text:
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Dunia so ayeke na maboko ti zo wa?
Azo mingi apensé so dunia so ayeke na maboko ti tâ Nzapa. Me tongana a yeke biani tongaso, ngbanga ti nyen la pasi ahon ndo ni na ndo ti sese tongaso? (Deutéronome 32:4, 5). Tongana ti so Bible atene, dunia so kue ayeke na gbe ti mbeni zo ti sioni.
A sara tongana nyen si sioni zo la ayeke komande na ndo ti azo so? Gi na tongo nda ti mbaï ti azo, mbeni ange asara kpengbango-li na Nzapa na lo pusu Adam na Ève nga kue ti sara tongana lo (Genèse 3:1-6). Adam na Ève ni asoro ti mä yanga ti Satan, ange ti kpengbango-li so, a sara si lo la lo ga gbia ti ala. Nzapa ti Ngangu Ahon Kue la alingbi biani ti komande azo, me lo ye si ndoye la apusu ala ti yeda na komandema ti lo (Deutéronome 6:6; 30:16, 19). Mawa ni ayeke so, azo mingi amû mara sioni desizion ti Adam na Ève so.
Zo wa la ayeke leke ande akpale ti azo?
Nzapa ayeke ngbâ gi ti bâ Satan na lê na sioni komandema ti lo ni? Jamais! Nzapa ayeke mû ande ngangu na Jésus ti zi asioni ye kue so Satan aga na ni.
Na ngangu ti Nzapa, Jésus ayeke futi ande Satan (aRomain 16:20). Na pekoni, Nzapa ayeke komande na ndo ti azo nga lo yeke sara si azo ayeke kiri ti wara ngia nga na siriri so Adam na Ève agirisa ni ândö.


c: text/html

text:
87: Jésus na yâ ti temple
BÂ KETE molenge-koli so ayeke sara tënë na akota zo so. Akoli so ayeke azo so ayeke fa ka ye na azo na yâ ti temple ti Nzapa na Jérusalem. Molenge so ayeke Jésus. Lo kono kete awe, na lo yeke na ngu 12.
Bê ti awafango ye ni adö mingi ti bâ so Jésus ahinga ye mingi na ndo ti Nzapa nga na aye so ayeke na yâ ti Mbeti ti Nzapa. Me Joseph na Marie ayeke ge pëpe. Ngbanga ti nyen? Ala yeke na ndo wa? Zia e bâ.
Ngu oko oko, Joseph na sewa ti lo ayeke gue na Jérusalem ti sara matanga ti Pâque. Lege so alondo na Nazareth ti gue na Jérusalem ayo mingi. Kutukutu na vélo ayeke lani na ngoi ni kâ pëpe. Mingi ti azo ni ayeke gue na gere, na a hunda lango ota ti si na Jérusalem.
Yâ ti sewa ti Joseph akono awe. Jésus ayeke na angambe so a lingbi a bâ lege ti ala. Na ngu ni so, Joseph na Marie na amolenge ti ala alondo na Jérusalem ala yeke na lege ti kiri na Nazareth. Ala bâ ti ala atene Jésus ayeke na popo ti amba ti ala so ayeke kiri oko. Me tongana ala luti na lege na lakui, ala bâ so Jésus ayeke dä pëpe. Ala gi lo na popo ti asongo ti ala nga na akamarade ti ala, me ala wara lo pëpe. Tongaso ala kiri na Jérusalem ti gi lo.
Na nda ni, ala wara lo ge na popo ti awafango ye. Lo yeke mä awafango ye ni na lo yeke hunda tënë na ala. Bê ti azo ni kue adö ti bâ ndara so Jésus ayeke na ni. Me Marie atene: ‘Molenge ti mbi, mo sara na e ye tongaso ngbanga ti nyen? Mbi na babâ ti mo, bê ti e kue ayeke na nduzu tongana e yeke gi mo.’
Jésus akiri tënë na ala, lo tene: ‘Ala yeke gi mbi ngbanga ti nyen? Ala hinga a tene so a lingbi mbi duti na da ti Babâ ti mbi pëpe?’
Biani, Jésus aye ka ti duti na ndo so lo lingbi ti manda ye na ndo ti Nzapa. A yeke nzoni e nga kue e sara tongaso. Tongana Jésus akiri na Nazareth, yenga oko oko lo yeke gue na abungbi ti voro Nzapa. Ndali ti so lo yeke dengi lakue mê ti lo na abungbi ni, lo manda aye mingi na yâ ti Mbeti ti Nzapa. Zia e sara tongana Jésus na e mû peko ti tapande ti lo.
Luc 2:41-52; Matthieu 13:53-56.
Ahundango tënë
- Na lê ti foto so, Jésus ayeke na ngu oke? Lo yeke na ndo wa?
- Ngu oko oko, Joseph na sewa ti lo ayeke sara nyen?
- Tongana ala sara lango oko na lege awe ti kiri na ndo ti ala, ngbanga ti nyen Joseph na Marie akiri na Jérusalem?
- Joseph na Marie awara Jésus na ndo wa? Ngbanga ti nyen bê ti azo so ayeke mä Jésus adö?
- Jésus atene nyen na mama ti lo Marie?
- Tongana nyen e lingbi ti manda ye na ndo ti Nzapa legeoko tongana Jésus?
Ambeni hundango tënë
- Diko Luc 2:41-52.
Atâa so Ndia ti Moïse ahunda lani ti tene gi akoli si aga na amatanga so a sara ni ngu oko oko, nzoni tapande wa Joseph na Marie azia na ababâ na amama laso? (Luc 2:41; Deut. 16:16; 31:12; aProv. 22:6).
Nzoni tapande wa ti mango yanga ti ababâ na amama Jésus azia na amolenge laso? (Luc 2:51; Deut. 5:16; aProv. 23:22; aCol. 3:20).
- Diko Matthieu 13:53-56.
Fa iri ti aita ti Jésus osio ti koli so Marie adü ala na peko ti Jésus, so Bible asara tënë ti ala. Use na popo ti ala asara kusala wa na pekoni na yâ ti kongregation ti aChrétien? (Mat. 13:55; Kus. 12:17; 15:6, 13; 21:18; aGal. 1:19; Jacq. 1:1; Jude 1).
TI HINGA AMBENI TËNË
Jésus na afami ti lo ague na Jérusalem
Bê ti Joseph na Marie agi ala tongana ala gi Jésus gbä ala wara lo ape, me li ti Jésus akpe kue ti bâ so ala hinga pëpe ndo so ala peut fade ti wara lo dä hio.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ANZONI YE SO AYEKE NA YÂ TI BIBLE | JOB 38-42
Ti sambela ndali ti ambeni zo anzere na Jéhovah
Jéhovah aku na mbage ti Job ti sambela ndali ti Eliphaz, Bildad na Tsophar
42:7-10
Jéhovah atene na Eliphaz, Bildad nga na Tsophar ti gue na mbage ti Job na ti mû mbeni sacrifice so a zö na wâ
Jéhovah aku na mbage ti Job ti sambela ndali ti amba ti lo
Na peko ti so Job asambela ndali ti ala, lo iri tënë nzoni na ndo ti lo
Jéhovah airi tënë nzoni mingi na ndo ti Job ndali ti mabe ti lo nga na gbungo ngangu ti lo
42:10-17
Jéhovah azi apasi ti Job na sarango si lo wara sava
Job awara lani tâ dengo bê na mbage ti akamarade ti lo nga na asewa ti lo so asara pasi na lo
Jéhovah akiri na Job aye ti lo, na mungo na lo fani use aye so kue lo girisa ni lani
Job na wali ti lo akiri awara amolenge bale-oko
Job angbâ na fini teti angu 140 nga lo yeke na ngia ti bâ molongo osio ti ahale ti sewa ti lo


text:
1Ti mo, mo tene gi tënë so alingbi na fango ye so ayeke mbirimbiri. 2Mo tene na ambakoro-koli titene ala sara ye ahon ndoni pepe, me na legeni; ala ne tere ti ala, ala tene tënë na legeni, ala kpengba na lege ti mabe, na lege ti yengo tere nga na lege ti kangango be na ya ti aye kue. 3Mo tene nga na ambakoro-wali titene ala duti tongana azo so aduti nde ndali ti Nzapa: alingbi ala tene sioni tënë na iri ti zo pepe, ala yeke angbaa ti samba pepe, ala fa na azo ye so ayeke nzoni, 4ala fa na amaseka-wali so amu koli ti ye akoli ti ala na amolenge ti ala, 5ti sara ye ahon ndoni pepe, me na legeni, ti bata li ti ala nzoni, ti duti anzoni wali ti da, ti duti na nzerengo be, ti ma yanga ti akoli ti ala. Tongaso, fade mbeni zo ayeke zonga tënë ti Nzapa pepe. 6Mo mu nga wango na amaseka-koli titene ala sara ye ahon ndoni pepe, me na legeni; 7ala sara tongaso na ya ti aye kue. Mo nga, mo duti tapande na lege ti sarango anzoni ye: mo fa ye na azo na legeni mbirimbiri, mo ne tere ti mo. 8Mo tene gi tënë so ayeke na legeni si zo alingbi ti kasa ni pepe, tongaso si wato agi tënë ti bi na li ti e gbaa si kamene agbu lo. 9Alingbi angbaa ama yanga ti awa ti ala na ya ti aye kue. Ala sara ye so anzere na be ti awa ti ala ni: ala bingbi tënë na awa ti ala pepe, 10ala nzi nga ye ti awa ti ala ni pepe. Lakue ala sara ye titene awa ti ala alingbi ti zia be ti ala na ndö ti ala. So laa ayeke sara titene azo ane tënë so e yeke fa si alondo na Nzapa, Wasongo e. 11Biani, Nzapa afa nzoni be ti lo na azo kue awe titene na lege ti nzoni be ti lo ni, ala soo kuâ. 12Nzoni be ti lo afa na e titene e zia lege ti kengo Nzapa, e zia nzara ti aye ti gigi so. Tongaso, na lege ti dutingo ti e, e sara ye ahon ndoni pepe, me na legeni, e sara ye ti mbirimbiri, e ngba ti gbu tënë ti Nzapa ngangu 13si e zia be ti e ti ku nzoni lango so fade e yeke baa kota Nzapa ti e na Wasongo e, Jésus Christ, na ya ti gonda ti lo. 14Lo ka ando tere ti lo na kuâ ndali ti e, ti zi e na ya ti aye ti sioni kue, ti sukula e si e ga azo ti lo wani, titene e mu ngangu ti e kue ti sara anzoni ye. 15Lege so mo lingbi ti tene tënë na azo, ti mu wango na ala, ti suku na ala laa; mo sara ni na ngangu so Nzapa amu na mo. Mo sara si mbeni zo oko abaa mo tongana buba zo pepe.
Copyright
Learn More


text:
CHAPITRE 39
Mawa na azo so aye ti mä ndo ape
JÉSUS ASUKU NA AZO TI AMBENI GBATA
LO DË BÊ TI AZO
Jésus ane Jean Baptiste mingi. Ka mingi ti azo ayeke bâ lani Jean tongana nyen? Jésus afa ni lo tene “azo ti ngoi so,” ayeke “tongana akete molenge so aduti na agara ti sara ngia na ala yeke dekongo na amba ti ala, ala tene: ‘E hûru flûte na ala, me ala dodo ape. E toto na vundu, me ala pika tere ti ala pëpe ti fa vundu ti ala.’”—Matthieu 11:16, 17.
Jésus aye ti tene nyen la? Lo wani lo fa ndani, lo tene: “Jean aga, lo mû jeûne nga lo nyon vin ape. Azo atene: ‘Sioni yingo ayeke na yâ ti lo.’ Molenge ti zo aga, lo te ye na lo nyon ye, me azo atene: ‘Lo yeke bê ti kobe mingi nga lo nyon vin mingi. Lo yeke kamarade ti azo ti rongo nginza ti impôt na ti awasiokpari.’” (Matthieu 11:18, 19). Ti Jean, lo yeke lani mbeni zo so ayeke na aye mingi ape tongana ti mbeni Naziréen, na même lo yeke nyon ka vin ape. Me azo ti ngoi ni lani atene so lo yeke na sioni yingo na yâ ti lo (Nombre 6:2, 3; Luc 1:15). Me ti Jésus, lo yeke lani tongana tanga ti azo kue. Lo yeke te ye, lo yeke nyon sämba alingbi na ni, me azo atene so lo ye nyongo ye na tengo ye mingi. A yeke ngangu ti nzere na azo.
Jésus ahaka azo ni so na ambeni molenge so aduti na yâ ti gara na so ake ti dodo tongana ambeni mba ti ala ayeke huru flûte wala so ala ke ti sara vundu tongana amba ti ala ni ayeke toto. Na pekoni, Jésus atene: “Aye ti mbilimbili so zo asara la afa so lo yeke na ndara.” (Matthieu 11:16, 19). Biani, “aye” so Jésus na Jean asara lani la ayeke fa biani so atënë so azo ni abi na ndo ti ala so ayeke mvene la.
Na peko ti so Jésus afa azo ni tongana azo so ayeke mä ndo ape, lo komanse ti suku na azo ti agbata so lo sara amiracle dä mingi. A yeke agbata tongana Chorazin, Bethsaïda nga na Capernaüm. Jésus atene so, tongana ni sara fade mara ti amiracle ni so na Tyr nga na Sidon, so ayeke agbata so ayeke na yâ ti Phénicie, ka azo ti kodro ni so achangé bê ti ala awe. Lo sara nga tënë ti Capernaüm, so ayeke mbeni ndo so lo sara mingi ti akua ti lo dä. Me, même na ndo ni so kue, gbâ ti azo amä lo ape. Ni la Jésus atene na ndo ti gbata ni so, lo tene: “Na Lâ ti fango ngbanga, ngbanga so a yeke fâ na ndo ti mo ayeke duti ngangu mingi ahon ti kodro ti Sodome.”—Matthieu 11:24.
Na pekoni, Jésus amû gonda na Babâ ti lo ndali ti so lo honde atâ tënë ti lo na “awandara nga na azo so ahinga ndo,” me lo fa ni na azo so ayeke sara tere ti ala kete, tongana akete molenge (Matthieu 11:25). Lo mû mbeni tisango ndo na mara ti azo ni so, lo tene: “Ala kue so asara ngangu kua na kungba ane ala, ala ga na mbage ti mbi, na mbi yeke dë bê ti ala. Ala yô joug ti mbi na ala manda ye na mbage ti mbi, ndali ti so mbi yeke sara ye na ngangu pëpe nga mbi sara tere ti mbi kete, na ala yeke wara ngangu. A yeke ngangu pëpe ti yô joug ti mbi na kungba ti mbi ayapu.”—Matthieu 11:28-30.
Jésus amû dengo bê lani na azo tongana nyen? Amokonzi-nzapa afatigué lani azo na angobo ti akotara, na tapande, na ziango akete kete ndia na ndo ti tënë ti Sabbat. Me, Jésus adë bê ti azo na fango na ala atâ tënë ti Nzapa, so angobo ti akotara ayeke na yâ ni ape. Lo fa na azo so ayeke na gbe ti komandema ti azo ti poroso nga na azo so siokpari ane ala tongana nyen ti wara dengo bê. Jésus afa na ala tongana nyen ti wara pardon ti asiokpari ti ala nga tongana nyen ti duti na siriri na Nzapa.
Azo kue so aye ti yô joug ti Jésus, so ane ape, apeut ti mû fini ti ala ti sara na Babâ ti ala ti yayu so ayeke bâ mawa ti zo nga so ayeke sara nzoni bê na zo. A yeke nengo kungba la ape, ndali ti so andia ti Nzapa ane ape.—1 Jean 5:3.


