mingi; zo so a mu na lo ye mingi ti bata, fade a yeke hunda na lo ye mingi.” 49“Mbi ga ti bi wâ na ndö ti sese; ye so mbi ye ayeke titene wâ ni aza fadeso! 50Mbi yeke ku ti wara mbeni bateme; be ti mbi ayeke ngba na nduzu ngbii asi na ngoi so mbi yeke wara ni! 51Ala baa ti ala atene, mbi ga ti zia siriri na ndö ti sese so? Oko pepe! Mbi tene na ala so, mbi ga ti kangbi popo ti azo. 52Ti fadeso, azo oku so ayeke na ya ti da, fade popo ti ala ayeke kangbi; azo ota ayeke ke azo use si azo use ayeke ke azo ota. 53Fade babâ ayeke ke molenge ti lo ti koli si molenge-koli ayeke ke babâ ti lo; mama ayeke ke molenge ti lo ti wali si molenge-wali ayeke ke mama ti lo; mama ti koli ayeke ke wali ti molenge ti lo si wali ayeke ke mama ti koli ti lo.” 54Jésus akiri atene na gba ti azo so, atene: “Tongana ala baa mbinda alondo na mbage ti Do ti ga, ala tene: ‘Fade ngu ayeke pika’ si biani ngu ni ayeke pika. 55Tongana ala baa pupu alondo na mbage ti Mbongo si ayeke ya, ala tene: ‘Ndo-wâ ayeke ga’ si biani ndo-wâ ni ayeke ga.” 56Ala so tënë ti yanga ti ala ayeke nde na sarango ye ti ala so, tongana ala baa sese na le ti nduzu, ala hinga atene ngu ayeke pika wala lâ ayeke su nzoni. Me tongana nyen laa ala hinga nda ti ngoi so e yeke daa fadeso pepe? 57“Ye so ayeke mbirimbiri ti sarango ni, ngbanga ti nyen laa ala wani aleke tënë ni na be ti ala pepe? 58Tongana mo na wato ti mo ayeke gue na gbe ti ngbanga, mo sara kue ti leke tënë na lo na lege. Tongaso pepe, lo yeke gboto mo ti gue na mo na gbe ti wafango-ngbanga, wafango-ngbanga ni ayeke zia mo na maboko ti aturugu si aturugu ni ayeke bi mo na da ti kanga. 59Mbi tene na mo: tongana a diko nginza na li ti mo si mo futa ni kue pepe, fade mo yeke sigigi na da ti kanga ni pepe.”
Copyright
Learn More


text:
HUNDA 7
Nyen la mbi yeke sara tongana mbeni zo apusu mbi ti bungbi na lo koli na wali?
NYEN LA MO YEKE SARA?
Tara ti bâ ye so: Heather abâ Mike asara gi nze use, me na lo, a yeke mo bâ mo tene lo hinga lo aninga awe. Ala yeke tokua message na mba lakue, na ala yeke causé ka na téléphone aninga, ala hinga même tanga ti tënë ti mba. Me Mike aye ti lo mbeni ye nde ahon gi asenge causérie ni so.
Na yâ ti anze use so ahon so, Mike na Heather agbu maboko ti mba nga ala embrassé tere kete gi ye so ala sara awe la. Heather aye ti gue ayo ape. Me lo ye nga ti perdre Mike ape. Tongana lo yeke na tere ti Mike lo bâ so lo yeke pendere mingi nga lo yeke nde. Heather atene: ‘Na ndo ni, mbi na Mike e ye tere . . . ’
Tongana mo lingbi awe ti bâ tere na mbeni zo ndali ti mariage, si mo yeke fade Heather, nyen la mo yeke sara?
GBU LI TI MO KETE!
Tongana mo londo na yâ ti keke mo huru tongana ndeke mo yeke wara sioni na pekoni. A yeke nga tongaso tongana mo kpe pëpe ndia so andu nzoni sarango ye, na tapande ndia so atene: “Ala gbanzi tere ti ala na lango-sioni.”—1 aThessalonicien 4:3.