text:
1Na ngoi ni so, gba ti azo akiri abongbi tere ti ala. So azo ni ayeke na ye ti tengo ni pepe, Jésus airi adisiple ti lo si lo tene na ala: 2“Mawa ti gba ti azo so agbu mbi, ngbanga ti so na ya ti lango ota so ala yeke na tere ti mbi, ala yeke na ye ti tengo ni pepe. 3Tongana mbi tene, ala kiri na ndo ti ala si mbi mu na ala kobe pepe, fade ala yeke woko na nzara na lege; ambeni ayeke daa so alondo yongoro si aga.” 4Adisiple ti lo akiri tënë na lo: “So e yeke ge na ngonda so, fade e yeke wara kobe na ndo wa ti mu na ala titene ala te si ya ti ala asi?” 5Jésus ahunda ala, atene: “Ala yeke na mapa oke?” Ala kiri tënë na lo: “Mbarambara.” 6Tongaso lo mu yanga na azo ni kue ti duti na sese. Na pekoni, lo mu mapa mbarambara so, lo mu singila na Nzapa, lo fâ ya ni si lo mu na adisiple ti lo ti kangbi ni na azo ni. Nilaa adisiple akangbi ni na azo ni. 7Ala yeke nga na ambeni kete susu. Jésus amu singila na Nzapa ngbanga ti asusu so si lo tene na adisiple ti lo ti kangbi nga ni na azo ni. 8Ala te, ya ti ala asi. Adisiple aro tanga ti anduru kobe ni asi sakpa mbarambara. 9Li ti azo ni ayeke lani saki osio. Na pekoni, Jésus atene na ala ti kiri na ndo ti ala. 10Gi hio na pekoni, lo ko na ya ti ngo, lo na adisiple ti lo si lo gue na sese ti Dalmanuta. 11Afarizien asi si ala to nda ti bingbi tënë na Jésus. Ala ye ti sara si lo ti na ya ti gbanda ti ala; nilaa ala hunda na lo titene lo sara mbeni ye ti kpene ti fa na ala so Nzapa laa atokua lo. 12Jésus awu ngangu si lo tene na ala: “Ngbanga ti nyen si azo ti fadeso ayeke hunda mbeni ye ti kpene so? Mbi tene na ala taa-tënë: fade azo so ayeke baa mbeni ye ti kpene oko pepe!” 13Na pekoni, lo zia ala, lo ko na ya ti ngo si lo fâ ngu, lo gue na mbage ti ngu ni. 14Adisiple ti Jésus agirisa ti mu mapa; ala yeke gi na mapa oko na ya ti ngo ni. 15Jésus amu yanga na ala, atene: “Ala sara hange! Le ti ala akpengba na mama ti mapa ti afarizien na ti Herode!” 16Adisiple atene na popo ti ala: “E yeke na mapa pepe.” 17Jésus ahinga tënë so ala yeke tene na popo ti ala si lo hunda ala, lo tene: “Ngbanga ti nyen ala tene: ‘E yeke na mapa pepe’? Ala de ti hinga ndo pepe? Ala ma ya ti tënë ni pepe? Ala yeke na ndara pepe? 18Le ti ala ayeke daa ti baa na ndo pepe? Mê ti ala ayeke daa ti ma na ndo pepe? Li ti ala agirisa? 19Lani so mbi fâ ya ti mapa oku ti kangbi na azo saki oku, tanga ti anduru ni asi sakpa oke si ala mu ague na ni so?” Ala kiri tënë na lo: “Baleoko na use.” 20Jésus akiri ahunda ala, atene: “Lani so mbi fâ ya ti mapa mbarambara ti kangbi na azo saki osio, tanga ti anduru ni asi sakpa oke si ala mu ague na ni so?” Ala kiri tënë na lo: “Mbarambara.” 21Tongaso Jésus ahunda ala, atene: “Ade ala ma ya ni pepe?” 22Jésus na adisiple ti lo asi na Betsaida; ambeni zo amu mbeni waziba, aga na lo na Jésus si ala voro lo titene lo ndu lo. 23Jésus agbu maboko ti waziba ni si asigigi na lo na ya ti kodro ni. Na pekoni, lo tuku ngu ti yanga ti lo, lo zia na le ti zo ni; lo zia maboko na ndö ti lo si lo hunda lo, atene: “Mo baa mbeni ye?” 24Waziba ni azi le ti lo si lo tene: “Mbi baa azo, ala yeke tongana akeke, me ala yeke tambula.” 25Jésus akiri azia maboko na ndö ti le ti waziba ni si lo baa ndo nzoni: le ti lo azi awe, lo lingbi ti baa ndo fadeso nzoni. 26Tongaso Jésus atene na lo ti kiri na da ti lo; lo tene na lo: “Mo kiri na ya ti kodro ni pepe.” 27Na pekoni, Jésus na adisiple ti lo alondo na ndo so, ala hon na mbage ti akete kodro ti sese ti Sezare ti Philippe. Na lege, lo hunda ala, lo tene: “Azo atene mbi yeke zo wa?” 28Ala kiri tënë na lo: “Ambeni atene mo yeke Jean-Baptiste, ambeni atene mo yeke Élie si ambeni nga atene, mo yeke mbeni wayanga-Nzapa.” 29Jésus ahunda ala, atene: “Me ti ala, ala tene mbi yeke zo wa?” Pierre atene na lo: “Mo yeke Mesii.” 30Tongaso Jésus agboto mê ti ala ngangu ti tene tënë ni na zo oko pepe. 31Na pekoni, Jésus ato nda ti fa ye na adisiple ti lo, lo tene: “Alingbi Molenge ti Zo abaa pasi mingi. Akangba, na akota wayango-sandaga na awafango-ndia ayeke ke lo, ala yeke fâ lo si lango ota na pekoni, lo yeke zingo na kuâ.” 32Lo tene tënë ni na ala polele. Tongaso Pierre airi lo, ague na lo yongoro kete si ato nda ti suku na lo. 33Me Jésus abaa ndo na peko, lo baa adisiple ti lo si lo suku na Pierre, lo tene: “Satan, hon kâ na tere ti mbi, ngbanga ti so bango ndo ti mo ayeke tongana ti Nzapa pepe, me ayeke tongana ti zo.” 34Na pekoni, Jésus airi gba ti azo nga na adisiple ti lo si lo tene na ala: “Tongana mbeni zo aye ti mu peko ti mbi, ayeke nzoni lo zia ti gbu li na ndö ti lo wani, lo yo keke ti kroa ti lo si lo mu peko ti mbi. 35Biani, zo so aye ti soo fini ti lo, fade lo yeke girisa ni; me zo so ayeke girisa fini ti lo ndali ti mbi nga ndali ti Nzoni Tënë, fade lo yeke soo ni. 36Tongana zo awara aye ti dunia so kue si lo girisa fini ti lo, nzoni ye ti nyen laa lo yeke wara na peko ni? 37Nyen laa zo alingbi ti mu ti vo na fini ti lo? 38Biani, azo ti fadeso ake ti ma yanga ti Nzapa, ala yeke sara gi sioni. Tongana mbeni zo asara kamene ti mbi na ti atënë ti mbi na le ti azo ti fadeso, fade Molenge ti Zo ayeke sara kamene ti zo ni na lango so lo yeke ga na ya ti gonda ti Babâ ti lo, na a-ange ti lo so ayeke nde si ayeke nzoni kue.”
Copyright
Learn More


text:
Akode ti fango na tënë
TOUR TI BA NDO
Hundango tënë ni: Ti mo eskê tënë so alingbi ti ga tâ tënë mbeni lâ?
Versê ni: Apc 21:3, 4
Fa mbeti ni: Numéro ti Tour ti Ba Ndo so afa tongana nyen la Nzapa ayeke sara ande si tënë ni so aga tâ tënë nga afa ye ti nzoni so mo peut ti wara na lege ti tënë ni so.
TOUR TI BA NDO (bâ ndangba lembeti ni)
Hundango tënë ni: Bâ hundango tënë so. [Fa kozo hundango tënë ni nga na kiringo tënë so ague oko na ni so ayeke na lembeti 16.] Mo tene ti mo nyen?
Versê ni: Ge 22:14
Fa mbeti ni: Article so asara tënë mingi na ndo ti aye so Bible afa na ndo ti iri ti Nzapa.
BIBLE AFA NYEN
Hundango tënë ni: Ambeni zo atene so Nzapa la akomande sese so. Me eskê mo hinga so Bible afa ti lo mara ti ye tongaso ape?
Versê ni: 1Jn 5:19
Fa mbeti ni: Mbeti so asara tënë na ndo ti aye so Bible afa na ndo ti tënë so nga na ambeni tënë ni nde.
LEKE KODE TI MO WANI
Sara kua na mbage so ti leke na kode ti fango tënë ti mo wani.


text:
1Alingbi mbi gonda tere ti mbi, ataa so zo alingbi ti wara ye daa pepe. Me mbi ye ti tene tënë ti aye so Kota Gbia afa na mbi na ya ti mbeni ye tongana bango-li si lo sara titene mbi hinga ni. 2Mbi hinga mbeni zo ti Christ; asara ngu baleoko na osio so Nzapa amu lo ague na lo na ota yayu. – Wala lo mu lo na ngbongboro tere ti lo kue, mbi hinga pepe; wala zo ni asigigi na ya ti tere ti lo si a hon na lo, mbi hinga pepe, Nzapa oko laa ahinga. – 3Mbi hinga so Nzapa amu lo ahon na lo. – Wala lo mu lo na ngbongboro tere ti lo kue, mbi hinga pepe; wala zo ni asigigi na ya ti tere ti lo si a hon na lo, mbi hinga pepe, Nzapa oko laa ahinga. – 4Nzapa amu zo ni so ague na lo ngbii asi na lo na paradi. Kâ, zo ni ama ambeni tënë so tenengo ni akara zo si a gbanzi lege na zo ti tene tënë ni. 5Fade mbi yeke gonda tere ti mbi ndali ti zo so; me ti mbi, fade mbi yeke gonda tere ti mbi, ngbanga ti so mbi yeke na ngangu pepe. 6Tongana mbi ye fade ti gonda tere ti mbi, ka mbi yeke pepe tongana zo so ye asara li ti lo, ka mbi tene gi taa-tënë. Me mbi ye ti gonda tere ti mbi pepe, ngbanga ti so mbi ye titene azo abaa mbi tongana kota zo ahon ndoni pepe, me ala baa mbi alingbi gi na ye so mbi yeke sara wala ye so ala yeke ma na ndö ti mbi. 7Aye so Nzapa afa na mbi si mbi baa ni so ayeke aye ti ndima. Titene mbi gonda tere ti mbi ndali ti aye ni pepe, Nzapa azia mbeni ye tongana ki na ya ti tere ti mbi: ki ni ayeke tongana mbeni zo so Satan atokua lo ti pika mbi si mbi gonda tere ti mbi pepe. 8Lege ota, mbi sambela Kota Gbia titene lo zi ki ni na ya ti tere ti mbi. 9Me lo tene na mbi: “Nzoni be so mbi sara na mo so alingbi awe. Na ndembe so zo ayeke na ngangu pepe, ngangu ti mbi alingbi ti sara ye kue.” Tongaso, mbi yeke gonda tere ti mbi, gi ngbanga ti so mbi yeke na ngangu pepe, tongaso si ngangu ti Christ aduti na ya ti tere ti mbi. 10Ndani laa mbi yeke duti na ngia na ndembe so mbi yeke na ngangu pepe, nga na ndembe so azo ayeke zonga mbi, wala aye ayeke gi mbi mbage na mbage, wala azo ayeke sara ngangu na mbi, wala mbi yeke na kpale mingi ndali ti Christ. Biani, na ndembe so mbi yeke na ngangu pepe, na ndembe so laa mbi yeke na ngangu. 11Mbi ga tongana zo so mbeni ye asara li ti lo awe! Ala laa asara si mbi ga tongaso. Ala laa alingbi fade ti tene nzoni tënë na ndö ti mbi. Ataa mbi yeke ye pepe, akota kota watokua ti ala so ahon mbi na ye oko pepe. 12Aye so afa atene, mbi yeke watokua ti Christ, ala baa ni na popo ti ala kâ awe: mbi kanga be ti mbi na ya ti aye kue; ala baa aye ti kpene, aye ti dongo be na aye so Nzapa asara ti fa ngangu ti lo. 13Nyen laa ambeni Eglize awara si ala wara ti ala pepe so? Gi ye so mbi sara na ala pepe, ayeke so mbi ga tongana kungba na ndö ti ala pepe. Ala zi tënë na li ti mbi ndali ti sioni so mbi sara so! 14Fadeso, mbi leke tere ti mbi ti gue na ndo ti ala kâ ti fani ota ni. Mbi yeke ga ande tongana kungba na ndö ti ala pepe, ngbanga ti so mbi yeke gi anzoni ye ti ala pepe, me ala wani laa mbi yeke gi ala. Kua ti amolenge ayeke ti gi ye pepe ti bata na babâ na mama ti ala, me babâ na mama laa ayeke gi ye ti bata na amolenge ti ala. 15Ti mbi, fade mbi yeke buba aye ti mbi kue si mbi yeke ka fini ti mbi ndali ti ala. Tongana mbi ye ala ahon ndoni, fade ala yeke ye mbi gi kete? 16Taa-tënë, mbi ga tongana kungba na ndö ti ala pepe. Me ambeni zo atene, mbi yeke zo ti handango zo si mbi mu ala na lege ti poroso. 17Na popo ti azo so mbi tokua ala na ala, azo ti Korente, kâ so, mbi sara titene mbeni oko ate ye ti ala? 18Mbi tene tënë mingi na Tite si mbi tokua lo, lo na mbeni ita [so mbi tene tënë ti lo] so. So Tite ague so, lo te mbeni ye ti ala? E na lo kue, be ti e ayeke gi oko pepe? E na lo kue, sarango ye ti e ayeke gi oko pepe? 19Aninga mingi, ala baa ti ala atene, e yeke gi ti ga mbirimbiri na le ti ala? Oko pepe. Ndali ti gango so e ga oko na Christ, e yeke tene tënë so na le ti Nzapa. A-ita ti mbi so mbi ye ala mingi, ye so kue mbi sara so, mbi sara ni titene Eglize ti ala akpengba. 20Mbeto asara mbi titene tongana mbi si na ala kâ, mbi baa dutingo ti ala ayeke nde na ti so be ti mbi aye si ala nga, ala baa dutingo ti mbi ayeke nde na ti so be ti ala aye. Mbeto asara mbi titene aye tongaso aduti na popo ti ala: papa, kota be, ngonzo, kangbingo tere, zongango zo na asioni tënë, fonongo na iri ti zo, baba, sarango aye ti wusuwusu. 21Mbeto asara nga mbi titene tongana mbi kiri mbi si na ala kâ, Nzapa azia kamene na le ti mbi na dawa ti ala. Mbi hinga pepe, fade mbi yeke toto ndali ti azo mingi na popo ti ala so angba ti sara siokpari tongana ti ando; ala ngba na lege ti sarango aye ti sioni, aye ti kamene na aye ti ndumba.
Copyright
Learn More


text:
YE TI MANDA 21
Béthel ayeke nyen?
Béthel ayeke mbeni iri na yanga ti Hébreu, na a ye ti tene “Da ti Nzapa”. (Genèse 28:17, 19). Iri ni so alingbi na ada nde nde so aTémoin ti Jéhovah aleke ni na akodoro nde nde so na yâ ni a yeke bâ lege ti kua ti fango tënë. Bebungbi ayeke sara kua na Kota ndokua ni so ayeke na gbata ti New York, na Amerika. Kâ lo yeke bâ ndo na ndo ti akua so a yeke sara na yâ ti aBéthel ni so. Azo kue so asara kua na yâ ti aBéthel, a iri ala “sewa ti Béthel,” teti so ala yeke lango ndo oko, ala yeke sara kua ndo oko, ala yeke te kobe ndo oko nga ala yeke manda Bible ndo oko.
Mbeni pendere ndo so azo ti yâ ti sewa ni amû bê ti ala kue na kua ti ala. Na yâ ti aBéthel oko oko, a yeke wara aita-koli na aita-wali so amû tere ti ala kue ti sara ye so Nzapa aye nga ti sara kua ti Royaume na ngoi kue (Matthieu 6:33). A yeke futa ala pëpe, me a mû na ala ndo ti lango nga na kobe, nga a mû na ala mbeni kete nginza ti vo na aye so ala yeke na bezoin ni. Zo oko oko ayeke na kua ti sarango ni. Ambeni ayeke sara kua ti bureau, ambeni ayeke sara kua na cuisine wala na ndo ti tengo ye, na ndo ti petengo ambeti, na ndo ti sukulango abongo na ti répassengo ni. Ambeni ayeke bâ lege ti lekengo yâ ti ada ti Béthel ni, wala ayeke sara ambeni kua nde.
Mbeni ndo so aita asara kua ngangu dä ndali ti fango tënë ti Royaume. Kota ndani so a leke na aBéthel ayeke ti tene gbâ ti azo awara lege ti hinga tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible. Brochure so ayeke mbeni tapande ni. Na ngoi so a sû ni, Bebungbi abâ ndo na ndo ni. Na pekoni a tokua ni na lege ti ordinateur na aita ti traduction gbani gbani na ndo ti sese mobimba si ala kiri pekoni na ayanga ti kodoro nde nde. Tongana a hunzi awe, a tokua ni na aBéthel so ayeke na angangu masini ti petengo ni si a pete ni na a kangbi ni na yâ ti acongrégation ahon saki 110. Akusala so kue so asewa ti Béthel asara amû maboko mingi na kusala so ayeke kota ahon akusala kue, so ayeke ti fango nzoni tënë ti Royaume.
Azo wa asara kua na Béthel, na a yeke bâ lege ti ala tongana nyen?
A-Béthel oko oko ayeke sara kua ndali ti kota kusala wa?


text:
1Fütanga ngü la, fü Yesu adu kpah amala ngü fü wü cögbörö kpara la de mani, gü ba dene, "Gara komoko ta ladü, te nü maka züka sü, fü ah ayia aru rü vinü ka-ye gbügbü. Fü ah adu ajï ʼbaranga ekekere na kerekere gbaa. Fü ah areke kpah sü, teka adi efi rï-rü la gbügbü na. Fü ah ajï kpah kambü teka fü wü kpara adi engbü gbügbü, da efete yï la. Fü engu aza wü kpara ka tima, ao kpala, aro mö de ewü areke areke, de wüh di eceka kpï fütanga yï ka-ni la mbi mbi mbi, angü ni ena anü andoro agbü gara sü nengete. 2Te kpïrï ka makolo rï-rü la koro tete na, fü komoko la ayia atima gara labï ka-ye kpaka wü kpara ka tima ka-ye la, gü ba, 'Wü to rï-rü ka-ni la fü ni.' 3Fü labï la ayia anü akoro kpaka wü kpara ka tima la. Fü ewü ayia azoro labï la, amï engu, alügü kpaka mere kpara ka-ye, de kpa ye kükürü. 4Fü mürü rïrü la adu kpah atima gara labï ka-ye. Fü labï la anü akoro kpaka ewü. Fü ewü amï nzönzö na, amemere lalara. Fü labï la akpe adu kpaka mere kpara ka-ye kpah de kpa ye kükürü. 5Fü mürü rïrü la adu kpah atima gara labï ka-ye. Fü ewü amiki labï la, amörö ka. Fü ewü angbü ememere wü labï ka mürü rïrü la fï bü bala, emimiki gara ewü, emömörö gara ewü. 6Gara labï te mürü rïrü la ena adu atima nda tïne ma. Tïne bü eyi duu kporo yeye na, te mamaguma ngbü tete na ne. Fü ah afï, gü ba dene, 'Te ni tima ye ni la, wüh ena akpe cücürü na akpe.' Fü ah ayia atima ye ye la kpaka ewü. 7Te wü kpara la wu ye mürü rïrü la te ngbü ekoro, fü ewü amala ngü esüka wü, gü ba dene, 'Ceka la! Ye mürü rïrü ne te ekoro! Engu ena aza e-nga-kpa wö ye, te gara me-ye. Te di bala, ah le de ani mörö engu asidi, teka fü yï ka-ewü ne angbü te gara fü ani.' 8Fü ewü ayia azoro ye mürü rïrü la, amï, amörö, aza kökö na, asö agbü gü." 9Fü Yesu adu ayi-ta wü cögbörö kpara la, gü ba, "Gbü fïngangü ka-yi, mürü rïrü la ena amere de wü siti kpara la, neh baye? Ah ena ayia akoro kpaka ewü de mere wazi, amömörö ewü ʼburu. Fü ah aza to wü kpara, ao eme rïrü ka-ye la." Dela mani te Yesu mala fü wü cögbörö kpara ka wü Yïsarayele. 10Fü ah adu ayi-ta wü cögbörö kpara la, gü ba dene, "Ngari Me mala teka ngü la, gü neh fe? Ah gü ba, 'Wü gara kpara ngbü ta ejï Mere Kambü ka Me. Fü ewü amaka gara mere rü, te ewü le nda-wü de. Fü ewü ace rü la asidi. Tïtïne rü ta te ewü ce la, Me du o tïne eyi mere kpeke rü de wazi ye, te wü bu ye na ngbü engbü ʼburu eküküte. 11Nih gbo nga ïrï Me, angü engu mere mere züka ngü eyi fü nih!' " 12Fü wü cögbörö kpara la awu, gü ba, Yesu mala mani la eküte ani, teka te ani le ngü kaka nda-ani de ne. Fü ngü la ake te ewü afa sü. Fü ewü angbü egïrï kaje teka de ani zoro Yesu. Wüh le azoro engu gbü jia wü kpara nda-wü de, angü maguma wü kpara ena asiti eküte ani. Te di bala, fü ewü ayia ace engu, ago ka-wü. 13Fütanga ngü la, fü wü cögbörö kpara atima gara wü Farusi kpaka Yesu, bete gara wü kovo ka Miri Anïtïpa Erode, gü ba dene, "Wü fiti Yesu, de engu mala siti ngü eküte miri ka wü Rüma, teka de ani zoro engu gbü riri na la." 14Fü ewü anü akoro amaka Yesu, amala ngü fefe, gü ba dene, "Mere kpara, ani wu eyi, gü ba, ye de kpeke kpara, te ye ngbü emala zu ngü ka Me fü ani fanü fanü. Angü ye kpe cürü kpara nda-ye ʼburu ʼdö de. Ye ngbü ele ka-ye ʼduwa ngü ka Me. Te di bala, gara ngü ladü te ani le ayi-ta ye di. Ah tï atï fü ani ase ngürü ani fü Kayïsara, Miri ka wü Rüma, te ngbü gbü nzö ani ne? 15Anga ah tï de? Rïrï ka Müse gü neh fe?" Amba Yesu, mü wu mani ka-ewü la nda-mü eyi kpo. Fü mü ayia alügü ngü fü ewü, gü ba, "Wü ngbü ere maguma ni de ngü bala, neh teka ne? Wü za la biri jiase sela, wü sere fü ani." 16Fü ewü aza gara jiase biringbö, ato fefe na. Fü ah aceka jiase la, agü ba dene, "E-gbü jiase ne, neh kuru da? Wüh ba eküküte na ne, neh ïrï da?" Wüh ga, "Ah de kuru Kayïsara, te di de Miri ka wü Rüma ne." 17Yesu gü ba, "Ah mbi! Te ah de nda miri la, de yi lügü fü miri. De yi lügü nda Me kpah fü Me." Dela ngü ta te Yesu mala fü wü kpara la, teka mase ngürü. Fü ngü kaka la aga gbü jia wü kpara la afa sü. 18Wü gara kpara ta ladü esüka wü di enga Yïsarayele, te wüh eï ewü, gü ba, wü Saduke. Wüh fï nda-wü, gü ba, "Te kpara kpi eyi la, ah kpi eyi fï mere badi. Ah du azükü gbü kpi tïne de." Te di bala, fü gara wü Saduke akoro kpaka Yesu, ayi-tata gbü mani, gü ba dene, 19"Mere kpara, gara ngü ladü te ani le ayi-ta ye di. Müse ba ta ngü fü ani gbü Rïrï ka Me, gü ba, 'Te kpara kpi, ce wara ye, o wüh bï ye ake di la de la, ah le de enga ni ye na za würüse gbü nganga na la, teka abï ye dada na, angü ïïrï na ena adürü.' 20Amba, te wü kpara ena azükü gbü kpi azükü fanü fanü la, ngü la ena adi baye? Angü gara wü komoko ta ladü, wüh guvu ni wü lorozi. Fü gina ewü ayia aza würüse. Fü ah ayia akpi, o wüh bï ye ake di la de. 21Fü eʼbaʼbasu adu aza würüse nga kpa enga ni ye la. Fü ah ayia akpi. Wüh bï ye ake di kpah de. Fü ebabata na adu kpah aza würüse la. Fü ah ayia kpah akpi, ace engu fï kükürü. 22Wü jaji komoko de lorozi la, wüh za würüse la te nga wü ʼburu. Fü ewü akpi ʼburu, wüh bï ye te würüse la nda-wü de. Fütanga ewü la ʼburu, fü würüse la adu kpah akpi. 23Te wü kpara ena azükü azükü gbü kpi fanü la, würüse la ena adi neh wara da? Kükürü de, angü engu ta eyi wara ewü ʼburu." 24Yesu gü ba, "Yi fï nda-yi, gü ba, Me tï azükü wü kpara gbü kpi nda de? Yi dürü bala, neh teka ne? Yi wu si-ngü de te wüh ba gbü Ngari Me ne de, neh teka ne? Yi le awu wazi ka Me kpah de, neh teka ne? 25Gbü sü ka Me agbü kpï kpala, wü kpara za te-wü nda-wü de. Angü te wü kpara zükü eyi gbü kpi la, Me ena afü ewü baka wü malayïka ka-ye. 26Wüh ba ngü gbü Ngari Me teka ngü ka züzükü gbü kpi, gü neh fe? Gbü ra ta te Me gü tamu ye tete fü Müse, Me mala ta fefe, gü neh fe? Ah gü ba dene, 'De-ni Me, ni de vüngüte ka Abarayama, ake Yïsaka bete Yakobo.' 27Amba, gbü ra ta te Me mala ngü la tete, o wü Abarayama kpi ka-wü eyi gügü. Me ena amala ngü teka wü kövö, gü ba, 'Wüh de wü vüngüte ka-ni?' Ah bala de. Me mala ngü la, angü wü Abarayama ka-wü eyi ladü ezükü, agbü sü ka Me fï mere badi. Te di bala, fïngangü ka-yi te gü ba, wü kpara tï azükü gbü kpi nda-wü de ne, ngü la de mere siti wu!" Dela ngü ta te Yesu mala fü wü Saduke, gü ba, "Me ena azükü wü kpara ka-ye, fü ewü angbü fï mere badi agbü sü ka-ye agbü kpï kpala." 28Gara mürü rïrï ngbü ta eje yïkï te wü Saduke ngbü ega de wü Yesu ne. Te engu je ngü te Yesu lügü fü ewü la, fü ngü la areke gbü jijia na afa sü. Fü mürü rïrï la adu ayi-ta Yesu, gü ba dene, "Mere kpara deyï, nda-ni yitangü kpah ladü. Esüka wü Rïrï ka Me ʼburu, kpeke rïrï, te fa wü bu ye ʼburu, neh engu deyi?" 29Yesu gü ba, "Kpeke Rïrï te Me to fü nih, wü di enga Yïsarayele, gü ba dene, 'Me ka-ye ngbee biringbö. Ah de miri ka-nih me-ye. Kpara te fa engu nda ma. 30Mü le Me de maguma mü ʼburu. Mü o fïngangü ka-mü kpah ʼburu tete. Mü le ngü kaka de wazi mü kpah ʼburu. Mü to te-mü kpah ʼburu fefe.' Dela kpeke Rïrï te Me to fü nih, te fa wü bu ye ʼburu. 31Eʼbaʼbasu na gü ba dene, 'Mü le wü bu mü, baka e te mü ngbü ele küte mü.' Dela gina wü kpeke Rïrï ta te Me to fü nih. Gara rïrï te fa ewü dela nda ma." 32Te mürü rïrï la je ngü te Yesu mala la, fü ngü la areke tete afa sü. Fü ah alügü ngü fü Yesu, gü ba dene, "Wayi, mere kpara, mü mala zu ngü fanü fanü. Me ka-ye kü biringbö. Gara kpara te fa engu kpo fï ma. 33Te mü le Me de maguma mü ʼburu, o fïngangü ka-mü ʼburu tete, fü mü ale ngü kaka de wazi mü kpah ʼburu, fü mü adu ale wü bu mü, baka e te mü ngbü ele küte mü la, ngü ka-mü ena areke gbü jia Me afa sü. Gele ka wü kundu nih gü ba, te mü le de ngü ka-ni reke gbü jia Me la, ah le de mü za nü, awa fefe. Amba ngü ka lele fa ngü ka gele la ka." 34Fü ngü ka mürü rïrï la adu areke gbü jia Yesu afa sü. Fü Yesu adu amala ngü fefe, gü ba dene, "Wayi, fïngangü ka-mü mbi. Mü eyi gbamari akoro zu kpara ka Me." Dela ngü ta te Yesu mala, teka kpeke Rïrï ka Me. Fütanga ngü la, gara kpara, te du le aga yïkï ake di, nda tïne ma. 35Fütanga ngü la, fü Yesu angbü da erï wü kpara etambasü ka Mere Kambü ka Me, gü ba dene, "Wü mürü rïrï mala teka Kurisito, Miri te Me ena atima füh kotö ne, teka aküwa wü kpara, gü neh fe? Wüh gü ba, 'Miri la ena adi de kundu ye Mere Miri Davidi, te ena angbü gbü nzö ani kpah baka Davidi,' ah bala de? Amba Miri la ena angbü baka Davidi fanü? 36Angü Davidi ba ta ngü cu me-ye, gbü wazi ka Nzïla Wazi Me, gü ba dene, 'Me mala ngü fü Miri ka-ni, gü ba dene, "Ye ngbü gbü kokpa ka-ni sene. Angü ni fe ye, o eyi Mere Miri. Te di bala, ye ena angbü gbü nzö wü kpara ʼburu! Angü ni ena ao wü vügü ka-ye ʼburu esa lö ye!" ' 37Dela ngü ta te Davidi ba teka Miri la, gü ba, 'Engu de miri ka-ni.' Te di bala, wawazi na fa nda Davidi de? Ma emala fü yi, gü ba, ngü kaka ena afa nda Davidi afa." Dela ngü ta te Yesu mala teka Mere Miri, te Me ena atima teka aküwa wü kpara. Fü mere bi wü kpara angbü eje ngü kaka-na la de mere tadu. 38Fü Yesu adu arï wü kpara la, gü ba, "Yi ceka ʼbe teka ngü ka wü mürü rïrï. Yi mere e angbü baka ewü de. Angü wüh le de wü kpara ʼburu di ecu ngü ani. Te di bala, fü ewü angbü eto ngboro bongo eküte wü, endondoro di esüka wu kpara. Wüh ngbü ele de wü kpara ʼburu ngbü egü mandï fü ani baka wü mere kpara. 39Te wüh koro kpa esambü ka biti-te la, wüh ngbü ele adi engbü füh züka da-ngbüngbü te reke areke. Gbü wü sü ka karama, wüh ngbü emere kpah bala. Wüh ele ka-wü bü adi engbü gbü wü sü ka wü cögbörö kpara. 40Wüh le de wü kpara ʼburu wu ani baka züka wü kpara ka Me. Te di bala, wüh ngbü emere dela züka ngü te ena reke gbü jia Me? Ah bala de! Te wüh ngbü eku gba fü Me la, wüh ngbü eza mere bi wü ngü te komö wü gbe! Amba ngü ka Me emaguma ewü nda ma. Wüh ngbü kpah da ezi wü e ka wü würüse wökö de mani. Te di bala, Me ena ato mere siti kuru te wü mürü rïrï la te gara afa sü." Dela ngü te Yesu mala, teka wü mürü rïrï la. 41Fütanga ngü la, fü Yesu adu angbü kötö ede kuwu, te wü kpara ngbü eto takpa fü Me gbügbü na. Fü ah angbü eceka wü kpara, te ewü ngbü eto takpa ka-wü la. Wü gara kpara te ewü di de mere bi wü e esaka wü, wüh ngbü eto nda-wü mere bi jiase. 42Fü gara würüse wökö, mürü cïnga, ayia akoro ato nda-ye mba ʼduwa enga jiase ngbee ʼbasu, baka e te wüh ena ase ambata biringbö di. 43Fü Yesu adu amala ngü fü wü kpara ka-ye, gü ba dene, "De-yi, yi ceka la ngü ka würüse la. Ngü te ma emala dene, ah de zu ngü. Jiase te würüse wökö la to ne, ah reke gbü jia Me, fa nda wü bu ye la ʼburu. 44Angü wü kpara de mere bi e esaka wü ne, e te ewü to fü Me, ngüngü gbü jia ewü nda ma, angü dudu ladü esaka ewü. Amba würüse la to nda-ye jiase eyi ʼburu. Dudu na esasaka, te engu ena ase mba enga zü-e di, nda tïne ma." Dela ngü te Yesu mala teka takpa, te wüh ngbü eto fü Me.
Copyright
Learn More