Tongana mo kpe ndia so ape aye ti pekoni ayeke nyen? Bible atene: “Zo so angbâ na yâ ti lango-sioni lo yeke sara siokpari na tere ti lo wani.” (1 aCorinthien 6:18). Lo yeke sara siokpari na tere ti lo ni tongana nyen?
Awandara afa so gbâ ti amaseka so abungbi koli na wali kozo na mariage ayeke wara ka mbeni ye ti pekoni oko wala mingi tongana ti so a fa ni ge.
VUNDU. Mingi ti amaseka so abungbi koli na wali kozo na mariage atene so ala regretté na pekoni.
GINGO BÊ. Na peko ti so maseka-koli na maseka-wali ni abungbi koli na wali awe, zo oko oko ayeke hunda tere ti lo: ‘Zo wa la lo bungbi nga na lo koli na wali kozo ni na mbi?’
SONGO BÊ. Ti vrai ni, gbâ ti amolenge-wali aye mbeni zo so ayeke bata ala, me pëpe mbeni zo so aye ti wara gi mbeni ye na mbage ti ala. Nga, amolenge-koli mingi abâ so na peko ti so ala sigi na mbeni molenge-wali awe ala ye lo encore mingi ape.
Ti hunzi na ni: Tongana mo bungbi koli na wali kozo na mariage, mo yeke bi nengo ti mo na sese na lege so mo yeke buba ye so ngere ni ayeke ngangu mingi (aRomain 1:24). Tere ti mo ayeke pendere ye mingi, buba ni ape.
Fa so mo yeke na ngangu ti ‘gbanzi tere ti mo na lango-sioni’. (1 aThessalonicien 4:3). Na pekoni, mbeni lâ tongana mo sara mariage awe, mo peut ti bungbi koli na wali. Mo yeke duti na ngia mingi na pekoni na mo yeke gi bê ti mo ape, mo yeke regretté ape nga mbeto ayeke sara mo ape tongana ti azo so abungbi koli na wali kozo na mariage.—aProverbe 7:22, 23; 1 aCorinthien 7:3.
MO TENE TI MO NYEN?
Mbeni zo so aye tâ mo ayeke zia pendere ti mo nga na atënë ti bê ti mo na yâ ti kpale?
Mbeni zo so ayeke pensé tâ na mo ayeke tara ti buba songo ti mo na Nzapa?—aHébreu 13:4.


text:
Mû tapande ti lo so amû zendo ti fini ti lakue lakue
“Ala ga azo so asara ye tongana ti Nzapa, teti ala yeke amolenge so lo ndoye ala mingi.”
1. Ngangu wa la a lingbi ti mû maboko na e ti sara ye tongana ti Jéhovah?
E AZO so Jéhovah aleke e, e yeke na ngangu ti zia tere ti e na place ti amba ti e même tongana aye so asi na ala ade ti si na e lâ oko pëpe. (Diko aÉphésien 5:1, 2.) Tongana nyen la e lingbi ti sara kua nzoni na ngangu so e yeke na ni ti zia tere ti e na place ti amba ti e? Nyen la a lingbi e sara ti tene ngangu ni so asara sioni na e pëpe?