text:
CHAPITRE BALE-OKO NA OKU
Lo mû mbage ti azo ti Nzapa
1-3. (a) Ngbanga ti nyen mbeto asara peut-être lani Esther na ngoi so lo yeke gue ti bâ koli ti lo? (b) Ahundango ndo wa e yeke bâ ande na ndo ti Esther?
ESTHER ayeke tambela, lo yeke gue na mbage ti yangbo ti gbia ni na kodoro ti Suse. Tongana lo yeke pusu nduru na ni, bê ti lo ayeke fâ ngangu, senge ape, aye ti yangbo ni kue ayeke ye ti ziango mbeto na bê ti zo. Na tere ti angbongboro mur ni so a sara na anzoroko nde nde, a sara adessin ti akoli-bagara so ayeke na akpangbi, a sara nga dessin ti azo ti pikango kokora nga na ti abamara. Apilier ti da ni akono ayo na nduzu nga angbongboro statue ayeke nga dä. A leke lo yangbo ni mveni na mbeni kpangbala ndo nduru na ahoto ti Zagros so neige ayeke na li ni na so ngu ti Choaspès so lê ni avuru tarara ayeke sua na tere ni. Na bango aye so, zo kue so ayeke ga na yangbo ni ayeke bâ kota ti koli so ayeke komande ndo ni so, koli so Esther ayeke gue ti bâ lo so. Lo wani lo tene ni yeke “kota gbia.” Lo yeke nga koli ti Esther.
2 Koli ti Esther ni tongana nyen? so lo Assuérus ni ayeke nde mingi na koli so amolenge-wali ti aJuif kue aye ti wara ni so. * Sarango ye ti lo ayeke nde na ti Abraham, so na tâ be-ti-molenge ayeda lani na tënë so Nzapa atene na lo ti mä wali ti lo, Sara (Gen. 21:12). Assuérus ahinga ye na ndo ti Jéhovah ape, Nzapa so Esther ayeke voro. Lo hinga nga ye na ndo ti andia ti lo pëpe. Lo hinga gi ndia ti azo ti Perse, so ake na azo ti sara tâ ye so Esther ayeke gue ti sara so. Ndia ni atene so tongana mbeni zo aga ti bâ gbia ti Perse sân ti tene lo gbia ni amû yanga ni na lo kozo, a yeke fâ zo ni so. Ye so Esther ayeke sara la. Gbia ni ahunda na lo pëpe ti ga. Ni la, tongana lo yeke pusu nduru na ndo so trône ti gbia ni ayeke dä, peut-être Esther atene na bê ti lo so ni yeke gue na lê ti kuâ la.—Diko Esther 4:11; 5:1.
3 Nyen la apusu Esther ti zia fini ti lo na lê ti kuâ nyen? E lingbi ti manda nyen na mbage ti wali so? so asara ye na kota mabe so. Kozoni kue, zia e bâ ye so asara si Esther so ayeke Juif aga wali ti gbia ti Perse.
Esther ayeke zo wa biani?
4. (a) Esther ayeke zo wa? (b) A sara tongana nyen si Mardochée la abata lo?
4 Esther ayeke nyindu. E hinga ye mingi na ndo ti babâ na mama ti lo ape. Na dungo lo lani, ala iri lo Hadassa, so na Hébreu aye ti tene “myrte,” mbeni kete keke so avuru fleur ni afun pendere mingi. Na peko ti kuâ ti babâ na mama ti Esther, Mardochée, molenge ti ita ti babâ ti Esther, abâ lege ti lo. Ngu ti Mardochée ahon ti Esther mingi. Lo mû Esther na gbe ti lo si lo bata lo tongana molenge ti lo wani.—Esther 2:5-7, 15.
5, 6. (a) Mardochée abata lani Esther tongana nyen? (b) Gigi ti Esther na ti Mardochée ayeke ândö tongana nyen na Suse?
5 Mardochée na Esther ayeke lani aJuif so azo ti Perse amû ala na kodoro ti ala ague na ni na Suse, li-kodoro ti Perse ni. Azo ti kodoro ni aye peut-être tënë ti aJuif pëpe ndali ti so ala voro mbeni nzapa nde nga ndali ti so ndia ti ala ayeke nde. Me kite ayeke pëpe so Esther aye tënë ti Mardochée lani mingi, teti so Mardochée ayeke fa tënë ti Jéhovah na lo. Lo fa na lo tongana nyen la si Nzapa abâ mawa ti azo ti lo si lo zi ândö ala na yâ ti akpale fani mingi, na lo yeke kiri ti sara tongaso (Lév. 26:44, 45). Biani, kpengba songo aduti lani na popo ti Esther na Mardochée.
6 Mardochée ayeke sara lani kua na yangbo ti gbia ni na Suse. Lo yeke peut-être mbeni kota zo kâ na lo yeke duti lakue na yanga ti kodoro ni, lo na ambeni zo ti kua ti gbia ni (Esther 2:19, 21; 3:3) Ka ti Esther? Lo sara lani nyen na kete ti lo? E hinga ape. Me e lingbi ti tene so lo yeke bâ lani lege ti Mardochée nga na ti da ti lo nzoni. Ala lango peut-être lani na yâ ti mbeni vaka ti azo ti mawa na mbage ti ngu ni, me yangbo ni ayeke ti lo na mbeni mbage ni kâ. Hinga ape Esther ayeke gue ka ti sara gara na Suse, so kâ azo ayeke kä aye ti baba ti lor na ti argent nga na ambeni kungba ndenge na ndenge. Lâ oko a ga na li ti Esther ape so lo yeke wara ande apendere ye so kue gbani gbani, teti lo hinga pëpe ye so ayeke ku lo.
“Lo yeke pendere mingi”
7. (a) Nyen la asara si Vasthi ayeke gbia-wali mbeni pëpe? (b) Nyen la asi na pekoni nyen?
7 Mbeni lâ, tënë ti mbeni ye so asi na yangbo ti gbia ni na Suse amû yanga ti azo kue. Assuérus asara mbeni kota matanga na yangbo ti lo na lo tisa akota zo ti kodoro ti lo ti ga ti te anzerengo kobe nga ti nyon anzoni vin. Na ngoi ti matanga ni, gbia ni atokua ti iri pendere wali ti lo Vasthi, so lo nga kue ayeke sara ti lo matanga na awali. Me Vasthi ake ti ga. Ye so azia kamene na lê ti gbia ni. Tongaso, na ngonzo lo hunda na awawango ti lo ye so a lingbi lo sara na Vasthi ni. Na mango wango ti ala, Gbia Assuérus ayeda ti zi iri ti gbia-wali na li ti Vasthi ni. Nga, lo tokua azo ti kua ti lo ti gi na yâ ti kodoro ni kue apendere maseka-wali so ade ti hinga koli ape, si ala ga na ala na yangbo ti lo. Na popo ti amaseka ni so, gbia ni ayeke soro ande mbeni oko ti ga fini gbia-wali ni.—Esther 1:1–2:4.
8. (a) Na ndembe so Esther ayeke kono ti ga wali, Mardochée ayeke gi peut-être bê ti lo ngbanga ti nyen? (b) Fa tongana nyen la e lingbi ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti pendere ti tere tongana ti so Bible afa. (Bâ nga aProverbe 31:30.)
8 Ti Mardochée, tongana angu ayeke hon, si ngoi na ngoi lo yeke bi lê ti lo na ndo ti Esther, lo ga ti bâ so kete Esther ti lo ni akono aga wali awe, na lo yeke pendere mingi. Tere ti lo anzere me gingo bê ayeke nga dä. Bible atene so maseka-wali ni so “ayeke na nzo tere na lo yeke pendere mingi.” (Esther 2:7). Me Bible afa so gi pendere ti tere oko alingbi ape. A lingbi zo so ayeke pendere asara nga tere ti lo kete na lo sara ye na ndara. Tongaso ape, huma, baba nga na ambeni sioni sarango ye alingbi ti dü na yâ ti bê ti lo. (Diko aProverbe 11:22.) Ti Esther lani, pendere ti lo ni ayeke gue na lo ti sara tere ti lo kete wala ti sara ye na baba? E yeke bâ ande.
9. (a) Tongana lê ti awakua ti gbia ni atï na ndo ti Esther, ala sara nyen? (b) Ngbanga ti nyen a yeke lani ngangu na Esther ti zia Mardochée? (c) Ndali ti nyen Mardochée azia si Esther amû mbeni koli so avoro Jéhovah ape so? (Bâ nga encadré ni.)
9 Lê ti awakua ti gbia ni atï na ndo ti Esther. Ala mû lo nga, ala gue na lo na yangbo ti gbia ni so ayeke ti lo na mbeni mbage ti ngu ni (Esther 2:8). A yeke lani kete ye ape na Esther nga na Mardochée ti kangbi tere, ndali ti so ala ye tere tongana babâ na molenge. Ti tene Esther amû mbeni koli so avoro Jéhovah ape, atâa so koli ni ayeke gbia, a yeke ti bê ti Mardochée la ape. Me ye ni so ahon ngangu ti lo. * Nga, kozo ti tene Esther azia Mardochée lo hon, lo nyon awango kue so Mardochée amû na lo. Na ngoi so ala mû lege ti Suse ti gue na yangbo ni, kite ayeke pëpe so Esther ayeke hunda tere ti lo na gbâ ti atënë, fade gigi ti lo ayeke duti ande tongana nyen kâ?
“Esther aga nzoni na lê ti ala kue so abâ lo”
10, 11. (a) Fini ndo ti Esther ni alingbi ti changé lo hio tongana nyen? (b) Mardochée asara nyen so afa so lo pensé na nzoni ti Esther?
10 Gigi ti Esther achangé mingi, ye kue so lo bâ ayeke tâ nde nga gi fini na lê ti lo. Ambeni ‘pendere wali mingi’ nga kue ayeke na yâ ti yangbo ni. Ala londo na ando nde nde ti yâ ti Kodoro-togbia ti Perse. Ngobo ti ala, yanga ti kodoro ti ala nga na sarango ye ti ala ayeke nde na ti mba mingi. A zia ala na tïtî mbeni kota zo ti bâ lege ti ala. Iri ti lo ayeke Hégaï. Teti ngu oko, a yeke sara ambeni ye na tere ti amaseka so ti tene ala kiri aga pendere ahon ti kozo, na tapande a yeke kpaka apendere mafuta na tere ti ala si tere ti ala aza (Esther 2:8, 12). Mara ti ye tongaso alingbi ti sara si amaseka-wali ni abâ tere ti ala pendere mingi ahon amba ti ala, nga ala yeke sara huma ni. Ka ti Esther, lo sara ti lo ye tongana nyen?
11 Mbeni zo ti pensé na ndo ti Esther mingi ahon Mardochée ayeke dä ape. Mbaï ni atene so, lâ na lâ, Mardochée ayeke gue nduru na da so a zia amaseka-wali ni dä ti hunda Esther ni kâ ayeke tongana nyen (Esther 2:11). Akete sango so lo yeke wara na yanga ti ambeni nzoni zo ti kua ni adoit ti nzere na lo mingi. Ngbanga ti nyen?
12, 13. (a) Sarango ye ti Esther asara nyen na ndo ti azo so ayeke na tere ti lo? (b) Na mango so Esther afa mara ti lo ti Juif na azo ape anzere na Mardochée ngbanga ti nyen?
12 Sarango ye ti Esther anzere na Hégaï mingi si lo sara ye na lo na nzoni bê mingi. Lo mû amaseka-wali mbasambala ti sara kua na lo nga lo mû na lo nzoni ndo ti yâ ti da ti awali ni. Bible atene même so “Esther aga nzoni na lê ti ala kue so abâ lo.” (Esther 2:9, 15). Tâ gi pendere ti lo la asara ni tongaso? E pensé ape. Mbeni ye nde adoit ti duti na gunda ni.
13 Na tapande, mbaï ni atene: “Esther afa na ala tënë ti mara ti lo wala lege ti asongo ti lo pëpe, teti Mardochée awa lo, a lingbi lo fa tënë so pëpe.” (Esther 2:10). Mardochée atene lani na Esther ti fa mara ti lo na azo pëpe; senge ape, lo hinga so na popo ti akota zo ti yangbo ni, ambeni aye tënë ti aJuif ape. Tongana lo mä so Esther angbâ ti sara tongana ti so lo tene na lo, atâa so lo yeke gi lo oko, a nzere na lo mingi.
14. Amaseka ti laso alingbi ti sara ye tongana ti Esther tongana nyen?
14 Amaseka ti laso nga kue alingbi ti zia ngia na bê ti ababâ na amama ti ala nga na bê ti ambeni zo nde so ayeke bata ala. Tongana ala yeke gi ala oko, si peut-être ala yeke na tere ti ambeni zo so ayeke sioni mingi wala so sarango ye ti ala ayeke kirikiri, ala lingbi ti luti na ala nga ti sara ye so ala hinga a yeke nzoni na lê ti Nzapa. Tongana ala sara tongana ti Esther, ala yeke zia ngia na bê ti Babâ ti ala ti yayu.—Diko aProverbe 27:11.
15, 16. (a) Ye so asara si gbia ni aye Esther ayeke nyen? (b) Fini dutingo ti Esther adoit ti duti kete ye na lo ape ngbanga ti nyen?
15 Fadeso ngoi ti tene a gue na Esther na gbia ni asi awe. Tongaso, a tene na lo ti soro aye ti bê ti lo so lo bezoin ni, peut-être ti tene lo kiri lo sara tere ti lo pendere mingi. Me na tâ be-ti-molenge, lo hunda ye oko ape gi aye so Hégaï afa na lo (Esther 2:15). Âmanke lo bâ so gi pendere ti tere oko alingbi ti pika bê ti gbia ni ape, me kota ye ni ayeke sarango tere kete, mbeni sarango ye so a yeke ngangu ti wara ni na yangbo ti gbia ni. So Esther asara tongaso, a yeke na lege ni?
16 Mbaï ni atene: “Gbia andoye Esther ahon awali kue, na lo ga nzoni na lê ti lo, na gbia asara be-nzoni na lo ahon amasia kue; tongaso lo zia couronne ti gbia-wali na li ti lo, lo sara si lo ga gbia-wali na place ti Vasthi.” (Esther 2:17) A doit ti duti lani ngangu mingi na senge maseka-wali Juif so ti ga fini gbia-wali ni, wali ti kota gbia ti tango ni kâ ti ndo ti sese kue. Fini dutingo ti lo ni asara si baba alï lo? si lo bâ tere ti lo kota ahon atanga ni? Oko ape!
17. (a) Nyen la afa so Esther angbâ lakue ti mä yanga ti Mardochée? (b) Ngbanga ti nyen tapande ti Esther ayeke nzoni ndali ti e laso?
17 Esther angbâ lakue ti mä yanga ti Mardochée, zo so abata lo. Lo fa na azo ape so ni yeke ti mara ti aJuif. Nga, tongana Mardochée amä so ambeni zo aye ti fâ Assuérus, lo fa tënë ni na Esther si Esther afa pekoni na gbia ni, na gbia ni agbu azo ni so (Esther 2:20-23) Lo ngbâ lakue be-ta-zo na Nzapa ti lo na lege so lo yeke sara tere ti lo kete na lo mä yanga. Biani, na yâ ti dunia ti laso, so azo ni ake yanga ahon ndo ni nga ala bâ mango yanga tongana nzoni ye ape, tapande ti Esther ayeke pendere tapande ndali ti e mingi. Ni la, azo so aye tënë ti Nzapa biani abâ mango yanga na nene ni mingi, tongana ti so Esther asara.
Mabe ti Esther ayeke na yâ ti tara
18. (a) Nyen la asara peut-être si Mardochée ake ti kuku na gbe ti Haman nyen? (Bâ nga kete tënë na gbe ni.) (b) Ambeni wakua ti Jéhovah laso asara ye tongana Mardochée tongana nyen?
18 Mbeni koli so iri ti lo Haman aga kota zo mingi na yangbo ni. Assuérus amû lo, lo ga kozo gbenyongbia ti lo nga na kota wawango ti lo. Na peko ti gbia Assuérus, a yeke lo. Gbia ni asigigi nga na mbeni ndia so ahunda na azo kue ti kuku na gbe ti Haman tongana lo yeke hon (Esther 3:1-4). Ndia ni so aga na kpale na Mardochée. Lo hinga so a yeke ti lo ti mä yanga ti gbia ni me a yeke pëpe ti tene lo doro ndia ti Nzapa. Ti bâ ni nzoni, Haman ayeke mbeni hale ti Agag, so ti tene so lo yeke mbeni âta ti Agag, gbia ti azo ti Amalek so lani prophète Samuel afâ lo (1 Sam. 15:33). Azo ti Amalek ayeke lani sioni mingi si ala ga awato ti Jéhovah nga na ti Israël. Ye so asara si Jéhovah afâ ngbanga na ndo ti ala kue kue kue (Deut. 25:19). * Ni la, Mardochée, so lo yeke ti lo mbeni Juif nga mbeni wakua ti Jéhovah, lo lingbi ti kuku na gbe ti mbeni zo ti Amalek tongana nyen? Mardochée ake. Juska laso, ambeni wakua ti Nzapa azia fini ti ala na lê ti kuâ ngbanga ti so ala ye ti bata ndia so, so atene: “A lingbi e mä yanga ti Nzapa, so ayeke mokonzi, ahon ti mä azo.”—Kus. 5:29.
19. (a) Haman aye ti sara nyen? (b) Lo sara tongana nyen si gbia ni amä na bê na tënë ti lo?
19 Ngonzo asara Haman ngangu si lo ye ti fâ Mardochée, me gi lo oko ape, lo ye nga ti fâ azo ti mara ti lo kue. Haman atene sioni tënë ti aJuif na gbia ni, me lo di iri ti mara ti ala na yanga ti lo ape. Lo tene so ala yeke tâ sioni mingi, ala yeke azo so yâ ti ala akangbi kirikiri, “ala ye ti sara beoko na aita ti ala ti kodro ape.” (Tene ti Nzapa, Kozo Mbouki). Lo kiri lo tene même na Assuérus so ala yeke bata andia ti lo ape, na tongaso ala yeke azo ti gango na kpale ande. Nga, Haman atene na gbia ni so ni yeke zia kota nginza na sanduku ti gbia ni ti hunzi na aJuif kue na yâ ti kodoro-togbia ti lo. * Gbia ni amä na bê na tënë ti lo ni si lo mû na Haman bague ti lo ti kpo nzoroko na ndo ti mbeti kue so lo yeke sû ti sara na ye so ayeke ga na li ti lo ti sara.—Esther 3:5-10.
20, 21. (a) Tokua so Haman atokua ni na yâ ti Kodoro-togbia ti Perse kue asara nyen na ndo ti aJuif nga na ndo ti Mardochée? (b) Mardochée ahunda na Esther ti sara nyen?
20 Kete na pekoni, azo ti kpengo na mbarata asigigi na loro, ala yeke na ambeti na maboko ti ala so ala yeke kangbi ni na ando kue ti yâ ti kota kodoro-togbia so, ti fa tënë ti ngbanga ti kuâ so a dë na li ti aJuif. Bâ tâ ye so mara ti tokua so alingbi ti sara na ndo ti aJuif yongoro kâ na Jérusalem, ala so asigigi na Babylone si ayeke pika li ti ala ti leke gbagba ni so abuba awe so. Na mango tënë ni so, Mardochée apensé peut-être na ala nga na aita ti lo na asongo so ayeke na Suse ge. Vundu ahon ndo ti lo si lo suru bongo na tere ti lo, lo yü bongo ti sarango na mawa na lo tuku amburu ti wâ na li ti lo nga lo dekongo na bê ti gbata ni. Me ti Haman, toto ti gbâ ti aJuif na Suse ge nga na ti akamarade ti ala asara ye oko na ndo ti lo ape. Lo yeke nyon vin ti lo na tere ti gbia ni.—Diko Esther 3:12–4:1.
21 Mardochée ahinga so lo doit ti sara mbeni ye. Me nyen? Esther amä tënë ti vundu ti lo ni na lo tokua na lo ambeni bongo, me Mardochée ake ti kaï. Peut-être lani lo hunda tere ti lo ngbanga ti nyen la si Jéhovah Nzapa ayeda ti tene Esther amû mbeni koli so ayeke voro lo ape so? Aye ni kue aga polele fadeso na lê ti Mardochée awe. Tongaso, lo tokua yanga na Esther ti tene lo sara tënë na gbia ni, si lo sö azo ti “mara ti lo.”—Esther 4:4-8.
22. So mbeto ti tene Esther ague abâ koli ti lo Assuérus asara lo, ndani ayeke nyen? (Bâ nga kete tënë na gbe ni.)
22 Na mango tënë ni so, bê ti Esther ayeke gi na nduzu nduzu. Mabe ti lo ayeke fadeso na yâ ti kota tara. Mbeto ahon ndo ti lo, tongana ti so lo wani lo fa ni na Mardochée. Lo dabe ti Mardochée na ndia so gbia ni azia ni lani, so tongana mbeni zo aga ti bâ gbia ni sân ti tene gbia ni ahunda ni na lo, kuâ la ayeke ku zo ni so. Me gi tongana gbia ni ayôro keke ti lo ti lor si zo ni alingbi ti ngbâ na fini. Lo Esther ni lo yeke ti lo zo wa? so lani même Vasthi ake ti ga na gbele gbia ni si lo wara tënë na li ti lo so! Esther atene na Mardochée so a sara lango 30 awe la si gbia ni airi ni ape. Hinga ape ni nzere encore na lê ti lo ape, teti ye ayeke te ka li ti lo tengo. *—Esther 4:9-11.
23. (a) Tënë ti nyen la Mardochée atene na Esther ti kpengba mabe ti lo? (b) Ngbanga ti nyen Mardochée ayeke nzoni tapande ndali ti e?
23 Mardochée akiri atene tënë na Esther ti kpengba mabe ti lo. Lo honde lê ti tënë na lo ape, lo tene so tongana Esther ni asara ye oko ape, salut ti aJuif ayeke londo na mbeni ndo nde. Me tongana fango aJuif ni ayeke mû ndo ande, Esther ni apensé so lo yeke sigigi na lê ni ande? Na tenengo tënë so, Mardochée afa kota mabe so lo yeke na ni na mbage ti Jéhovah. Lo hinga so Jéhovah ayeke zia lâ oko ape ti tene a futi azo ti lo kue kue kue si atënë ti yanga ti lo alï ngu (Jos. 23:14). Na pekoni, Mardochée atene na Esther: “Zo [wa la] ahinga? peut-être mo si na yâ royaume ni teti ngoi ni so.” (Esther 4:12-14). So tâ pendere tapande si Mardochée azia na e so! Lo zia bê ti lo kue na Nzapa ti lo, Jéhovah. Ka e?—aProv. 3:5, 6..
Mabe ti Esther apusu lo ti sara mbeto ti kuâ ape
24. Esther asara nyen so afa so lo sara ye na mabe nga na mbeto pëpe?
24 Ngoi ti tene Esther amû desizion asi awe. Lo tene na Mardochée ti tene na aJuif ti mû jeûne teti lango ota; ni nga kue ni yeke sara tongaso. Na pekoni lo tene mbeni tënë so juska laso afa tâ tongana nyen la lo sara ye na mabe nga na mbeto pëpe, lo tene: “Tongana mbi lingbi ti kui fade mbi kui.” (Esther 4:15-17, Kozo Mbouki). Na yâ ti alango ota ni so, kite ayeke pëpe so lo sambela ngangu. Tongana alango ni ahunzi awe, lo yü pendere bongo ti lo ti wali ti gbia, lo leke tere ti lo pendere mingi ti nzere na lê ti koli ti lo, lo londo, lo gue.
25. Na ngoi so Esther asi na gbele ti koli ti lo, aye ni apasêe tongana nyen?
25 Tongana ti so e bâ na tongo nda ti chapitre so, Esther alondo, lo gue na yangbo ti gbia ni. Bê ti lo ayeke gi na nduzu nga lo yeke sambela peut-être mingi na yâ ti bê ti lo. Lo lï na ndo so Assuérus ayeke dä, lo yeke na ndo ti trône ti lo. Peut-être na bango Assuérus ni, lo gi ti bâ wala lê ti lo ni ayeke tongana nyen. Tongana a hunda lani na lo ti ku, na lê ti Esther kungo ni adoit ti ninga mingi, me hio koli ti lo abâ lo. Lo ku tere ti lo na gango ti wali ti lo ni ape, me tere ti lo anzere si lo yôro keke ti lo ti lor na mbage ti Esther.—Esther 5:1, 2.
26. (a) Atâ Chrétien abezoin ti sara ye na mbeto ape tongana ti Esther ngbanga ti nyen? (b) Ngbanga ti nyen ye kue ade ti hunzi na Esther ape?
26 Gbia ni ayeda ti mä Esther. So Esther aye ti ngbâ be-ta-zo na Jéhovah na ti mû mbage ti azo ti lo, lo zia mbeni pendere tapande na awakua ti Jéhovah kue.Atâ Chrétien aye ti mû peko ti mara ti atapande so. Jésus atene lani so a yeke hinga atâ disciple ti lo na kota ndoye so ala yeke duti na ni na popo ti ala. (Diko Jean 13:34, 35.) Ndoye so ahunda ti sara ye na mbeto ape tongana ti Esther. Me atâa so Esther amû mbage ti azo ti Nzapa na lango ni so, ye kue ade ti hunzi ape. Fade lo yeke sara tongana nyen ti fa na gbia ni so Haman, kota wawango ti lo so, ayeke tâ mbeni sioni zo ti mayele? Fade lo yeke sara tongana nyen ti sö azo ti lo? E yeke bâ ande ni na chapitre ti peko.
^ par. 2 Azo mingi atene so Assuérus ayeke Xerxès I so aga gbia ti Kodoro-togbia ti Perse na ngu 496 kozo ti Christ.
^ par. 9 Bâ encadré ti Chapitre 16 so li ni ayeke “Ambeni tënë so azo ahunda na ndo ti Esther.”
^ par. 18 Âmanke Haman ayeke lani na popo ti azo ti Amalek so ambeni oko oko la angbâ na fini, teti so a fâ lani awe “tanga ti azo ti mara ti Amalek” na ngoi ti Gbia Ézéchias.—1 Chron. 4:43.
^ par. 19 Nginza so Haman amû ni asi talent ti argent 10000, so ti tene gbâ ti milliard ti nginza. Tongana Assuérus ayeke Xerxès I ni, nginza ni so adoit ti nzere na lo mingi. Lo bezoin lani gbâ ti nginza ti sara na bira so aninga na popo ti lo na azo ti Grèce, me so na nda ni azo ti Grèce la akinda lo.
^ par. 22 A tene so Xerxès I ayeke mbeni zo so ayeke changé hio hio mingi nga lo yeke sioni mingi. Hérodote, mbeni wandara ti kodoro ti Grèce, afa ambeni tapande ni na ngoi so Xerxès ayeke tiri bira na aGrec. Gbia ni amû yanga ti tene a tingbi abateau si aga tongana pont, tongaso si ala lingbi ti fâ ngu ti Hellespont. Me kota pupu aga abuba pont ni so. Tongaso, Xerxès ahunda ti tene a dë go ti awakode-kua ni. Lo hunda nga ti tene “a punir” ngu ti Hellespont ni na lege so ala pika ngu ni na zaza na ala diko ambeni bä na ndo ni. Gi na oko bira so, mbeni kota zo aga ahunda na gbia ni ti sara nzoni bê na molenge ti lo si lo sara turugu ape, me Xerxès amû yanga ti tene a fâ yâ ti molenge ni use na a fono na ni si azo kue abâ ni si asara tongana lo ape.


text:
YE TI MANDA 26
E lingbi ti sara nyen ti bata Da ti Royaume ti e nzoni?
Iri ti Nzapa ayeke na ndo ti aDa ti Royaume kue ti aTémoin ti Jéhovah. Ni la, e bâ so a yeke mbeni kota pasa ti bata ni si a ngbâ nzoni nga pendere, teti sarango tongaso afa so e bâ tënë ti vorongo Jéhovah na nene ni mingi. Azo kue alingbi ti mû mbage dä.
Na peko ti bungbi, mû mbage na kua ti nettoyage. Lakue na peko ti bungbi, na ngia na bê aita ayeke sara mbeni kete nettoyage ti tene Da ti Royaume ni aduti propre. Nga lakue na ambeni ngoi a yeke sara kota nettoyage. Mbeni ancien wala mbeni wakua ti mungo maboko si ayeke bâ ndo na ndo ti kua ni. Lo sara ni mingi ni na mungo peko ti aye so a fa na ndo ti mbeni mbeti. Ambeni kua ni ahunda ti tene a balêe yâ ti da ni, a sukula yâ ni, a zi poussière na tere ti aye kue, a sukula yâ ti kabinë, a dë yâ ti gbagba ni, a zi ambeni saleté so ayeke na yâ ni wala a zö asaleté. Ngu oko oko, a yeke soro mbeni lango ti sara mbeni kota nettoyage ni nde. E yeke mû ambeni kua ni na amolenge ti e, tongaso si e fa na ala ti ne ndo so e yeke voro Jéhovah dä.
Yeda ti mû mbage na kua ti lekengo ambeni ye so abuba. Ngu oko oko, aita ayeke gi nzoni ti bâ na yâ ti Da ti Royaume nga na gigi ni aye wa la a yeke nzoni a leke ni. Na pekoni awe, ala leke aye ni so abuba si da ni angbâ nzoni, tongaso si abuba nginza senge senge pëpe (2 Chronique 24:13; 34:10). Da ti Royaume so a bata ni nzoni nga propre ayeke mbeni ndo so a lingbi ti tene zo avoro Nzapa dä. Ni la, tongana e mû mbage ti e na kua ni, e yeke fa so e ye Jéhovah nga so e bâ na nene ni ndo so e yeke voro lo dä (Psaume 122:1). A yeke sara nga si azo so ayeke nduru na ni agonda ndo ni.
A yeke nzoni e bâ ndo so e yeke voro Jéhovah dä na nene ni. Ngbanga ti nyen?
Nyen la ahunda ti sara ti tene Da ti Royaume angbâ propre?
TI HINGA AMBENI TËNË
ATémoin ti Jéhovah ayeke sara abungbi ti ala tongana nyen?
Gi ti hinga tongana nyen la ala yeke voro Nzapa.