2. Apasi so e yeke bâ asara Jéhovah tongana nyen?
2 Tere ti e anzere so Nzapa amû zendo ti mû na aChrétien so a soro ala ti gue na yayu fini so alingbi ti hinga kuâ pëpe nga ti mû fini ti lakue lakue na “ambeni ngasangbaga” ti Jésus so ayeke be-ta-zo na ndo ti sese (Jean 10:16; 17:3; 1 aCor. 15:53). Atâa beku ti e ayeke so wa, e yeke bâ ande apasi so e yeke bâ laso so pëpe. Jéhovah ahinga apasi so e yeke bâ laso, legeoko tongana ti so lo hinga apasi so azo ti Israël abâ lani na ngoi so ala yeke na ngbâa na Égypte. Biani, “na yâ pono kue ti ala, Lo wu pono nga”. (És. 63:9). Angu mingi na peko ni, aJuif asara mbeto ti awato ti ala so ake na ala ti kiri ti leke temple, me Nzapa atene na ala, a tene: “Zo so andu mo, lo ndu lê ti L’Éternel mveni.” Legeoko tongana ti so mbeni mama aye bébé ti lo, Jéhovah aye awakua ti lo nga lo ye ti mû maboko na ala (És. 49:15). Na nduru tënë, Jéhovah alingbi ti zia tere ti lo na place ti azo nga lo mû na e ngangu ti sara nga tongaso.—Ps. 103:13, 14.
JÉSUS ANDOYE AZO TONGANA TI JÉHOVAH
3. Nyen la afa so Jésus abâ mawa ti azo lani?
3 Jésus ahinga pasi ti azo, même apasi so lo wani lo bâ lâ oko pëpe. Na tapande, azo mingi sara lani mbeto ti akota zo ti Nzapa so ahanda ala nga amû na ala gbâ ti andia so ala wani asigigi na ni (Mat. 23:4; Marc 7:1-5; Jean 7:13). Jésus asara mbeto lâ oko ape nga a handa lo lâ oko ape, me lo hinga lani ye na ndo ti aye so ade asi na lo lâ oko pëpe. Ni la, “tongana lo bâ gbâ ti azo so, mawa ti ala asara lo ngbanga ti so a sara pasi na ala nga yâ ti ala akangbi kirikiri tongana angasangbaga so ayeke na berger pëpe.” Jésus aye azo nga lo bâ mawa ti ala legeoko tongana ti Babâ ti lo.—Ps. 103:8.
4. So Jésus abâ azo lani na yâ ti pasi a pusu lo ti sara nyen?
4 Na ngoi so Jésus abâ lani so azo ayeke bâ pasi, ndoye so lo yeke na ni na mbage ti ala apusu lo ti mû maboko na ala. Tongaso, lo ye azo tâ gi tongana ti babâ ti lo. Na peko ti mbeni yongoro tambela so Jésus na adisciple ti lo asara ti fa tënë, ala ye ti gue na mbeni ndo so zo ayeke dä ape ti wu tere ti ala. Me ndali ti so lo bâ mawa ti gbâ ti azo so ayeke ku lo, lo mû ngoi “ti fa aye mingi na ala.”—Marc 6:30, 31, 34.
SARA YE NA NDOYE TONGANA TI JÉHOVAH
5, 6. Ti mû tapande ti ndoye ti Jéhovah, nyen la a lingbi e sara? Mû mbeni tapande. (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
5 E lingbi ti mû tapande ti ndoye ti Jéhovah tongana e sara ye na lege ni na azo so ayeke nduru na e. E mû mbeni tapande: Bâ so mbeni ita-koli, so ayeke maseka, so iri ti lo ayeke Alain ayeke gbu li ti lo na ndo ti mbeni ita-koli so ayeke mbakoro so ayeke na kpale ti dikongo mbeti ndali ti so lo bâ ndo nzoni ape. A yeke nga ngangu na mbakoro ni ti tambela da na da ti fa tënë. Alain adabe ti lo na tënë ti Jésus so atene: “Gi tongana ti so ala ye azo asara na ala, ala sara tongaso na azo ni nga.” (Luc 6:31). Tongaso, Alain ahunda tere ti lo, lo tene: “Nyen la mbi ye azo asara na mbi?” Lo kiri tënë, lo tene: “Mbi ye e na ala e pika ballon.” Me ita so ayeke mbakoro so alingbi ti pika ballon ape, ni la ape? Tongaso tënë so Alain adoit ti hunda tere ti lo na ni ayeke so: “Tongana mbi la mbi yeke ita so ayeke mbakoro so, nyen la mbi ye azo asara na mbi?”
6 Alain ayeke mbakoro pëpe, me lo yeke na ngangu ti hinga ye so ade asi na lo lâ oko pëpe. Lo mû ngoi ti sara lisoro na ita so ayeke mbakoro so nga lo dengi me nzoni lo mä lo. Yeke yeke, Alain ahinga so ayeke ngangu na ita so ayeke mbakoro so ti diko Bible nga ti tambela da na da ti fa tënë. Na ngoi so Alain ahinga vundu so ita-koli so ayeke na ni, lo bâ ye so lo lingbi ti sara ti mû maboko na ita-koli ni nga lo ye ti sara ye kue so lo lingbi ti sara ti mû maboko na lo. E nga kue e lingbi ti sara tongaso. Ti mû tapande ti ndoye ti Jéhovah, a lingbi e zia tere ti e na place ti aita ti e.—1 aCor. 12:26.
7. Nyen la e lingbi e ti sara ti hinga vundu so aita ti e ayeke na ni?
7 A yeke lakue kete ye ape ti hinga vundu so aita ti e ayeke na ni. Azo mingi ayeke wara akpale so ade e wara lâ oko pëpe. Ambeni ayeke bâ pasi ndali ti kä so ala yeke na ni, kobela, wala kpale ti mbakoro. Ambeni ayeke bâ pasi mingi ndali ti kota vundu so ala yeke na ni wala ndali ti so a sara ye ti ngangu na ala ândö. Ti ambeni, koli wala wali ti ala ayeke Témoin ape wala gi ala oko la ayeke bata amolenge ti ala. Azo kue ayeke na ambeni kpale na mingi ni ayeke akpale so ade e wara ni ape. Na yâ ti aye tongaso, tongana nyen la e lingbi mû tapande ti ndoye ti Jéhovah? Tongana e dengi mê nzoni nga e tara ti hinga vundu so aita ti e ayeke na ni, e yeke hinga nzoni lege ti mû maboko na ala. Tongana e sara tongaso, e yeke mû tapande ti Jéhovah. Bezoin ti zo oko oko ayeke nde nde, me e lingbi ti dabe ti ala na bango ndo ti Jéhovah na ndo ti kpale so ala yeke na ni wala e lingbi ti sara mbeni ye ndali ti ala.—Diko aRomain 12:15; 1 Pierre 3:8.
SARA YE NA NZONI BÊ TONGANA TI JÉHOVAH
8. Nyen la amû maboko na Jésus ti sara ye na nzoni bê na azo?
8 Molenge ti Nzapa atene: “Lo so ayeke na nduzu na ndo ti aye kue, . . . [a]yeke sara nzoni na azo so ayeke kiri singila pëpe nga na azo ti sioni.” (Luc 6:35). Jésus asara ye na nzoni bê tongana ti Nzapa. Nyen la amû maboko na lo ti sara ni? Lo yeke gi kozoni ti hinga nyen la atënë so lo yeke tene alingbi ti sara na azo nga nyen la aye so lo yeke sara alingbi ti sara na ala. Na tapande, mbeni wali so azo ahinga lo tongana wasiokpari aga nduru na Jésus, lo yeke toto nga lo zia si ngu ti lê ti lo ayuru na ndo ti gere ti Jésus. Jésus abâ so wali ni achangé bê ti lo, nga lo hinga vundu so ayeke sara wali ni tongana lo ke ti sara ye na lo na nzoni bê. Jésus agonda lo nga lo pardone lo. Na ngoi so mbeni Farizien akasa ye so Jésus asara so, Jésus asara nga tënë na Farizien ni na nzoni bê.—Luc 7:36-48.