text:
CHAPITRE 30
Songo so ayeke na popo ti Jésus na Babâ ti lo
NZAPA AYEKE BABÂ TI JÉSUS
LO MÛ ZENDO SO FADE A YEKE ZINGO AKUÂ
Na ngoi so ambeni Juif atene lani so Jésus la adoro ndia ti Sabbat na savango mbeni koli, Jésus akiri tënë na ala, lo tene: “Babâ ti mbi angbâ ti sara kua juska fadeso, na mbi kue mbi ngbâ ti sara kua.”—Jean 5:17.
Na savango koli so, Jésus adoro pëpe Ndia so Nzapa amû na ndo ti Sabbat. Kua ti lo ti fango tënë nga na ti savango azo ague oko na anzoni kua so Nzapa asara. Tongaso, lango oko oko, Jésus angbâ ti sara anzoni ye. Kiringo tënë ti lo akiri agbi yâ ti bê ti awato ti lo, na ala komanse ti gi lege ti fâ lo. Ngbanga ti nyen tongaso?
Na ndo ti bango ndo ti ala so ayeke nga na lege ni ape so, so a tene Jésus la adoro ndia ti Sabbat na savango azo so, aJuif ni akiri atene so Jésus asara kota siokpari ndali ti so lo tene ni la ni yeke Molenge ti Nzapa. Ala bâ ni tongana zongango Nzapa la lo sara so, mo bâ mo tene Jésus ni atene fade atene ni na Jéhovah ani lingbi tere. Me mbeto ti ala asara nga Jésus ape, na lo kiri tënë na ala na fango tongana nyen la songo ti lo na Nzapa ayeke kota mingi. Lo tene: “Babâ ni aye Molenge ni mingi, ni la lo fa na Molenge ni aye kue so lo wani lo sara.”—Jean 5:20.
Babâ ni ayeke Zo so amû fini na zo, na lo fa ni na lege so lo mû na ambeni koli ândö ngangu ti zingo ambeni zo na kuâ. Jésus akiri atene: “Gi tongana ti so Babâ ni azingo akuâ na lo sara si ala duti na fini, Molenge ni nga ayeke sara si zo so lo ye ti tene lo duti na fini aduti na fini.” (Jean 5:21). So pendere tënë! Tënë ni amû na e mbeni beku ndali ti kekereke ti e. Même laso, na lege ti yingo, Molenge ni angbâ ti zingo azo na kuâ. Ni la lo ngbâ lo tene: “Zo so amä tënë ti mbi na lo mä na bê na zo so atokua mbi, lo yeke na fini ti lakue lakue, na lo yeke gue na gbele ngbanga ape, me lo londo na yâ ti kuâ lo kiri na fini.”—Jean 5:24.
Na ngoi ni so, mbeni ye tongaso so afa atene Jésus azingo mbeni zo na kuâ ayeke dä ape, me Jésus atene na awato ti lo so londongo ti akuâ ayeke duti ande dä. Lo tene: “L’heure ni ayeke ga so ala kue so ayeke na yâ ti adû ti kuâ ayeke mä ande go ti lo, na ala yeke sigi.”—Jean 5:28, 29.
Teti so kua so lo yeke na ni ti sara ayeke kota mingi, Jésus afa polele so lo yeke na gbe ti Nzapa. Lo tene: “Mbi lingbi ti sara mbeni ye oko tongaso na bê ti mbi wani ape, . . . mbi yeke gi ti sara ye so bê ti mbi wani aye ape, me ti sara ye so bê ti lo so atokua mbi aye.” (Jean 5:30). Me Jésus afa nga kota kua so lo yeke na ni ti sara na yâ ti ye so Nzapa aleke ti sara. Ade na ngoi ni so lo sara ye ni so tongaso ti tene azo kue abâ ape. Me même awato ti lo kue abâ gbâ ti aye so lo sara. Jésus adabe ti ala lo tene: “Ala tokua lani azo na Jean, na lo sara tënë ti témoin na ndo ti tâ tënë.”—Jean 5:33.
Awato ti Jésus so adoit ti mä nga lani tënë so Jean atene na akota zo ti aJuif, a sara angu use awe. Jean asara lani tënë ti mbeni Zo so ayeke ga na peko ti lo, so a iri lo “Prophète” nga “Christ”. (Jean 1:20-25). Jésus adabe ti ala so kozo ala bâ lani Jean na nene ni mingi, lo so ayeke na da ti kanga fadeso. Lo tene: “A sara mbeni ngoi kete awe la ala ye fade ti duti na ngia mingi na yâ ti lumière ti lo.” (Jean 5:35). Me fango tënë ti Jésus ayeke kota mingi ahon ti so Jean asara lani.
Jésus atene: “Akusala so mbi yeke sara so [so na yâ ni a yeke wara nga savango zo so lo londo ti sara so], a yeke ni la si asara tënë ti témoin na ndo ti mbi ti fa so Babâ la atokua mbi.” Na pekoni, lo kiri lo tene: “Babâ so atokua mbi asara tënë ti témoin na ndo ti mbi.” (Jean 5:36, 37). Na tapande, na ngoi ti batême ti Jésus, Nzapa lo wani lo sara tënë ti témoin na ndo ti Jésus.—Matthieu 3:17.
Ti tâ tënë ni, awato ti Jésus ayeke nga na mbeni raison ti ke Jésus ape. Même Mbeti ti Nzapa, so ala tene ala yeke gi ndani so, asara tënë na ndo ti Jésus. Na nda ni, Jésus atene na ala: “Tongana ala mä na bê na Moïse, ka ala yeke mä na bê na mbi nga, ndali ti so Moïse asara tënë ti mbi na mbeti. Me tongana atënë so lo sû na mbeti ala mä na bê na ni ape, ka ala yeke mä na bê na atënë ti mbi tongana nyen?”—Jean 5:46, 47.


text:
Kiringo tënë na ahunda ti azo
Ngbanga ti nyen la a yeke wara aprophétie na yâ ti Bible?
Aprophétie, so afa anzene nzene ye so ayeke si ande, asi singo na yâ ti Bible. Mbeni zo apeut pëpe ti fa anzene nzene ye so ayeke si kekereke. Ni la, aprophétie ti Bible so aga tâ tënë afa na e polele so Bible ayeke Tënë ti Nzapa.—Diko Josué 23:14; 2 Pierre 1:20, 21.
Aprophétie ti Bible so aga tâ tënë awe amû lege na e ti mä na bê na Nzapa (aHébreu 11:1). A sara nga si e yeke na confiance so azendo ti Nzapa, so andu mbeni nzoni gigi ti kekereke, ayeke ga ande tâ tënë. Biani, aprophétie ti Bible amû na e tâ beku.—Diko Psaume 37:29; aRomain 15:4.
Aprophétie ti Bible alingbi ti mû maboko na e tongana nyen?
Ambeni prophétie ni ayeke pusu awakua ti Nzapa ti sara ambeni ye. Na tapande, na ngoi so aChrétien ti ândö abâ so ambeni prophétie ni aga tâ tënë na ngoi ti ala, ala quitté gbata ti Jérusalem. Na pekoni, na ngoi so a ga a futi gbata ni, ngbanga ti so azo ni ake Jésus, aChrétien ni ayeke ti ala déjà lani na mbeni nzoni ndo awe.—Diko Luc 21:20-22.
Laso, aprophétie so aga tâ tënë afa so Royaume ti Nzapa aga nduru ti futi aroyaume nga na agouvernement ti azo awe (Daniel 2:44; Luc 21:31). Ni la, a yeke na zo oko oko fadeso ti sara kue ti nzere na lê ti Jésus Christ, so ayeke Gbia so Nzapa la asoro lo.—Diko Luc 21:34-36.