9. Nyen la alingbi ti mû maboko na e ti sara ye na nzoni bê tongana ti Nzapa? Mû mbeni tapande.
9 Tongana nyen la e lingbi ti sara ye na nzoni bê tongana ti Nzapa? Bazengele Paul atene: “A yeke nzoni ngbâa ti Seigneur atiri pëpe, me lo duti zo so asara ye na ngangu pëpe na azo kue.” (2 Tim. 2:24). Na tapande, bâ tongana nyen la mo lingbi ti sara nzoni bê na azo na yâ ti aye so: Na place ti kua, kota zo ti mo ayeke sara kua ti lo nzoni ape. Nyen la mo yeke sara? Mbeni ita-koli aga na bungbi na peko ti so a sara anze mingi lo ga na bungbi ape. Tënë ti nyen la mo yeke tene na lo? Na fango tënë mbeni zo atene na mo, lo tene: “Mbi yeke na ye mingi ti sara.” Mo yeke sara tënë na lo na nzoni bê? Na yanga-da, wali ti mo ahunda mo, lo tene: “Ngbanga ti nyen la mo fa na mbi pëpe ye so mo ye ti sara na samedi?” Mo yeke kiri tënë na lo na nzoni bê? Tongana e zia tere ti e na place ti amba ti e nga e gi kozoni ti hinga ye so atënë ti e alingbi ti sara na azo, e yeke hinga tongana nyen ti sara tënë nga ti sara ye na nzoni bê tongana ti Jéhovah.—Diko aProverbe 15:28.
SARA YE NA NDARA TONGANA TI NZAPA
10, 11. Nyen la alingbi ti mû maboko na e ti sara ye na ndara tongana ti Nzapa? Mû mbeni tapande.
10 Ngangu so e yeke na ni ti hinga aye so ade asi na e lâ oko ape alingbi nga ti mû maboko na e ti sara ye na ndara tongana ti Jéhovah nga ti hinga ye so asarango ye ti e alingbi ti sara na azo. Ndara ayeke mbeni sarango ye ti Jéhovah, na tongana lo ye, lo lingbi ti hinga anzene nzene ye na ndo ti aye so ayeke si ande. E yeke na ngangu ti hinga ye na ndo ti aye so ayeke si kekereke pëpe, me a yeke nzoni e gbu li ti e na ndo ti ye so alingbi ti si na peko ti ye so e ye ti sara. Azo ti Israël agbu li ti ala lani pëpe na ndo ti ye so alingbi ti si tongana ala ke yanga ti Nzapa. Atâa aye kue so Nzapa asara na ala, Moïse ahinga so ala yeke sara ye so ayeke sioni na lê ti Jéhovah. Moïse atene atënë ti yâ ti mbeni bia na devant ti bungbi ti azo ti Israël, lo tene: “Ala yeke mara so amä wango tënë pëpe, na ala hinga nda ti ye pëpe. O, tongana ala yeke na ndara, na ala hinga nda ti ye so, O, tongana ala bibe ti ala na nda ti ala!”—Deut. 31:29, 30; 32:28, 29.
11 Tongana e ye ti sara ye na ndara tongana ti Nzapa, a lingbi e gbu li ti e na ndo ti aye so alingbi ti si na peko ti asarango ye ti e wala a lingbi e bâ ni na yâ ti li ti e. Na tapande, tongana e yeke gi ti hinga tere na mbeni zo ti sara mariage na lo, a lingbi e girisa ape so tongana e ye mbeni zo, a yeke ngangu ti tene e kanga nzara ti tere ti e. Tongaso, a lingbi e sara pëpe mbeni ye so alingbi ti buba pendere songo ti e na Jéhovah. Me, a lingbi e sara ye alingbi na nzoni wango ti Nzapa so atene: “Zo ti ndara abâ ye ti sioni, na lo honde tere ti lo, me azo so li ti ala ayeke dä pëpe, ala hon, na ala wara ngbanga.”—aProv. 22:3.