text:
1Na ya ti alango ni so, wungo ti adisiple ayeke gue na nduzu. Azuife so ayeke tene yanga ti greke ayeke pa ala so ayeke tene yanga ti hebro, ngbanga ti so azuife so ayeke tene yanga ti hebro ayeke girisa awali-mua ti azuife so atene yanga ti greke na ndembe ti kangbingo ye ti lango oko oko. 2Tongaso awatokua baleoko na use ahunda na adisiple kue ti bongbi tere ti ala; ala tene na ala: “Ayeke na legeni pepe titene e zia lege ti fango tënë ti Nzapa ti sara kua ti kangbingo kobe. 3A-ita, ayeke nzoni ala soro azo mbarambara na popo ti ala, azo so Yingo-Vuru asi ala, so azo ayeke tene nzoni tënë ti ala, azo ti ndara, fade e yeke zia kua so na maboko ti ala. 4Ti e, fade e yeke mu tere ti e kue ti sambela, ti sara kua ti fango tënë ti Nzapa.” 5Tënë so anzere na be ti azo ni kue si ala soro Étienne so asi singo na mabe nga na Yingo-Vuru, lo na Philippe, Prokor, Nikanor, Timon, Parmenas na Nicolas, zo ti Antioshe si lo yeke bata Ndia ti Moïse. 6Azo ni afa ala na awatokua. Awatokua asambela Nzapa si azia maboko na ndö ti ala. 7Tënë ti Nzapa angba ti tambula na ndo kue. Na Jérusalem, wungo ti adisiple ayeke gue na nduzu, gba ti awayango-sandaga ama na be. 8Nzapa asara nzoni be mingi na Étienne si lo mu na lo ngangu mingi, nilaa Étienne ayeke sara akota ye ti kpene na aye ti dongo be na popo ti azo ni. 9Ambeni zo alondo ti bingbi tënë na Étienne. Ala yeke azo ti da ti sambelango Nzapa so a iri ni “Da ti Sambelango Nzapa ti azo so asigigi na gbe ti ngbaa”, ala na azo ti Sirene, ti Aleksandrii, ti Silisii na ti Azii. 10Me Étienne atene tënë na lege ti ndara so Yingo-Vuru amu na lo, nilaa ala lingbi ti hon lo na tënë pepe. 11Tongaso ala pete goro na ambeni zo titene azo ni atene: “E ma tënë so lo tene ti zonga Moïse na Nzapa!” 12Ala pusu azo ni, akangba na awafango-ndia titene be ti ala aso. Na pekoni, ala gue agbu Étienne na ngangu si ala gue na lo na gbe ti azo ti Kota Bongbi ti Fango Ngbanga ti azuife. 13Ala gue aga na ambeni zo na le ti ngbanga titene azo ni atene mvene na iri ti lo, atene: “Koli so ayeke tene gi sioni tënë lakue na tere ti kota da ti Nzapa nga na tere ti Ndia ti Moïse. 14E ma, lo tene: ‘Fade Jésus, zo ti Nazaret ayeke kungbi kota da ti Nzapa si lo yeke sanze lege ti aye so Moïse afa na akotara ti e.’ ” 15Le ti azo ti Kota Bongbi ti Fango Ngbanga kue atuku gi na ndö ti Étienne. Ala baa so le ti lo aga tongana ti mbeni ange.
Copyright
Learn More


text:
1Tënë so mbi ye ti tene ayeke so: tongana mbeni babâ aleke amosoro ndali ti molenge ti lo, na ngoi so molenge ni angba ti kono, dutingo ti lo ayeke tongana ti mbeni ngbaa, ataa so amosoro ni kue ayeke ti lo. 2Na ndembe so lo de molenge, lo yeke na gbe ti ambeni zo so ayeke bata lo na aye ti lo ni kue, ti ku na lango so babâ ti lo afa. 3E nga, e yeke ando tongaso: e yeke tongana amolenge, e yeke na gbe ti ngbaa ti ayingo so ayeke na ngangu na ndö ti dunia so. 4Me so ndembe ni alingbi na le ti Nzapa awe, lo tokua Molenge ti lo; wali laa adu lo, lo duti na gbe ti Ndia ti azuife 5titene lo zi azo so ayeke na gbe ti ngangu ti Ndia ni si e kue, e ga amolenge ti Nzapa. 6Ti fa so ala yeke amolenge ti lo biani, Nzapa atokua Yingo ti Molenge ti lo na be ti e kue, Yingo ni ayeke dekongo atene: “Abba!” so ti tene “Babâ!” 7Nilaa mo yeke ngbaa mbeni pepe, me mo yeke molenge ti Nzapa. So mo yeke molenge ti lo, fade Nzapa ayeke mu na mo aye so kue lo leke ndali ti amolenge ti lo. 8Ando, ala hinga Nzapa pepe, ala yeke angbaa ti aye so ala baa ti ala atene, ayeke anzapa, andaa aye ni so ayeke anzapa biani pepe. 9Me fadeso ala hinga Nzapa awe – ti tene taa-tënë, Nzapa laa ahinga ala –. Ayingo so ayeke na ngangu pepe si ala yeke nga ye oko pepe so, ala ye ti kiri ti mu peko ti ayingo ni so tongana nyen? Ngbanga ti nyen si ala azo ti Nzapa, ala ye ti kiri ti ga angbaa ti ala? 10Ala yeke mu ambeni lango, ambeni nze, ambeni ngoi nga na ambeni ngu tongana kota ye mingi na le ti ala! 11Mbeto ti ye so ala yeke sara so agbu mbi; so ti tene aye so kue mbi sara ngbanga ti ala so, peko ni ayeke ngba gi senge senge? 12A-ita, mbi gbu gere ti ala, ala ga tongana mbi, tongana ti so mbi nga, mbi ga lani tongana ala. Lani ala sara sioni oko na mbi pepe. 13Ala hinga kue: ndali ti songo tere ti mbi laa mbi wara lege ti fa Nzoni Tënë na ala ti kozo ni. 14Ataa so songo tere ti mbi ni aga na ala pasi mingi, ala zere mbi pepe, ala ke nga mbi pepe. Me ala yamba mbi, mo baa mo tene, mbi yeke mbeni ange ti Nzapa wala Jésus Christ. 15Ando tere ti ala anzere ahon ndoni! Ti fadeso, nyen laa asi na ala, nyen? Biani, mbi lingbi ti tene nzoni tënë ti ala, mbi tene: ala ye fade ti sara ye kue ndali ti mbi, tongana ayeke fade titene ala zi amboma ti le ti ala ti mu na mbi, ka ala sara ni! 16So mbi tene taa-tënë na ala so, mbi ga fadeso wato ti ala awe? 17Azo ni ayeke mu tere ti ala mingi na ala, azo ti Galasii, me tënë ti be ti ala ayeke nde; azo ni aye ti kangbi popo ti mbi na ala. Azo ni ayeke sara tongaso titene ala, azo ti Galasii amu tere ti ala kue gi na ala. 18Biani, so ayeke nzoni mingi titene zo amu tere ti lo kue ti sara nzoni ye; ayeke nzoni lo sara ni na ngoi kue, me lo sara ni pepe gi na ndembe so mbi yeke na popo ti ala. 19Amolenge ti mbi, tongana ti so mama ti ngo ayeke baa pasi na ndembe ti dungo ni, mbi nga, mbi yeke baa pasi ndali ti ala ngbii dutingo ti ala aga tongana ti Christ. 20Mbi ye fade mingi ti duti nduru na tere ti ala, tongaso si mbi hinga lege ti tene tënë na ala. Me ti fadeso, mbi gi li ti mbi na ye so mbi lingbi ti sara na ala gbaa. 21Ala tene na mbi mbirimbiri, ala so aye ti kiri na gbe ti Ndia so: ala ma tënë so Ndia atene so pepe? 22Biani, a su na ya ti mbeti ti Ndia atene: Abraham ayeke na amolenge use; lo du oko na wali so ayeke ngbaa si lo du oko na wali so ayeke ngbaa pepe. 23Molenge so lo du na wali so ayeke ngbaa, lo du lo na lege so azo kue ayeke du na ni, me molenge so lo du na wali so ayeke ngbaa pepe, lo du lo na lege ti zendo ti Nzapa. 24Nda ti tënë so alinda mingi: awali use so ayeke tongana ambuki use. Oko ni ayeke mbuki so abaa gigi na ndö ti hoto ti Sinai; lo du amolenge ti lo so ayeke angbaa: Agar laa. 25Agar ayeke hoto ti Sinai so ayeke na sese ti Arabii. Lo yeke tapande ti Jérusalem ti laso, ndali ti so lo na amolenge ti lo kue ayeke angbaa. 26Me Jérusalem ti yayu ayeke na gbe ti ngbaa pepe; Jérusalem so laa ayeke mama ti e. 27Biani, Mbeti ti Nzapa atene: “Mo, wali so mo du pepe, ayeke nzoni mo duti na ngia! Mo so mo hinga songo ti dungo ni pepe, ayeke nzoni mo dekongo na ngia, ndali ti so wali so koli ake lo, lo yeke wara amolenge mingi ahon wali so angba na da ti koli!” 28Ti ala, a-ita ti mbi, ala yeke amolenge so a du ala na lege ti zendo ti Nzapa tongana ti Isaac. 29Ando, molenge so a du lo tongana ti so azo kue ayeke du na ni asara ngangu na molenge so a du lo na lege ti Yingo ti Nzapa. Laso, ye ni ayeke gi tongaso. 30Me tënë ti nyen laa Mbeti ti Nzapa atene? Mbeti ni atene: “Tumba wali so ayeke ngbaa so, lo na molenge ti lo kue! Biani, alingbi molenge ti wali so ayeke ngbaa so awara mosoro ti ya ti da legeoko pepe na molenge ti wali so ayeke ngbaa pepe so!” 31Tongaso, a-ita, wali so ayeke ngbaa so, e yeke amolenge ti lo pepe, me e yeke amolenge ti wali so ayeke ngbaa pepe so.
Copyright
Learn More