SARA HANGE NA AYE SO MO YEKE GBU LI TI MO NA NDO NI
12. Tongana nyen la aye so e gbu li ti e na ndo ni alingbi ti sara sioni na e?
12 Zo ti ndara ayeke sara hange na aye so lo yeke gbu li ti lo dä. Aye so e yeke gbu li ti e dä alingbi ti mû maboko na e wala ti sara sioni na e legeoko tongana ti so wâ alingbi ti mû maboko na e wala ti sara sioni na e. Tongana e sara kua na wâ nzoni, e lingbi ti to na kobe. Me tongana e sara hange ape, wâ ni alingbi ti gbi da ti e wala même ti fâ e. Legeoko nga, tongana aye so e gbu li ti e dä amû maboko na e ti sara ye tongana ti Jéhovah, a yeke ga na e aye ti nzoni. Me, tongana e gbu li ti e na ndo ti aye so ayeke gue na e ti sara lango-sioni, e lingbi ti wara kpale na peko ni. Na tapande, tongana e yeke bâ lakue na yâ ti li ti e so e ngbâ ti sara lango-sioni nga na asioni ye, nzara ni ayeke dü na yâ ti bê ti e na ayeke pusu e ti sara ni. Tongana e sara tongaso e yeke fâ yâ ti songo so e yeke na ni na Jéhovah.—Diko Jacques 1:14, 15.
13. Nyen la Ève agbu li ti lo dä lani na ndo ti fini ti lo?
13 Gbu li ti mo na ndo ti ye so asara si Ève so ayeke kozo wali asara nzara ti te lê ti “keke ti hinga nzoni na ti hinga sioni” so Nzapa atene na ala ti te ni pëpe. (Gen. 2:16, 17). Ngbo atene na Ève, a tene: “I lingbi kui biani pëpe, teti Nzapa ahinga na lâ ni so i te lê ni, fade lê ti i alungula, na i ga tongana Nzapa, i hinga nzoni na sioni.” Ève “abâ keke so ayeke nzoni teti kobe, a nzere na lê”. Nyen la asi lani na peko ni? “Lo kamata lê ni, lo te; lo mû na koli ti lo so ayeke na tere ti lo, na lo te nga.” (Gen. 3:1-6). Ti Ève, mbeni ye anzere na lo na yâ ti tënë so Satan atene na lo. Ahon ti tene a fa na lo nzoni ye na sioni ye, lo wani la lo yeke mû desizion. Ye so Ève agbu li ti lo dä so aga na aye ti sioni mingi. Na lege ti siokpari so koli ti lo Adam asara, “siokpari alï na yâ ti dunia so, na lege ti siokpari kuâ aga.”—aRom. 5:12.
14. Tongana nyen la Bible amû maboko na e ti kpe lango-sioni?
14 Siokpari so Ève asara na yaka ti Éden ayeke lango-sioni pëpe. Ye oko, Jésus amû wango na e ti gbu li ti e pëpe na ndo ti sarango lango-sioni. Lo tene: “Zo kue so angbâ ti bâ mbeni wali si lo sara nzara ti wali ni so, andâ lo gi lo na wali na yâ ti bê ti lo awe.” (Mat. 5:28). Paul nga amû wango so, lo tene: “Ala leke kozoni pëpe ti sara aye ti nzara ti mitele.”—aRom. 13:14.
15. Amosoro wa la a lingbi e gi ni? Ngbanga ti nyen?
15 Bible atene nga so a lingbi e gi ti nzere na lê ti Jéhovah me ti ngbâ ti pensé pëpe na ndo ti warango mosoro. Même tongana zo ayeke na mosoro, nginza ti lo alingbi ti bata lo pëpe (aProv. 18:11). Jésus atene so zo so abungbi gbâ ti mosoro ndali ti lo wani me lo zia Jéhovah na kozo ndo na yâ ti fini ti lo pëpe, lo yeke zo ti buba. Lo yeke na “mosoro na mbage ti Nzapa pëpe.” (Luc 12:16-21). Tongana e bungbi “amosoro” ndali ti e wani “na yayu,” nga e sara aye so anzere na Jéhovah, lo yeke duti na ngia na e nga kue e yeke duti na ngia (Mat. 6:20; aProv. 27:11). Na ndo ni, songo so e yeke na ni na Jéhovah ayeke kota ye ahon tanga ti aye kue.
GI BÊ TI MO AHON NDO NI PËPE
16. Nyen la alingbi ti mû maboko na e ti gi bê ti e ahon ndo ni pëpe?
16 Tara ti bâ na yâ ti li ti mo agingo bê so mo lingbi fade ti wara tongana mo sara kue ti bungbi “amosoro” ndali ti mo wani “na sese”. (Mat. 6:19). Jésus asara kua na mbeni tapande ti fa so “gingo bê ndali ti aye ti ngoi so nga ngangu so mosoro ayeke na ni ti handa zo” alingbi ti pete ndo ti tënë ti Royaume (Mat. 13:18, 19, 22). Atâa tongana ambeni zo agi bê ti ala na ndo ti nginza wala pëpe, ala yeke gbu li ti ala lakue na ndo ti asioni ye so alingbi ti si na ala. Ye oko, tongana e ngbâ ti gi bê ti e ahon ndo ni, e lingbi ti tï kobela nga yeke yeke mabe so e yeke na ni na Jéhovah ayeke woko. A lingbi e zia bê ti e kue na Jéhovah nga e girisa ape so “vundu na yâ bê ti zo asara si lo ba bango, me nzo tënë amû ngia na bê ti zo.” (aProv. 12:25). Anzoni tënë so mbeni zo so ahinga kpale so e yeke na ni atene na e alingbi ti zia ngia na bê ti e. Tongana e fa kpale ti e na ababâ na amama ti e, wali wala koli ti e wala mbeni kamarade ti e, ala yeke mû maboko na e ti gi bê ti ahon ndo ni pëpe.
17. Tongana nyen la Jéhovah ayeke mû maboko na e ti hon ndo ti agingo bê ti e?
17 Mbeni zo so ahinga gingo bê ti e nzoni ahon Jéhovah ayeke dä pëpe. Paul atene: “Ala gi bê ti ala na ndo ti mbeni ye pëpe, me na yâ ti aye kue, na lege ti sambela, na lege ti vorongo tere na Nzapa nga na sambela ti kiringo singila, ala hunda na Nzapa aye so agbu bê ti ala, na fade siriri ti Nzapa so ahon ndo ti bibe kue ayeke bata bê ti ala nga na lege ti hingango ndo ti ala na lege ti Christ Jésus.” (aPhil. 4:6, 7). Tongaso, tongana e yeke na gingo bê, e gbu li ti e na ndo ti aye so Jéhovah aleke ti mû maboko na e ti ngbâ ti kpengba songo ti e na lo. Lo yeke mû maboko na e na lege ti amba ti e aChrétien, a-ancien, ngbâa be-ta-zo, a-ange nga na Jésus.
18. Tongana nyen la gbungo li alingbi ti mû maboko na e?
18 Tongana ti so e londo ti bâ, e yeke mû tapande ti Jéhovah tongana e sara kua na ngangu so e yeke na ni ti zia tere ti e na place ti amba ti e (1 Tim. 1:11; 1 Jean 4:8). Tere ti e ayeke nzere tongana e ndoye amba ti e, e sara ye na ala na nzoni bê, e gbu li ti e na ndo ti aye so alingbi ti si na peko ti asarango ye ti e nga e gi bê ti e lakue ahon ndo ni pëpe. Tongaso, zia e sara kua nzoni na ngangu so e yeke na ni ti bâ aye na yâ ti li ti e ti gbu li na ndo ti beku ti e nga e sara ye na ndoye, na nzoni bê, na ndara nga e duti na ngia tongana ti Jéhovah.—aRom. 12:12.