text:
Duti na mbeto oko pëpe: Jéhovah ayeke zo ti mungo maboko na mo!
“E duti na mbeto oko pëpe na e tene: ‘Jéhovah ayeke zo ti mungo maboko na mbi.’”
1, 2. Akpale wa la mingi ti azo so azia sewa ti ala ague na kodoro wande ayeke wara tongana ala kiri? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)
EDUARD * atene: “Na kodoro wande mbi sara mbeni nzoni kua ti nginza nga mbi wara gbâ ti nginza. Me na ngoi so mbi komanse ti manda Bible na aTémoin ti Jéhovah, mbi ga ti bâ so mbi yeke na mbeni kota kua so a lingbi mbi sara. A yeke kua ti bango lege ti sewa ti mbi na lege ti yingo nga na lege ti mitele. Tongaso, mbi kiri na tere ti ala.”
2 Eduard ahinga lani so tongana lo kiri na tere ti sewa ti lo, a yeke nzere na Jéhovah. Me legeoko tongana ti so Marilyn so e sara tënë ti lo na yâ ti article so hon atene, a lingbi Eduard amû ngoi mingi ti tene lo leke songo ti lo na sewa ti lo. A lingbi nga lo sara ngangu ti wara nginza ti mû maboko na wali ti lo nga na amolenge ti lo. Nyen la lo yeke sara fadeso? Aita ti congrégation ayeke yeda ti mû maboko na ala?
LEKE SONGO NA SEWA TI MO NGA SONGO TI ALA NA NZAPA
3. Tongana babâ wala mama ayeke na tere ti sewa ti lo ape aninga, a yeke sara nyen na ndo ti amolenge ti lo?
3 Eduard atene: “Mbi bâ so lani mbi sara sanka ti amolenge ti mbi na ngoi so ala yeke tâ na bezoin ti mbi ti fa lege na ala nga ti ye ala, mbi yeke lani na tere ti ala pëpe ti diko na ala ambaï ti Bible, ti sambela na ala, ti gbu ala na kate ti mbi na ti sara ngia na ala.” (Deut. 6:7). Kozo molenge ti lo ti wali, Anna, atene: “Mbi yeke na siriri ti bê ape na ngoi so babâ ti e ayeke na tere ti e ape so. Na ngoi so lo kiri, e hinga lo na lê ti lo nga na tenengo tënë ti lo. Tongana lo gbu mbi na kate ti lo, kamene asara mbi sarango.”
4. Tongana nyen la a yeke ngangu na babâ ti sewa ti kiri ti sara kua ti lo ti babâ nzoni tongana lo yeke na tere ti sewa ti lo ape aninga?
4 Tongana mbeni babâ ayeke na tere ti sewa ti lo ape aninga, a yeke duti ngangu na lo ti kiri ti sara kua ti lo ti babâ ti sewa nzoni. Ruby, wali ti Eduard, atene: “A lingbi mbi sara kua na place ti zo use, mbi oko mbi yeke babâ, mbi yeke mama nga mbi la mbi yeke mû mingi ti adesizion na yâ ti sewa ni. Na ngoi so Eduard akiri a lingbi mbi manda ti woko tere ti mbi na gbe ti lo tongana ti so a hunda na aChrétien. Même laso, ngoi na ngoi a lingbi mbi dabe ti mbi so koli ti mbi ayeke dä fadeso.” (aÉph. 5:22, 23). “Eduard atene ti lo atene: Tongana amolenge ti mbi aye ti sara mbeni ye, ala yeke hunda gi mama ti ala. Mbi na wali ti mbi e bâ so, teti so e yeke babâ na mama ti ala, a yeke nzoni e mû adesizion legeoko, nga a lingbi mbi manda ti sara kua ti mbi ti babâ tongana ti so a hunda na aChrétien.”
5. Nyen la Eduard asara lani ti leke songo ti lo na sewa ti lo na ngoi so lo kiri na tere ti ala? Nyen la asi na pekoni nyen?
5 Eduard aleke na bê ti lo ti sara kue ti leke songo ti lo na sewa ti lo nga ti sara si ala kpengba na lege ti yingo. Lo tene: “Ye so mbi zia na gbele mbi ayeke ti fa na amolenge ti mbi tâ tënë na lege ti tënë ti yanga ti mbi nga na lege ti sarango ye ti mbi. Mbi yeke tënë gi na yanga pëpe so mbi ye Jéhovah me mbi yeke fa ni na lege ti sarango ye ti mbi.” (1 Jean 3:18). Jéhovah airi tënë nzoni lani na ndo ti ye so Eduard asara, so afa so lo yeke na mabe so? Tënë so Anna atene akiri tënë na hundango ndo so, lo tene: “Tongana mbi bâ ngangu so lo sara ti duti nzoni babâ nga ti kiri ti ga nduru na e, a sara nzoni mingi na e. Tongana e bâ so lo yeke sara kua na yâ ti congrégation, tere ti e anzere mingi. Dunia agi lege lani ti sara si e gue yongoro na Jéhovah. Me e bâ so babâ na mama ti e azia bê ti ala kue na ndo ti tâ tënë, tongaso, e nga kue e sara tongana ala. Babâ ti e atene na e so lo yeke zia e ti hon encore ape, na a yeke ye so lo sara la. Tongana lo kiri lo hon lani ka peut-être laso mbi ngbâ pëpe na yâ ti bungbi ti Jéhovah.”
SARA KUA TI MO TI BABÂ WALA TI MAMA
6. Nyen la ababâ na amama mingi amanda na ngoi ti bira na akodoro ti Balkans?
6 Ambeni zo atene so na ngoi ti bira so asi na yâ ti akodoro ti Balkans, tere ti amolenge ti aTémoin ti Jéhovah so ayeke kâ anzere mingi atâa so ala yeke na yâ ti angangu kpale. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so ababâ na amama ti ala awara lege ti gue na kua ape ala ngbâ na yanga-da na ala fa ye na ala, ala sara ngia na ala nga ala sara lisoro na ala. Nyen la e lingbi ti manda dä? Amolenge aye mingi ti tene ababâ na amama ti ala aduti na tere ti ala ahon nginza wala acadeau. Legeoko tongana ti so Bible afa, amolenge ayeke wara ye ti nzoni mingi tongana ababâ na amama ti ala abi bê na ala nga afa ye na ala nzoni.
7, 8. (a) Nyen la ayeke son bê ti ababâ wala amama so akiri na tere ti asewa ti ala? (b) Ababâ na amama alingbi ti sara nyen ti leke songo na popo ti ala na amolenge ti ala?
7 Mawa ni ayeke so, bê ti ambeni babâ na mama so akiri na tere ti asewa ti ala ason ndali ti so ala bâ so amolenge ti ala asara nzara ti ala tongana ti kozo ape. Babâ wala mama ni alingbi ti tene: “Ngbanga ti nyen la ala kiri singila ape ndali ti aye so kue mbi sara ngbanga ti ala so?” Me ti tâ tënë ni, bê ti amolenge ni ason ndali ti so babâ wala mama ni ayeke place oko ape na ala. Nyen la babâ wala mama alingbi ti sara ti leke kpale ni?
8 Hunda Jéhovah ti mû maboko na mo ti hinga atënë ti bê ti azo ti sewa ti mo nga fa na ala so mo bi bê ti mo na ala. Na pekoni, na ngoi so mo yeke sara tënë na sewa ti mo, tene na ala so mo nga kue la mo sara si kpale so asi so. Tongana mo hunda pardon na bê ti mo kue alingbi ti mû maboko na mo na azo ti sewa ti mo ti leke songo na popo ti ala. Tongana azo ti sewa ti mo abâ so mo yeke sara ngangu biani ti sara si aye aga nzoni na yâ ti sewa ti ala, ala yeke hinga so mo ye biani ti tene ala duti nzoni. Tongana mo kanga bê na mo ngbâ ti sara ni, azo ti sewa ti mo ayeke kiri ti ye mo nga ti ne mo.
BATA SEWA TI MO
9. Ngbanga ti nyen ti bata sewa ti e ahunda pëpe ti tene e gi ti sara ngangu kue ti wara gbâ ti aye ti sese?
9 Bazengele Paul atene so na ngoi so ambakoro so ayeke aChrétien alingbi ti bâ lege ti abezoin ti ala ape, a lingbi amolenge ti ala na a-âta ti ala ‘akiri peko ti anzoni ye so ababâ na amama ti ala nga na a-âta ti ala asara ândö na ala’. Paul atene so aye so aChrétien ayeke na bezoin ni lâ na lâ ayeke kobe, bongo nga ndo ti lango. A yeke nzoni e gi lakue pëpe ti wara nginza mingi ahon ti kozo wala ti wara nginza ndali ti gigi ti e ti kekereke. (Diko 1 Timothée 5:4, 8; 6:6-10.) A-Chrétien ayeke pëpe na bezoin ti ga azo ti mosoro, na yâ ti dunia, so na yâ ti kete ngoi a yeke hon, si ala bata asewa ti ala (1 Jean 2:15-17). A lingbi e zia pëpe si “ngangu so mosoro ayeke na ni ti handa zo” wala “gingo bê ngbanga ti aye ti gigi”, a sara si azo ti sewa ti e ‘agbu pëpe fini so ayeke tâ fini ni biani’ na yâ ti fini dunia ti Nzapa.
10. Ngbanga ti nyen a yeke na lege ti ndara ti tene e kpe ti sara bon?
10 Jéhovah ahinga so e yeke na bezoin ti nginza. Me nginza alingbi pëpe ti bata e nga ti mû maboko na e tongana ti so ndara so alondo na Nzapa alingbi ti sara (Zo-ti. 7:12; Luc 12:15). Mingi ni, azo ahinga pëpe kpale so ala yeke wara na peko ti sarango kua na kodoro wande. Nga ye oko afa pëpe so ala yeke wara ande nginza kâ. Me ti tâ tënë ni, akota kpale alingbi ti si na pekoni. Mingi ti azo so ague na kodoro wande akiri même na gbâ ti bon na li ti ala. Ahon ti tene ye oko akanga lege na ala pëpe ti sara na Nzapa, ala yeke sara na azo so ala mû bon ti ala. (Diko aProverbe 22:7. *) A yeke na lege ti ndara ti tene e kpe ti sara bon.
11. Tongana nyen la ti mä tere na ndo ti ye so ala yeke na bezoin ni ayeke mû maboko na sewa ni?
11 Eduard ahinga lani so ti sara ye alingbi na desizion so lo mû ti ngbâ na tere ti sewa ti lo, a lingbi lo buba nginza kirikiri pëpe. Lo na wali ti lo asû na mbeti aye so ala yeke biani na bezoin ti vo na nginza so ala yeke na ni. Ti sara ye alingbi na ni, a lingbi ala vo ye tongana ti kozo ape. Me ala kue amä tere na ala vo gi aye so ala yeke na bezoin ni. * Eduard atene: “Na tapande mbi zi amolenge ti mbi na ekole so ayeke na gbe ti letäa ape na mbi zia ala na ekole ti letäa.” Eduard na sewa ti lo asambela ti tene lo wara mbeni kua ti nginza so alingbi ti mû lege na ala ti sara aye so ala yeke sara lakue ti voro na Nzapa. Tongana nyen la Jéhovah akiri tënë na asambela ti ala?
12, 13. Nyen la mbeni babâ asara ti bâ lege ti sewa ti lo? Tongana nyen la Jéhovah airi tënë nzoni na ndo ti desizion so lo mû ti wara aye mingi pëpe?
12 Eduard atene: “Na yâ ti akozo ngu use so e sara na ngoi so mbi kiri na tere ti sewa ti mbi, mbi wara gi nginza so alingbi ti mû maboko na sewa ti mbi, nginza so mbi yeke na ni akiri gi kete kete, a mû lege na e pëpe ti vo aye so e yeke na bezoin ni na mbi fatigué mingi. Me e lingbi ti gue na abungbi kue nga ti fa tënë legeoko.” Eduard aleke na bê ti lo ti pensé même pëpe ti sara mbeni kua ti nginza so alingbi ti sara si lo zia sewa ti lo ti hon ti sara anze wala ngu. Eduard atene: “Mbi manda lani ti sara akua nde nde tongaso si na ngoi so mbeni kua ni ayeke dä ape mbi lingbi ti sara mbeni nde.”
13 Ndali ti so a lingbi lani Eduard afuta abon so ayeke na li ti lo kete kete, a lingbi lo pensé mingi na ni. Me lo bâ so a yeke nzoni lo sara tongaso ti mû lege na lo na sewa ti lo ti sara aye kue legeoko tongana ti so Jéhovah ahunda. Eduard atene: “Nginza so mbi yeke wara fadeso ayeke tâ kete mingi na nginza so mbi wara na ngoi so mbi ngbâ lani ti sara kua na kodoro wande me nzara asara e ape. ‘Tïtî Jéhovah ayeke nduru pëpe.’ E mû desizion ti sara kua ti pionnier.” Kete na pekoni, kpale ti nginza so ala yeke na ni akiri na gbe ni asara si a yeke ngangu na ala ape ti wara aye so ala yeke na bezoin ni.
NGANGU SO AFAMI AYEKE SARA NA NDO TI E
14, 15. Asewa alingbi ti sara nyen tongana afami ti ala apusu ala ti bâ na nene ni warango ye ti sese ahon vorongo Jéhovah? Tongana sewa ni azia nzoni tapande ye ti pekoni ayeke nyen?
14 Na yâ ti akodoro mingi, azo abâ so a lingbi ala mû nginza nga na acadeau na afami ti ala wala na akamarade ti ala. Eduard atene: “A yeke mbeni ye so ayeke na yâ ti ngobo ti kodoro ti e. Na a nzere na e ti mû ye na zo. Me e yeke sara ni na lege ni. Na nzoni bê mbi tene na afami ti mbi so mbi yeke mû na ala gi ye so alingbi na ngangu ti mbi ti ngbâ ti bâ lege ti abezoin ti sewa ti mbi nga ti sara aye so e yeke sara lakue ti voro na Jéhovah.”
15 Mingi ni, afami ti azo so alondo na kodoro wande akiri na tere ti sewa ti ala wala afami ti ala so ake ti gue na kodoro wande ayeke sara ngonzo na tere ti ala wala bê ti ala ason na tere ti ala. Ambeni ayeke tene na ala so ala yeke azo so andoye zo pëpe (aProv. 19:6, 7). Anna, molenge ti Eduard, atene: “Tongana e ke ti tene aye ti sese akanga lege na e ti voro Jéhovah, a lingbi ti sara si ambeni fami ti e abâ so vorongo Jéhovah ayeke kota ye mingi. Me tongana warango nginza la ayeke kota ye na lê ti e, e yeke mû maboko na afami ti e tongana nyen ti bâ so vorongo Jéhovah la ayeke kota ye?”
FA SO MO YEKE NA MABE NA NZAPA
16. (a) Tongana nyen la mbeni zo alingbi ti ‘handa tere ti lo na atënë ti mvene’? (Jacq. 1:22). (b) Adesizion wa la Jéhovah ayeke iri tufa dä?
16 Mbeni ita-wali so azia sewa ti lo ti gue ti sara kua na kodoro wande atene na a-ancien atene: “E sara kota sacrifice ti tene mbi ga ge. A lingbi koli ti mbi azia même lege ti kua ti ancien so lo yeke sara. Mbi ye mingi si Jéhovah airi tufa ti lo na ndo ti voyage so mbi sara so.” Jéhovah ayeke iri tufa ti lo lakue gi na ndo ti adesizion so afa so zo ayeke na mabe na lo. Me Jéhovah ayeke iri tufa pëpe na ndo ti desizion so ague nde na ye so bê ti lo aye. Nga a yeke nzere na lo pëpe tongana e bâ na nene ni pëpe akua so lo mû na e ti sara.
17. Ngbanga ti nyen a lingbi e gi fango lege ti Jéhovah kozoni si e mû adesizion? E lingbi ti sara ni tongana nyen?
17 Gi afango lege ti Jéhovah kozoni si mo mû adesizion me pëpe na pekoni so mo mû adesizion ni awe. Sambela ti wara yingo vulu, ndara nga na fango lege ti Jéhovah (2 Tim. 1:7). Hunda tere ti mo: ‘Na yâ ti aye wa mbi ye ti sara ye so Jéhovah aye? Atâa na gbele tara mbi yeke sara ye so Jéhovah aye?’ Tongana a yeke tongaso, mo yeke yeda ti mä yanga ti lo tongana a hunda ti tene mo duti na aye mingi pëpe na yâ ti fini ti mo? (Luc 14:33). Hunda na a-ancien ti mû na mo wango ti Bible nga sara ye alingbi na ni ti fa so mo yeke na mabe nga mo zia bê ti mo na azendo ti Jéhovah. A-ancien ayeke mû desizion na place ti mo ape, me ala lingbi ti mû maboko na mo ti soro aye so ayeke sara si mo wara ngia ande.
18. Azo wa la Jéhovah amû na ala kua ti bango lege ti sewa? Tongana nyen la e lingbi ti mû maboko na ala?
18 Jéhovah amû na amokonzi ti sewa “kungba” ti bâ lege ti azo ti sewa ti ala lâ na lâ. Ambeni ita ayeke sara kua so sân ti tene ala zia koli wala wali ti ala nga na amolenge ti ala, atâa bê ti ala agi ala wala ambeni zo apusu ala ti gue na mbeni ndo nde. A lingbi e gonda aita so nga e sambela ndali ti ala. E lingbi nga ti fa ndoye ti e na aita so awara akpale so aga na peko ti angu so asuku wala sese so ayengi wala so ayeke na kpale ti seni so ahunda ti tene a sara ye hio ndali ni, nga ti fa so e bi bê ti e na ala (aGal. 6:2, 5; 1 Pi. 3:8). Mo lingbi ti mû maboko na aita ni ti wara kua ti nginza na ndo so ala yeke dä wala ti mû na ala nginza ti tene ala sara na ye so ala yeke na bezoin ni hio? Tongana mo sara tongaso, ala yeke duti peut-être na bezoin pëpe ti zia asewa ti ala ti gue ti gi kua na mbeni ndo nde.
GIRISA PËPE SO JÉHOVAH AYEKE ZO TI MUNGO MABOKO NA MO!
19, 20. Ngbanga ti nyen a lingbi aChrétien ahinga biani so Jéhovah ayeke mû maboko na ala?
19 Bible awa e atene: “Ala zia si ndoye ti nginza aduti na yâ ti sarango ye ti ala pëpe, me zia aye so ayeke dä alingbi na ala. Teti [Nzapa a]tene: ‘Fade mbi yeke zia mo lâ oko pëpe nga mbi yeke girisa mo lâ oko pëpe.’ Tongaso zia e duti na mbeto oko pëpe na e tene: ‘Jéhovah ayeke zo ti mungo maboko na mbi; fade mbeto ayeke sara mbi pëpe. Nyen la zo alingbi ti sara na mbi nyen?’” (aHéb. 13:5, 6). E yeke sara ye alingbi na tënë so tongana nyen?
20 Mbeni ancien so ayeke na kodoro so kpale ti yere ayeke dä atene: “Mingi ni azo atene so aTémoin ti Jéhovah ayeke na ngia mingi. Ala bâ so même aTémoin so ayeke awayere ayü bongo pendere na azo abâ ala tongana azo so ayeke na aye kue so ala yeke na bezoin ni.” Ye so ague oko na zendo so Jésus amû na azo so azia Royaume na kozo ndo (Mat. 6:28-30, 33). Biani, Jéhovah, Babâ ti e ti yayu, aye e nga lo ye gi nzoni ti e na ti amolenge ti e. Bible atene: “Lê ti L’Éternel akpe na ndo nde nde na lê ti sese kue ti fa ngangu ti Lo teti ala so bê ti ala ayeke mbilimbili na Lo.” (2 Chron. 16:9). Ndali ti nzoni ti e, Jéhovah amû na e acommandement. Na yâ ni e wara acommandement na ndo ti dutingo ti sewa nga na ndo ti bango lege ti abezoin ti e. Tongana e sara ye alingbi na ni, e fa so e ye lo nga e zia bê ti e na lo. Bible atene: “Ndoye ti Nzapa ayeke so: e bata acommandement ti lo; me acommandement ti lo ayeke ye so ane pëpe”.
21, 22. Ngbanga ti nyen mo leke na bê ti mo ti ngbâ ti zia bê ti mo na Jéhovah?
21 Eduard atene: “Mbi hinga so mbi lingbi pëpe ti kiri ti wara ngoi so mbi zia lani wali ti mbi nga na amolenge ti mbi mbi hon. Me, mbi yeke pensé na ndo ni encore ape. Mingi ti amba ti mbi so mbi na ala e sara kua ayeke na mosoro me ala yeke na ngia ape. Asewa ti ala ayeke na akota kpale. Me, mbi na sewa ti mbi e yeke na ngia mingi. Bê ti mbi adö ti bâ tongana nyen ambeni ita so atâa so ala yeke awayere, ala ngbâ ti zia aye ti yingo kozoni na yâ ti fini ti ala. E kue, aye so asi na e afa na e so zendo so Jésus amû ayeke tâ tënë.”
22 Gbu ngangu! Soro ti mä yanga ti Nzapa nga zia bê ti mo na lo. Zia si ndoye so mo yeke na ni na mbage ti Nzapa, na mbage ti koli wala wali ti mo nga na mbage ti amolenge ti mo apusu mo ti sara kua ti mo ti babâ wala ti mama so Jéhovah amû na mo nzoni. Na mo yeke bâ ande so ‘Jéhovah ayeke zo ti mungo maboko na mo’.